Welk organisch materiaal komt er terug van Mars?

Welkom allemaal bij Space Cowboys nummer... Ik heb nooit de enige idee Thijs. 100 en 13. 113 en vandaag nemen we op met Thijs Roes. Ja dat ben ik. En naast mij staat ook Inglous ten Katen. Hallo. Hey welkom terug. Michel van Baal. En met Michel van Baal, dat ben ik. En we hebben een boel te bespreken, want ik dacht eerst is er nu eigenlijk niet zo heel veel gebeurd, maar het is altijd als we dan volgens gaan kijken dan hebben we toch wat nodig. Even een kort rondje, wat hebben we? Thijs wat heb jij mee? Nou als Inglous naast mij staat dan heb ik altijd heel veel vragen over Mars. Wanneer, waar, hoe, wat, waarom. Maar ik ga ook even over de kortjes vandaag. Dus wat korte klitsjes hier en daar die er allemaal zijn gebeurd. Dus dingen die goed gingen en verkeerd gingen. Gaan we doen. Inglous wat heb jij? Ja ik heb eigenlijk ook iets over de aarde. En dan iets over Mars. Mars bij u thuis en Mars op Mars. We gaan het er zo over hebben. Ik zelf wilde even nurden over twee typische raketennemotoren, want daar was ontwikkeling erbij. En we hebben acht nieuwe mogelijke ET Phone Home signalen gevonden. En de vraag is natuurlijk is dat moeten wij daar opgewondigd worden? Ik kan alvast wel het antwoord dus nee. Maar het is toch leuk om het er even over te hebben straks. Maar laten we even beginnen bij de Komet. Ja bij de himmel. Bij de actuele, want het is nu nog woensdag. Als je dit nog hoort in de week waarin wij dit opnemen. Dan kan je omhoog kijken vanavond. Maar je hebt en een verrekijker nodig. En je moet wel echt donkere luchten hebben. Maar dan kan je een Komet zien. En dat is eigenlijk sowieso leuk. Want hoe vaak kan dat nou? En iedereen noemt hem de groene Komet. Daar gaan we zo even over hebben. Maar hij heet dan officieel C2200E3ZTF. Wordt ook al Komet ZTF genoemd. En je moet een beetje kijken richting Polaris, de Noordster. Daar als je de grote beer weet te vinden. Het stilpannetje, het einde van het stilpannetje. Ja die Komet verplaatst zich. Dus je kan het niet helemaal uitleggen. Maar daar ongeveer, dus ongeveer vijf keer. De diepte van het stilpannetje verlengen zo ongeveer. Dan kom je de buurt van de Noordster. Daar ongeveer moet je te vinden zijn. Met die verrekijker moet je gaan zoeken. Maar in de show notes staat een prachtig plaatje. Dat wilde ik al zeggen. Maar het is eigenlijk veel makkelijker te zien. En nu hadden wij van tevoren met z'n allen over waarom is het ook weer groen. En zijn niet alle Kometen groenig? Ja veel Kometen zijn wel groenig. Ja wat je hebt is zo'n Komet die wordt natuurlijk bestraald door al het licht van de zon. En afhankelijk van de verbindingen, sommige verbindingen in die Komet nemen een bepaalde kleur licht op. En je kunt daardoor ook weer andere licht uitstralen. En wat je nu ziet is bijvoorbeeld de koolstof-koolstof of de karbonverbindingen in de Kometen. Die absorberen ultraviolet licht. Maar stralen dan een beetje groen licht uit. En dat is onder andere waarmee je het groene licht ziet. Je schijnt het niet goed te kunnen zien met de verrekijker. Dus nu u het ziet, ga niet denken dat je de mooie plaatjes van het internet hetzelfde ziet. Het is gewoon een vlekje. Het is gewoon een vlekje. Een beetje een wazig vlekje. Hoe bijzonder is deze eigenlijk? Weet je wat dat? Is het eentje met een periodiek of komt hij een keer lang, zijn we hem kwijt? Nee, 50.000 jaar. Dan is hij er al niet geweest. Zelfs je mist, dan heb je weer een kans. Maar hij is wel pas vorig jaar ontdekt. Dat is dan ook wel weer grappig. Want het was gewoon een telescoop die helemaal aan het scannen was en opeens zei, van hey, er is iets nieuws. Dus niet alsof deze al jaren aanzagen komen of zo. Dat vindt ze ook wel weer geestig. En is het ook niet zo dat gewoon omdat hij dichter bij de zon is, dat hij dan actiever wordt omdat hij heet is, en dat hij daarom dan groener of zichtbaarder wordt? Exact. En wat je dan heel goed kan zien is dat omdat hij heeter wordt, groot deel van de komet is natuurlijk ijs. En dat wordt niet vloeibaar in de ruimte, want er is geen druk. Dus als dat komet heeter wordt, dan wordt dat ijs onmiddellijk omgezet naar gas. En wat er dan gebeurt, is dat gas komt in de staart, maar dat neemt ook allerlei stofdeeltjes mee. Dus daarom krijgt zo'n komet ook een staart. Dus vandaar dat je heel goed die staarten kunt zien als hij dichter bij de zon is. En dan noem je nog decarbon. En wat is dat dan? Dat is een CC-verbinding. Kost-of-kost-of-verbinding. En is dat heel normaal? In kometen wel. In kometen, maar omdat ze heel erg op elkaar... Dat het koud is en... Ze zijn op elkaar geperst. Ja, maar die verbindingen zijn gevormd onder hele andere processen voordat ze in dat ijs terecht zijn gekomen. En sommige van die verbindingen worden ook weer gevormd door reacties met ultraviolet of kosmische straling eerder. En in principe zijn dit hele sterke verbindingen die niet echt worden afgebroken. Dus je ziet het nu ook weer. Je kunt heel veel UV-straling erop sturen, maar die CC-verbinding die blijft wel gewoon intact. Het enige wat hij doet is dus een groen licht uitzenden. En komt hij nou uit de begin dagen van een zonderstelsel? Dat is een goede vraag. Dat weten natuurlijk niet 100 procent bij elke komet, maar... Nee, maar met deze periode komt hij in ieder geval ver weg. Dus Kuipergordel of verder. En dat is toch eigenlijk allemaal materiaal wat overgebleven is uit de planeet... Of uit de voordere planeetvorming eigenlijk. Dus ijs wat nooit de planeet heeft bereikt. Dus dat is inderdaad wel een 4,5 miljard jaar. Ja, en dan valt hij zo nu dan wel soms naar binnen bij ons zonderstelsel. Ja, vaak is het een verstoring van buitenaf of... Soms heeft de baan van Jupiter nog effect op zo'n verstoring. Of er is ergens anders in de ruimte komt er ineens een schokgolf... Die een beetje bij ons in de buurt komt en dan krijg je zo'n verstoring. Of onderling komt er materiaal net iets dicht bij elkaar... Waardoor het net een klein titje uit de baan raakt. En dan worden ze in de marond zonderstelsel. Ja, daar komt hij wel zesde kant op. Wordt hij nog specifiek wetenschappelijk onderzoek gedaan met deze? Verder dat jij weet? Voor zover ik weet, niet. Maar kijk, kometonderzoekers zullen dit ongetwijfeld als mogelijkheid aannemen... Om toch te zorgen dat ze waarnemtijd krijgen op telescopen... Die snel kunnen reageren op dit soort dingen. Er waren een aantal ruimte- telescopen die speciaal voor kometen waren. Dus die snel... Waarnemtijd vraag je eigenlijk altijd ver van tevoren aan. Maar er zijn telescopen waar veel kometewetenschappers op werken. En die hebben altijd slots voor dit soort onvoorzienige omstandigheden. Dus ja, er zitten hier altijd ongetwijfeld kometewetenschappers... Die hier wel actief naar kijken. Volgens mij met gamma-bursten ook zo. Dat je dan opeens heel snel binnen tien minuten wil je een stukje van hemel... Opnemen wat daar iets interessants is gebeurd. En dat systeem bestaat wel. Ik vond het wel opdrast toen ik... Ik heb zo'n appje met wat er allemaal in de hemel staat. Dat er wel in dat appje zitten veel meer kometen. Dus er zijn misschien, niet zo zeldzaam, maar er zijn wel meer kometen... Zichtbaar is niet het goede woord, maar met de scope zichtbaar... Maar daar hebben we het al nooit over. Maar het is wel leuk dat je meer kometen met telescopen zichtbaar... Wat deze leuk maakt is dat je hem... Niet als je in Utrecht en Amsterdam woont, maar als je buitenaf woont... Vanuit je achtertuin kan zien met een verrekijker. Dat kan bij de meeste kometen niet. En dat maakt dit natuurlijk gewoon leuk. Even over naar dingen die je ook niet kan zien. De binnenkant van de aarde, want we zijn wel een zwaar space cowboy. Ik moest even een brugje zien. Ja, inderdaad. We zijn wel zwaar space cowboys. Maar de aarde is natuurlijk ook onderdeel van de ruimte. Wat was daar ook iets mee? Er is onderzoek gedaan naar... De aarde heeft natuurlijk... Je hebt een korst, een mantel en dan heb je de kern. De kern bestaat uit twee onderdelen. Je hebt de binnenkern, dat is het binnenste stukje. Die is vast en de buitenkern is vloeibar. De binnenkern draait rond in de buitenkern. De buitenkern is vloeibar, dus doet hij niet zoveel. En de aarde zelf draait ook rond. Maar wat het nou is, is dat... De binnenkern en de aarde draaien op verschillende snelheden rond. Dat varieert. De ene keer draait de binnenkern wat sneller. De andere keer draait de binnenkern wat langzamer. De aarde draait er wat sneller omheen. Het is een beetje... Ik krijg een mooi voorbeeld. Het is een beetje als je schaats met een elastiek tussen je. De ene keer schaats ik wat harder. Dan slep ik jou mee aan mijn elastiek. Vervolgens haal jij mij in met het elastiek. En dan ga ik achter je aan. Daardoor ga ik ten opzichte van jou achteruit. Maar samen ga je nog steeds met z'n allen vooruit. Dat was wat dit artikel vertelde. Alleen dat is op de een of andere manier in de pers geïnterpreteerd. De kern draait de andere kant op. Terwijl de kern draait niet de andere kant op. Maar omdat... Het is relatief. Relatief lijkt het alsof hij de verkeerde kant op draait. Maar het is dat snelheidsverschil. En daar... Dat gaat met een cyclus van een jaar of 6, 7. Dan krijg je die omschakelingen. Dat was inderdaad de kop. De kern van de aarde staat stil. Dat wordt elke 70 jaar... We zitten nu in een kantelpunt. Ik dacht, haal de Maja's er maar bij. Ik weet niet welke aarde nu. Hij staat dus niet stil. Het is een omschakelpunt. Waarbij de een de andere even inhaalt. En straks haalt de andere de een weer even in. Daardoor lijkt het relatief of stilzamer. Het heeft niks te maken met die gekke verhalen. Dat het magnetisch veld van de aarde omdraait. Dat is wel een kans. Dat wil ik ook weten. Dat is weer iets anders. Dat heeft hier niet direct mee te maken. Want... Het magnetisch veld van de aarde zit weer in het vloeibare deel. Dat is de convectie in het vloeibare deel. Wat dit is, is de beweging van de vaste kern. Ten opzichte van de rest van de aarde. Dat vloeibare deel wappert daar tussen. Dat gaat alle kanten op. Maar dat vloeibare deel, daar zit dan het ijzer in. Wat zorgt voor een dynamo effect. Wat zorgt voor het magnetisch veld van de aarde. Alleen de aarde heeft dat. Nee, nee, nee. Alle gasreuzen hebben dat natuurlijk. Die beelden hebben een gigantisch magnetisch veld. Mars had dat vroeger. Heeft het niet meer. We weten nog steeds niet waarom niet. We weten dat eigenlijk. Omdat we kunnen zien, en dat hebben een aantal missies. We hebben vanuit de ruimte opnames gemaakt van de korst. Hier zie je het magnetisch veld, wat is opgeslagen in gesteente. Dat is ook hoe we het magnetisch veld op de aarde terug kunnen berekenen. Dus in lava's wordt het magnetisch veld opgeslagen. Op Mars zie je ook, en je ziet mooie lijnen, dat het magnetveld plus en min is geweest. Omgekeerd is, dat kun je zien. Alleen het is er nu niet meer. Het magnetveld opslaan in gesteente kan alleen als dat vanuit de kern is gekomen. Mercurius heeft nog steeds wel een magnetveld. Ik had nog een vraag over de kern. Hoe weten we dit eigenlijk? Dat die kern langzamer of sneller draait? Hoe kom je daar achter? Dat kun je ook niet zien. Dit wordt gedaan met behulp van seismometers als het goed is. Dat wordt met getijdenwerking gekoppeld. Het zijn satellietdata die gekoppeld worden aan seismische data. Er zit wel een ruimtvaartcomponent in. Dat zal ook weer bij. Ik hoor iemand satelliet, ik word meteen wakker. Super interessant. Maar ook wel weer fijn dat de aarde niet vergadert is. We vergaan nog steeds in. Als we dan toch vergaan, mag ik dit bruggetje maken? Ik weet niet hoe dit bruggetje gaat. Volgens mij moet je een reketmogel. Ik wilde naar de signalen van de IT-phono. Ik ben benieuwd. Een van de belangrijke vragen die iedereen fascineert. Je kent wel licht ook een beroemde wow-signaal. Dat is altijd weer nieuws. Er zijn nu 8 nieuwe signalen gevonden in oude data. Door die oude data opnieuw door te spitten met behulp met machine learning. Er waren 5 sterren tussen 30 en 90 lichtjaars. Ze hebben 8 technosignalen gevonden. Dat betekent dat het 1 signaal is, geen signaal kan toeval zijn. Het zou een indicatie kunnen zijn van beschaving elders. Nogmaals, het zal hoogst waarschijnlijk niet. Het is interessant wat ze gedaan hebben. Daarom wilde ik het er toch even over hebben. We hebben machine learning gebruikt op de databases van al die telescopen. Dat zat er aan te komen. De algoritmes die ze gebruiken om te filteren zijn oudwets. Het grote probleem is dat je naar radiosignalen kijkt. Dat zijn hiervoor lekker bruikbaar. Wij produceren zelf ook veel radiosignalen. Als je een signaal hebt, is het een et-phone home? Of zijn we het zelf? Hoe haal je dat ene signaal eruit? Dat hebben ze geprobeerd om software te trainen in dat beter uitfilteren. Dat blijkt nieuwe signalen op te leveren die boven water komen. Dat doen ze normaal. Dat hebben ze met Queen Banks gedaan. Kijken of het signaal terugkomt. Het antwoord is nee. Ze hebben op die plek gekeken of het signaal opnieuw kan vinden. Dat is specifiek nieuws. Maar helaas, dat is tot nu toe niet gelukt. Je kunt op die manier toch uit die enorme bakken ruis filtreren. Dat is heel interessant. Kun je nog herinneren die safety at home? Dat je thuis software kon installeren eind jaren 90, begin 2000. Om naar aliens te zoeken. Ze hebben jou niet meer nodig. Het is begonnen als een project van een scholier. Maar zijn docent vond het niks. Als we je maar met koppen volhouden kun je een publicatie netjes scoren. Dat is toch wel grappig. Het lijkt me wel slim dat ze nu gaan trainen op alle data die er is. Dus die ruis detectie beter gaan doen. Er zal nog een hoop uitkomen. Onder de streep is het inderdaad. Bel me maar als ik die daadwerkelijk gebeld heb. Ik ben niet heel optimistisch. Over het meten van dingen gesproken. Dan heb ik het korte nieuwtje. Dat Galileo, de Europese variant van GPS, een upgrade heeft gekregen. Waardoor het nu mag vallen onder een high accuracy service. GPS was toen het oorspronkelijk uitkwam nauwkeurig. Galileo had altijd als satellietnetwerk de belofte dat het veel beter zou worden dan GPS. Nu kan je zeggen dat het sterk begint te worden. Als je een smartphone hebt die het ondersteunt, en er zijn er nog maar heel weinig, dan moet je toch een nauwkeurigheid halen van 20 cm op horizontaal en 40 cm op verticaal niveau. We komen van 20 meter bij GPS. Dit gaat de goede kant op. Het wordt behoorlijk accuraat. Wat is er nou vooral verbeterd? De manier van communicatie en het meten van de tijd tussen de satellieten. De nieuwe generatie satellieten van Galileo weten heel goed hoe laat het is. Ze kunnen dat snel verstellen aan alle andere satellieten. Daardoor is de plaatsbepaling nog accurater geworden. Ik ben benieuwd naar wanneer deze toepassing breed wordt opgeschaald. Alles met Tinder, dat GPS gebruikt voor locatie. De auto's kunnen redelijk af met op een paar meter verschil. Je deed het niet meteen. Maar die 20 cm wordt voor de akkerbouw. Of vervuiling. Dat kan relevant worden. Als je alle sensoren weet waar ze staan, kan dat veel fijnwaziger worden. Je kunt de hoge nauwkeurheid wel halen. Met vaste grondstationen. Je kunt relatief gezien al veel nauwkeuriger zijn. Maar je moet een punt hebben ten opzichte van wat je relatief neemt. Dan kan je veel meer corrigeren. Dat is duur. Als je zonder al die infrastructuur 20 cm kan halen. Dan komen er toepassingen van autonome processen. Die hebben nauwkeurheid nodig. Die doen het op visie. Die hebben GPS niet eens meer nodig. Dat gaat niet altijd goed. Dat doen ze nu al met elkaar gaan communiceren. Dan wordt het wel handig als die nauwkeurheid. Ik sta in het parkeervak en ik sta precies hier. Dan is 20 cm het verschil tussen aanreizenden. Wat je zegt over die grondstationen, dat klopt. ESA zegt dat dat nog nauwkeuriger kan dan 20 cm. Daarvoor moeten er meer grondstationen gebouwd worden. Dan kunnen ze nog beter. Blijkbaar zijn ze daar nog mee bezig om die infrastructuur uit te bouwen. Je kunt dat lokaal doen op een bouwplaats. Je wil ze ook op veel plekken in Europa hebben staan. Die nauwkeurheid is relatief ten opzichte van de grondstation. Hoe dichter je in de buurt bent, hoe beter die nauwkeurheid wordt. Dat is mooi spul. Veel computers op de grond hebben voor elkaar gekregen. De satellieten zelf. We zijn te lemmen hangen. Ik ben door mijn bruggetjes heen. Zullen we naar Mars gaan? Dan gaan we nu naar Mars. Er zijn meerdere nieuwtjes rondom Mars. Ik wil er even vooruit kijken. We gaan het nu doen. Er is nieuws over een oude meteoriet. Die is al langer interessant. De Tissinth meteoriet. Waar is die gevonden? Waarom was die zo bijzonder? Wat weten we nu nieuw? We hebben een aantal groepen. Dat is een aantal groepen die in bepaalde categorieën vielen. Een aantal groepen hebben ze te herleiden. Zelfs naar een specifieke krater op Mars. Dat is een leuke dingen tegenwoordig. Hoe dan? We hadden een aantal groepen meteoriet. Als er een nieuw meteoriet komt, kijk je eerst waar die vandaan komt. Je kunt aan de mineralogie zien of het een oude meteoriet is. Of het een stuk planeet is. Daar is de mineralogie van verwerkt door processen op die planeet. Dat is de eerste stap. Komt die van een astroïde of een oude bouwsteen? Komt die van een planeet? Deze lijkt dan op de andere Mars meteorieten. Deze leek niet op wat we al wisten. Het was een outsider. Toen is er onderzoek gedaan naar de samenstelling in de mineralogie. Maar bij Mars meteorieten wordt er ook gekeken naar wat we organisch vinden in deze meteorieten. Dat heeft een klein linkje naar de organische moleculen die ooit wat met leven op Mars hebben. Maar zo niet. Er zijn wel andere processen waar je organisch materiaal op Mars kunt hebben. Dat kan door het inregelen van andere meteorieten op Mars. Maar dat zou tweede orde meteoriet kunnen zijn. Het materiaal van een andere meteoriet is in 2 stappen bij ons terecht gekomen. Dat kan heel goed. Met Curiosity hebben we ook organisch materiaal gevonden op Mars. Er zijn een aantal hypothesis voor waar dat vandaan zou kunnen zijn. Wat we op dit moment van Mars weten is we hebben nog geen enkele aanwijzing van leven. Dus dat dat organisch materiaal van Mars van leven komt zou wel echt mogelijk kunnen zijn. Maar dan moet je nog een hele lijst andere rokjes afvinken. En die hebben we nog niet afgevinkt. Er zouden processen zijn die op Mars organisch materiaal kunnen vormen. Dat is onder sommige condities mogelijk. Maar of die condities op Mars aanwezig zijn geweest weten we eigenlijk niet. En zeker in vroegere tijden in het zonnestelsel. Dat materiaal van Curiosity is 3,5 miljard jaar oud. Toen werd ook op de aarde en op Mars heel veel organisch materiaal aangeleverd in de vorm van grotere meteorieten, micrometeorieten, die kometen waar we het net over hadden, stofdeeltjes van kometen. Daar zit heel veel organisch materiaal in. En dat werd hoe dan ook aangeleverd. Dat kan op de ene van de manier in de grond op Mars en dat kan op de ene van de manier in de grond op Mars. Dat kan in het zonnestelsel. Dat zou bijna toevallig zijn als toevallig dan toch zo'n stukje hebt. Maar nu hebben ze dat nu ontdekt. Hier was al eerder wat organisch materiaal in ontdekt. Maar degene die de hoofdauteur van dit artikel heeft een waanzinnig geavanceerd lab. Die probeert op de niet-standaard manier organisch materiaal te meten. Dus de standaard manieren zijn kijken of je met een aantal technieken als je op de meteoriet kijkt, kun je aanwijzingen vinden van organische verbindingen. Dan kijk je bijvoorbeeld, zien we C, C, C, O, C, H. Dat is een heel klein lab. Je probeert door verschillende afwasbadjes je organisch materiaal op te lossen. Sommige lossen op in water. Andere moet je andere oplosmiddelen voor hebben. Uiteindelijk kun je dan ook nog in het overgebleven stuk het gestinnte er omheen oplossen, zodat je het niet oplosbare gedeelte. Dat is wat we normaal gesproken doen. Dit lab heeft nu een aantal nieuwe analyses waarin je een heel groter bereik aan organische moleculen kan detecteren. Zij kijken dan niet naar één type moleculen, maar naar een hele brede range van allerlei verbindingen. Dus je kunt alle mogelijke C-H-verbindingen, C-H-N-verbindingen, C-N-O-verbindingen, C-O-verbindingen, noem maar op. Allerlei types verbindingen die je in organische moleculen kan apart karakteriseren. Dan kunnen ze vervolgens combineren en dan kunnen ze de combinaties zien in die locatie. En hoe komen die combinaties voor? En op die manier kun je in meer detail bekijken wat voor types organisch materiaal zien we nou. En ze konden hiermee ook kijken in hoeverre dat organische materiaal hoe zich dat verhield tot het gesteente in de meteorite. Dat het onderdeel was van het gesteente, dat het onderdeel was van sommige mineralen en hoe dat aan elkaar gerelateerd is. Dus nu ineens hebben we een veel groter beeld van organisch materiaal wat dus van marsafkomstig is. Want ze hebben ook uitgesloten dat dit aardigste vervuiling is. En dat biedt natuurlijk allerlei perspectief van waar komt dat materiaal dan van? Onder wat voor condities is dat gevormd? Dus dat geeft ineens veel meer inzicht in het type organisch materiaal wat we lokaal zouden kunnen vinden. En de huidige apparatuur die we op de rover zetten, kunnen dit niet. Nee, die konden het niet met dat hele lab bekijken. Maar gaan die dat kunnen of is dat te spet? Heb je daar te grote apparaat voor nodig? Wat dit lab kan, denk ik dat we niet gemini-chariseerd krijgen om naar Mars. Maar om een brugje te maken. Het brugje mag zo, heel even voor de mensen die de termen niet goed kennen. Even dat organisch materiaal, heel even, dat is eigenlijk elke koolstof verbinding die kan leiden tot, even voor mensen die dat niet kennen die term. Ja, het zijn eigenlijk koolstof verbindingen die ook een deel daarvan kan door leven gebruikt worden. Maar het zijn eigenlijk koolwaterstof verbindingen voornamelijk. Dus het is niet alles wat koolstof is, is organisch. Bijvoorbeeld CO en CO2, dus kooldioxiden, koolmonoxide, dat is niet organisch. Dus het zijn vaak koolwaterstof verbindingen. En het is een tijd uit de hele vroege begin van de chemie. Want het zijn eigenlijk de verbindingen waarvan ze vroeger dachten dat alleen leven die kon vormen. Dus daarvan zeiden ze, dat zijn de organische verbindingen. En toen kwam er een Duitse chemicus, Friedrich Wöller, en die ging spelen in het lab en die maakte ineens zo'n molecule zomaar. Dus ja, toen had hij dat ineens in het lab gesynthetiseerd. En daaruit bleek dat er nog heel veel meer type moleculen zijn die in hetzelfde spectrum vallen, maar die gewoon niet door leven worden. En de taalverwarring is, zoals zo vaak in de astronomie, gewoon weer blijven bestaan. En het kan soms verwarrend werken. Nou, dat is in ieder geval geen leven gevonden, maar wel dus een veel bredere schaal aan die... Aan het type moleculen, waar ook de moleculen van leven onder vallen. En dan was jouw vraag, Mischa, van kunnen we dat ook daar te plekken testen? Het antwoord is nee. Nee, jammer. Maar... Ja, want gister, of eergister, heeft ook dit weekend de Perseverance rover, die op Mars natuurlijk nu onderzoek doet. Wat die doet, is die neemt monstertjes en boorkerntjes en die stopt die in kokertjes en laat die achter op het oppervlak. In de hoop dat wij op een gegeven moment klaar zijn met een sample return mission bouwen. Of dat het toevallig daar een beetje oriet in slaat. Die meteen ook afgesluggerd. Achterkans op sample return mission toch groter? Doe dat niet gewoon weer. Gewoon heel veel stenen erop afvuren, kijken of er eentje terugkomt. Sorry, ga door. Nee, maar dat is het idee. Nu wordt er een mission ontwikkeld die in principe deze samples gaat ophalen. En ook, als XMars vliegt, dan neemt XMars ook nog een aantal van die samples. Dat duurt nog even. Ja, 2028 staat hij volgens mij in het programma. Ja, volgens de regels van Michel Vermael is dat voorbij 2030 in de praktijk. Ja, dat is dat in de Michel-tijd. In de rest 38. Ja, dus het idee is dat deze samples terugkomen. En dan hebben we natuurlijk wel het voordeel dat we al die labs hebben. En dat je dus je sample naar je lab brengt in plaats van je lab naar je sample. Jij zou dus ook die samples krijgen waarschijnlijk? Ik zou die samples denk ik niet krijgen. Ik zit wel in het netwerk en ik denk over, nou ja, hoe komen ze terug en waar slij ze op? En hoe slij ze op? Want er zitten natuurlijk allerlei haken en ogen aan, want dat moet natuurlijk allemaal wel heel erg beschermd. En daar hoor je wel eens mensen wat lacherig over doen, want het komt maar van Mars, dus er zal toch wel niks mee aan de hand zijn. Maar we hadden het net al over een kans van één op een miljoen. En hetzelfde geldt een beetje hier. Je wil werken voor die één op één miljoen dat het wel mis gaat. En daarnaast wil je natuurlijk, als die samples terugkomen, behalve dat je niet weet wat er aan Mars terugkomt, wil je ook niet, ongeluk dat degene die de sample ophalt, over dat sample heen niest en dat je niks meer ziet. Dus daar wordt nu heel hard over nagedacht van hoe komt dat terug en waar land dat en wie brengt het terug? En dat is een samenwerking tussen Europa en Amerika in principe op dit moment. Waar komt het terug? Hoe slaren we het op? En dan zijn er samples en het is maar in een heel klein beetje. Het zijn geen kilo's materiaal, maar het leuke is natuurlijk dat we tegenwoordig met maar hele kleine beetje heel veel leuke dingen kunnen doen. Dus ik bedoel, zelfs uit één sample kun je weet ik hoeveel analyses halen. En zo als het... Dan wil je nemen ik aan ook niet dat over te veel labs gaan verspreiden, want het lijkt me dan ook weer een risico. Nee, wat ik voor zie is net zoals bijvoorbeeld nu met Osiris-Wrex samples, dat zijn natuurlijk een Amerikaanse missie en daar schrijven een aantal labs nu al voor uitgezocht. Wat ik voorzie is dat ze twee faciliteiten gaan bouwen. Een in de VS en wellicht een in Europa. Die helemaal ingericht worden op het eerste onderzoek van dit soort materiaal. Dus dat het helemaal clean room facilities zijn en dat de samples niet in eerste instantie al worden uitgeleend. En dat er vervolgens nadat de eerste analysen is gedaan, dat je dan voorstel kan schrijven om meer analyses te doen op die materialen. Een paar milligram kan aanvragen, zeg ik. Ja, en zoals ik zie hoe dat nu gaat met bijvoorbeeld de samples die Hayabusa heeft teruggebracht. Ik verwacht dat dat op termijn ook gaat komen met samples van afhankelijk van hoe het is van Osiris-Wrex, maar ook bijvoorbeeld met alle meteorite-samples. Er komt gewoon een commissie die voorstellen gaat beoordelen en dan komt een keer per jaar een ronde. En dan schrijf je met een consortium schrijf je een voorstelletje van ik wil dit onderzoek doen, ik wil deze techniek en ik heb per se dat sample nodig want dan kan ik dat en dat en dat doen. En tot nu toe zijn dat soort samples altijd gewoon gedistribueerd. Dus als je voorstel gewoon goed genoeg is, dan ga ik er vanuit. En dat geldt ook voor de maan samples. Daar heeft in principe iedereen in de hele wereld toegang toe. Als je maar laat zien dat je er geen gekke dingen mee doet. Dat je het echt gebruikt want die samples zijn natuurlijk nogal aan de duurkant. Ja. Heeft Perseverance nu eigenlijk al aanleiding gegeven voor het idee dat die samples echt van hele ogenwaarde gaan zijn? Nou, ze hebben op een gegeven moment met een combinatie van ramen wat andere technieken wel ook weer de suggestie laat zien dat er inderdaad ook organisch materiaal in zit. Toch wel wel. Maar is het met ramen, kun je een beetje in de richting kijken van nou het zijn die en die en die moleculen. En dus we hebben wel ook daar wel weer aanwijzingen dat daar dus wel allerlei interesse op organisch gebied en op andere gebieden natuurlijk ook. Toch wel, want er was ook een beetje nieuws rondom Perseverance dat de plek zelf misschien geen vloeibouw water had gekend. Of misschien toch niet zo interessant was als gehoopt werd om het zo maar te zeggen. Dat er dus minder geologische processen bewijs van zou liggen. Gail was misschien... Toch beter geweest? Nou ja goed. Misschien ben ik een beetje beforwardeeld. Je verlangt gewoon terug naar... Goed on, Gail. Nee, ja weet je. Het is altijd een beetje een trade-off waar je naartoe gaat. Op basis van wat we van tevoren wisten is daar natuurlijk gewoon heel veel overwoogde keuze gemaakt. En we hebben natuurlijk heel veel waarnemingen vanaf Orbit, vanuit de Banelmars, over wat we denken dat de processen waren. En ja, dan was dit gewoon een van de betere locaties. Dat is ook echt inherent aan de ruimtevaart, weet je. Je kan tegen de tijd dat een ding er is, ben je al weer zoveel verder met je kennis dat je achteraf gezien altijd andere keuzes had gemaakt voor je instrument. Dat is gewoon zo, weet je. Dat kun je niet voorkomen. En hoe dan ook, wat we nu krijgen is een sample set waar we exact de locatie van weten. Dus we krijgen hier op aarde, waar we natuurlijk alle meest geweldige instrumenten ooit hebben, krijgen we samples waarvan we precies weten wat de omgeving was. We hebben fotomateriaal, we hebben allerlei andere materialen, we kunnen teruglokaleel hebben, we weten precies wat vandaan komt. En nou ja, net als met die Mars meturiëten, van één set kunnen we dat wellicht terugcorruleren naar een specifieke kater. Maar in alle andere gevallen, meteen de Tissent waar we het net over hadden, is heel interessant. Maar van welk deel van Mars die komt, dat weet je niet. En dat is zeker in zo'n geval van Tissent natuurlijk ook heel interessant. Want waar komt die vandaan? We moeten alleen nog even wachten. Dat is het enige naam. We komen wel op een vraag die ik je eigenlijk al langer wilde stellen. En dat gaat hier ook wel een beetje over. Dat is, ook waar we het zo meteen over gaan hebben, SpaceX die willen naar Mars. Dus het idee is een bemenstemissie naar Mars. Maar dan kom je dus ook als het aankomt op planetary protection en zorgen dat het dus inderdaad niet besmet wordt. Zijn er nou ideeën over waar je dan wel zou moeten landen? Want je zou eigenlijk op een niet al te interessante plek moeten landen. Als je dus de boel wil beveiligen, om het zo maar te zeggen, tegen onze besmetting. En andersom, is er een plek op Mars waar we eigenlijk het beste heen zouden kunnen als mens? Als mens? Ja, als mens. Er zijn namelijk een aantal plekken op Mars. Maar echt één gaan. Ik denk niet als mens op Mars. Ik wil met mijn karetje naar de plekken waar ik denk dat we echt wat kunnen vinden. En daar kunnen we ook nog steeds niet naar toe. Dus er zijn een aantal locaties waarvan toch steeds meer mensen denken. Als we nog een keer ergens naartoe gaan, zonder mensen met zo goed mogelijk gesteriliseerde karetjes. En misschien wel toch nog een keer met een echte life detection missie. Dan moeten we naar die specifieke locaties. Heb je de namen? Ja, de ene is Marth Valley. Ik spreek het niet. Marth? Marth. En er zijn er nog één of twee, maar die namen weet ik niet uit mijn hoofd. Maar dat zijn de geologisch meest interessante regio's waarvan we ook denken dat daar het langst water is geweest. Maar waar we ook zien dat er allerlei interactie is geweest. Dus niet gewoon alleen maar een tijd een groot oceaan en toen weer niet. Maar er zijn allerlei processen geweest. En vandaar denken we ook dat daar recent nog wateractiviteit is geweest. En daar zouden, en daar gaan dus nu ook wel stemmen op in een aantal communities. En dan ben ik de naam vergeten. Er zit in Amerika een groep die bezig is met toch de ontwikkeling van een Mars missie in die richting. En hier in Europa is er ook een consortium mee bezig. En die willen ook echt net als Viking maar dan nog meer geavanceerde instrumenten meesturen die echt gaan zoeken naar leven. Om daar toch naartoe te gaan voordat de hele invasie van mensen komt. Ja, ja, ja. En als je Elon Musk ergens naartoe wilt sturen dan wil je hem natuurlijk eigenlijk naar de minst interessante. Wat zijn de minsten? Of naar de Polen? Nee, je moet naar de plek waar je de minste kans hebt om heel snel dood te gaan. Ja, en dat is echt een andere vraag. Dat is heel anders. De minste kans om heel snel dood te gaan, ja. Ja, want het was ging over sample return missies van ja, een mens kan besmetten. Maar een mens kan ook veel makkelijker, veel sneller. Oh ja, wat Curiosity en Perseverance nu doen, dat kan. Curiosity zit nu tien jaar op Mars. En heb je in een weekje gesheffeld, zeg maar. Nou, misschien niet in week, maar met een veldwerk van drie, vier maanden doe je dat wel als mens. Ja, precies, daarom. Dus het heeft echt wel zo'n voordelen. Maar het maakt met die levensvraag toch, wordt dat een dingetje. Want je bent gewoon bang dat die besmetting er wel zou zijn. Als het leven heel erg lijkt op leven wat we hier hebben, dan hoe maak je het... Hoe weet je dan nog zeker dat het niet toch prongelijk iets is wat mee is genomen vanuit de aarde? Dat is op dit moment toch eigenlijk al zo. De dingen die we er nu heen hebben gestuurd zijn niet volgens de allerbeste methodes ooit die kant op gestuurd. Het zou zomaar kunnen zijn dat de leven op Mars is en dat het al aardig is van de afgelopen veertig, vijftig jaar. Ja, nou... Je weet niet of dat waar is. Ik weet niet of het helemaal waar is. Het is niet niet waar. En het is... Nou, wat het moeilijke is, is dat... Kijk, het is als je nu leven naar Mars stuurt en je laat het daar gewoon liggen... Ja, maar het aardigste leven is niet gewend om onder dit soort condities... Kijk, je ziet bijvoorbeeld bij die cleanrooms... En zij, het aardigste leven ook ergens anders vandaan komt. Ja, maar dan nog... Al die vragen. Ik bedoel, je ziet in de cleanrooms van JPL dat daar zich hele nieuwe strains bacteriën hebben ontwikkeld... Die zich hebben aangepast aan de condities in de cleanroom. Dus ook ultra-high vacuum. Maar dat is cyclisch. Dus die bacteriën die weten, we gaan nu een tijdje in een soort van winterslaap... En dan komen... Dus dat zijn niet bacteriën die zich enthousiast reproduceren op 10 min 10 millibar... Bijvoorbeeld onder helftse zonstralen. Dus die gaan dan in een soort van winterslaapje of hibernation... Of die drogen zich uit of wat ze dan ook doen, die vormen sporen... En op een gegeven moment komt er dan toch weer een keer een beluchting van die kamer... Dus dan komt er water bij en dan groeien ze weer verder een tijdje... En op het moment dat je weer in die spacecondities gaat... Dus die kunnen die spacecondities wel overleven. Maar zelfs als je die naar Mars hebt gestuurd 40 jaar geleden... Die hebben de hoeveelheid water en voedingsstoffen die ze tot zich hebben kunnen nemen... In de afgelopen 40 jaar. Lijkt mij niet dat ze daardoor hebben kunnen doorleven. Zolang je niet met een gietje overheen gaat... Nee, en dat zit dan toch allemaal aan het oppervlak. Nou daar wil je gewoon niet zitten. Precies op Mars. Ik maak me daar niets... En waar ik me druk over maak is dat als je... Dat het zo lang duurt voordat die dingen terugkomen. Ja, maar als je nu iets meten... Je pikt daadwerkelijk nu iets op dat het niet iets is dat je zelf hebt meegebracht. Ja, ja. Dus dat je niet gewoon jezelf aan het meten bent op dat moment. Op dat moment. Ja, dat kan dus in een laboratorium ook gewoon gebeuren. En dat kan in een laboratorium ook gewoon gebeuren. Nou, ik ben helemaal bij wat het betreft Mars. Volgens mij waren er ook nog in de show notes hele mooie nieuwe foto's van Ingenuity. Het helikoptertje waar we het vaak over hebben gehad. Dus op het zoveelste missie. Oh, hij doet het prachtig. Ja, blijf het maar doen. Die grappen maakten we eerder al. Maar ze hadden dus eigenlijk het helikoptertje perseverance moeten noemen. Want die doen dat veel langer dan we dachten. Als je die foto's wil zien in de show notes. Zijn jullie al klaar voor wat geneurd over raketmotoren? Ja, dat is een ideaal moment. Nou, er waren namelijk twee dingen in het nieuws die wel opmerkelijk waren over... Wat betreft ontwikkeling van nieuwe types raketmotoren. Eigenlijk zijn raketmotoren natuurlijk redelijk, net als vliegtuigen trouwens, redelijk klassiek vaak. De essentie blijft heel erg hetzelfde. Eén daarvan was een bekend concept, maar een tikje omstreden, van de nucleaire motor. Daar heb je een aantal diepe zaken qua nucleaire motoren. Je kunt de energie gebruiken om deeltjes te versnellen en dergelijke. Maar dit gaat echt om het maken van de ruimte brengen van een reactor. Waar je dan door die reactor heen een brandstof stuurt. En dat dan door die enorme hitte van de reactor naar een hele grote snelheid brengt. Dat concept, dat werkt. Daar hebben ze zelfs op de grond al proeven mee gedaan in de jaren 60. Die hele idee stond uit 1950, dus dat is helemaal niet zo nieuw. Alleen ze zijn er op een gegeven moment mee gestopt. Ook omdat het qua veiligheid wel een soort van ding. Op een gegeven moment werden we wat sensitiever voor het feit dat het misschien niet een heel goed idee is. De RUST hebben we wel gedaan. We hebben die spionage satellieten met kernreactoren omhoog gestuurd. In die zin is dat in het verleden ook wel gebeurd. Daar baas me helemaal niks. Daar is in Canada eens een keer naar beneden gekomen dat het nog best een probleem was. Maar goed, net even terzijde. Maar het concept is op het schrijf heel aardig. Omdat je dan namelijk twee keer zoveel, ISP heet dat dan, Twee keer zoveel vermogen als je het zo kan zeggen, uit kan halen. Per hoeveelheid brandstof die je gebruikt. Dus er zijn in principe twee, misschien wel drie keer efficiënter, dan gewoon klassieke motoren voor naar de ruimte. En dat is vooral handig voor als je naar Mars wilt of naar de maan. Dan maakt het enorm uit dat die motor veel efficiënter is. Daar heb je nog wel een heleboel verschillende soorten types in. Volgens mij gaan ze hier wel voor de vrij simpele. Namelijk gewoon een kernreactor en je jagt er een gas doorheen. Dan moet je alleen zorgen dat die hele omhulsel van die kernreactor niet smelt. Maar je hebt ook systemen waarbij je die kernreactor niet superheet kan maken. Want dan smelt het een heleboel. Waarbij ze met pulsen doen, dan maken ze hem heel even superheet en je jagt er gas doorheen. Dan laten ze hem afkoelen. En dan weer heel heet en dan jagen ze gas erin en laten ze hem weer afkoelen. En het gas breidt zich uit en daardoor wordt hij voorgestuurd? Ja, het gas wordt door die reactor superheet. Dat zet uit en dat stuur je volgens door de raketmotor. En dat stoei je op hoog snelheid naar buiten. En dat is de aandrijving die je dan... Maar wat voor materiaal gebruiken ze ervoor? Wat is de bron van de hitte? Uranium. Uranium. Dus het is niet zo'n plutonium. Het is niet plutonium, maar uranium. Nee, nee, uranium. Dit is echt een reactor. Dus bij een reactor in een kerstcentrale moet die reactor niet te heet worden. Want je wilt daar stoom in maken. Maar hier is het juiste bedoeling om die reactor zo heet mogelijk te krijgen. Want hoe heeter die wordt, hoe beter de efficiëntie. Zonder dat het uit elkaar spat naar de schijnerschip smelt. Dat is een beetje het concept. En ze gaan nu proberen samen met DARPA. Daar heb ik wel een vraagtekentje bij trouwens. Dus de high-tech ontwikkelcentrum van Defensie in Amerika. Gaan ze nu een missie doen. In 2027 willen ze voor het eerst zo'n motor testen. En dan hebben ze het over CIS lunar space. Dus het gebied tussen de aarde en de ruimte. Lekker, een soort racebaan. Het is twee tot drie keer zo efficiënt. Dus het gaat niet zozeer dat het nu heel veel harder gaat. Maar je brengt wel een kernreactor de ruimte in. Dat op zichzelf in de ruimte maakt me dan niet zo druk. Over straling zat de aarde, dat doet niet zoveel. Maar ja, hij moet er wel komen. En zeker in CIS lunar space, zoals dat dan heet. Wil je ook zeker weten dat hij niet de keer plongelijk terugkomt. Dus dat is... Plongelijk terugkomen. Ik zie de persconferentie al voor me. Dames en heren, sorry. Het is natuurlijk bedoeld, in de PR is het verhaal dat je dan naar Mars kunt op een veel efficiëntere manier. Dat is op interiële kwaad trouwens. En dat je dat transport naar de maanden een stuk efficiënter wordt. Maar ja... Maar je zit altijd met het probleem dat je op een gegeven moment van de aarde weg moet. En dat het daar allemaal wel goed moet gaan. En dat je ook echt van de aarde weg moet blijven. Ja, nou precies. Maar dat hij boom doet? Nou ja, dat is een goede vraag. Je bedoelt tijdens de lancering. Hij lanceert hem en dan gewoon boven New York doet hij boom. Het is wel zo dat dit soort dingen zo doen dat er geen werk in de kerst gaat omhoog. Dus er gaat wel spleitstof omhoog. Maar hij werkt op dat moment niet. Net als met die plutonium die ze naar Mars duurt. En op zichzelf is uranium, als het nog niks gedaan heeft. Ik denk hier, maar nou ben ik geen expert op voorzichtig zijn. Maar is uranium op zichzelf niet zo super gevaarlijk? Het is pas op het moment dat het ding gaat werken. Dat alles er omheen wordt ook allemaal radioactief. Het wordt verrijkt natuurlijk. Lijkt mij gewoon nog steeds. Ja, maar ook de metaal van de motor wordt ook allemaal radioactief. Dat wil je niet dat ze via de atmosfeer terug komt op aarde. Eigenlijk wil je het liefst dat zoiets gewoon aangezet wordt als je voorbij de baan bent. Dus tot aan de maan. We nemen hem even de eerste baan en dan het eerste stukje van de transfer orbit. En als je dan ver genoeg weg bent dan zet je uranium en dingen aan. Maar heb je dan nog steeds je winst? Dat is geen veiligheid. Want we weten uit de tijd van de Apollo missies dat ze op een gegeven moment ook weer... Volgens mij was er vorig jaar nog een maandje ingevangen. Dat bleek gewoon een Apollo trap te zijn. Die in de baan om de zon was. Maar door de aarde weer was ingevangen. Nee, dat was vorig jaar. Hebben we dat gemeld in de uitzending? Ja, volgens mij wat ik er een keer over had. Toen dachten we dat het een natuurlijke maand was. Maar dat bleek gewoon een rakettrap. Dus in die zin weet je, je bent nog niet eens weg. Maar als je naar Mars gaat dan zou je dat kunnen voorstellen. Je hoopt maar dat ze hem in de gaten houden? Ik blijf het een ongemakkelijke vinden. Gelukkig heb ik nog een alternatief. Oh, in alternatief. 2027 omhoog. Ja, nogmaals een lanceertijd. Dus je weet wat je daar een paar jaar mee op moet tellen. Maar goed, het is technologisch ook niet zo vreselijk ingewikkeld. Het is eigenlijk gewoon een beetje vergelijkbaar met een universeel... raketmotor. Je jaagt ergens door iets relatief statisch wat niet hoeft te bewegen. Er is bijna geen beweging onderdeel. Natuurlijk niet. Je jaagt in een gas doorheen. Je moet alleen een mobiele kernreactor ontwikkelen. Maar voor de rest is het technisch. Wie ben ik om het te zeggen. Maar niet zo ingewikkeld. Ik verwacht wel dat het komt. Maar ik heb een gemengde gevoelis over. Er is een andere waar ze veel verder mee zijn. Ik moet heel eerlijk zeggen. Ik bied hierbij mijn excuses aan Bergs Handberg op de TU Delft. Ik weet niet zeker of ik dit gehad heb in mijn studie. Dat ging over de zogenaamde RDRE. Moet ik even een afkorting doen? RDRE. Ja. Dat is een rotational... Wat was het nou weer? Even een goede afkorting zoeken, jongens. Afkorting kan ik maar ook niet meer herinneren. We hebben alle twee zelf niet opgelegd. Een Rotating Detonation Rocket Engine. Ik had eerder nog nooit van het hele fenomeen gehoord. Het is fascinerend. Naast dat ze nu een test hebben gedaan. Ze hebben gevalideerd dat die motor werkt. Die moet 25 procent efficiënter zijn dan een normale engine. Normale engine doet aan verbranding. Deze engine gebruikt ontploffing. Dat is chemisch dezelfde reactievergelijking. Bij verbranding heb je een oppervlak waar reactie plaatsvindt. Hier gaat alles in één keer. Van binnenuit? Ja. Daar komt veel meer energie bij vrij. Daardoor is die motor efficiënter. Dat is in een raketmotor een ontploffing. Dat zijn twee woorden die je niet in een zin ruikt in een persbericht. Hier gebruiken ze hem heel slim. Dit is best oud. Het hele concept stamt uit 1950. Vandaar dat ik het nooit eerder had tegengekomen. Je hebt een ringvormige kamer. Dat is een dunder cylinder. Daar zit een ring in. In die ring loopt een ontploffing rond. Ik heb filmpjes gezien met drie ontploffingen. Je spuit er op een hele slimme manier telkens brandstof in. Je krijgt telkens condities waarop de boel ontplofbaar wordt. Dan krijg je een rondlopende ontploffing. Mooie filmpjes. Is het Seanerts? Ja. Een highspeed camera waarin je kunt zien hoe die ontploffingen rondlopen. Daardoor kun je een ontploffing aan de gang houden in de motor. Dat levert veel meer stoekkracht op dan een klassieke motor. Het is waanzinnig ingewikkeld. Daarom begint het nu aan de grond te komen. Er zijn veel meer groepen mee bezig. Je hebt veel rekenkracht en supercomputers nodig om uit te rekenen hoe je dat in stand houdt. Ze hebben gedemonstreerd dat het werkt. Ik vind dat onmerkelijk. Ik kijk naar Inge Loes. Dit concept met die ontploffingen heb ik wel eens gehoord. Bij deze wil ik wel de eer geven. Ik ben er niet zo tof. Ik ben niet aardig van mij. Ze hebben de motor al op de grond getest. Ze hebben ook filmpjes van hun werkende motor. Nu is het nog wacht op een raket die gebouwd wordt met dit principe. Nu moeten ze kijken waar ze dit in kunnen bouwen. Het is ook vooral bedoeld voor in-orbit gebruik. Ik weet niet of het genoeg vermogen oplevert. Als je naar Mars gaat is 25% efficiëntiewinst heel erg waardevol. Dat telt door in al het andere wat je doet. Het levert je heel veel extra payload. Wat was het nou weer? Rotational Detonation Rocket Engine. Ik heb er weer wat van geleerd. Ik hoop jullie ook. Ik heb alleen nog wat kortjes. Ik heb ook nog één kortje. We hebben precies nog tijd voor de kortjes. Het eerste kortje is dat er een glitch was bij de James Webb telescoop. Dat is vervelend. Als er iets aan de hand is met James Webb dan is het een paniek. Het viel allemaal mee. Het NIRIS instrument deed lastig. Om een van de redenen was er een bug in de software. Ze kregen hem niet aan de praat. Dus alle waarnemingen die gepland waren zijn gecanceld. Vandaag kwam uit dat hij het gelukkig weer doet. Dat was het kortje. Dat is ongebruikelijk voor satellieten. Het is bijna bijzonder hoe goed hij het doet. Geen nieuws is goed nieuws. Dit was een klein nieuwtje. Dat het relatief goed met James Webb gaat. Er is toch nog iets mensen. Het valt allemaal wel mee. Het andere wat aan de hand is, is dat in Boca Chica nog steeds iets aan de hand is. We zitten met z'n allen te wachten op de start. Ik was vorig jaar in april. Ik weet nog wel, in februari wist ik wel dat we april niet gaan halen. Maar het kwam uit in mijn persoonlijke leven om dan te gaan. Ik had niet gedacht dat het een jaar later. Ze zeggen nu februari, maart. Dat weet je nu wel. Er was dan een afgelopen jaar iets aan de hand. Dat was een afgelopen jaar. Dat weet je nu wel. Er was dan de wet dress rehearsal. Het even vol tanken en weer leeg tanken. Van de volledige booster met Starship erbovenop. Is allemaal goed gegaan. Als je naar Artemis kijkt, is het best knap. Precies. Dat het goed gaat. Er zijn road closures gepland. Het zou kunnen zijn dat er aanstaande vrijdag alweer getest wordt. Hoe dat er precies uitziet, weet niemand. Nog steeds onduidelijk is de vergunning er al. Waarschijnlijk komt hij op het moment dat we er klaar voor zijn. Dat is de verwachting. Ik heb het gevoel dat de vaart eruit is. Dat gevoel heb je. Dat is wel iets aan de hand. We hebben een jaar geleverd. Dit is een onbegrijpelijke reden. Toch wat stilgevallen. Ik las ergens dat Virgin Orbit op de grens van faillissement zit. Dat kan ik me voorstellen. Ik weet niet of jullie over Blue Origin recent. Dat ze een motorenleverancier hebben. Maar op zichzelf de lanseringen van Blue Origin voor toeristen. Hoe ik eerlijk zeg, ook niet zoveel meer van. Dat is in de toekomst ook niet echt. Alle ballen op Starship is het toch behoorlijk. Ik heb het idee dat er op heel veel vlakken de vaart er echt uit is. Ik wil niet zonbebansen. Als je het hebt over ruimte toerisme, ben ik het wel met je eens. Dat is er wel. Dat wordt niet eens gemeld. Ik heb daar persoonlijk weinig mee. Ik kwam er vorig jaar in. Ik was bij de E-Sport. Er zijn er niet zoveel geweest. In de gelijktijd heb je wel succesvolle startups. Dat gebeurde. De niet bemande deel waar de hype marketing niet op zit. Daar gebeuren nog steeds zoveel dingen. Maar de grote drie bedrijven die om het hardste riepen. Dat ze de ruimtevaart was, gingen revolutioniseren. Waarom je dat van Virgin Collectic? Ik zat daar zelf aan te denken. Waarom komt dat niet dat er berichten te feit zijn? In principe is dat heel erg. Volgens mij gaat het over Virgin Orbit. Die hadden recent de lancering. De eerste lancering vanuit Europees grondgebied. Dat is de raket die onder een vliegtuig vond. Daar wordt al een tijdje naar het business model gezorgd. Die lancering kost 12 miljoen euro. Ze hebben nu al iets van een mondje. Ze hebben al iets van een miljard euro aan investering gedaan. Ze hebben iets van 20 miljoen euro per maand aan kosten. Hoe gaat dat ooit werken? Recent las ik ergens dat ze het moeite kosten om geld op te halen. Met die burn rate en het feit dat de raket voor de gegeven tijd... nergens heen gaat, maar later de lancering mislukte... zie ik het wel een beetje zonder in. Wat dat betreft laat ik maar een positieve biertje zijn. Ik ben er niet in. Ik kijk uit naar Starship en ik heb het idee dat daar het een en ander gaat gebeuren. De vraag is wel wanneer komt de eerste Mars missie dan? Voorlopig is het eerst de maand Mars halen en kijken of dat allemaal lukt. Eerst de Mars eventjes in de ronde aarde krijgen. Dat zou wel super knap zijn. Maar het duurt wel. Het doet allemaal veel langer. Wat is het ook met die ruimtevaart? Het duurt veel langer dan we van tevoren achter ruimen. Het kortje is ook daar. Stay tuned. Jij had ook nog iets kleins. Dat klopt. Ik weet niet of jullie meegekregen hebben dat er opeens een Galaxie was verschenen boven Hawaii. Dat filmpje stond ook onder andere op de NOS-app. Een Galaxie? Dat was een heel sterrenstel van alleen boven Hawaii? Ja, alleen boven Hawaii was een soort spiraalvormige structuur verschenen. Die draaiend, heel onmerkelijk in de categorie heen zijn... Bij Hawaii een Galaxie rijker dan zo in Amerika. Heel plaatselijk. Ik zal het filmpje ook even in de show notes zetten. De meest waarschijnlijke verklaring was dat er een deorbit burn was van Falcon 9. Van de upper stage. Deorbit burns, weet je wat ze dan altijd doen? Dat was bij de space shuttle en zo. Dan dumpen ze eerst alle brandstof. Als dat gebeurt en waarschijnlijk draait die raket vanwege de stabiliteit van je om te lopen... op de andere kant op, dat ding roteert waarschijnlijk. Dan krijg je een soort spiraal effect. Als je dat precies doet op het moment dat die raket nog in de zon zit... maar jij beneden al op de grond, dan kan dat een heel mooi lichteffect geven. Bij de space shuttle was het ook, dat heb ik ook wel eens meegemaakt... dat iemand dat gezien had. Het was vrij indrukwekkend. Waarschijnlijk is het die orbit burn van de tweede trap. Daar moet die brandstof uit. Als je verbrandt niet, dan loopt het risico dat er iets uit elkaar spat. Dus dan gooi je dat eruit. Waarschijnlijk was het dat. Maar het zag er wel behoorlijk spectaculair uit. Mooi, show notes. Je noemde net nog een glitch. We hebben die laatste minuut nog een glitch in Juno's camera. Dat was ook wel grappig, want we hadden het er even over. Er was een camera die een beetje in de hand had. Vanwege public outreach. Dus alleen maar een goede camera meesturen... zodat er mooie plaatjes terug kunnen komen. Dat doet hij aardig. Supervette foto's. Je kan je toch ook bijna niet voorstellen dat die camera er niet op had gezeten. Dat het alleen maar meetinstrumenten waren. Ongelofelijk. Dat was in die tijd nog redelijk een gevecht. Je kijkt wel blijfbaar heen. Ik ben hier de outreach wetenschapper. Dat was bij ESA ook zo. Als je niks aan zo'n camera hebt, want het is wetenschappelijk niet verantwoord... dan is er toch weer een kilo bij. Tegenwoordig veel minder natuurlijk. Dat het best moeilijk is om dat te doen. In NASA was het wel princieel. Ook bij NASA zijn er minder camera's dan men hoopte. Als je een goede camera hebt, dan is het een goede camera. Je hebt een goede camera, maar dan wil je dit en dit doen. En dan voor deze ene keer maar geen camera gaan. Dat is altijd een halfwege. Een GoPro kan niet mee. Hoe klein is een GoPro? Dat weet ik. Die moet je wel vaker proeven. Waarom moet dat? Je krijgt iedereen mee. Ik ben geen Jupiter-onderzoeker. Ik zit alleen te kijken naar de UNO-plaatjes. Er was dus een glitch. Je kan apparaten die niet gemaakt zijn voor ruimtevaart... niet zomaar meesturen naar boven. Wat is dan het grandioze, de friselijkheid ervan? Hoe lang hangt UNO niet in de lucht? Bijna tien jaar. Soms valt hij uit, want hij wordt te heet. Hij was ingepland om 90 foto's te maken. Een derde van de foto's kwam garbled. Hij doet het soms niet. Het duurt blijkbaar steeds langer voordat de beelden goed worden. Ze waren eerst een keer eerder gebleven. Maar toen waren ze weinig foto's kwijt. Nu waren ze een groot deel kwijt. Je bouwt natuurlijk met materiaalmoeheid. Hij was ingekalculeerd op de eerste zeven passes. Dan is het de roll-all-off voor de PR. De eerste zeven passes moest hij het doen. Hij zit op 50. Respect voor dat cameraatje. Ik kijk nog even naar Ingelloes. Ik zit heel hard te denken. Een Mars-aankondiging? Ik heb geen Mars-aankondigingen. Waar gaat je onderzoek nu over? Meturieten. Meturieten. Ik kijk naar oude meturieten. Dat spul wat niet in de planeten is, belandt. Dus nog ouder is. Wat daar een organisch materiaal in zit. Specifiek van Mars? Niet Mars. Het spul wat het zonnestel vormde, had je eerst een grote gasrok. Daar keek je een schijf rond een bubbelgas. In die schijf zaten gas en stofdeeltjes. Die zijn gaan klonteren. Uiteindelijk zijn er grotere klontjes uitgevormd. Een aantal van die klontjes zijn bij elkaar klonteren. Ze zijn uiteindelijk planeten geworden. Ik kijk naar wat er aan het begin aan het begin is gevormd. Wat niet in de planeten is beland. Of ijsmanen is beland. Maar in bijvoorbeeld asteroiden in de asteroidegordel. In asteroiden en kometen in de Kuipergordel. Er hangt ook nog een hele zoi troep in de oordwok. Ook allemaal spul wat het niet in de planeten heeft gemaakt. Ik kijk naar het materiaal dat niet in die planeten is beland. Dus wat echt helemaal aan het begin gevormd is. We hebben ook altijd met een link naar organisch materiaal. Wat vinden we daar nou voor types organische moleculen in? Waar we nu naar kijken onder andere is. We zien verbindingen die hetzelfde zijn als die leven gebruikt. Daar kun je hele leuke links mee krijgen. Maar wat gebeurt er nou eigenlijk als zo'n meteoriet in een poeltje valt. Zoals we misschien op de vroege aarde hadden. Valt zo'n meteoriet dan uit elkaar. En blijven die organische verbindingen dan heel handig intact. Zodat ze inderdaad verder kunnen reageren. Of vallen die ook uit elkaar. Heb je allerlei chemische stappen daar nog weer tussen nodig. Zodat je weer bijvoorbeeld aminozuren zitten erin. De aminozuren die leven gebruikt vinden we allemaal meteorieten. Komen die inderdaad kantenklaar uit de meteoriet. Of vallen ze eigenlijk allemaal uit elkaar. Heb je weer nieuwe reactiestappen nodig om weer aan die nieuwe aminozuren te komen. Om te kijken of die meteorieten een bijdrage hebben kunnen leveren. En er zijn heel veel aanwijzingen dat dat misschien niet het geval is. Misschien is het ook wel het geval. Er blijven allerlei hypotheses nog. En ik probeer op deze manier eens te kijken of dat kan. Maar achter je en de wetenschappen natuurlijk nooit vragen. Maar wat denk je zelf? Ik vind het heel moeilijk. Want er zijn eigenlijk twee scenario's. En voor beide scenario's zijn er middelen. Dat is een klein tapje. Dan zullen we die vraag maar in het volgende kwartaal laten lachen. Misschien dat ik in het volgende kwartaal iets leuks kan vertellen over de experimenten die we doen. Je gaat ons op de hoogte houden. Ik ga hem afronden. Ik dank voor deze keer Thijs Roes en ik dank Ingelloes ten Kaarten. Nog een keer onze Twitter account. Je kunt ons uiteraard volgen op Space Cowboys Pod. Of op Twitter of op onze handles. En tegenwoordig zitten wij ook op Mastodon. Daar kun je ons ook volgen. Mijn naam is Michel van Baal en tot de volgende keer. Doei.