Tien jaar na 'Chelyabinsk' is het druk met ruimterotsen

Hartelijk welkom bij Space Cowboys nummer 114. En hartelijk welkom behalve aan de luisteraars, aan Luc van den Abeelen. Hallo, Mark Heemskerk. Hallo, mijn naam is Herbert Blankesteijn. We gaan het ruimtevaart nieuws van de afgelopen 14 dagen een beetje proberen samen te vatten. Wat is jouw leukste of belangrijkste onderwerp? Nou, ik heb eigenlijk drie verhaaltjes die allemaal over nieuwe raketten gaan. Allemaal over nieuwe raketten? Ja. Nou, prachtig. Goed, altijd belangrijk, nieuwe raketten. Mark? Ja, ik ben nog steeds op zoek naar leven in stenen. En daadien is er weer wat nieuws vanuit Venus eigenlijk, van de Beppi Kolombo en de Solar Orbiter die wat magneetveldopdekking hebben gedaan op Venus, wat dan weer spannend kan zijn voor exoplaneten. Ja, oké prachtig. Ik weet niet wat mijn belangrijkste is, maar laat ik in elk geval noemen een Russische satelliet die zomaar spontaan in 83 of meer stukken uit elkaar is gevallen en waar een hoe heet dat ook weer een ruimtewapentest wordt vermoed. Oh, is weer zover. Ja, het is alweer van een paar dagen geleden, maar ja, het is weer zover. Goed, laten we gewoon beginnen. Luc, jou nieuwe raketten, begin maar. Ja, precies. Drie stuks inderdaad, wat over de Super Heavy van SpaceX, de nieuwe Glenn en een nieuwe Japanse rakette H3. Het zal velen niet ontgaan zijn dat de Super Heavy van SpaceX zijn eerste motortest heeft gehad. Op 9 februari is dat geweest. Booster nummer 7 werd helemaal klaar gezet nadat er een tanktest is gedaan waar we het in de vorige aflevering nog over hebben gehad. Nou, de bedoeling was dus om nu alle 33 motoren van die eerste trap een keer te testen om te kijken of die procedure een beetje wilde werken. Dan hoefden we niet van de grond. Nee, precies. Nee, er werd tijdens de webcast af en toe nog benadrukt van jongens, verwacht geen lansering, dit is alleen een motortest. Als die omal is, is het foute boel vandaag. Dan moeten we snel dekking zoeken. Maar goed, best een dingetje. 33 motoren tegelijkertijd starter. Dat heeft nog geen enkele rakette gedaan. Falcon Heavy komt in de buurt. Die heeft 27 motoren, drie keer negen. En helaas is het toch ook niet helemaal gelukt. Het zijn 31 motoren geworden die de test hebben gedaan. Ja, zeker. Hoopherrie, hoopvuur en rook. Dat is meer dan 90 procent. Precies. Dus wat dat betreft lijkt het een behoorlijk succes te zijn geweest. Een van die motoren heeft kennelijke lanceerteam voor de start al uitgeschakeld, want daar iets niet in orde was. En een ander heeft zich tijdens de test zelf uitgezet. Kun je me vertellen wat is het belang hiervan? Wat gebeurt er bijvoorbeeld als er bij een echte lanceering een of twee van die motoren niet werken? Is dat redundantie die vanzelf wordt opgevangen? Volgens Musk wel. Musk heeft direct daarna getweet van oké, twee motoren te weinig, maar we zouden nog steeds een lanceering naar een baan op de aarde hebben kunnen doen. Dus dat is heel gunstig. Het leuke is dat ondanks de enorm rookwolken en het vele vuur dit nog maar op halve kracht was. Dus er wordt nu ook eigenlijk een beetje verwacht dat er nog wel een tweede test zal gaan volgen. Voordat ze gaan proef lanceren? Voordat ze inderdaad die lanceering willen gaan doen. Dat zou dan in maart moeten gaan gebeuren volgens Elon Musk. Nou ja, dan kunnen we natuurlijk... Dan wordt mei, maar alsnog. Precies inderdaad. Dit jaar kunnen we toch inderdaad gaan verwachten. Nee, precies. Zo gaat het maar. Het is een enorm gevaarte... Er is flink wat schade opgetreden. De vorige keer al toen er 7 en toen 12 motoren werden getest. Aan het betonnen oppervlak van het lanceerplatform. Dat gaat in z'n zin verder. Hij giet ontploft. Dat doet SpaceX ook nog wel eens natuurlijk. Dat de raket ook daadwerkelijk in een vuurbal opgaat. Ja precies. Nou ja, als dat gaat gebeuren dan hebben ze best een probleempje. Nee, dat leren we weer. Dat is altijd waar. Praktische problemen zouden we wel geven. Ze hebben nu maar één lanceerplatform voor deze raket. In Boca Chica in ieder geval. Er wordt ook op Kennedy Space Center in Florida een identiek exemplaar gebouwd. Maar die zijn echt bedoeld voor de operationele vluchten van Starship. En dat zal nog wel even gaan duren. Kunnen we er niet ook zo'n eentje gaan maken bij Kiruna? Bij S-Ranger. We hadden er een paar afleveringen terug over. Het eerste Europese spaceport is geopend. Voor kleine raketjes. Moet ook daar een testlocatie voor SpaceX? Zoiets. Ik weet het niet. We moeten de resources spreiden over het twee continenten. Ik ben heel benieuwd wat dat aan Orbital Mechanics doet. Of je dan vanaf zo'n noordelijke positie... Dan ga je niet naar ISS kunnen komen. Nee, dat sowieso. Dan ga je Orbital halen. Nou ja goed. Het is een leuk gedachte experiment. Dat geef ik me toe. Dat zeker. Zodat. Ja, nee. Er gaan nog wel op Twitter wat geruchten dat er kennelijk issues zijn met meerdere motoren in die eerste trap. Nou, wat er zeker gaat gebeuren is dat er nog een aantal vervangen gaan worden. Ja, minstens twee. Ik kan me voorstellen dat er vijf of zes gaan worden. Dat ze wel zullen beslissen van nou, we gaan nog maar een keer een test doen om te kijken of alles het nou daadwerkelijk doet. En misschien is het wel hoger dan die 50 procent stoelkracht te gaan zitten. Ja, het wordt wel een raketje. De meest krachtige zowel qua thrust als qua payload wat uiteindelijk de ruimte in kan. Hij is ongeveer twee keer zo krachtig als de Saturnus 5 uit de jaren 60 was. En hij kan dan zo'n 150 ton naar een lage aardbaan vervoeren. Dus spannende tijden beginnen wel aan te breken wat dat betreft. Nou, dan is er een andere raket die eigenlijk tot nu toe schitterd door afwezigheid, de new Glenn van Blue-L-Origin, die kwam een weekje geleden op een opvallende manier in het nieuws. Namelijk doordat NASA een lancering heeft gereserveerd. Dat moet een wetenschappelijke missie gaan worden. Dat wil je op Cape Canaveral? Ja, inderdaad. Daar wordt op het ogenblik het platform in gereedheid gebracht. En het opvallende bij deze raket is eigenlijk dat nog niemand hem heeft gezien. Er zijn wat teststructuren waargenomen. Er liggen kennelijk heel veel fotografen in de borstjes. En waar moet dat ding vandaan komen dan? Wordt die daar ter plekke geassembleerd? Volgens mij wordt die zelfs op Kennedy gebouwd. En dan is het inderdaad een klein stukje naar de kust rijden en om van daar te lanceren. Maar ja, dan heb je voor een lancering wel een raket nodig. En er is nog geen enkel vluchtexemplaar waargenomen. Is er een datum geplikt? Ja, eerst even de hele indrukwekkende naam van de wetenschappelijke missie. De Escape and Plasma Acceleration and Dynamics Explorer, oftewel SQP-t, moet uiteindelijk de magnetosfeer van Mars gaan onderzoeken via twee satellieten. De lancering is voorzien eind 2024. Eind 2024? Wacht even, dus dat over bijna twee jaar. Ja, maar het eerste exemplaar hebben we nog niet eens gezien. Laat staan dat het gevlogen heeft. Voordat ze dit gaan doen zullen ze hem toch ook eerst moeten testen? Minstens één keer testen. Ik vind het een hele opmerkelijke stap van NASA om aan boord te klimmen bij een raket die tot op heden er eigenlijk nog niet is. Ja, want als het best best lukt weet ik wat er nog verder allemaal kan gebeuren. Precies, dus ja. Dan krijg je die agenda in de penarie. Ja, het gewoonlijke is toch wel dat een raket eerst één, twee lanceringen doorstaat. En vervolgens de commerciële klanten zoiets hebben van nou dat kunnen we wel wagen. Dus hele opvallende. Het is allemaal weer typisch Blue Origin. Het is zo gesloten als de pest. Zo open als SpaceX het allemaal doet. Zo geheim is het bij Blue Origin. We komen ze verderop in deze Space Cowboys nog tegen volgens mij. Ja, dat gaat zeker gebeuren. Nou dan een stuk kleiner raket nog. Japan gaat de eerste H-3 raket lanceren. Opvolger van wat je kon verwachten de H-2. Die is al sinds 1994 operationeel. Echt het werkpaard voor het lanceren van communicatiesatelliten. Maar onder andere ook de HDV. Een onbemand bevoorradingsschip voor ISS. Daar hebben ze geloof ik zes of zeven exemplaren van gelanceerd. Van dat vrachtschip is een opvolger in aanbouw. Die is zwaarder. En daarom is die H-3 raket nodig. Nou niks revolutionairs aan eigenlijk. H-3 is vooral goedkoper om te bouwen. En is dus wat efficiënter. Dus daar dringt eigenlijk de vergelijking met Ariane 5 en Ariane 6 zich een beetje op. Het is niet geweldig indrukwekkend. Ze hebben gewoon een wat betere versie gebouwd. Een update eigenlijk. Wat zeg je? Gewoon een update. Een update inderdaad. En nou ja, je gaat een nummertje hoger. Nou gaat dat dan kennelijk bij dit soort grote raketten. Eerste lancering had eigenlijk op de ochtend van Valentijnsdag moeten gebeuren. Is nu gepland voor 17 februari. En volgens mij gaat Yaksa, zeg maar Japans en NASA dat rechtstreeks uitzenden. Kijk, kunnen wij ook meekijken waarschijnlijk. Dat gaan we ook zeker doen. Ja. Al internet ook verspreid worden. Ja. YouTube kanaal ofzo. Dat was jouw eerste... Ja, eerste setje. Jouw eerste rant. Oké. Mark. Nou, ik vond er eigenlijk wel een leuk bruggetje met Blue Origin. Want je zei, nou, de raket is nog niet klaar. Vanuit NASA. Dus uiteindelijk het onderzoek dat ze willen gaan doen. Dus inderdaad aan de magnetosfeer van Mars. Dat is van het onderdeel Simple X heet het programma. En die zijn ook nog niet helemaal klaar. Dan heb ik zoiets van, ja, kijk ik ben natuurlijk niet een ingenieur. Dus ik weet nooit zo goed wat er in de raketwereld omgaat. Maar ik weet wel weer hoe je de wetenschap doet. Dat zou ik toch ook wel even goed willen zien. Want jij bent zo geologen, hè? Omdat we maar eens even roepen. Ja. Ja, meestal noe ik mezelf tenminste wel zo. Maar goed, ja, dus Blue Origin die heeft ook weer aan de geologie een beetje lopen sleutelen. Alleen dan aan de geologie van de maan. En zij zijn bezig geweest met wat ze dan Blue Alchemist noemen. En dat zijn een soort van zonnepanelen of ja, fotovoltaïk cells eigenlijk. Alchemist zit erin, hè? Van antieke chemische... Precies. Goud maken uit zand of? Nee, goud uit lood was het volgens mij. De rationele alchemie. Goud uit lood, ja. Goud uit anything, geloof ik. Goud. Als maar goud, heer. Nou kijk, het dichtstbij ongeveer wat we bij goud kunnen komen waarschijnlijk op het maanopvlak is inderdaad energie. Er komt relatief veel zonnestraling natuurlijk binnen. Maar hoe gaan we dat omzetten? Hoe gaan we dat gebruiken? En al helemaal hoe kunnen we dat ter plekke eigenlijk ontvangen op een nuttige manier zonder dat we daarvoor duizenden en duizenden kilo's aan zonnepanelen vanaf aarde hoeft te sturen. En dus bij Blue Origin, maar op heel veel andere plekken, zijn ze dus bezig met zonnecellen eigenlijk maken van maanzand of maanregolith. En dus een van hun nieuwste dingen, Blue Alchemist, daar hebben ze nu een heel klein soort van persrelease van gegeven. Van ja, het werkt en wij zijn de toekomst. En verder geven ze vrijwel geen info eigenlijk erover. Dus ja, voor een normale mens misschien wel, maar op het moment dat je natuurlijk een beetje de chemie kent, dan ga je toch een beetje kijken naar van die gaten die er in het verhaal te prikken zijn. Dus ze gebruiken onder andere molten oxygen electrolysis. Dus ja, gesmolten zand eigenlijk. Dus ze smelten het zand in een soort van reactorvat. Dus dan maak je eigenlijk een soort van kunstmatig lava en vervolgens stop je daar elektroden in en dan kan je dus inderdaad de metalen van de zuurstof scheiden. Dus eigenlijk een soort van het ontroesten proces. En dan is dus het leuke dat eigenlijk zuurstof daarvan een bijproduct is. Dat is natuurlijk hartstikke mooi. En daarnaast omdat we dit eigenlijk gewoon puur op elektriciteit kunnen doen, is dit ook iets waar bijvoorbeeld geen fossiele brandstoffen voor hoeven te worden gebruikt. Daarmee is dit wel weer een technologie die heel erg leuk op aarde ook weer toe te passen zou kunnen zijn. Maar op zich is dit idee natuurlijk ook niet helemaal nieuw. Er zijn briljante koppen die hier al jaren mee spelen. Een van de grootste problemen is meestal dat als je dingen in lava steekt dat die gaan smelten. In dit geval is het een voorstel die ze in het synthetische lava willen steken. Daarvan is dan weer niet bekend hoe snel die bijvoorbeeld eroderen. Dan is ook nog niet helemaal bekend hoe ze de zuurstof willen afvangen. Want op de maan is er natuurlijk niet heel erg veel zuurstof. Dus je kan het op zich ook deels laten ontstappen. Maar op het moment dat je het weer wilt opvangen is pure zuurstof met veel hitte en veel energie ook weer best wel gevaarlijk. Ook al heb je natuurlijk geen restatmosfeer. En dit allemaal met het doel om zonnecellen te maken uit dat maanzand. Precies. Maar stof eigenlijk. Ja, geologisch gezien is zand een korrelgrote. Het is niet een soort iets. Oké, dank u wel. Goed correctie. Haha, leuk. Dus, oh en dan moet ik even goed nadenken hoe groot is zand ook weer. Volgens mij zat het tussen de 200 micrometer. Ja, dat is 0,2 millimeter. En de 4 millimeter? Ik weet het niet helemaal meer zeker. Maar in ieder geval met een relatief klein zeg maar. Maar goed, er zijn nog wat zogenaamde kinken in de kabel eigenlijk. Voordat ik dit proces helemaal wil geloven. Maar ik vind het wel heel erg cool om te zien dat er inderdaad onderzoek naar wordt gedaan. En toevallig sprak ik ook iemand die al met ESA aan dit soort processen, in situ resource utilization, ISRU achtige dingen werkt. En die zei van, ik geloof er ook nog niet heel erg veel van. Maar ik vind het wel cool om te zien. Alleen is het maar dat Blue Origin zoveel meer geld in onderzoek kan steken dan dat de meeste ruimteagentschappen ongeveer kunnen doen. Is dit toch wel een mogelijk hele relevante stap? Ja, het is leuk dat ik die skeptisch bij jou hoor. Want ik had het bericht ook gezien. En ik was er al via onze WhatsApp groep, was ik erover aan de praat geraakt met Michel van Baal, die hier ook wel eens zit. En ik riep op een gegeven moment, er steken zoveel rode vlaggen uit dit verhaal voor mij als technologiejournalist. Net wat jij zelf ook zegt, en jij zegt het dan als wetenschapper. Als je het goed leest, dan worden er zoveel dingen niet verteld. Ja. En bijvoorbeeld dingen die mij dan opvielen. Kijk, ze hebben ongetwijfeld een principiële mogelijkheid aangetoond. Oké, dus ze kunnen dat regolith, dat zand of stof, dat kunnen ze omsmelten en daar kunnen ze silicon van maken. En ze beweren zelfs, wordt niet gestaafd, behalve met een heel simpel fotootje, ze beweren zelfs dat ze er al een zonnecel mee gemaakt hebben. Ja. En ook glas hebben gemaakt om die dan weer toe te dekken zodat die langer meegaat. En zelfs draadjes hebben gemaakt. Ja. Om een en ander met elkaar te vinden. Precies. Maar wat er dan bijvoorbeeld niet bij wordt verteld is, hoeveel energie kost het eigenlijk om dat proces te... want het moet gesmolten worden. Ja, precies. En ze beginnen het verhaal met, nou, abundant solar energy op de maan. Ja, dat is onderhand bereikt, dat is ongeveer wat ze beweren. Ja. Maar wil je dit proces op enige schaal gaan doen, dan moet je eigenlijk al abundant solar energy hebben. Ja, naar... Want anders kun je op de maan helemaal niks omsmelten. Ik heb altijd het gevoel dat bij dit soort ontwikkelingen, ook als we het hebben over... Nou ja, goed, dat zou je niet verbaasden, Herward. Bouwen van een stad op Mars en daar gaan leven en dat soort dingen. Die technologie... Ik hoor ja Elon Musk. Ja, bijna wel. Volgens mij zit de bottleneck niet bij het ontwikkelen van de technologie van hoe moeten we het doen, maar de infrastructuur daar neerzetten. Ja, de analogie wordt altijd getrokken van ja, we hebben Amerika ook gewoon geclaimed en in 200 jaar de pioneers en daar hebben we een hele land van gemaakt. Ja, maar het handige was wel dat het onder 1G zwaartekracht met een zonnetje en met een atmosfeer was. Als wij straks dingen willen gaan doen op Mars en op de maan zelfs al, ja, we zullen eerst een gebouwtje neer moeten zetten waar we dat in kunnen doen en dan moeten we eerst een hele hoop energie hebben om daar het licht aan te kunnen doen en de kachel aan te maken voordat we überhaupt aan dit soort dingen kunnen beginnen. Dus het is hele banale dingen zullen we eerst moeten regelen. Ja, een wc, een slaapkamer, dat we dit soort hoogdraad van de toestanden kunnen doen. Wat ik dan wel weer op zich het mooi natuurlijk is van dit idee is dat het enigszins zelf reproducerend zou moeten kunnen zijn, want uiteindelijk maak je hier natuurlijk zonnepanelen mee en meer zonnepanelen zou je dus ook weer meer energie kunnen hebben en dus sneller meer zonnepanelen kunnen maken en zou het uiteindelijk ook een beetje moeten groeien. Dus ja, als je inderdaad in één keer de infrastructuur neer kan zetten, kan dat makkelijker vermenigvuldigen. Ja, ja, precies. Dan gaat het enorm sneller expanderen. Voor huizenbouwen, voordat wij een huisendbouwmachine-achtig iets kunnen maken, bijvoorbeeld op Mars, denk ik dat dat nog wel een heel stuk verder is dan inderdaad daar alleen een huis neerzetten. Ja, dat is zo. Er was nog iets werk op aanstoeg trouwens en ook weer via die kreet van abundant solar energy, ik ben benieuwd hoe jullie daarop reageren. Als je in de ruimtevaart iets abundant hebt, dan heb je volgens mij al iets verkeerd gedaan. Want alles is duur, je moet het doen met zo weinig mogelijk mensen, met zo weinig mogelijk zuurstof, met zo weinig mogelijk gewicht, met zo weinig mogelijk alles. En als je op een gegeven moment abundant solar energy, dan heb je gewoon te veel van die zonnepanelen neergezet. Want je had er dan minder neer kunnen zetten, dat had gewicht gescheeld, dat had tijd gescheeld, dat had geld gescheeld. Ja toch? Ja, ja. Ik sta op aarde uiteindelijk. In ieder geval voor de eerste dingen die we natuurlijk vanaf hier omhoog moeten lanceren. Ik bedoel, zo enorm goed gaat het nou ook weer niet met het klimaat hier op aarde. Volgens mij is het buiten middel warm ook nog steeds in Nederland. En de rest van de wereld overigens ook. Dus ja, iedere raket die je voor Piet Snot richting de ploeg stuurt is ook natuurlijk voor hier weer wat minder. Ik had het gevoel dat het heel merkwaardig was, want ik las Ars Technica hierover en die merkten op dat deze blogposting, want het gaat om een blogposting, van Blue Origin zelf inderdaad, dat hij eigenlijk een beetje onder de radar was geïnteresseerd. Ze hebben geen persbericht uitgebracht. Het leest als een persbericht, maar het is niet als persbericht verspreid. Het is meer voor wie het toevallig ontdekt. En toen ik dat eenmaal wist, toen kreeg ik het gevoel dat Blue Origin een soort persbericht had geschreven wat toon betreft, maar dat het niet gericht was op de pers, maar op NASA. Dat ze bezig zijn in eerder. NASA te overtuigen van jongens, jullie moeten ons inhuren om dit te doen. Om dit te realiseren. Kunnen jullie daar iets? Ja, dat zou me helemaal niets verbazen. Want kijk, ondanks het feit dat er achter een paar van de grote bedrijven echt wel miljardairs zitten, die cashflow moet toch wel komen vanuit de opdrachtgevers. Dat is zonder klaar. Je ziet het aan iets van Richard Branson. Virgin Orbit, het staat op omvallen. Een man kan het waarschijnlijk uit zijn eigen zin best allemaal betalen en redden, maar dat is nou niet de bedoeling van een commerciële onderneming. Blue Origin en SpaceX zijn dat wel. Er moeten klanten zijn. En heel vroeg beginnen met het masseren van je klanten is misschien best een goed idee. Of misschien ook nog meer onderzoeksgelden voor dit soort dingen te krijgen. Ik weet wel, binnen Europa zijn er meerdere universiteiten ook bezig om eigenlijk vergelijkbare dingen te doen. Hoe kunnen we zonnepanelen of onderdelen voor huizen, voor infrastructuur, voor een bemensde setting eigenlijk ooit op de maan krijgen. En dan gaat het natuurlijk ook weer om onderzoek. En onderzoek wordt ook gewoon natuurlijk vanuit onderzoeksgelden betaald. En dan in wat minder openbare communicatie naar de NASA. Zou het best kunnen dat ze uitleggen dat dit moeten we dus nog uitzoeken en dat moeten we nog doen. En laat ons dat maar doen. Een tip die ik dan ook voor hen zou hebben. Of de Blue Origin toevallig meeluisteren. Je weet maar niet. Ze hadden het in hun artikel over de bulk, lunar chemistry. En dat is een vrij gevaarlijk iets. Want je kan inderdaad een simulant noemen. Dat is eigenlijk een soort van nagebootst aan de hand van de chemische compositie van het maanoppervlak. En op het moment dat je dat op de bulk maan baseert, dan ga je eigenlijk direct al een beetje fout. Het maan is niet egaal geologisch of geochemisch gezien over het hele oppervlakte. Je hebt heel opvallend natuurlijk al het verschil tussen de zwarte regio's, de mares en de witte regio's op de maan, de terraïs. En die hebben ook een flink verschillende chemie eigenlijk. Niet alleen de chemie, ook de mineralogie. De mineralogie kan soms nog deels verschillen van de chemie ook. Wat er toch weer een stuk lastig maakt. Als je bijvoorbeeld kwarts wilt gebruiken, kwartzand kan je vrij makkelijk tot een glasplaat ontsmelten. Dan moet je wel kwarts hebben in je zand. En er zal vast wel silicium in zitten, maar op het moment dat dat vanuit een olifijn moet komen, heeft het smeltpunt dat bijna twee keer zo hoog ligt. Dan is de 1600 graden Celsius die ze hebben gebruikt in hun moe, niet genoeg om de olifijnen te kunnen smelten. Met andere woorden, het wordt nog flink zoeken waar je moet zijn op de maan om de geschikte grondsalver te vinden. Probeer inderdaad locatiespecifieke simulanten te maken. Bijvoorbeeld de Apollo 17 landing site. Daar hebben ze bijvoorbeeld de meeste stenen ervan teruggenomen. Daar hebben we eigenlijk het beste idee van wat we daar precies kunnen vinden. Ga een keer met een daadwerkelijke stuk maanstenen of ga precies die compositie namaken. En ga dat testen in plaats van de hele maan en dan de binar elements of kijken naar de zogenaamde trace elements. Die kunnen soms weer hele grote verschillen hebben. Zeker als je een glasplaat wilt maken. Dat moet 9,99% puur zijn. Wil dat daadwerkelijk goed licht doorladen? Dat is heel interessant. Als jij zegt, het maakt erg uit waar je op de maan je grondstoffen gaat delgen. Want dan moet je of er zullen verschillende plekken misschien zijn. Of je moet die plek hebben die zo dicht mogelijk is bij de basis die je al hebt. Of je moet misschien zelfs op tijd dit besluiten en je basis daar zetten waar de beste grondstof te vinden is. Dat kan ook nog. En op Mars wordt het nog allemaal veel erger. Mars is een stuk actiever geweest. Dus dat is nog veel ingewikkelder. Precies, dan moet je sowieso van voren af aan beginnen. Want dan heb je heel andere bodem sowieso. Ja, daarom. Dus ja, leuk bericht. Maar met wat haken en ogen van hier tot de maan. Prachtig. Nou, laten we beginnen met het bericht dat ik jullie in het vooruitzicht had gesteld. Er is het begin van 9 februari, het zal iets eerder zijn geweest, een Russische satelliet in 85 en waarschijnlijk meer stukjes gebroken. Maar ze hebben 85 stukken kunnen tracen. Dat zullen dus de grootste brokstukken zijn. Ja. En ja, Rusland is niet zo netjes geweest om bekend te maken wat daar precies is gebeurd. Dus dat leidt tot allerlei verdenkingen. Dit is eerder gebeurd. Het was overigens, de satelliet die dit is overkomen, was de Cosmos 2499. Nou, dan weet iedereen waar we het over hebben. Dus niet de 2498. Nee, precies. Radicaal verschil. De Amerikaanse Space Force heeft dit bekendgemaakt. Dat deden ze via Twitter. Was 1200 kilometer boven het aardoppervlak. Nou ja, goed. En dit is eerder gebeurd, even kijken hoor, met de Cosmos 1408 die eind 2021 uit elkaar viel in meer dan 1500 brokstukken. En ik heb de details daarvan niet paraat, maar niet zo lang geleden is er ook een Indiase satelliet. Maar dat werd bekendgemaakt als experiment op het gebied van ruimtewapens. Ja, indiatoen werd flink kwalijk genomen. Die Cosmos 2499 heeft geregeld andere satellieten bezocht. Ah, dat ding. Ja. Dat manoeuvreerde sinds de heimelijke lancering in 2014 verrassend dicht bij andere satellieten. Westerse inlichtingdiensten dachten dat die mogelijk bedoeld was prototype van een ruimtewapen dat andere satellieten aan kan vallen. Dus misschien hebben ze in het kremlend op een knop gedrukt. Kijken of hij inderdaad boem zegt, zoals hij ontworpen. Of misschien dat hij bekogeld is met iets. Ja, inderdaad. Dat is gewoon niet bekend. We kunnen natuurlijk zo langzamerhand onbedoelde botsingen met andere satellieten of brokjes. Ja, inderdaad. Maar ja, slordig is het wel. Ja, er zijn ook wel in het verleden trouwens dingen in de ruimte spontaan ontploft, maar dat waren het meestal oude tanks, denk ik. Ja, precies. Ja, inderdaad. Dat beetje brandstof erodeert dan toch het metaal nog. Of het wordt enorm opgewarmd door de zon, doordat hij toevallig heel erg lang achter elkaar beschenen wordt. Ja, nou ja. We verwezen er niks van. Het enige wat er dan gunstig aan is dat hij in een wat hogere baan zit. 1400 kilometer. Daar zit niet de grootste concentratie van satellieten. Want een deel van die brokstuk gaat natuurlijk langgerekte banen. Ja, precies. En dan krijg je dat vervelende domino effect van een brokstukje wat een ander deeltje raakt, wat weer tien nieuwe brokstukjes, et cetera, et cetera. Ja, en als het uiteindelijk daadwerkelijk zoveel wordt, we willen er nog steeds doorheen vliegen als we richting de maan willen gaan. Dat sowieso. We willen er ook allerlei satelliet parkeren die interessante dingen doen. Het zij omhoog kijken, het zij omlaag kijken. Het zij met elkaar verbindingen opzetten. Dus we zijn net als dat gezin wat naar het strand gaat en zavond een enorme puinhoop achterlaat aan spulletjes die ze meenemen. Zo gaan we nog steeds met ruimte om. Het is wel een groot discussiepunt. Het besef is er wel. Maar dan is het toch altijd weer een rogue state die zich niet houdt aan de consensus. Nee, precies. Nou ja, wat dat betreft. Ja, Rusland heeft een beetje schijt aan de hele wereld op allerlei niveaus. Dus ja, je kan bijna verwachten. Ja, goed. Ik heb het verteld. Ik heb hier verder niet meer over te melden. Laten we naar jouw tweede onderwerp gaan, Luuk. Ja, nu we het over Russen en brokstukjes en toestanden hebben. Er is weer iets gaan lekken van Russische makelij op International Space Station. Dat gebeurt nog alles. Ja, het vervelende en opvallende is dat het nu twee keer in twee verschillende ruimteschepen Maar wel met precies dezelfde achtergrond. Op 11 februari meldde de Russische ISS-vluchtleiding dat er een lek was geconstateerd in het koelsysteem van Progress MS-21. Dat is een onbemenst vrachtschip dat sinds 28 oktober vorig jaar aan het station zit. Brengt altijd voorraden, nieuwe experimenten, kleding, brandstof, water. Die is maanden geleden geparkeerd en hangt daar altijd. Ja, die is gekoppeld aan het station. Is dat ding ook in gebruik ergens voor of staat hij alleen maar te wachten om weer een keer volgeladen te worden? In principe dat laatste inderdaad. Hij wordt altijd gebruikt om al het afval in te stoppen. Het ding verbrandt in de atmosfeer. Het hele ding wordt dan afgedankt? Het is inderdaad een speciale versie van de Soyuz waarbij de terugkeerkapsule vervangen is door een heel stelsel van tanks om brandstof en water aan het station af te leveren. Het externe koelsysteem is dus gaan lekken. Dat is exact hetzelfde systeem wat in de Soyuz MS-22 op 15 december spontaan begon te lekken. Daar werd gezegd dat er een micro meteoriet was. Stom ongeluk. Er stonden twee cosmonauten die zich voorbereiden om een ruimteverandering te doen. Die is afgelast omdat de koelsvloeistof weer niet in aanraking laat komen met de pakken en zo wat weer risico's kan hebben. Dat is een goede. Meestal zijn het geen ontzettend lekkere goedjes. Maar je hebt ook ammoniak en dat soort dingen. Dat is ook waar. Het pak moet weer naar binnen en moet weer aangeraakt worden door astronauten. Van die Soyuz zijn dus uiteindelijk heel gedetailleerde foto's gemaakt. Die zijn pas een paar dagen geleden openbaar geworden. Daar zie je inderdaad een klein gaatje aan de buitenkant van het ding zitten. Toen daarvan werd gezegd dat er een micro meteoriet was, dat kan altijd gebeuren. Maar als nu in een ontzettend vergelijkbaar ruimtevaartuig precies hetzelfde gebeurt, dan heb je zoiets van wat is hier aan de hand. Dat gaat dan toch meer op een fabrikatiefout lijken. Vandaar dat die robotarmen weer van stal worden gehaald. Die gaat nu de buitenkant van die progress bekijken. Intussen is de lancering van de volgende Soyuz, die zonder mensen zou plaatsvinden, omdat die het beschadigde schip moet vervangen, die was aanvankelijk naar voren gehaald en zou al op 20 februari starten. Dat is nu weer uitgesteld naar 10 maart, om de onderzoekers wat meer ruimte te geven om achter de oorzaak te komen. Die nieuwe Soyuz is wel aan de buitenkant ook gecontroleerd. Daar is geen schade gecontroleerd. Die nog gelanceerd moet worden? Ja precies, die is in voorbereiding op... Want er hebben nu dus twee geparkeerde ruimtevaartuigen met hetzelfde defect. En eentje die beneden staat te wachten die nog niet defect is. Nee, vooralsnog niet. Maar het ding is al gevuld met brandstoffen. Dat is dan een onomkeerbaar proces. Dus als je dat spul er eenmaal in doet, moet je hem binnen zo veel tijd lanceren. Maar even kijken, die progress daar hadden ze het gaatje gevonden? Nee, bij de Soyuz. Bij de progress zeiden ze, misschien wel as we speak... Of dat gaat wel op dezelfde plek zit bijvoorbeeld. Ja precies, als het op dezelfde plek zit dan zie ik die Soyuz niet snel meer omhoog gaan. En dat blijft natuurlijk wel lastig. Er waren wat paniekverhalen in december. Van oh jeetje, de astronauten aan boord van het station moeten gered worden. En zo noodsituaties. Dat is niet het geval. Ze zitten er veilig. Maar het punt is nu wel, als er nu een noodsituatie aan boord van het station uitbreekt... Kan niet iedereen terug. Want die beschadigende Soyuz durven ze eigenlijk niet te gebruiken. En nu, dat uitstel is dus weer lastig. Want je rek die tijd waarin je niet een goede ontstapingsmogelijkheid hebt op. En het is ook niet gezegd dat het probleem opgelost is. Als ze nou straks alsnog in de Soyuz schade vinden. Of inderdaad op de progress lekken op hetzelfde plekje. Ja, dan moet je toch wel heel diep gaan graven en nadenken. Intussen schiet me te binnen dat ik een foto heb gezien van dat lek. En wat mij dan opvalt, dat is dat het... Het zal de huid zijn van dat ruimtevaartuig. Is rondom dat lek helemaal bruin uitgeslagen. Ja, precies. Dus het zal toch wel een materiaal zijn met een redelijk bijtende werking. Ja, het kan. Je hebt... De temperatuurverschil misschien helpen hoor. Ja, precies. Als het verhoogend druk eruit komt, dan kunnen er rare dingen gebeuren. Ja, inderdaad. En je moet ook niet vergeten dat je met een extreem stralingsomstandigheden te maken hebt. In straling van de zon bedoel je. Precies, en kosmische straling. Maar wanneer die zon werd inderdaad ook nog wel genoemd. De combinatie van de baan die het station onder aarde vliegt en het seizoen... vliegt de station in deze week veel meer in de zon dan dat het op andere manieren gebeurt. Dus er wordt ook gezegd dat het systeem behoorlijk zwaar aangesproken is. En misschien dat er wat mee te maken heeft. Bij beide schepen is het dus drie maanden na de lancering fout gegaan. Dus ja, ik denk dat er best wat hoofdbrekend rondgaan. Ook bij NASA. Hier hebben we dus het punt bereikt voor de podcast. Dat we moeten zeggen... Wordt gevolgd. Ja precies. Het lijkt me toch wel schaam dat als je niet goed weg kan uit het station. Zeker als er zojuist het nieuws binnenkomt dat er een satelliet boven je hoofd is ontloofd. Zo'n duizend, elfhonderd kilometer boven je hoofd. In ieder geval zitten ze veilig in dat station en zolang er bevoorraad kan worden. Dat is dus ook even een ding. Want kun je op dit moment nog bevoorraden als er twee politie's... Ja, want er gaan... Kijk wat dat betreft, die opzet van NASA is ontzettend geslaagd. Zij hebben ontzettend geleerd van stoppen met de space shuttle. Want toen waren ze voor 100% afhankelijk van de Russen om Amerikaanse astronauten het station te krijgen. Vandaar dat ze hebben gezegd van oké, we gaan commissiele capsules bouwen. Maar dan wel twee. Twee verschillende fabrieken die dat gaan doen. Zo zijn er ook twee verschillende die onbemannde capsules naar het station sturen. En tot voor kort dus inderdaad ook de Japanners nog. Dus bevoorrading, dat is het probleem. Er zijn bedrijven die het kunnen doen, maar er zijn dus ook nog koppelpunten aan het station. Er zijn er vier koppelpunten inderdaad. Kunnen we nog even over uit. Eigenlijk nog vijf, maar inderdaad space shuttle koppelpunten. Die doet het. Waarschijnlijk doet hij het nog wel, maar gebruiken we het niet meer. Er is een adapter opgezet en daar koppelt Crew Dragon. Oh met een verloopstukje. Ja inderdaad, dat is de voordeur van het station. Ja, oh leuk. Goed zo. Marc, jouw tweede item. Nou, eigenlijk ook een beetje gerelateerd aan het ISS. Iets korter nieuwsbericht. Axiom heeft hun tweede bemenste vlucht naar het ISS de volledige crew van bekend gemaakt. Ze eerder wisten we al dat Peggy Whitson de commander zou zijn. En dus eigenlijk ook het schepje zou vliegen. Op zich vliegt dat ding zichzelf redelijk. Dus ze hoeft niet al te veel te doen. Maar dat is dan weer een nieuwe accomplishment die zij ook aan haar naam kan toevoegen. Ze is de langste in de ruimte gebleven Amerikaan ooit. Zij is de langste ooit in de ruimte geweest als vrouw. En zij is de eerste vrouw die ooit als commander van het hele ISS heeft gediend. Dus die is behoorlijk bekend met vliegen. En dit zal dan haar vierde ruimtevlucht worden. Dus wederom naar het ISS. En nu zijn dus ook de laatste twee astronauten daarvan bekend geworden. Eerder was al bekend dat het waarschijnlijk twee Arabieren zouden worden. En nu hebben ze ook de namen bekend gemaakt. Inderdaad een man en een vrouw vanuit Soi-Arabië die vliegen. En dat zijn toeristen? Dat zijn dan, ja, het zijn wel officieel astronauten in dienst voor de Soi-Arabische Ruimtvaartagentschap. Dus wat dat betreft zijn het zeker geen toeristen. Het zijn gewoon betaalde astronauten die daar komen voor onderzoek te doen. Tegelijkertijd is het inderdaad wel weer een volledig commerciële vlucht. En dat vind ik dan toch alweer een beetje grappig. Hoe dat eigenlijk zo werkt. En of dit misschien wel een andere toekomst is om inderdaad goedkoper... ...ertuindelijk astronauten naar het ISS te sturen. Er is niet heel erg veel bekend over de prijskaartjes voor een ticket bij Actium... ...om even twee à drie weken aan boord van het ISS te mogen vliegen. Schattingen zijn ergens, dus 60 en de 100 miljoen euro per persoon. Dus best flink. Maar tegelijkertijd voor de gemiddelde ESA astronaut, die is natuurlijk ook wel langer... ...spenderen we een stukje meer nog dan vergelijkbare hoeveelheden. Maar Actium is dus gewoon weer een bedrijf dat mensen kan verschepen naar het ISS? Ja en nee. Zij doen eigenlijk de hele missie eromheen. Dus zij lanceren het zelf niet. Dus dit wordt ook weer met SpaceX gevlogen net zoals Actium is. Ja, een Crew Dragon. Inderdaad, met een Crew Dragon als het goed is. En dan in de lente van 2023 hebben ze het nu gedaan. Ze hebben nog geen helemaal vaste lanceerdatum. Maar dit is eigenlijk als voorbereiding voor Actium die ook hun eigen ruimstation willen gaan bouwen. En op dit moment de enigen zijn die toestemming hebben gekregen van ISS en hun partners en NASA... ...om hun ruimstation aan boord van het ISS eigenlijk te gaan bouwen. Dus zij gaan een extra koppelpoort toevoegen. En daarop zullen zij dus eigenlijk de eerste vier modules van hun eigen ruimstation gaan bouwen. En dan in 2028, 2030, weet ik niet hoeveel later nog... Hoe lang dat duurt ja. Dat het ISS daadwerkelijk richting de aarde terug zou vallen. Dan koppelen zij eigenlijk gewoon los. En dan hebben zij dus het eerste commerciële ruimstation wat echt uit meerdere modules gaat bestaan. En het enige van dat moment? Ja, op dit moment nog wel. Vooral als het enige. Waarschijnlijk inderdaad wat SpaceX zelf misschien nog gaat doen. Wat New Origin gaat doen. De Chinezen hebben natuurlijk een ruimstation. Dus wat dat betreft zullen zij waarschijnlijk tegen die tijd niet meer de enige zijn die nog een andere ruimstation in baan rondom de aarde hebben. Maar het zal mogelijk wel het eerste commerciële ruimstation zijn. En ook best wel groot. En een van de leuke dingen is ook dat zij in orbit processing eigenlijk willen gaan doen. Zij willen ook gaan kijken van hoe kunnen wij bijvoorbeeld producten in orbit gaan maken. Dus bij gewichtloze omstandigheden. Bijvoorbeeld voor glasvezeldraden. Op aarde kan je die maar tot een bepaalde lengte spannen. Totdat je het probleem van de zwaardkracht hebt. Die gewoon eigenlijk aan jouw draadje trekken. Waardoor je uiteindelijk kortere vezels in een glasvezelkabel kan stoppen. En dat zorgt weer voor iets meer verlies. Op het moment dat je dat in de ruimte kan doen. Dan kan je gewoon draden spannen. Zo lang als dat je ruimstation eigenlijk is. Of als je het buiten kan doen misschien wel bijna oneindig lang. En kan je dus weer betere snelheden hiervoor creëren. Hetzelfde geldt voor bepaalde biologische moleculen. Die je soms heel erg lang wilt maken. Wat weer makkelijker schijnt te zijn in orbit. Daar zouden we misschien zelfs medicijnen uiteindelijk vanuit de ruimte terug richting de aarde kunnen geven. In plaats van eigenlijk alles maar vanaf de aarde omhoog. Dus Acrium, nu nog een betrekkelijk onbekende naam. Voor jou duidelijk niet. Ik ken een paar mensen inderdaad bij Acrium. Dus af en toe kom ik die tegen op conferenties. En dan hoor je nogal eens wat. Maar die gaan dus als ik jou zo hoor op termijn een factor van belang worden. Ja. Ik begin ook wel het gevoel te hebben dat Acrium en NASA dikke vriendjes aan het worden zijn. Want formeel is NASA nog met drie andere commerciële partners bezig. Om uit te doktoren van oké wat voor station willen we precies hebben en wie zou dat voor ons kunnen kunnen bouwen. Maar wat je zegt Acrium heeft die toestemming om hun modules aan het station te koppelen. En dit is de tweede vlucht met astronauten. Dat was dan wel een requirement. Want er moet wel een ex-professionele astronaut meevliegen. Dus ja die linkjes tussen Acrium en NASA worden steeds steviger. Ik heb wel de indruk dat NASA zoiets heeft van als ISS er straks niet meer is moeten we ervoor zorgen dat Acrium station vliegt. Want dan kunnen we redelijk naadloos overstappen en vooral onze experimenten in de ruimte voortzetten. Ja want als dit de graad van onvermijdelijkheid heeft zoals jij net verteld Mark. Dan is dat gewoon de toekomst. Dat NASA geen eigen real estate meer heeft in de Baan om de Aarde. En dat Acrium dat wel heeft. Ja precies. Acrium is echt wel een snel groeiende partner. Het is ergens in 2016 pas opgezet. Het heeft nu al ruim 600 mensen die hier werken. Ze zijn ook bezig met hun eigen modules te maken die daadwerkelijk space grade zijn. Dus die je relatief binnenkort kunnen gaan vliegen. Het leuke is dan weer dat de modules van Acrium in Italië worden gebouwd. Ja. En die Peggy, mijn naam even. Peggy Whitson. Is die daar in dienst ook? Ja op dit moment is inderdaad in dienst. En voor de vorige vlucht hadden ze een half Spaans en een half Amerikaanse. Lopez Alegría. Precies die. Ik heb hem nog eens gesproken ook een keer in Spanje. Vergeet ik nog eens zijn naam. Maar goed dit is dus ook wel weer een stap tot het Midden-Oosten. Misschien ook wel een iets serieuzere partner kan worden in de ruimte. Ik vond het eigenlijk al een beetje opvallend ergens. Sinds 2018 mogen vrouwen een auto rijden eigenlijk in Zuid-Arabië. En in 2023 gaan ze de ruimte in. Ik bedoel hele fijne ontwikkeling natuurlijk. Zeker. MBS zo heet ook weer. Mohammed nog wat. Die zowel modern is als zeer autoritair. Dit is een mooi gevolg. Mooi verhaal. Dank je wel. Dat was het. Oké. Ik wilde met jullie even hebben even napraten over die rots uit de ruimte die pas neerkwam. Was dat nou Noord-Frankrijk of in het kanaal? In die buurt. Volgens mij net tussen Frankrijk en Engeland. Het is een prachtig beeld. Heel kort ontdekt. Hij was ook niet groot. Een meter of zo. Nee, precies. Maar zeer fel. Ik geloof dat hij op het laatste moment de volle maan in helderheid overtrof. Maar op televisie zag het ook indrukwekkend uit. Wat wel grappig was, er kwamen allerlei dingen bij elkaar op deze manier. Een is dat vandaag, de dag dat wij dit opnemen, natuurlijk een paar dagen na dat gebeuren in het kanaal. Vandaag 15 februari, is de tiende verjaardag van de knal bij Czijljabinsk. Die was een stukje groter. 2013. Die was een stukje groter. Die was, heb ik nagekeken, zo groot als een gebouw van zes verdiepingen. Dus dan praat je over een meter of 15 in straal. En de ontploffing die hij met zich mee bracht was equivalent aan die van een atoombom. Ja, daar heeft hij wel de ruiten gekost. Ja, er gneuvelden de ruiten waar 1200 mensen gewond. Maar het is bijna geen doden uiteindelijk toch? Voor zover ik weet heb ik ook niet meer... Het kan natuurlijk ook een beetje Russische reporting zijn ergens, denk ik dan. Ja. 1200 gewonden maar nul doden, het kan. Ja, nee dat weet ik verder ook niet. Maar dat is dus interessant. Czijljabinsk heeft de wereld met de neus opgedrukt dat dit soort dingen kunnen gebeuren. Ja. En overigens op dit moment is er ook weer een flyby aan de gang. Er is ook weer een astroïde die op afstand van, ik geloof, zes keer de afstand naar de maan. Dus veilig afstand wel. Maar toch wel weer, ik geloof dat je het een aardscheerder mag noemen. Die op een afstandje langs zuist. Ja, Luc, heb jij gedacht hierover wat de serieuze gevaren zijn die we hierdoor lopen? Of genoeg naar dit soort dingen wordt omgekeken? Want dat ding dat in het kanaal ploft, daar was dus maar heel kort van te voeren. Hadden we niet een stad kunnen evacueren? Nee, voor een ding van een meter is dat misschien ook niet nodig. Alhoewel je natuurlijk toch niet aan moet denken dat zo'n ding midden op het Rembrandtplein terecht komt. Eigenlijk flereler dan een bom van een meter. Ja, precies. Misschien probeer ik mezelf alleen maar gerust te stellen. Maar de echt gevaarlijke dingen zullen we waarschijnlijk eerder zien. Maar wat ik me inderdaad afvraag is van is er nu apparatuur op drie, vier plekken op de wereld die continu aan het zoeken is naar dit soort kosmische kruimels zijn het eigenlijk. Die toch wel een groot gevolg voor ons kunnen hebben. Want even doorpraten, want dan zoek ik dit op. Ja, want kijk, aan de ene kant van het spectrum hebben we natuurlijk, nou dit speelde prikje van een meter die gelukkig kennelijk ook nog eens een keertje gewoon mooi ergens in het kanaal terecht is gekomen. Het andere uiterste is zo'n 65 miljoen jaar geleden iets groter, wat de hele aarde heeft veranderd. Het uitsterven van de dinosauriërs heeft veroorzaakt. Die zagen ze ook niet aankomen. Nee, nee, precies. Ja, inderdaad. Er wordt wel eens gezegd dat de dinosauriërs het niet hebben overleefd komt omdat ze geen ruimtevaartprogramma hadden. Ja, dat is in principe wel het geval. Dus voor dat soort zaken is de surveillance van de ruimte natuurlijk ontzettend belangrijk. Nou ja, vandaar ook dat er kort geleden, ik weet een naam eventjes niet meer, een poging is gedaan om een maandje van een astroïde iets uit zijn baan te krijgen. Dat we gewoon met een zwaar vaartuig tegenaan te knallen. Ja, uiteindelijk denk ik wel dat dat belangrijk is dat we dat gaan doen. Want het zou toch wel heel erg zonde zijn als er straks gewoon een stuk rots van 30 kilometer doorsnede het einde van de mensheid betekent. Ja, zeker. Ik weet niet zeker of het echt het einde van de mensheid zal zijn. Ik vrees dat mensen vrij standvastig kunnen zijn en behoorlijk goed zichzelf kunnen aanpassen. Maar het is inderdaad wel een ding om over te denken. Maar wat ik eigenlijk juist weer positief je inderdaad aan dit nieuwsbericht vond, ik heb net ook opgezocht, ongeveer zeven uur voordat hij op de aarde is ingeslagen is hij al ontdekt. Wel weer bij toeval eigenlijk. Dat kleine ding dat in het kanaal is gevallen. Dat kleine ding dat in het kanaal is gevallen. Zeven uur van tevoren is dat ontdekt. urbanism is eigenlijk een open wresting. een algemene sweep aan het maken was van de nachthemel. En daar op drie foto's zag dat er een object aan het bewegen was met op dat moment nog een magnitude, dus een lichtsterkte van 19.5, wat dus een paar honderdduizend keer zwakker is dan normale sterren eigenlijk dat je met blote ogen kan zien. Volgens mij is degene die we hadden, die groene meteoriet of komeet van laatst, die was volgens mij ongeveer een magnitude van 6, dus dat is nog net aanzichtbaar met blote ogen als je weet waar je moet kijken. En dan is dit dus nog een heel heel heel stuk zwakker en dan is die toch wel gespot. Terwijl bijvoorbeeld dat ding dat nu dus vlak langs de aarde zoomt, die heb ik ook even snel opgezocht, 2005.ie.128 heet dat ding. Ja precies, een mooie naam fijn. Die komt op ongeveer 12 keer de afstand tot de maan, op ongeveer 4,6 miljoen kilometer komt die voorbij en dat heeft dan nog wel weer een grootte van 580 tot 1,3 kilometer aan diameter. Dat is wel echt een probleem sized asteroiden, mocht die in zijn. Maar die hebben we dus in 2005 al ontdekt. Sindsdien hebben we echt wel meer van dit soort planetaire verdediging, planetaire defense programma's opgezocht. Precies, terwijl je dit zegt kom ik deze, wat ik ben aan het zoeken as we speak, hier staat dus in een bericht van space.com, NASA opened its planetary defense coordination office a few years after the Telyabinsk event. En dat is blijkbaar dus de aanleiding geweest om zo'n organisatie op te zetten die dan, want dat vroeg jij natuurlijk, die dan dit soort verschijnselen in de gaten houdt in de hoop op tijd. Ja, nou ja precies. Kijk, laten we eerlijk zijn als dat centrum morgen iets ontdekt wat richting Tokio gaat, ja kunnen we niks anders doen dan allemaal weg uit Tokio. Wat we natuurlijk uiteindelijk willen is dit soort dingen het liefst jaren van tevoren ontdekken zodat we er iets naartoe kunnen sturen. Want hoe eerder je ze ontdekt hoe kleiner het duwtje dat je ze hoeft te geven om ze ongevaarlijk te maken. Ja inderdaad, en gelukkig was de impact bij die test van vorig jaar veel effectiever dan ze verwacht hadden. De afwijking van de baan die dat maandje om die astroïde had was groter dan ze hadden verwacht. Dus ja laten we hopen dat het misschien wel relatief makkelijk is om zo iets een klein beetje uit zijn baan te duwen. En ja, je had het net ook over de omvang van dingen die we in de gaten houden. Zo'n ding als nu net in het kanaal is geploft, wat je zei midden in Amsterdam, dat wil je echt niet hoor. Nee absoluut. En we hadden Amsterdam niet kunnen evacueren dus tegen dat soort dingen ben je dus toch leerloos. Ja absoluut. Moet je accepteren als een ICO dat er nou eenmaal is. Ja precies, dat is er elke dag en dat is er al miljoenen jaren geweest. Ik denk wel dat de waarnememogelijkheden geleidelijk aan nauwkeuriger worden en zo. Er zal wel vooruitgang in zitten. Maar de omvang van dat je dit soort dingen op tijd kunt spotten en onschadelijk maken, daar zijn we voorlopig niet. Nee dat denk ik ook niet. Kom maar gewoon met je derde onderwerp Luuk. Ja precies. Er gaan geen ESA astronauten naar het Chinese ruimtesation en dat was toch iets wat afgelopen jaren wel een beetje in de lucht leek te hangen. Er was veel overleg, veel samenwerking. Er was zelfs zo in 2016 dat er een taikonaut zoals Chinese astronauten soms worden genoemd, meedeed aan een training in Europa waar astronauten een tijd in een grot verblijven om te kijken, ook wel een beetje sociaal. Dat is wat Marc de hele tijd doet. Ja inderdaad, hoe werkt zoiets nou? Wat zijn de problemen die je kan tegenkomen? In 2017 trainden twee ESA astronauten, Christoforetti en Maurer, samen met taikonauten bij waterlandingen. Ze studeerde ook Chinese. Als ik het goed heb begrepen is Christoforetti behoorlijk goed geworden in Chinese, want die kreeg complimenten vanuit China dat ze haar Twitterberichten zo ontzettend poetisch opstelde. Maar nee, er was kort geleden een tweet van ESA directeur Arschbacher en die zei van nee we gaan het niet doen, daar gaan geen ESA astronauten naar Tiangong toe. En toen gebeurde er wat interessant. Er is een Twitteraccount wat zich at Dutch Satellites noemt. Ik weet niet wie er achter zit, maar die kwam met de boude bewering van nou dit is niet zozeer een beslissing geweest van Arschbacher, als wel het resultaat van druk vanuit NASA en het ministerie van Buitenlandse Zaken van Amerika. Ja precies. Dutch Satellites die maakt dus iets van nou er is een behoorlijke druk van buiten af geweest, die is niet subtiel geweest en die druk is eigenlijk al gaande sinds Biden president is in Amerika. En dan noemt hij ook nog iets van een bezoek van een Amerikaanse ambassadeur aan een Europees land bij een grote ruimtevaartindustrie, waar hij de mensen conforteerde met een overeenkomst die zij hebben gesloten met China. En het resultaat was dat die afspraak weer teruggedraaid. Nou, meneer Arschbacher heeft daar weer op gereageerd in een tweet en die zegt van er is van druk geen enkele sprake geweest. ESA is een efficiente en lean organisation en ESA kan het zich gewoon niet verantwoorden om tegelijkertijd met twee ruimtestations bezig te zijn. Samenwerking met ISS gaat prima en andere samenwerkingen met China op het gebied van van wetenschap gaan voort zoals gepland. Nou, ik weet dus niet goed wat ik ervan moet maken. Opvallend dat account Dutch Satellites, ik zou heel graag weten wie daar achter zit, maar ik vond het nog opvallender dat Arschbacher zich een noodzaak voelde om erop te reageren. Dat is niet des ESA's. Dat geeft een status. Ja, precies. En dan krijg je natuurlijk het mechanismen van... Zien hebben ze dat in de ogen van ESA en zegt dat iets over iemand die erachter zit. Ja, precies. En je hebt natuurlijk ook zoiets van ja, als je heel hard gaat ontkennen, dan is er misschien wel iets van waar. Daar heb ik zo nog wat over. Dus ja, ontzettend jammer. Nu waren er de laatste tijd ook allerlei verhalen van een Canadese van geboorte, een wetenschapster, die geloof ik voor Noorwegen, voor Noorse Universiteit werkt, die zichzelf al helemaal had opgeworpen van ik ga mijn experimenten aan boord van het station doen. ESA ontbrak nogal in dat verhaal, dus ik ben heel erg benieuwd wat het vervolg van het verhaal voor haar gaat worden. Of zij het dan nog wel voor elkaar krijgt om misschien op persoonlijke titel... Misschien moeten ze zich laten naturaliseren. Maar in ieder geval jammer, want je zou toch zo graag hebben dat iedereen die aan bemense ruimtevaart doet gewoon lekker met elkaar samenwerkt. Ja, en dat we ook een keer iets zien van binnen die Chinese ruimtesstation bijvoorbeeld. Ja, precies. Oké, Mark, jouw derde verhaal. Ja, nou dat was eigenlijk de begin die ik helemaal aan het begin had aangekondigd. Maar goed, we blijven een beetje bij ESA. En dan in dit geval van Bepi Colombo en de Solar Orbiter, die in 2018 en 2020 respectief gelanceerd zijn. Afgelopen augustus zijn ze met z'n tweeën heel dicht langs Venus gevlogen voor een zogenaamde Gravity Assist. Dat is eigenlijk deels ook weer om af te remmen, want het schijnt dat we in het midden van het zonnestelsel een vrij groot massa-punt hebben. Maar als je niet al te veel doet, je langzaam richting valt. En dan bedoel ik natuurlijk de zon. Dat is op zich goed voor Bepi Colombo die richting Mercurius gaat, dus de binnenste planeet. En de Solar Orbiter, wat de naam al suggereert, richting de zon gaat. Maar ja, je wilt er natuurlijk niet te hard aankomen. Dus die zijn langs Venus gevlogen. Die hebben daar toen onder andere magnetometrische onderzoek gedaan. Ze zijn eigenlijk gekeken van waarom heeft Venus geen magnetisch veld. En daarmee zijn ze er een beetje achter gekomen dat er wel degelijk een soort van magnetisch veld aanwezig is. En dat heeft eigenlijk weer een hele leuke geschiedenis. Dus Venus is ongeveer net zo oud als de aarde. Ook ongeveer 4,5, 4,6 miljard jaar oud. En heeft aan het begin hoogstwaarschijnlijk ook een magnetisch veld gehad, net zoals de aarde. Maar wij hebben die gelukkig nog. En Venus heeft die al ruim 3 miljard jaar niet meer, in ieder geval zover wij weten. En sindsdien is er ook weer een soort van overprinting van de stenen aan de opvlakte van Venus geweest, wat dan weer vulkanisme suggereert. Waardoor we ook niet meer, wat we bijvoorbeeld op Mars hebben, een latent magnetisch veld hebben. Dus dat zijn eigenlijk de stenen die destijds in een lava flow zijn afgezet met een magnetisch veld. En daardoor uiteindelijk zelf weer allemaal deeltjes, magnetische deeltjes eigenlijk in een bepaalde richting hebben staan. Zodat zij uiteindelijk weer een soort van magnetisch veld kunnen oprichten. Als je bijvoorbeeld ook een compas kan magnetiseren of demagnetiseren natuurlijk. En dat heeft Venus dus niet. En toch hebben we nu wat magnetische velden eigenlijk gevonden. En dit is dan dus niet een latent magnetisch veld, maar dit is een geinduceerd magnetisch veld. Het komt van buitenaf? Het komt van buitenaf, precies. En zoals we weten heeft Venus een behoorlijk dikke atmosfeer die ook tot vrij ver buiten de planeet reikt. En eigenlijk zijn de buitste deeltjes van die atmosfeer, die worden geioniseerd door de intense zonstraling. Het staat natuurlijk ook weer wat dichter bij de zon. En daardoor remmen ze eigenlijk een beetje af. Wat dus weer voor een soort van wrijving en dus beweging kan zorgen. Maar dus eigenlijk de atmosfeer van Venus het magnetische veld opwekt. Dus in tegenstelling tot de aarde waar we in de buitenkern zoals Ingelloes de Kater vorige aflevering ook al heeft verteld. Daar hebben we een soort van draaing in. En dat is eindelijk de motor die ons magnetisch veld staande houdt. Is dat bij Venus dus een soort van helemaal buiten de planeet. En dus door zonstralingen geinduceerd magnetisch veld. Wat grappig. En het leuke vind ik dan weer dat dit ook weer direct natuurlijk naar een exoplanet kan linken. Vroeger werd namelijk gedacht dat eigenlijk zonder magnetisch veld dat het heel erg lastig is voor een aardachtige planeet. Een rocky planet. Om nog een goede atmosfeer te behouden. De reden dat wij die op aarde zo nog mooi hebben weten te behouden. Eigenlijk komt door ons magnetisch veld die de zonnewind een beetje tegenhoudt. Als je dat niet hebt bijvoorbeeld zoals op Mars. Dan uiteindelijk wordt gewoon door de zonnewind steeds meer en meer van die atmosfeer afgeblazen. En dan hou je dus een doden planeet over. En nu blijkt dus eigenlijk dat die magnetische deeltjes die dus een beetje afremmen daarmee ook daadwerkelijk de atmosfeer waarschijnlijk wat echt extra dik hebben weten in te pakken rondom Venus. Waardoor Venus inderdaad nog bijna 92 keer zo dicht de atmosfeer aan het opperblak heeft als wat we op aarde hebben. Maar als ik dat goed begrijp is het dan een voorwaarde soort van dat je redelijk dicht bij zo'n zon of ster staat. Want je leent dus als het ware wat magnetische werking daarvan. Je leent de energie voor de magnetische werk. Je gebruikt de elektrische geladen energie. En uiteindelijk is dan de elektrische kracht is vergelijkbaar met de magnetische kracht. Dus de elektromagnetische kracht uiteindelijk natuurlijk die dus inderdaad dat veld. Maar dat effect zou je minder hebben als je met je hele planeet verder van zo'n ster af zou staan. Precies. Ook als de ster veel groter is dan de zon bijvoorbeeld. Als je verder rijk het magnetisch veld hebt dan heb je weer hetzelfde effect. Maar dat is dus eigenlijk wel weer spannend eigenlijk. Een soort van toevoeging voor in onze zoektocht naar leven. We hebben vaak gedacht van magnetosfeer is eigenlijk bijna nodig. En in sommige gevallen kunnen we die ook een klein beetje zien. Doordat dus die geladen deeltjes bijvoorbeeld van de ster van die exoplanet afgeboogd worden. Waar je een soort van, niet gravidatie maar dan elektromagnetische lensing krijgt ofzo. Maar dat is dus misschien helemaal niet zo verplicht. Want er zijn dus ook andere manieren om een magnetisch veld daarmee in atmosphere te behouden. Is dat voor het eerst dat dat bij een planeet is waargenomen? Het is nu voor het eerst in detail waargenomen. Dus de theorie dat dit zo was dat bestond al langer. En ja, ongeveer een maand geleden is dat gepubliceerd in de Europlanet Science Congress papers eigenlijk. Dan is het waar. En dan is het meestal wel waar. Dan is het in ieder geval peer reviewed. En het is dus door twee onafhankelijke zondes die toevallig eigenlijk heel dicht achter elkaar langs Venus zijn gevlogen. Dus zowel baby klom wel als zolder orbiter op verschillende hoogtes ook nog. Is het aangetoond dat daar dus inderdaad zo'n geïnduceerd magnetisch veld is. En dat die nog best sterk kan zijn voor een soort van niet traditioneel magnetisch veld. Ja, mooi. Het uur is wel ongeveer vol. Mijn laatste verhaal nog even kort. Het is eigenlijk meer een vraag dan een verhaal. Iets wat ik jullie voorvoer houden. Want we hadden ook nog deze week het hele verhaal van die ballonnen die links en rechts uit de lucht worden geschoten. Ja, ja. Dat is een modeverschijnsel. Waarvan mij meteen opviel dat ze werden aangeduid als onbekende objecten. En toen dacht ik, hey daar hadden we vroeger toch een term voor. Dat was unidentified flying objects. En dat was mij onmiddellijk heel erg duidelijk dat de Amerikaanse autoriteiten hun uiterste best deden om die term te vermijden. Wat heel grappig is en ik begreep ook wel onmiddellijk waarom. Want ja, UFO dat is tegenwoordig in feite synoniem voor vliegende schotel, groene mannetjes. Dit en dat. Dus het was heel grappig. Terwijl het betekent toch echt een unidentified flying object. Zodra je wel weet wat het is dan is het identified weer wat anders. Dan weet je wat het is. Maar alles waarvan je niet weet wat het is dat noemde je vroeger een UFO. Nou ja, dus dat probeerden ze te vermijden. En het ging zelfs zover dat ze op een gegeven moment ook expliciet ze gaan zeggen, nee, het is echt geen buitenaards dit en dat. Waarmee je natuurlijk juist weer wel... Iedereen moet kalm blijven. Ja, dank je paniek. Precies, de mensen die denken, oh het is vast een vliegende schotel, het zijn vast buitenaards wezens, die gaan de overheid minder geloven naarmate die overheid meer ontkent. En hebben jullie ideeën over... Ik denk zelf, waarom gaan ze dit soort ideeën niet gewoon een stukje demonstratief weglachen? Weet je wel, dat iemand een flappe lach krijgt van een vraag daarover. Ja, nou ja, het is inderdaad opvallend dat de afkorting UFO wordt ook niet meer gebruikt in Amerika. In ieder geval niet door... Dat betekent eigenlijk dat je wel weet wat het is namelijk... Ja, ze hebben het gewoon lekker extra vage gemaakt. Ze hebben het nu over unidentified aerial phenomena. Ja, dat is ook nog uitgevonden. De gedachten gang daarachter is dat ze ontdekt hebben dat een aantal van de cases van UFO's, dus gingen over wolken of over lichtverschijnselen van de zon, dus geen objecten waren. Dus vandaar dat ze daar zijn afgestapt. Het probleem is dat ook de Amerikaanse luchtmacht een aantal video's heeft waarop echt objecten zichtbaar zijn die de meest idiote dingen uithalen. Of zichtbaar lijken te zijn. Nou ja, ook hier en daar... Ja, maar een hallucinatie leg je toch over het ongeveer niet vast op video's. Er zijn een paar video's waarvan ik inderdaad ook zoiets heb van ik weet niet waar ik hier naar zit te kijken. Een object met een vorm. Niet gewoon alleen maar een lichtpuntje of een donkerpuntje. Iets driehoekers met nog lichtere plekjes daarop. Als je heel sceptisch bent, zeg van goede trucage kan je alles laten zien. Ja, maar er zijn een aantal filmpjes al weer zo oud. Toen knutselden we dat nog niet op onze eigen computer zodanig in elkaar. Het zijn dan vooral, en dat overtuigt me dan niet, maar maakt wel indruk op me, als je vooral de commentaren hoort van luchtmachtpiloten. Die zeggen van wat gebeurt daar? Kijk, het hangt stil. Kijk, het maakt een bocht van 90 graden. Kijk, het is ineens weg. En er zijn een paar gevallen dat dat soort waarneming ook nog wordt gestaafd met radaropname die exact datzelfde laten zien. Ik zal je één ding vertellen wat ik volgens mij hier in deze podcast alles eerder heb verteld, maar misschien dat er andere mensen aanwezig waren. Maar goed, ik reed eens een keertje in het donker over de snelweg en ik zag iets en ik dacht wat is dit? Het was een lichtverschijnsel dat met een waanzinnige snelheid van links naar rechts bewoog en niet één maar een aantal naast elkaar. En toen ik een honderd meter of zo verder was, toen zag ik dat ik onder hoogspanningsmasten doorreed. En toen begreep ik dat op het moment dat ik dat lichtverschijnsel zag, zag ik de reflectie van iets en een of andere lichtbron op al die hoogspanningsdraad die zich met het leek wel de lichtsnelheid bij spelen. Dat kwam door jouw snelheid. Dat kwam door mijn snelheid en door de hoek die die draad maakte. Dus je kunt soms hele waanzinnige dingen zien die toch als je toevallig op de juiste verklaring stuit, dat doe je soms niet, maar soms ook wel, dingen zien die wel natuurlijk zijn maar die je niet begrijpt. Ja nou ja ik denk de reden waarom bijvoorbeeld Amerikaanse medicin van defensie het niet weglacht. Ja is omdat je dan neem je de mensen die dit geloven al helemaal niet serieus. En voor hetzelfde geld zijn al die honderdduizenden verhalen die we van de afgelopen decennia kennen, zijn er een paar gewoon waar. Ja zeg het maar. They are amongst us wil ik nog niet zeggen maar ja je weet het niet. Ja waarom staan we niet kniediep in de aliens? Ja ja precies. Nou ja goed daar. Kijk er wordt ook vaak gezegd als die aliens er zijn waarom hebben we ze dan nog niet ontmoet? Nou dezelfde reden dat wij nog niet daar zijn geweest het heelal is zo afgereizelijk deprimerend groot. Je kunt aannemen dat ze bestaan maar dan is de kans dat ze hier zouden zijn is buitengewoon klein. Want als ze bestaan dan zijn ze ergens heel inderdaad wat jij zegt heel ver hier vandaan. Misschien kunnen zij wel de ruimte vouwen. Wat de verklaring behoeft is inderdaad het soort filmpjes dat jij net schetst waar mensen die het live die er live getuigen van zijn wat dus allemaal is opgenomen. Totaal perplex zijn en dingen beschrijven die je ook inderdaad ziet en dat soort filmpjes heb ik ook wel gezien. Dus ja we komen er in deze podcast niet uit. Ja nog wat over te zeggen Mark? Nou ja eigenlijk een beetje wat wat jij ook al zei inderdaad van het doet me ook ergens een beetje denken aan een verhaal waar een iemand in Afrika in een klein dorp was en die had last van zijn longen. Ze is naar het ziekenhuis gaan, de lokale ziekenhuis heeft een rundge foto gemaakt. Toen bleek dat er allemaal een soort van kriuwende massa in zijn longen zat dat ze dachten dat is niet goed. Hebben ze hem per direct met de helikopter naar een groter ziekenhuis gestuurd waar uiteindelijk de longen helemaal prima waren. Toen bleek dus dat er een kakkerlak in het oorspronkelijke rundgenapparaat zat en dat die dus aan het rondrennen was terwijl ze een foto maakten. Dus ik weet niet of ze een rundge foto voor longen hebben gemaakt. Maar goed in ieder geval zoiets en dan heb ik ook wezen van ja op het moment dat het inderdaad ja vaak kan je zo'n vliegend object vaak ook weer niet zien. Want het is relatief klein. Dus dan kan je best voorstellen dat er inderdaad een zwart puntje heel raar over jouw radar begint te bewegen als gevechtspiloot en dat je denkt van wat is dit? Dit is geen raket want het gaat van links naar rechts. Ja, dan stel je dat de piloot inderdaad ook via de camera kijkt. Maar dat denk ik dan wel. Het soort situatie dat jij in die video's hebt gezien is waarschijnlijk een piloot die gewoon uit het raam keek en niet via de camera. Dat is een groot verschil natuurlijk. Dat soort artefacten kun je wel uitleggen. Ja, soms houden we onszelf gewoon voor de gek en snappen we niet waar we mee bezig zijn. Er is destijds op een haar na een Russische nucleaire verdedigingsstrike met kernraketten voorkomen door een generaal die zag dat er een melding van een object was wat richting Moskou kwam een paar seconden langer nadacht dan de meeste andere en tot de conclusie kwam dat dat maan was. Dus ja soms is het bloody obvious en is het totaal iets anders dan wat je denkt. Misschien zijn al die oude UFO's wel op die manieren te verklaren. Ik weet het niet maar dat is nou juist wat het zo spannend maakt. Ik denk dat je toch een beetje zal zien wat je wilt zien. Dus wat dat betreft als je het graag genoeg wilt zien denk ik dat je genoeg aliens kunt zien door gewoon naar boven richting hooggespannende slijdingen te kijken. Dan gaan we dat doen. Mooi. Hier moeten we het bij laten wat deze Space Cowboys betreft. Luc van den Abeelen bedankt. Mark Heemskerk bedankt. En Arjen Scherpen Blankerstein. Ja, dank je wel voor het bedanken. Luisteraar bedankt en heel graag tot, dit was nummer 114 trouwens en heel graag tot over twee weken bij Space Cowboys nummer 115. Tot dan. Yes!