Jupiter verorberde babyplaneten; Marshelikopter Ingenuity maakt zich op voor overwinteren

Welkom bij Space Cowboys nummer 97. Welkom Thijs. Hey, ik ben weer terug. Long time no hear. Ja precies. Goed dat je er weer bent man. De laatste wat je van je hoorde, dat kwam uit Boca Chica. Ja, en daarna was ik even met de Noorderzon vertrokken. Maar ik ben weer geland en ik leef nog. Dat is fijn. Ik ben weer redelijk blut. Space Cowboys worden je niet rijk van. Nee, nee, nee. Maar ik ben vol goede moed, zit ik hier weer. Dat is mooi. Goed zo. Mooi. En de andere stem die we horen is van Mark Hulskerk. Precies. Die hier in februari al was. Om te doen over je eigen werk te vertellen. Over virtuele ruimtemissies op IJsland en Hawaii en dergelijke. Ja precies. En nu ben je hier eigenlijk meer als mede Space Cowboy om over ruimtevaart nieuwstof te vertellen dat jij bent tegengekomen. Ja, hartstikke leuk. Hopelijk horen en zien wij. Wij hier in de studio zien jou. En thuis luisteren. Wordt ie gehoord. Ik spet zo vaak naar je, dus leuk. Welkom. Ik zeg of ik hartstikke leuk. Ik bedoel hartstikke leuk. Hartstikke leuk. Herbert Blankesteijn. Dat ben ik. Ja dat ben jij. Welkom. Maar daar ging ik vanuit. Welkom terug van je eigen podcast. Ja, nou ja, eigen podcast. Hij is van ons allemaal. Hij is van ons allemaal. Zo is dat. We gaan een rondje maken. Wie wat heeft. Laat ik maar eens met Mark beginnen. Wat kom jij ons vertellen, Mark? Even het één of twee belangrijke onderwerpen die je vandaag hebt. Ik heb een leuke artikel ook gelezen over eigenlijk het ontstaan van Jupiter en mogelijke implicaties ervan. Een leuke onderzoek van Leiden Universiteit. Ah mooi. En ook nog wat nieuws eigenlijk over water op de maan. Dat is toch wel een beetje mijn ding. Ja nou en daar is weer wat nieuws over. Dus daar kom ik ook weer over vertellen. Mooi. Nou dat gaan we je straks uitgebreid vragen. Thijs. Ja ik heb iets dat daar mooi bij aansluit. Maar als ik het vertel dan is dat ongeveer al meteen klaar. Dus ik hou dat nog even mysterieus. Verder ga ik het vooral even over SpaceX hebben. Goh wat een verrassing. Want toen ik daar op zoek was toen was er nog geen vergunning. En nu is er wel een vergunning. Om wat te doen? Dus het testen. Om Starship een orbitale vlucht te gaan laten doen. Maar eigenlijk allerlei soorten tests. En de hele toekomst is eindelijk even een soort klap opgegeven daar. Er moet nog een hoop gebeuren. Maar in ieder geval kunnen ze nu eindelijk verder. En kan het testen van Starship en het laten vliegen van Starship nu langzaam gaan gebeuren. Oké dat roept bij mij meteen vraag op. Maar ik zou het zo op. Ja. En daar gaan we straks over. Wat heb ik? Ik heb een zoektocht naar de nieuwe Oumuamua. Daar blijf jij altijd zen van. Ik geloof dat ik het nu in één keer goed heb uitgesproken. Heel goed. Volgens mij vanaf de allereerste SpaceX Cowboys hebben wij het al over Oumuamua ongeveer. Het fascineert me. De objecten die van buiten het zonnetzelsel naar binnen komen zeilen. En dan ook meteen weg zijn. Want ze hebben een snelheid die niet zomaar af te remmen valt. Maar die je dus ook eigenlijk altijd te laat spot. Om ze vertoezelijk te kunnen onderzoeken. Dijdenskopen zijn niet sterk genoeg. Een satelliet is een ruimtesonde. Hoe moet je het noemen? Een missie is niet snel genoeg. Heb je niet snel genoeg op poten. En daar is nu een oplossing voor. Ik hou ook wat dat betreft mijn kruid zo veel mogelijk droog. En wat heb ik ook nog? Ik heb het de kop gegeven. Help Helicopter Ingenuity de Mars winter door. Oké, ja. Ja dat ding zou vijf vluchten maken. En is nu, heeft er nu geloof ik 28 achter de rug. Nice. En het was helemaal niet de bedoeling dat hij zou moeten overwinteren. Maar dat gaat hij nu wel doen. Dus ja, het is zo'n missie die verrast en verrast. Ah ja. Dat is geweldig. Dat is wel goed. Dat je satelliet ziet te worden eigenlijk lijkt het wel aan het Mars-oppervlak toch? Ja. Missies die iets langer doorgaan. Nou ja, dat is waar. Maar dat compenseert dan, want dat wil jij ook wel weten. Voor al die missies die Mars niet eens gehaald hebben. Ja dat zijn we ook. Helaas net iets te veel. Ja. Maar ik vond het zo. Zo is het ook een goeie. Want ik mis hem nu nog een beetje. Ik wil ook, er is van naast ook iets meer bekend over de planning. Het eventjes ook gewoon hebben over de maan en Mars. En even de grote plannen die er liggen, dat komt ook aan bod vandaag. Oké, fantastisch. Nou, maar waar we mee moeten beginnen, dat is dat jij Mark een aanvulling hebt op waar we het de vorige keer over gehad hebben. Namelijk het delven van edelmetalen op asteroiden. Ja precies. Ja, dus ik heb eigenlijk natuurlijk, luister ik ook deze podcast toevallig, zeg maar. Zo wat dan. En dus toen hoorde ik jullie ook praten over Spaceforge en wat voor een leuke ontwikkeling dat allemaal probeert te doen. Spaceforge was het nieuwe bedrijf dat asteroid mining doet. Precies. En die wilde ze eigenlijk binnenkort al, volgens mij 2028 of zo, wilden ze de eerste testvluchtjes gaan maken om inderdaad naar zo'n asteroiden toe te gaan. Ja, relatief binnenkort. Op dit moment hebben ze volgens mij net aan genoeg geld binnengehaald, ongeveer 13 miljoen dollar. Om een eerste vluchtje te doen aan boord van een starship, die volgens mij ook nog niet helemaal af is op dit moment. Optimisme door het gebrek. Precies. Om dan instrumententesten te gaan doen. Dus laat staan dat ze echt nog tussen Mars en Jupiter ergens in weten te komen om zo'n dingetje in te vangen en dan daadwerkelijk te gaan mijnen. Maar jullie hadden natuurlijk over de Platina Group eigenlijk. Wij praten voornamelijk over Platina, maar jij betoogt dat je het moet hebben over de Platina Group. Ja, en ik heb redelijk wat geochemie ook gehad. Dus daarin heb je onder andere de verschillende soorten elementen natuurlijk. En de Platina Group bevatten in totaal zes elementen. En een deel van die elementen zijn ook nog wat duurder eigenlijk per prijs per kilo zeg maar dan Platina. Dus ik heb het even snel nog opgezocht. Ja, dus onder andere osmium en ruthenium die vallen ook in de Platina Group. Die kosten niet heel erg veel. Platina zelf is dan ook nog eigenlijk aan de goedkope kant voor 31.000 euro per kilo. Terwijl bijvoorbeeld palladium zit er ook in. Dat kost dan al gauw rond de 60.000. Dan heb je iridium, wat ook in de dinosaurusmeteoriët zit. Wat we wereldwijd hebben getraceerd naar die ene meteorietinslag. Dat kost ongeveer 150.000 dollar per kilo. En de top wordt eigenlijk gespand door rhodium. In onder andere wat rare detectoren wordt gebruikt. En dat zit rond de 440.000 en 450.000 dollar per kilogram. Dus dan heb je toch al iets minder kilo. Nou natuurlijk nog wel puur rhodium nodig om van zo'n asteroide af te halen. En dat hebben jullie vorige week of natuurlijk terug al leuk besproken inderdaad. Dat dat nog een heel proces is. Maar het goede nieuws is dus dat als je het goede element weet op te vissen. Dan heb je minder kilo's nodig om je vlucht te laten renderen. Ja precies. Het voordeel is wel dat veel van deze elementen uit deze platina groep. Vaak bij elkaar geassocieerd worden. Dus op het moment dat je veel platina vindt. Dan heb je ook een grotere kans om bijvoorbeeld veel palladium of veel rhodium te vinden. En dan zou het dus inderdaad al sneller wat meer waard kunnen zijn. Maar dan moet je natuurlijk wel en de arts weten te winnen. En überhaupt een asteroide weten te bemachtigen. Om daar op te landen en dan de arts te gaan winnen. En dan gaan we weer naar laat staan. Het refinen tot pure elementen. Ja precies. Dat zijn een paar stappen. Het bedrijf Spaceforge lijkt ervan uit te gaan dat het wel eerste klap raakt zal zijn. We gaan ergens landen en dan gaan we meteen dat arts delven. Dat gaan we meteen ook omzetten in puur. Ze zeggen platina, maar laat het rhodium zijn. Dat kan mij niet schelen. En dat dan ook nog succesvol terugbrengen. Het moet allemaal maar in één keer lukken. Maar ik denk wel dat als het in één keer lukt dat het wel heel erg leuk zou zijn. Natuurlijk zou dat wel. Dan komt het in Space Cowboys. Die asteroiden vliegen ook rond met dat R op. Dus het is ook zo dat we dat wel kunnen vinden. Het is wel lastig natuurlijk. Zo goed zijn we nog niet in het bepalen wat er nou precies in zo'n asteroide zit. Zijn asteroiden zitten zeker niet van de afstanden waar je met de aarde op zit. En er is ook een probleem dat een deel van de meteorite die op aarde inslaat... ...die zijn eigenlijk al voor een deel afgebroken. Uitgekleed. Uitgekleed door de aardse atmosfeer. Dan heb je zomaar kans dat daar inderdaad ook processen spelen... ...waardoor de zwaardere elementen naar ons weer... ...is één van de meest dichte elementen. De hoogste dichtheden van ongeveer alle elementen. En dat dat dan inderdaad iets meer overblijft bij de val naar aarde. Dus ook een deel van ons begrip of wat wij begrijpen eigenlijk van deze meteorite en asteroiden... ...zou wat dat betreft ook al enigszins vertekend kunnen zijn. Omdat natuurlijk de enige keer dat we echt goed die meteorite kunnen onderzoeken... ...is als ze natuurlijk op aarde zijn. Als je het al hebt, is het bijna een enorme bottleneck voor het mijnen van die asteroiden. Het is één ding om ze inderdaad te mijnen. Het andere is natuurlijk gewoon zoals je op de aarde ook hebt geologisch onderzoek... ...van waar moet je wezen? Dat is met asteroiden ook zo. Als ik jou goed begrijp Mark, even kijken of ik het goed begrepen heb. Je zegt, wij vinden op aarde resten van asteroiden die zijn niet neergekomen... ...en daar vinden wij die metalen van die groep in. Maar dat zou wel eens vertekend kunnen zijn, want het zou wel eens alleen het inwendige kunnen zijn van die dingen. En als je landt, dan landt het op de buitenkant. En dan kan het wel eens heel lastig zijn om als alleenbaar in de binnenkant zitten om daar te komen. Ja, dat en natuurlijk, we hebben niet heel veel hele verse hele grote meteoriten. Natuurlijk hoe verder terug we in de tijd gaan, hoe groter ze gemiddeldgenomen eigenlijk zijn geweest. En dan is het ook zo dat na Platina, waarom is het zo bekend? Omdat het zo inert is, het wil niet graag met andere dingen reageren. Het is een hele mooie harde coating. Dus dat soort deeltjes die blijven goed over. En op het moment dat we misschien een meteoriet hadden van wel duizenden kilo's... ...dan heb je kans dat een deel daarvan makkelijker verweert. Bijvoorbeeld het silicium of de zachtere mineralen zeg maar. En dat je dus inderdaad een bijna dubbel vertekend beeld krijgt, deels door erosie zodra het ding op aarde al ligt. En deels natuurlijk door een proces op moment pas op aarde zelf. Dat is op aarde zelf. Inslaat eigenlijk op de aarde. En daar hebben we volgens mij in ieder geval nog wel meer begrip voor nodig om echt te weten hoe dat nou werkt. En daarom zijn we met een aardige metaforum processen daar aan vooraf zijn gegaan. Voordat we echt kunnen zeggen van de meteoriet zoals we die op aarde vinden is precies zoals de meteoriet die we buiten vinden. En is daarmee dus eventueel geschikt om te gaan mijnen. Dus wat extra vraagtekentjes nog bij het verhaal van Space Swords. Oké, nou mooi. Dankjewel voor deze aanvulling. Prachtig. Thijs? Nou, dan gaan we naar SpaceX. En naar de missie naar Mars. En naar de maan. En eigenlijk alles wat erbij hoort, denk ik. In wezen liggen er plannen van Elon Musk om naar Mars te gaan. En er liggen ook plannen van NASA om naar de maan te gaan. Dat moet in verschillende stadia gebeuren met Starship. Maar dat Starship laat voorlopig nog op zich wachten. Ik vind het wel grappig dat ergens in een vorige Space Cowboys heb ik volgens mij ooit eens een keer laten vallen. Dat, nou wie weet afgelopen november dat het wel eens kon gaan gebeuren. Dus ik durf me eigenlijk al lang niet meer... De zingers te branden. De zingers te branden aan wat er dan nu eigenlijk gaat gebeuren. Maar wat ik in mijn verslag in Boca Chica in Zuid-Texas over had... Was dat iedereen daar aan het wachten was op de vergunning die moest komen. Eigenlijk kon men achter de schermen echt wel verder met het ontwikkelen van Starship en vooral de motoren die erbij horen. Maar kon daar niet getest worden omdat SpaceX zich nog baseerde op een oude vergunning. Die eigenlijk alleen bedoeld was als ik me niet vergis voor de hopper jaren geleden. En voor wat toen nog de BFR heette. En dat was eigenlijk, ze hadden dus wel, de Big Falcon Rocket. En volgens mij vond de FEE en eigenlijk allerlei Amerikaanse instellingen... Ook lokaal en milieukundig, vonden dat die gewoon helemaal niet toereikend was voor wat ze allemaal wilden gaan doen. Maar het goede nieuws was ergens begin juni, 10 juni volgens mij kwam je uit. En nu is er een vergunning die zegt dat er gelanceerd mag worden. Die ook voorwaarden stelt aan wat SpaceX moet doen. 75 punten moeten ze nog uitvoeren om te kunnen doen. Maar dat zijn echt zaken als bijvoorbeeld, het was een wat kleiner bier en een groter bier. Maar bijvoorbeeld, het is daar een milieu, het is daar gewoon een natuurgebied. SpaceX heeft voorgesteld om bijvoorbeeld ervoor te zorgen dat er een shuttlebus komt van hun basis naar de stad. En dan zijn er minder auto's daar. Het scheelt niet heel veel, maar toch, het zijn zulke dingen. Ze moeten meehelpen met wat er netjes uitziet. De FEE heeft ook wel gezegd dat wat betreft de vogels en de raketten... ... uiteindelijk er niet een existentieel probleem is. Een raket die elke zoveel maanden daar vertrekt, dat is niet leuk voor de vogels. Maar het is niet alsof de raketten allemaal in brand steekt. Die vliegt weg en daarna is het klaar. En wat er dan nu gaat gebeuren, dat is nog even de vraag. Nu is er eindelijk die vergunning binnen, dus iedereen yes, er kan wat gaan gebeuren. Maar er is niet heel duidelijk wanneer er gebeurt. Het is niet alsof ze volgende week gaan lanceren? Ja, wel. Ze kunnen dus al aan de slag. Ze hebben alleen toegezegd dat ze die 75 punten nog gaan uitvoeren... ... naarmate ze uitbreiden. Want er komt nog steeds van alles bij. En daar kun je ook wel vanuit gaan lijkt me. Want als ze dat niet doen, krijgen ze een solimiter. Dus het is in hun eigen belang, ook als ze morgen lanceren... ... om daarna toch die 75 punten in orde te brengen. En er was ook nog wel het een en ander gezegd over het feit dat het dus... ... bij Cape Canaveral, in Florida, is SpaceX ook bezig met het bouwen van... ... een laat werkelijke lanceerbasis. Dus in Boca Chica moet je echt zien, is de ontwikkelbasis. Daar wordt Starship geassembleerd en dan vervolgens via de weg naar een lanceerplatform gereden. Maar alleen voor de test. Op het moment dat die dan werkelijk werkt en af is... ... dan is het idee dat de reguliere vluchten vanaf Florida gaan gebeuren. En daar begin je nu ook langzaam. Daar wordt gewerkt. Dus daar begint langzaam de toren. Die ging volgens mij omhoog, zag ik dan. Ik zie jou knikken, Mark. Heb jij het plaatje ook gezien? Ik zag alleen maar als er iets langs kwam van ja, er wordt weer gewerkt. En ik zag inderdaad wat hijskranen, maar wat dat nou precies... Ik heb nog geen torens gezien, maar ze waren inderdaad weer... ... hard aan de slag. En dat vind ik toch ook wel stoer om te zien. Maar het grappige is dus dat SpaceX heeft nog een basis. McGregor. Ik weet niet of jullie McGregor basis kennen. Ik heb er nooit van gehoord. Nee? Nee, ik niet. Het grappige is dus, dat is waar. Ik pak hem meteen op Google Maps erbij om nog eens te kijken waar hij is. Bij Waco, Texas. Dus ten noorden van Austin. Ik heb het helemaal gemist. Ik ben daar wel lang... Oh, dat is echt ongeveer precies... Een feitvolle plaats. Ja, het is echt letterlijk naast de plek waar mijn auto het begeven heeft. Ook nog? Ik dacht aan de andere keur te niet zeggen. Nee, die staat daar ergens in een garage. Ik heb dat ding van 2000 dollar gekocht. En voor 100 dollar heb ik het nog voor wat onderdelen daar laten staan. Had ik het maar geweten, vlakbij was McGregor SpaceX basis. Bij die garage. Daar is wat de actie de laatste tijd is. Want Starship mocht toch niet lanceren in Zuid-Texas. Zat te wachten op die vergunning. Maar dat betekende niet dat ze niet de motoren konden doorontwikkelen. En die worden daar helemaal niet gemaakt. Die worden dus op... Nou, wat is dat? 1000 kilometer afstand bijna. Ten noorden ervan gemaakt. En het grappige was, daar waren ze ontzettend aan het testen twee weken geleden. En het was heel cool om te zien. Want het enige wat ze eigenlijk aan het doen waren en leek was... Raketmotoren opblazen. Wat nou? Ze waren gewoon, de ene na de andere raket waren ze gewoon aan het pushen tot... Sorry, raket ik zeg bedoel, motoren. Ja, motor. Aan het pushen tot die begaf. Volgens mij. We hebben vorige week nog tegen elkaar gezegd, Elon Musk is ook niet fiets van een ontploffing zo nu en dan. Nee, precies. Nee, dat kon ik dit mooi vertellen. Dus er zijn allemaal filmpjes van dat je bij McGregor ziet dat ze dus... Die Raptor engines, Raptor versie 2 is dat. Die is essentieel voor het nieuwe starship, zegt Elon Musk. Want die zijn ze dus aan het testen en ze zijn er meer aan het opblazen. En die worden dus ondergehangen. En toen kwam er ook een beetje zo'n berichtje, een tweet volgens mij. Dat ze dus ook heel ver zijn met de ontwikkeling van die Raptor V2. Mooi interview met Gwynne Shotwell, de CEO van SpaceX. Zij bleef wel elke keer herhalen van je moet je elke keer niet te veel blind staren op het eindproduct. Dus op starship het eindproduct zoals we het nu zien of de raketmotor. Want wat SpaceX doet is net als bij Tesla. Die proberen een robot te bouwen die de machine bouwt. De machine that builds the machine. Dus het gaat bij hun elke keer niet. Ze hebben wel eens iets van ja we hebben hier zo'n beetje een clubje van een paar van de beste raket-experts ter wereld. Het lukt ons wel om een raket te bouwen. Dat is in principe niet wat ze zeggen. Wat zo moeilijk is, is om in hoger productie die raket te kunnen bouwen. Dus niet een starship per jaar, maar... Ja, ze hadden het volgens mij echt over per dag. Ja. We moeten er tien per dag vertrekken. Ja, precies. Dus het idee is als je Mars wilt veroveren heb je heel veel van die dingen nodig. Bij mij gaat het niet in een Mars, het gaat ook om een maandbasis. Er moet ook een infrastructuur komen om die dingen bij te tanken. Dus je hebt het direct al over tien tallen. Ja, over test dingen. Dus je hebt het over tien tallen al. En ze hadden het er al over. Als we er nu eentje per week maken, en dat lukt totaal nog niet. Maar stel dat ze het niet kunnen doen. Als ze het lukt, dan beginnen ze langzaam ergens te komen. Dus volgens mij is dat het doel wat ze voor ogen hebben. Maar daar zijn we dus nog lang niet. Het gaat allemaal... Ik weet niet of ik daar direct over moet gaan praten. Maar het gaat allemaal nog heel lang duren. Ook voor NASA. SpaceX is natuurlijk heel erg direct aan het maken om de infrastructuur te bouwen. Je hoeft of je meteen doorgaat over het maanproject. Nee, dat zou ik even uitstellen. Nou, mooi. Anders ben jij je alleen om te voorkomen. Ik werd zelf van moe van mijn gestemd. Herbert, dan draag ik hem bij deze graag. Ik ga springen natuurlijk. Want ik wil het hebben over de Comet Interceptor. Die ESA heeft gepland. En ik hoorde het jarenal 2028 al genoemd worden vandaag. Dat deed jij geloof ik, Mark. Comet Interceptor moet ook gaan vliegen in 2028. Dat is een lange termijn project. Ik noem dat lange termijn. Jij noemde het korte termijn. Ja, redelijk binnenkort. Ik bedoel, we zitten al in 2022. Dus zes jaar. Dat is dus een soort nasleep van umuamua. Want dat ding kwam met zonnestelsel binnen zeilen. Iedereen vroeg zich af wat het is. Is het een door aliens gezonden object? Want dat had toch wel een wat merkwaardiger vorm. Het gedroeg zich vreemd qua reflectiegedrag. Dat was een sigaar. Het was een sigaar vormig. Het kwam binnen met de snelheid die duidelijk maakte dat het van buiten stond. Het ging één keer in een hyperbolbaan rond de zon. Het verdween ook meteen weer. We hebben het nooit meer gezien. En we zullen ook nooit weten wat het was. En dat is jammer. Want het was een interessant ding om te onderzoeken. Het is bijna als een soort automobilist die geflitsd wordt. En het enige wat je hebt is die flits. Op grote grote afstand. Kent de tekenplaat niet te zien. Het is niet eens wat voor een object het is. Het heeft de vorm van een sigaar. Wat is dat voor auto? Ik weet niet of we het hier hebben uitgesproken. Maar ik durf te zeggen dat ik toen wel heb gedacht... je zou eigenlijk iets moeten hebben klaarstaan. Waar je alleen nog maar de lont van hoeft aan te steken. Of je gaat meteen zo'n umumamua achterna. En dat is dus de Comet Interceptor. Die gaat in 19... sorry, in 2028. Ja, ik kom uit de vorige eeuw. Dan gaat die gelanceerd worden. En dan wordt die opgehangen in zo'n, hoe heet het ook weer? Lagrangepunt, zeg ik dat nou goed. En daar gaat die geparkeerd worden. Om te wachten. En daar gaat hij maximaal 6 jaar wachten. En als er een geschikt object langskomt... dan wordt die daarop afgestuurd. En dat kan een langperiodieke Comet zijn. Dus eentje die echt vers uit de oordwolk komt. En dus verser is dan bijvoorbeeld de Comet van Halley... waar we heen zijn geweest. Met Giotto in 1987 was het. En ook verser dan dat ding Tsuryumov-Gerasimenko, als ik het goed zeg. Ja, 67B mag dat. Ik kom in de buurt. In ieder geval daar is Rosetta heen geweest, die missie van de ESA. Daarom ik zat dat denken, want we zijn toch al naar een koe mee te geweest. Maar dat waren allemaal dus... Die laatste was echt kort periodiek, in zijn elf jaar of zo, weet jij het, Mark? Niet precies, maar het is in ieder geval binnen het zoninstelsel. Korter dan de Comet van Halley, die heeft een periode van 86 jaar. Maar je wilt een langperiodieke Comet die zelden langs de zon is geweest. Dus heel vers is en dus meer informatie heeft over de vroege fase van het zoninstelsel. Maar wat ook goed is, dat is zo'n van buiten het zoninstelsel afkomstige Comet... weet je dan niet eens of je dat mag noemen, object. Maar het wordt wel of-of. Als ik begrijp hoe die missie werkt, dan gaat die dus één keer naar een ding gestuurd worden. Hij bestaat uit drie sondes die elk hun eigen specialiteit hebben. Dus verschillende soorten van waarnemingen, verschillende sensoren. Ik geloof dat er ook eentje kan landen, weet jij dat je hoeft, Mark? Geen idee. Terwijl ik praat of ik dat nog... Maar nou, grappig, dus hij wordt in drie jaar gesplitst. Ja, en even kijken of we Lagrange.l2 nog wel... Plak in de ruimte waar de zwaartuig van... Ja, zeker. Maximaal zes jaar wachten. En l2 is dan tussen de aarde en de zon, denk ik? Niet tussen de aarde en de maand, toch? Daar heb je natuurlijk ook... Nee, het is tussen de aarde en de zon. Het is vanaf de zon gezien achter de aarde, geloof ik. Oh, oké, ja. Je hebt toch een stuk of vijf, zes of zo, volgens mij? L2 is vanaf de zon gezien achter de aarde, maar is dat dan niet ook zelfde als waar? Nee, er zit geen land erbij. Ik baseer me hier op de Volkskrant, twee kleinere zondes, die een aantal uur om de Komeet gaan circelen, op afstand van een paar honderd kilometer boven het oppervlak, driedimensionaal in kaart brengen, onder meer de chemische samenstelling meten van de Komeet en van het uitgestoten gas en stof. Oké. Nou, dat is wat er gaat gebeuren. James Webb hangt ook op l2, dus dat is die ene achteraar. Het wordt daar druk, maar... Ja, het wordt daar druk, ja. Maar wat ik zo gek vind... Het is niet een punt, het is een gebied. Ja, het is een gebied. En James Webb draait ook een soort rondjes rondom dat punt. Die orbit. Het is een soort virtueel hemellicham waar je in een baan omheen kunt zitten. Omheen kan, ja, precies. En wat ik zo gek vind, is als hij daar dan hangt... Ik bedoel, Omou Amoua kwam ook in een flits voorbij. En hij ging zo snel dat hij van buiten ontzonderstassen kwam, et cetera. Ook al hangt hij daar te wachten tot de lond wat aangestoken, dan lijkt het me nog steeds een enorme klapper die hij moet maken om hem in te aanvallen. Want daar zou ik wel eens over willen praten met iemand die betrokken is bij die missie. Ja. Want ja, hoeveel brandstof heb je aan boord? Ja. Hoe snel, hoeveel kun je versnellen? Maar het hoont wel op, hup. Boem, boom, boom. Serieus. Als je twee sondes om zo'n ding wilt laten cirkelen, dan zul je gewoon, je zult hem letterlijk moeten inhalen. Ja, precies. Dus dezelfde snelheid in dezelfde richting, dezelfde grootte van snelheid. Wel, als je er gewoon wilt inslaan, zeg maar, wat volgens mij ook wel eerder is gebeurd, als je dan twee sondes hebt en als je er eentje gewoon met een hele hoge snelheid er dwars op laat vliegen, die slaat in, dan wordt ook een deel van de comet eigenlijk weer uitgestoten, of het object. Ja, want daar is nog wat ik lees geen sprake van. Dus ik ga er toch van uit dat het plan is om die snelheid te matchen en dan weliswaar geen landing uit te voeren, maar wel gewoon een rendez-vous. En dus niet wat Giotto deed, een soort net geen frontale botsing, hoewel het wel even tenenknijpen was, heb ik toen begrepen in de jaren 80. Maar echt een rendez-vous. Ja, als je hem aanziet komen, als je hem van ver buiten ons zonnenstelsel is gedaan komen, dan moet je hem ook tijdelijk spotten. Moet je hem tijdelijk spotten en dan kan je hem voorstellen. Dus een hele varene variablen die goed moeten zijn. Dat je hem iets richting de zon laat vallen op hoge snelheid, en dan andere kant hem dus dan kan inhalen. Ja, dat moet ook maar net aan de goede kant komen, denk ik. Als je met de aarde en je L2-punt net aan de andere kant van de zon zit, dan denk je dat het ook wel even duurt om eventjes naar de andere kant van de zon te komen. Zoveel maanden heb je niet. Ik denk dus dat gegeven hoeveel uit brandstof je hier hebt, kun je zeggen, objecten die uit die richting komen met die snelheid, die kunnen we nog net wel pakken. En daar moet dus gewoon een hele grafiek van te maken zijn. En alles wat boven die grafiek ligt kun je niet halen, en alles wat onder die grafiek ligt kun je wel halen. En vandaar dat ze natuurlijk zeggen, hij gaat er vijf jaar hangen, liggen wachten, als een surfer in de brandding, wacht tot een begolfje eraan komt. En hem dan pakken, huppatee. Ja, mooi gezegd. Leuk. Zou het niet makkelijker zijn om dit bijvoorbeeld met een laser te doen? Of is dat dan mijn verbeelding eigenlijk, dat je gewoon met een soort laser dat ding kan trekken en vervolgens gewoon even een paar megawatt in zo'n laser stopt, een gaatje brandt, letterlijk in zo'n comet, en daar dan de stoffen ook eigenlijk van probeert te analyseren. Die blijft achter hangen. Ja, maar ook dan moet je dichtbij zijn. Dat trekt je niet van 150 miljoen kilometer afstand. Nee, dat wordt inderdaad wel wat veel. Ja, we kunnen doorgaan. Een laser erop branden, dan zorgen dat je licht hebt vanachter, dat het zo klein is dat je weet ik veel het licht... Chuck Norris sturen. En dan Chuck Norris sturen. Ja, Bruce Willis heeft ook wel tijd. Oké. Volgende onderwerp. Ja, Mark. Ja, dat is wel een hele mooie manier om jouw twijg op te leggen. Absoluut. Dan zeg ik het zelf. Ja, ik had ook wel leuk nieuws over, ook redelijk ver dan onze zonnestelsel in of uit eigenlijk, net hoe je het bekijkt natuurlijk, is over Jupiter. Daar was een mooi onderzoek van Leiden Universiteit. Ik had eigenlijk eerst het onderzoek gelezen, en toen dacht ik van, oh, dat klinkt wel heel erg gaaf. Dan kan ik daar misschien ook nog iets een keer aan meehelpen, maar ja, het zal wel weer aan de andere kant van de wereld zijn. Nou, dat blijkt dus gewoon in Leiden te zijn. Dus dat is ook wel leuk. Ja, en Jamila Miguel heet ze, en zij heeft eigenlijk onderzoek gedaan aan de gravimeterische waarde van de Juno Orbiter. Oké. Dus dat is een orbiter, grotendeels van NASA, die eigenlijk rondjes draait rondom Jupiter, en die kijkt dan naar afwijkingen in het zwaartekrachtveld van Jupiter, om zo een beetje door die hele dikke wolkenlaag heen te kijken, om te zien wat er nou precies gebeurt binnen die hele planeet. Hoe zit het inwendigen in elkaar? Ja, precies. Dat doet Juno ook? Ja. Oké, die kan dat dus een beetje. Die doet het ook meer, hoor. Nou, omdat het altijd zo ontzettend moeilijk is om dus door bij Jupiter naar binnen te kijken, en Juno komen waanzinnige foto's vanaf van die missie. Dat is echt prachtig. Oh, Juno doet dat ook naast wat hij verder allemaal doet. Ja, ja, precies. Ik kan dat dus blijkbaar veel... Ik vind het zo interessant dat het dus op basis van data van Juno is, waar ik dus niet helemaal door had dat er blijkbaar een mogelijkheid was om toch een beetje onder die wolken te kunnen kijken. Ja, was dat goed? Terwijl ik een beton vergist heb. Ik vertrouw jou helemaal. Dit gebeurt ook door satellieten die rond de aarde draaien. Ja, precies. Die brengen z'n modelstof voor aan. Gravimeter heb je gewoon ook in je mobiele telefoon zitten om jou te vertellen waaronder is binnen je telefoon, zeg maar. En dat soort vergelijkbare instrumenten heb ik zelf ook in onderzoek gebruikt, dus gravimeters en magnetometers, waar je kijkt naar magnetisch velden, zeg maar, voor mijn onderzoek dan van de aarde, maar voor Jupiter zover er sterke magnetische velden zijn, dan zou je zoiets ook kunnen doen. Maar goed, hier hebben we dus echt gekeken naar de zwaartekrachtvelden, eigenlijk, en dus hele kleine afwijkingen binnen het zwaartekrachtveld. En daarmee kan je dus ook eigenlijk dingen plaatsen die zich dus op die soort van rocky surface, wat het dan dus waarschijnlijk inderdaad is, ergens binnen dus echt duizenden kilometers van gas eigenlijk, dat er dan bovenop zit. Maar wat dat betreft zou het bijna als een normale rocky planeet eigenlijk kunnen zijn, maar dan met een iets te grote atmosfeer, zeg maar. En een van de leuke dingen waar ze eigenlijk achter wilden komen is ook hoe is Jupiter ontstaan? Jupiter is een van de oudste planeten, ook omdat het de grootste is waarschijnlijk in ieder geval van ons zonnestel zo geweest. En daarmee kan je dus ook een hele hoop verklaren eigenlijk voor de rest van de vorming van de zonnestelsel. Maar ja, dan moet je natuurlijk wel een beetje weten hoe Jupiter is ontstaan. En daar waren dan een soort van twee grote theorieën voor. De ene was meer de pebble theorie, wordt het ook wel genoemd, dus dat zijn allemaal hele kleine deeltjes. Het zijn dan misschien niet per se pebbles, dus echt van die grintkizeltjes, misschien wel stenen van een halve meter of een meter groot of zo, maar eigenlijk relatief kleine brokstukken die dus met z'n alles heen zijn gaan samenklonteren. Of dat het juist eigenlijk uit veel grotere, bijna planet-weeders, misschien wel Mercurius- of Pluto-achtige units eigenlijk bij elkaar is gekomen. En daardoor hebben ze dus nu eigenlijk de gravimetrische data bekeken om te zien wat voor een elementen er dus in die rocky kern van Jupiter... Geven we dat ook een soort 3D-beeld op van hoe dat inwendige van Jupiter dan in elkaar zit? Tot op een zekere hoogte inderdaad. Dus als er een hele grote berg zou zijn dan zouden we dat inderdaad waarschijnlijk kunnen zien, hoewel dat vanaf deze studie dan enigszins afwezig blijkt, maar dat zou ook niet heel erg raar zijn. Juist omdat het natuurlijk zo'n grote planeet is, heb je zoveel zwaartekracht en eigenlijk hoe groter de planeet, hoe kleiner de service features zullen zijn. Dat zie je bijvoorbeeld ook met de vulkanen op Mars. Door de lagere zwaartekracht kan je daar een veel grotere vulkaan hebben dan wat hier op aarde ooit mogelijk zou zijn. Hoe groter en zwaarder, hoe ronder. Ja, eigenlijk wel. Uiteindelijk trekt het zichzelf ook weer enigszins vlak. En dus dat was ook wel een van de dingen. Vroeger, om dus een beetje te weten wat er in zo'n planeet zou zitten, dan wil je voornamelijk seismometers of seismografen eigenlijk op de oppervlakte neerzetten. En dan gebruik ik bijvoorbeeld aardbevingen. Maar ja, ook weer, omdat Jupiter zo groot is, zelfs als je aan de oppervlakte zou weten te landen en daar een seismometer neer zou kunnen zetten, is de kans dat er veel aardbevingen zijn juist weer vrij klein. Ja, omdat het niet een serieus oppervlak is. Het is meer steeds dichter wordende. Ja, waarschijnlijk wel. En dat is ook een van de andere conclusies van het onzoek, maar daar kom ik zo meteen nog op. Dus de hoofdconclusie was dat er dus ook veel zwaardere elementen bij zouden zitten, dus meer metaal eigenlijk elementen. En dat daar ongeveer 3 tot 9 procent van aardmassa's aan dit soort zwaardere elementen aanwezig is. Dus dat er inderdaad best wel een serieuze kern eigenlijk binnen Jupiter moet zijn. Een rotsachtige kern. Ja, een rotsachtige kern. Ik heb weleens gehoord dat in elk geval in theorie er een kern zou kunnen zijn van metalisch waterstof of zoiets wilds. Maar is dat hiermee van de baan? Nou, waarschijnlijk dat het dus alleen metalisch waterstof is. Ja, eigenlijk wel. Juist omdat we dus zo'n grote hoeveelheid eigenlijk zwaardere elementen hebben. En dit zegt dus ook wat over die theorie eigenlijk waar ik het net over had. En dat veegt eigenlijk een beetje die pebbeltheorie een beetje van de baan. Want op het moment dat je dus alleen maar kleinere stukjes, een brokstukje van de kiezelsteentjes, zeg maar, bij elkaar zou gooi, op een gegeven moment zou Jupiter dan groot genoeg zijn. Dat er dus een atmosfeer ontstaat van dan inderdaad vooral waterstof en helium. Dat is eigenlijk de resten van wat niet de zon is geworden dat nu dus de wolken van Jupiter eigenlijk inderdaad is geworden. Maar op het moment dat je dus al die pebbeltjes zou hebben, dan zou er al te veel atmosfeer op een gegeven moment ontstaan. En dan zou je niet meer een accretie kunnen krijgen van de rest van dit soort kleine pebbeltjes. Die zou er eigenlijk op de atmosfeer een beetje afbumpen, zeg maar. Op het moment wordt de metalische kern eigenlijk niet meer groter. En omdat we dus 3 tot 9 procent van Jupiter zouden zo iets moeten zijn, dan hebben we dus inderdaad een behoorlijke metalische kern. En zouden er dus inderdaad grotere planetoides in Jupiter moeten zijn verdwenen. En dat heeft natuurlijk ook weer wat implicaties. Want die metalische kern, die kunnen we niet zien. Die zit dus echt verhulpt achter dat hele dikke wolkendeck. En dat heeft dan weer leuke conclusies eigenlijk voor, mogelijk dus ook de andere gasreuzen. Dus in ieder geval voor Saturnis, maar misschien ook wel voor Uranus en Neptuneus. Maar misschien ook nog voor exoplaneten. Want op het moment dat we nu dus naar een exoplanet kijken, we zien dus heel veel gaswolk eigenlijk van waterstof en helium. Dan denk je van, het is misschien een beetje een baardloze gasreuze, zo gezegd. Geen kans voor leven omdat er te weinig metalen aanwezig zouden kunnen zijn. Dat zou dus daadwerkelijk wel zo nog kunnen zijn. En je zou dus nog steeds de juiste samenstelling kunnen hebben, achter zo'n grote wolkendeck. En dat is dus eigenlijk één van de leuke conclusies. Space.com koppt op dit moment de Jupiter 8 baby planet. 8 baby planets. Planets. Wat nou. Het is wel heel science fiction. Is dat inderdaad wat opzienbarende? Is dit groot nieuws? Iets wat we eerder niet wisten en wat nu vast is komen te staan? Ja, dus wat ik zei, er waren eigenlijk een soort van twee grote theorieën, waarvan de Pebble theorie iets vriendelijker was. Want op het moment dat Jupiter dus niet deze planet Jupiter zou hebben gegeten, dan hadden we misschien nog wel wat extra planeten binnen ons zonstel kunnen hebben. Of misschien zou Mars een heel stuk groter zijn geweest. Misschien wel groter dan de aarde. Wat dan misschien nog meer geschikt voor kandidaten als het leven zou kunnen zijn geweest dan de aarde. Of in ieder geval dan Mars op dit moment. En is dit nu al ook in de wetenschappelijke pers gepubliceerd? Als het goed is wel. Volgens mij is dit van Juno. Als ik het inderdaad goed begrepen heb, komt het gewoon van Juno misgehaald. En het is allemaal dus waarschijnlijk gebeurd bij het ontstaan van zonstelsel. Echt in het begin van 400 jaar geleden. Ja precies, dus echt 4,5 miljard jaar geleden. Toen wij mogelijk misschien nog ineens een maan hadden als aarde. Daarom is het dus ook zo cruciaal voor het helpen begrijpen van de vorming van de zonstelsel. Op het moment dat we zien dat er dus grotere barokstukken aanwezig moeten zijn geweest. Relatief vroeg in de vorming van de zonstelsel. Wat ik zo graag vind aan dit is dat er daadwerkelijk data beschikbaar is. En ik heb het nog even dubbelcheckt, inderdaad al die apparaten die je noemde, die zitten allemaal op Juno. En dat is inderdaad heel smart. Als je dus dat gravitational field kan meten en dat magnetisch veld. Dan weet je inderdaad wat er onder die atmosfeer aan de hand is. Dat het een beetje een soort gekke soep is vind ik eigenlijk al heel spannend. Ze van oh ja het is inderdaad niet een graswolk zoals we misschien vroeger op de basisschool nog leerden of zo. We zijn de afgelopen jaren steeds meer erachter gekomen van oké nou in die kern is waarschijnlijk wel echt iets aan de hand. En nu lijkt het dan ook, maar heb ik dan misschien verkeerd begrepen of help me. Hij heeft heel lang geleden die baby planeetjes opgegeten. Maar het is niet alsof dat nu in die atmosfeer in een soort klonten terug te zien is. Het gaat echt om die kern daar. Het wordt dus echt een kleine en harde kern eigenlijk. En dus wat dat betreft zouden we misschien ooit kunnen landen op Jupiter. Het enige is dat we nog lang geen raketten hebben die sterk genoeg is. Ik wil je snorkel meten. Om er ooit weer uit te komen. Want dat is natuurlijk ook het... Inderdaad. Omdat het zo'n groot zwaardekrachtveld is. Als we niet gewoon het waterstof van Jupiter uiteindelijk overpompen naar de zon. Als de zon geen waterstof meer heeft dan kunnen we én wat langer bij de zon blijven. En dan kunnen we de atmosfeer van Jupiter blijven maken. Dan kunnen we daar ook heen. Ik denk dat dat wel een beetje over 5 miljard jaar een probleem misschien wordt. Ik heb het inderdaad over een miljard jaar of één, twee. We gaan eerst op Mars zitten thuis. Dan kunnen we weer een tijdje verder. Dat is een mooi brugtje naar de vertragingen richting de maan. Ja, dat is goed hoor. Maar ik zie wel in het stuk op space.com dat de studie is gepubliceerd. 8 juni in het journal Astronomy and Astrophysics. Dus het is inderdaad in de wetenschappelijke pers gepubliceerd. Dat wilde ik nog even hebben. En ik zag ook dat een van de doelen van Juno toen hij lucht in werd gegoten was. Gewoon erachter komen. Wat is de evolutie van Jupiter geweest? Dus ook dat zoiets dan uitkomt is echt opdrachtig om te zien dat hij zijn missie doelen aan het behaal is. Oké, jouw beurt weer. Ja, nou, ik heb geen hardnews. Het is meer een soort... Update. Ja, er is een intern rapport van NASA gelekt over de Artemis Missie. Artemis Missie is, vind ik altijd een vrij lastige naam voor, gewoon een hele collectie. Ja, het is meer een project. Het is het project waar alles van alles uiteindelijk onder valt. Dus onder Trump is dat volgens mij ontstaan. Onder Bridenstien heeft het volgens mij als eerste... Ja, het gehoor ervan. ...zij is weggekomen. Ze hadden gewoon alles bij elkaar geweegd. En er moet een soort lunar gateway komen. Er moet een... Rondom de Maan. Rondom de Maan. En vanaf daar moet er dan geland worden op de Maan. En daar zijn verschillende data voor gezegd. Dat moest dan eigenlijk eind dit decennium goed en wel gaan beginnen. En dan zo begin volgende decennium geland worden. Dat waren ook de eerste budget die daarvoor uitkwamen. Die zagen er ook als dusdanig uit. Maar nu heeft Erik Burger van Ars Technica, goede journalist, die heeft een rapportje boven water gehaald... waarbij de interne planning van NASA wat duidelijker wordt. En daar is eigenlijk al aan te zien dat ze hebben een soort raster gemaakt... van een soort idealiter, wat er eigenlijk beloofd is, schema. En eigenlijk hoeveel budget ze hebben en hoe ze praktisch... onder dat budget daadwerkelijk zaken zouden kunnen gaan lanceren. En dan zie je eigenlijk al dat dat gewoon niet met elkaar matcht. Dus je ziet eigenlijk van, er is of niet genoeg geld... of het is zo ambitieus gepland dat het allemaal niet lukt. Niet omdat het allemaal niet zou kunnen, maar omdat dus NASA, het budget, de politiek... alles wat er wel in bij komt kijken om dit met zo'n grote, vreemde, brede groep te doen. Daarom was het zo'n 2034, dat staat nu op de planning... maar dat lijkt nu al veel langer te gaan worden. Bovendien zie ik het woord SLS in ongeveer elk... Dat moet allemaal met z'n best gaan gebeuren. En dat is dus de raket die onder een NASA auspiciën wordt gemaakt door ULA... de United Launch Alliance. Die wil maar niet vliegen. Die wil maar niet vliegen, dat is heel vaak uitgesteld... dat ik daar niet eens over wil hebben. Leuk als die elke keer langskomt en ik wens ze veel succes. Maar hij wordt natuurlijk aan alle kanten ingehaald door de raketten die er al zijn... en door SpaceX, door Starship. Dus ja, waar ik het eerder over had, van dat ligt er nu, die ontwikkeling gaat verder. Elon Musk heeft de hele tijd z'n blikken zo op Mars staan... want Mars heeft nog geen mens opgestaan. Ik moet elke keer een beetje denken aan wat Carl Sagan zei over de maanmissies. Toen was het een van de eerste Apollo's die de eerste foto's van de maan terugstuurde... dus Earthrise was terugstuurde. Apollo 8, de eerste keer zag je de hele aarde. Carl Sagan zei daar altijd over... We went to the moon and we discovered Earth. Ik begin langzaam heel erg te kijken... We're going to Mars and we're discovering the moon. Je ziet heel duidelijk dat die maanmissie voor een heleboel partijen... een soort testgrond begint te worden. Je ziet dat je een soort oplossing hebt van allerlei dingen als ergens landen... of een ruimstation hebben, aankoppelen, afkoppelen... dat kan je allemaal oefenen op de maan. Als je ziet wat de plannen van NASA op dit moment zijn... en wat de involvement van SpaceX daarvoor is als een soort opmaatje naar Mars toe... dan geloof ik sowieso wel in die Marsmissie... want ooit gaat het wel een keer gebeuren of het nou door SpaceX is of niet. Maar je ziet dat op korte termijn bij de maanden er heel veel mogelijk gaat zijn. Er broeit daar het een en ander... omdat het gewoon maar acht dagen is om er te komen... en niet drie maanden. Dus het nieuws hier is negatief... want je ziet dat er weer van alles vertraagd wordt... maar je ziet ook op een bepaalde manier dat dat wel is waar de aandacht ligt. Niet bij een Marsmissie. Dat mag dan van SpaceX wel verwacht worden. Ik vind het wel tof om te zien dat er in ieder geval iets in beweging is... en dat je met de apparatuur die die als het ware nu voor Mars... waar iedereen met Mars zit te progressieeren... zou je het ook op de maanden al kunnen gaan gebruiken. En dat dus een ruimtebasis is rond de maan. Hoe noem je dat eigenlijk in orbit? Een ruimtestation? Ja, dat is een ruimtestation. Is dat ook de vraag? Komt er dan ook vrij snel een basis op de maan zelf? Die staat volgens dit schema van NASA, dat gelekt is. Habitat staat gepland voor 2034. En dat is dus helemaal het eindpunt. En daarvoor kan je dus al zeggen dat het gaat gewoon... Zodra je dat hebt, is zo'n ruimtestation niet zo vreselijk functioneel meer. Ik weet nog wel dat toen dat gepland werd dat er gezicht werd... Ik geloof dat het meer een excuus was om SLS te kunnen gebruiken. Dat het zo ongeveer zat. Zo voelt het dus ook wel. Dat het een noodzaak was om reizen naar de maan goed te kunnen laten verlopen. Want een ruimtestation hadden de Apollo astronauten ook niet nodig. Dus als ik nu naar dit schema kijk, dan kan je dus ongeveer zeggen... dat bijvoorbeeld de eerste testvlucht rond de maan... Even kijken, de eerste vlucht landing op de maan... was bijvoorbeeld aangekondigd in 2025. Volgens dit schema zal het sowieso 2026 worden. Wat ik ook al behoorlijk snel vind. Bijvoorbeeld Gateway moet dan al in 2027 klaar zijn. En dat lijkt me ook vrij snel. En dan 2029 in gebruik. Maar ook daar zie je dat ze in 2030 pas zeggen dat die in gebruik zou gaan. Dus je ziet... Ze hebben het in ieder geval ingepland. Maar je ziet ook al waar de vertragingen kunnen gaan oplopen. En waar je zelf ook een rekening mee haalt. Daar gebeurt in ieder geval iets. We hebben een klein ander nieuwtje over de maan. Dat is dan heel leuk. Dan kan ik die vast hier even in proppen. Voor de allereerste keer is het gelukt om een plantje te groeien in maangrond. Ze hebben er wel gewoon echt mest bij gegooid. Best wel veel. Ja, best wel veel. Ik dacht oké, grappig. En dan hebben we het artikel doorgewerkt. Koemest of kunstmest? Ik heb het niet eens gekeken. Het was gewoon net alsof je hydroponics hebt hier. Je kan precies ernaartoe, gewoon stikstof naartoe... Ze hebben wat nodige elementen aan toegevoegd. Dat ging er alleen maar om dat ze even konden zeggen... Is nou die grond, is maanstof? Want het is zo dun zou het dan zijn. Komen al die plantjes meteen om of kunnen we ze in leven halen? Ja, die wortels raar doen met dat kleine stof. Maar het antwoord was nee. Er zijn daadwerkelijk plantjes gegroeid in maanstof. Nou ongeveer. Ongeveer. Dank je Mark. Ik ben blij dat jij het beter hebt gelezen. Toevallig was ik hier ook nog een tijdje terug bij de televisie voor uitgenodigd inderdaad. Om inderdaad hierover te praten. Het is een oud nieuwtje ook. Ik kwam een beetje in chaos terug. Ik kwam die dag net terug van een conferentie in de Verenigde Staten ook. Ik was om 12 uur thuis. Om kwart over 12 werd ik gebeld of ik bij Omroep Max wilde komen. Ook wel leuk. Iets anders. 9 uur jet lijkt natuurlijk. Nog geen oog dicht gedaan. Maar goed, ik heb hem inderdaad even snel ook in die artikelen toen ingelezen. En het is wel leuk, want een medestudent van mij doet hier ook onderzoek naar. Maar dan met simulant maangrond. Maar inderdaad om te kijken wat voor een element je nog moet toevoegen. En hoe kan je ervoor zorgen dat het zo snel mogelijk groeit. Maar het spannendste van dit specifieke onderzoek is dat ze echt maanstof hebben gebruikt. Want op zicht die chemische compositie en zelfs de mineralogische compositie kan je makkelijk naboten. Je moet gewoon de juiste mineraaltjes pakken en de juiste mengvormen bij elkaar gooien. Maar de vorm van die korrels wat je ook zegt, dat regolith, dat is echt enorm scherp. Dat komt ook door de manier waarop het is geproduceerd. Dus het is niet alleen de hele intense straling natuurlijk, de kosmische straling. Maar ook gewoon de temperatuur eigenlijk. Die verschillen aan het maanopvlak van soms wel 350, 360 graden Celsius Kelvin. En dan heb je natuurlijk ook nog de micrometeorite die daar constant op inslaan. Dat zorgt ervoor dat je eigenlijk alleen een soort hele scherpe randjes overhoudt. Zoals hier op aarde natuurlijk water, we hebben wind, we hebben regen, we hebben zelfs leven. Chemische troep eigenlijk die dus die korreltjes een beetje afrondt. Z'n zandkorreltje op aarde is gewoon relatief rond. Misschien is het zelfs een perfecte kubus, maar dat is relatief gezien nog steeds vrij rond. En die regolithkorreltjes staan echt bijna puur uit de oppervlakte terwijl ze bijna geen volume hebben. En dat is een beetje net zoals die ene, je hebt zo'n wiskundige horn zeg maar, die steeds dunner wordt. Fractale vormen in ieder geval. Ja precies, waar je dus eigenlijk een oneindige hoeveelheid oppervlakte aan zou hebben. Dus zelfs de Noorse Vierde Kust. Ja precies, en dat heeft dus zo enorm veel reactie oppervlak dat het heel snel reageert. En daarom is het ook zo gevaarlijk als je het inademt. Er zitten natuurlijk metalen in, en als je het inademt dan reageert het spontaan eigenlijk in je longen. Dan krijg je lekker veel zware metalen in je bloedbaan. Niet altijd best. Of in je plantjes. Ja precies. En dan heb je dus ook nog dat de korrels heel erg scherp zijn. En dus daadwerkelijk de wortels open kunnen snijden als dat ook maar een klein beetje ook weegt. En dat is dus echt een hele nare plek om in te groeien. Dus dat is ook een van de... Dat is een ding, maar ook gezonde dingen zijn om op te eten. Ja precies, en dat ze ontkiemen, dat was dus het grote nieuws. Het is dus inderdaad mogelijk om een plantje te laten ontkiemen. Maar ze zagen ook dat binnen twee weken bijna alle plantjes dood waren. Toch wel? Ja. En wat dat betreft, ik ben geen botanist, maar heb je meer dan twee weken nodig om tomaten te kunnen plukken van het plantje dat je net hebt gezet. Tuinkerks zou misschien kunnen werken. Ja, maar veel meer dan dat wordt dus inderdaad nog wel lastig. Ja, dat is inderdaad wel een beetje een ding van hoe gaan we daarmee om. Een van de mogelijk oplossingen is dus om abrasie te doen van dat maanstof. Dus bijvoorbeeld door water onder heel hoog gedruk doorheen te spuiten. Want eindelijk wordt een deel van de nare stofjes los al op en een deel van de scherpe randjes breekt al af. Maar ja, het is dus wel een extra complicatie die we nodig hebben. Voordat we echt het maanstof kunnen gebruiken om plantjes in te groeien. Ja, dus aan de ene kant heel erg cool natuurlijk. Ja, het kan. Er kunnen plantjes ontkiemen op echte maangrond. Niet eens simulant zand of zo. De real deal. Maar tegelijkertijd is het ook een voorzichtige conclusie van voordat we echt daar genoeg plantjes kunnen hebben en daar echt mensen mee kunnen voeden. Maisvelden gaan neergooien. Ja, dat is toch nog wel lastig gedaan. Dankjewel Mark voor deze sublime uitwijding over... Ja, een nieuws-hering. Ik had het namelijk alleen maar opgepikt via een soort van mainstream-ochtendnieuws-dingetje. En toen dacht ik al van nou, het was zeker niet zo specifiek als het nu noemde. De eerste actief zal ingericht worden. Ja, precies. Op het eind kwam het pas neer van oh ja, we hebben inderdaad nog van alles moeten toevoegen. Dus ik snapte echt niet precies wat nou de essentie was. Ik snapte alleen van oké, dus de grond is goed genoeg. Maar dankjewel. Het was ook een hele kleine hoeveelheid, natuurlijk. Ik weet de precieze verhoudingen niet meer, maar volgens mij was het iets van anderhalve gram maanzand. En dan anderhalve gram fertilizer, dunsmes zeg maar. En ongeveer 2,5 gram water. En dan heb ik zoiets van... Dat de plantjes dood waren gegaan, dat hadden ze bijvoorbeeld ook niet bij verteld. Ja, ze zijn wel gelijk. Ze zijn ontkiemd. Ik had eigenlijk nog wel andere nieuws over water op de maan. Als ik dat even kan uitwijden. Dat sluit inderdaad op zich wel aan. Er was dus, ik denk drie, vier weken terug of zo, was daar een leuk nieuwtje van een onderzoek aan een universiteit in Boulder in de Verenigde Staten. Waar ze aan de hand van computersimulaties vulkanisme op de vroege maan hebben nagebootst. En net zoals bij vulkanisme op de aarde komt er natuurlijk een hele hoop gas bij vrij. En een van die gassen die daarbij vrij zou moeten zijn gekomen, zou dus inderdaad ook waterdamp moeten zijn. En als dat inderdaad waar is, en dat zou dan echt nog wel 2,5 miljard jaar geleden moeten zijn gebeurd. Voordat er echt veel leven überhaupt op aarde bijvoorbeeld was. En tijdens die tijd zou er mogelijk zelfs zoveel water op de maan kunnen zijn geweest. Dat het een deel van de kraters is neergestreken, natuurlijk bevroren, relatief koud op de maan. En de zon was destijds natuurlijk ook nog iets minder sterk. Maar dat als we dan wel op aarde zouden kunnen leven, dan is zo'n beetje de glooiende gletsjers, zeg maar, kan zien vanaf de aarde op de maan in een deel van de grotere kraters. Dus dat er niet redelijk wat water, maar echt een behoorlijke hoeveelheid water zichtbaar moet zijn geweest op de grens tussen dag en nacht op de maan. Precies op die schemerzone. En dat was dan dus een computersimulatie. En daarvan hadden ze zoiets van, nou dat zou een heel erg cool onderdeel kunnen zijn geweest. Er was eerder dit jaar was er ook in het nieuws dat er iets meer water op de maan beschikbaar is in een deel van de stenen. Dat heeft onder andere de Chang'e 5 lander heeft dat gedaan. Die heeft daar wel een sepels genomen. Ja inderdaad van de Chinezen. Klein naar 2 kilo of zo hebben ze mee teruggenomen naar de aarde. En daar hebben ze toen weer nieuw onderzoek op gedaan. En toen kwamen ze inderdaad achter dat er redelijk wat parts per million inderdaad aan water. Dus dat zijn hele kleine hoeveelheden. Maar ja, de maan is natuurlijk vrij groot. En dat er dus mogelijk inderdaad water gewonnen zou kunnen worden op de maan. En dat hebben ze nu eigenlijk een week geleden hebben ze dat uitgebreid met een isotopen onderzoek. Om dan ook een beetje te kijken van wat zou dan de oorsprong van het water of... Het zijn strikgesproken hydroxielgroepen, dus OH-groepen zeg maar. Die zich dus bijvoorbeeld als een hydrataat binnen een mineraal bevinden. Of in een insluitsel in een steen. Dus het is niet helemaal puur water. Het is niet alsof je een ijsklontje kan vinden. Niet dat je het even oppompt. Nee precies, maar er zijn wel bepaalde mineralen waaronder bepaalde veldspaten. En anortiet is ook een veldspaat. Waarin je inderdaad water kan vastbinden. Dan moet je eigenlijk de steen een soort van grote overleggen. Even verhitten tot 5-600 graden. En dan komt er vrij letterlijk rook en waterdamp van zo'n steen af. Wat je dan inderdaad op zou kunnen vangen. En dat hebben ze dus nu ook bekeken. Van wat zou dan de isotopenverhoudingen kunnen zijn. En daarbij lijkt dan inderdaad dat een deel van dat water vulkanisch in oorsprong is. En dan is dat natuurlijk niet een keiharde bevestiging van die eerdere computersimulatie. Dat er inderdaad zo mega veel water op de maan is geweest. Maar dat er inderdaad vulkanische activiteit tot water op het maanoppervlak heeft kunnen leiden. Is daarmee eigenlijk wel enigszins aangetoond. En dat zou dus kunnen betekenen dat als we iets dieper graven onder het regolith. Of dat we bijvoorbeeld in die lavatubes gaan kijken. Dat er dus iets meer water zomaar beschikbaar zou kunnen zijn dan dat we op dit moment denken. Dat het dus eigenlijk weer makkelijker zou moeten worden om... Om de akkers te bevloeien. Om de akkers te bevloeien, ja. Nog even gesproken van hoe we dat gaan doen. Maar we hebben nog niet gehoord het water. Dus ja. De wc door te trekken. Het was zo leuk om het op de maan te doen. Er was ophangen op de maan. Terwijl je naar de aarde kijkt. Laat me gewoon een vet beeld. Maar weten we waar die lavatubes zijn? Ja, dat is wel bekend. We kennen die lavatubes. Ja, dat is ook een beetje mijn onderzoek. Dat heb ik de vorige keer over gepraat. Ja, precies. Hoe je nou precies zo'n lavatube dan kan vinden. En op de maan is dat iets lastiger. Dus onder andere weer met die gravimetrische data. Net zoals op Jupiter, zeg maar. Om dan naar afwijkingen in het... Maar dat zwaartekrachtveld te kijken. Kan je dus inderdaad kleine anomalieën ontdekken onder de oppervlakte. Wat dus holt dat, zou je zeggen? Nou, dat is natuurlijk lichtste stening. 16 februari. Ja, dat heb ik uitgericht. Ja, dankjewel. Maar je kan ook soms letterlijk gewoon openen naar de oppervlakte. Dus skylights, zoals dat dan heet, kan je soms zien. Dus je echt zo'n soort slangvormig spoor hebt lopen... waar dan verschillende gaten zitten. En in ieder gat zie je dan dat je gewoon 200, 300 meter diep... soms nog de maan in kan kijken, zeg maar. Maar daar wil ik je afkappen, want dat is dus allemaal was verteld. Ja, dan gaan we dat afkappen. Dan gaan we dat even lekker terug. Want we raken een beetje krap in de tijd, zolang ze mag. Ja, ja, oké. Dus mijn nieuwtje is relatief kort, maar ik kan het er lang een kort over hebben. Ik denk dat we het vanavond moeten zien. Gaia, de missie van ESA die probeert een 3D-kaart te maken van de Melkweg... het sterrenstelsel waar wij wonen... heeft de derde release van data gedaan. En dat is awesome. Want zij hebben al weleens vaker zo'n data dump gedaan. De eerste en de tweede. En dat was dan heel vaak rauwe data. Gewoon ruwe data die van de meta-instrumenten kwam. Maar nu hebben ze ook bijvoorbeeld afgeleide data gedaan. Dus als ze inmiddels erachter zijn van iets is een dubbelster of niet... Want even om te beginnen, die Gaia-satelliet brengt de Melkweg in kaart. Dus om het sterrenstelsel waar we deel van uitmaken. En posities, snelheden en wat niet allemaal van 2 miljard sterren worden verzameld. Nou ja, onze Melkweg zelf heeft er, naar schatting, 200, 300 miljard. Maar ja, wij zitten natuurlijk, we zitten er midden in. Het is een beetje alsof je een foto van heel Rotterdam probeert te maken. Maar je mag alleen maar onderaan de Erasmusbrug staan. Je krijgt wel een beeld, maar je krijgt niet het hele beeld. Je krijgt het er tegen van alles aan. Er staan gebouwen in de weg. Je weet niet wat er aan de hand is. De ene ster verdwijst wat de andere. En de ene ster verdwijst wat de andere. Maar je kan op de site van Gaia, van ESA, kan je nu heel goed zien. Nu heel goed zien, brengen ze dat prachtig in beeld, in een soort stervorm van wat we dan dus wel kunnen zien. Dus altijd als je een plaatje ziet van de Melkweg, dan is dat een render. Of dan is het onzin of dan is het gebaseerd op bijvoorbeeld Andromeda een stelsel. We denken dat het er ongeveer zo uitziet. Zo'n plaatje zie je dan dus ook op de site van ESA. En dan zie je eigenlijk een soort sterretje van waar Gaia kan kijken. Soms kan hij iets verder kijken, soms kan hij dichterbij. Dus het is een soort veilschijnende ster, moet je je voorstellen. Net een klein stukje van bijvoorbeeld het centrum van de Melkweg. Pikt hij wat sterven mee? Maar al die sterren, jij noemde het al 2 miljard. Het zijn er inderdaad zoiets. Ik dacht dat deze laatste dump dat er 900.000 waren. Maar in totaal moeten er 2 miljarden zijn of worden. Ik durf even niet te zeggen of er nou overlop zit in die data en hoe dat nou precies werkt. Maar veel nog. Ja, heel veel. Die orde vergroten. Het verschil is dus dit keer dat er heel veel afgeleide data in zit. Zodat je dus niet meer allemaal het zelf hoeft uit te gaan zoeken. En dan zal ik eventjes gezien tijd daar snel doorheen gaan. Maar bijvoorbeeld echt waar gaan ze heen en hoe snel doen ze dat? Dus op welke manier bewegen ze zich? Waar zijn ze van gemaakt? Is het een dubbelster? Hoe groot, warm, oud zijn ze? Hoe knipperen ze? Hoe fel zijn ze? Dus al die vragen zitten nu in data, ook verpakt in deze data dump. Dat is dus heel tof voor iedereen die dit luistert en een researcher is om daarmee lekker weer aan de slag te gaan. Dat is heerlijk natuurlijk om te grasduinen. Door wat er allemaal beschikbaar is en waar je je volgende onderzoek op kan gaan baseren. Maar ze hebben nu al voor het algemeen publiek prachtige visualisaties van wat ze al weten. Dus je leert langzaam, ook als algemeen publiek, nu al langzaam beter de ontspeldwegstelsel kennen. En die site van Gaia, die kun je vinden... Die zetten we in de show notes. In de show notes, want ik moet zeggen... isa.int slash web slash gaia Ja, en daar is het dus moeilijk te vinden. Als je gewoon naar de homepage gaat is het moeilijk te vinden. Ik heb het allemaal via Twitter weer op te spullen. Het heet DR3 stories. Dat is met je de hashtag. DR3 is dus data release 3 stories. En ze braam weer daar verhaaltjes van te maken die voor iedereen begrijpelijk zijn. En die staan in de show notes. Mooi. Goed, dan heb ik nog het verhaal over ingenuity. De Marshelikopter. Die in... Even kijken... De luisteraar heeft er een uurtje op moeten wachten, maar hij... Hij kan dat toch. Goed gedaan, Herbert. Die heeft zich tot nu toe niet verveeld volgens mij. Ingenuity is dat helikoptertje dat vijf vluchten zou maken op Mars. En eigenlijk alleen maar om aan te tonen dat er gevlogen kan worden op Mars. Dat zou je niet doen. Dat kon. Eén keer omhoog en meteen weer naar beneden. En uiteindelijk toch nog wel iets van een vlucht met een bepaalde zijdelinkse verplaatsing. Maar intussen heeft hij vluchten gemaakt van ongeveer een kilometer. En ook beelden van uit de lucht. Van de Marsbodem. Die geloof ik ook nuttig zijn geweest voor het bepalen van routes. Voor de... Hoe heet dat ding? Perseverance heet-ie zo? Ja, die Marsrover. Dus verbazend nuttig geweest nu al. En nu gaat hij iets doen wat nooit de bedoeling is geweest. Hij gaat overwinteren. Want de eerste Marswinter na de landing van dat hele ding... Die gaat nu zo langzamerhand in. Dat betekent dat de temperaturen dalen. Dat betekent dat de tijd dat de zon boven de horizon staat, die wordt korter. Dus de zonnepanelen krijgen minder energie. Omdat de temperaturen dalen gaat alles wat elektronisch en mechanisch is... Dat betekent dat de mechanische mechanische mechanische... In de helikopter en de Marsrover gaat moeilijker werken. En gaat minder energie krijgen. Dus er wordt allemaal ingewikkeld. Er gaan meer stofstormen komen. Dat betekent dat de zonnepanelen ook mogelijk bedekt gaan worden onder een laagje. Dus kortom, het hele zaakje moet in winterslaap gebracht worden. En er moet voor gezorgd worden... Het is nu al zo... Heel interessant hoor. Varenheid was het geloof ik. En even kijken hoor, ik heb daar een hele... Min 40. Dat is precies min 40. Dus ik denk dat het in de oorspronkelijke gegevens heeft gestaan. Min 40 en Ars Technica. Die heeft het omgerekend in varenheid. Dan komen we eens op min 5. Maar het is inderdaad op de kop af. Min 40 graden Celsius. Wordt het zaakje afgeschakeld en in een soort winterslaap gebracht. En bij min 80 wordt dat nog eens extra gedaan of zo. In ieder geval wordt op deze manier geprobeerd om dat ding door de winter heen te slepen. Zodat hij na de winter weer gewoon door kan vliegen. Dat is echt een fantastisch verhaal. Maar die zonnepanelen... Hoe lukt het dat ding om gewoon op te laden? Ik vind het überhaupt een wonder dat hij zo vaak heeft kunnen vliegen. En zichzelf kan opladen. Of wordt hij opgeladen van weer? Hij kan ook niet continu vliegen. Het is vliegen en dan weer een hele tijd sowieso gegevens uitladen. En wat ze ook gaan doen, dat is wel heel grappig. Ze gaan updates erin zetten. Want het is dus nooit de bedoeling geweest dat die van die lange vluchten zou maken. En hij heeft dus helemaal geen voorzieningen op dit moment. Om de bodem te beoordelen op geschiktheid voor landing. Hij heeft één camera die naar beneden kijkt. En daar kun je wel wat mee doen. Maar ze gaan dus software-updates erin zetten. Waardoor met behulp van diezelfde camera beter gekeken kan worden. Hoe grote oneffenheden zijn. Of je wel of niet kan landen. Of de bodem helpt. Dat gaat zo maar door. En dat zat er niet in. En dat gaan ze nu alsnog aanbrengen via software-updates. Serieus? Ja. Dus het is allemaal heel geweldig. Ik heb een hele beperkte scope van die missie. Dat ik denk van ja, dan ga je een hele kop op die kant op sturen. En dan moet je hem aan tonen dat hij het doet. Was ook de camera aan de onderkant. Niet aan de voorkant zoals bij drones. Dat je gewoon hele vette shots van marskel maakt. Of zo'n zwenkbare camera die aan de kanten opkwam. Mijn DJ heeft dat gewoon. Maar dat weegt te veel denk ik. Maar het cameraatje aan de voorkant plaatsen in plaats van onderkant. Of hem net op zo'n manier doen dat je het te horecouson kan zien. Dat is echt typisch omdat er gewoon niemand aan tafel staat die weet hoe je filmt. Ik stel... Ik weet dus niks van die filmmakers. Ik moet zeggen, op het moment dat je het ook als geologisch onderzoeksmiddel wilt gebruiken... Dan wil je juist naar beneden kijken. Wat je zegt, je wilt een route kunnen plannen. Dan moet je toch echt naar beneden kijken. Wat dat betreft, ja, het is inderdaad jammer. Alle fenders plukken op aarde. Maar als je onder een hoek naar beneden kijkt, dan kun je natuurlijk wel meer perspectief zien. Dan moet je maar af en toe een beetje ronddraaien. Dan kan je inderdaad meer... Op die software-updates weet ik niks precies. Maar ik weet wel dat als je beelden van verschillende plekken gebruikt als... Ik zou maar zeggen linkerbeeld en rechterbeeld. Dan kan je een 3D-beeld synthetiseren. En als je iets van zo'n soort techniek erin weet te smokkelen... Dan kun je ook een 3D-voorstelling van de bodem maken met die ene camera. Dus technisch kan dat, dat weet ik zeker. Over 3D-voorstellingen gesproken, moet je eens voor de gein Ingenuity-helikopter intikken op Google. En dan moet je rechts op het 3D-helikoptertje drukken en dan gaat hij Google overvliegen. Weten we dat ook weer? Dat komt ook in de show notes. Dat komt ook in de show notes. Jongens, Google Ingenuity-helikopter. Maar tof dat hij het nog steeds doet. Ja. Oké, dus dat was Ingenuity. Dus dat was Ingenuity. Dan moet ik even het lijstje raadplegen wat ik ook nog heb staan. Ja, de kortjes. Ik heb ook nog staan weer geen buitenaardse beschaving ontdekt. Van wie was die? Ja, dat was ik. Zeg stop de pers erop. Je hebt naar beneden dat ze de uitzending wel afstaan. We hebben nog steeds geen... Nee, daar was eigenlijk ook een soort van... Niet per se een lek. Zoals bij NASA dan. Oh, de Chinese bedoel. Ja, bij de Chinese inderdaad. Ja, bij van VAS. Dus de 500 square meter array, telescoop, zoiets. Ook wel sky-eye genoemd. Het is echt een enorm ding die eigenlijk gewoon in een bergdal is gebouwd. En die gebruikt dus radiosignalen om diep de ruimte in te kijken. En dan zoekt ze specifiek naar iets dat FRB heet. VAS Radio Burst. En dit was dan een van de eerste VAS Radio Burst die zich aan het herhalen was. En dat lijkt dan enigszins periodiek. En dat zou dus inderdaad op een... Even kijken, hoe noemen ze dat? Techno Signature Search. Oh, kunnen duiden. Techno Signature Search. Ja, Techno Signature. Dus dat er inderdaad een technologische samenleving bestaat... die dus inderdaad bewust radiosignalen aan het uitzenden is. En dat zou dus een mogelijkheid kunnen zijn of een mogelijke verklaring. Nu blijft nog wel, zoals ik al zei, een vrij diepte universum in. Dus dit ding is 3 miljard jaar ver weg. Waar ze nu eigenlijk naar... Lichtjaar ver weg, sorry. Naar aan het kijken waren. Dus het is wel een heel klein dingetje. Het gestuur is er niet bij. Ik wil zeggen, het verschil tussen coronawappies en wetenschappen... soms ook maar dun. Ja, precies. Maar... Het is een datapuntje. Er is inderdaad een datapuntje. En dit was dus een van de eerste herhalende. En toen zijn er dus inderdaad mensen gaan speculeren... van zou dit inderdaad een technosignature kunnen zijn. Is dit inderdaad extra-threshold intelligence? Maar ja, zeker omdat hij dus zo ver weg staat. Er kunnen zoveel processen binnen, daar en hier plaatsvinden... dat van alles kan zijn. Dus ja, of het nou echt iets aanduidt of dat het gewoon... We moeten het noemen, dus ik heb al zin in het. LGM is al vergeven. LGM? Nou, de eerste pulsar was Little Green Man. Little Green Man. Ook een herhalend signaal. Oh, wauw. Wat een goed verhaal. En ik heb al eerder wel eens gezegd bij Space Cowboys... dat we moeten het toch zo nu en dan wel gemeld hebben. Want als het nou opeens klaar blijkt te zijn... en we hebben het gemist, dan is het ook weer zo lullig. Precies, dat zijn we bepaald. Je luister je Space Cowboys een paar jaar... en dan mis je een buitenaardse beschaving. Dat zou gewoon niet. Dat wil je niet. Dan maar liever een paar kanaars. Precies, dan maar een paar kanaars. Ik was toevallig ook laatst nog met de Nederlands Vereniging... van Ruinsvaart bij een radiotelescoop ergens in het noorden van Nederland. Daar hadden we ook af en toe van die rare pulserende signalen... die heel constant waren. Dat was ook een vraag. Dillend. Wat is dit dan? Nee, dat is het schrikkeldraad van... dat wordt zo ook opgevangen. Dus ik weet niet zeker of het inderdaad... een technocratische samenleving is op 3 miljard lichtjaar afstand... of dat het gewoon schrikdraad is. Een Dyson-sfeer. Goed, een schrikdraad. Dankjewel, Marc. Dat hebben we alle onderwerpen gehad. Maar dan heb jij nog iets te vertellen over een Summerspace Festival... dit weekend in Brussel. Ja, klopt. Kijk, 3 miljard lichtjaar is natuurlijk net wat ver weg om te gaan bezoeken. Brussel kan nog net. Dus ik vertrek morgen naar Brussel voor het Summerspace Festival. Dat is ook open toegankelijk. Is het echt voor tentjes? Heel eerlijk gezegd, ik weet het niet zeker. Ik weet dat er een Nederlands podium, een Frans podium is. Ik sta dan op het Nederlandse podium. Je bent de spreker? Ja, ik ben spreker en een panelist daar. Maar goed, het is dus ook iets wat gewoon open te bezoeken is. Dus als je ook een mede space-nerd bent eigenlijk... dan kan je, als je inderdaad vrij bent... Je markt je leven en lijf tegenkomen. Precies, ja. Heel tof. En andere dingetjes eigenlijk wat dus ook iets dichterbij is... zijn dus die analoge missies waar ik dan eerder ook al over heb verteld. Dus mijn project in IJsland, Chill Eyes, heet dat. Dat gaat dus ook deze zomer plaatsvinden. Ik had uitgerekend eigenlijk tijdens onze honderdste aflevering... zitten wij dus inderdaad in IJsland om onze maanmissie voor te bereiden... waar we dus wat astronauten in zo'n lavatube ondergronds gaan opsluiten. Maar goed, IJsland is dan nog steeds... Dat is een goed plan, toch een bijzonder silo. En IJsland is dan misschien nog net wat ver... maar komt dus ook zo'n soort demonstrator habitat ergens in Utrecht te staan... deze zomer. En daar kan je dus ook gewoon langs... om dan een beetje te zien en te voelen, te ervaren... hoe het zou zijn om in zo'n maanbasis te zitten. En is het bekend hoe en waar in Utrecht? Ergens in Lunetten. Ik weet niet precies waar. Ik kom graag een andere keer nog over vertellen. Ja, precies. Als dat is in de zomer, zoals jij zegt... dan zal het juli of augustus zijn... dan moeten we gewoon even zorgen dat we in een passende... Space Cowboys aflevering daar even wat melding van maken... dat mensen er heen kunnen. Als je ons op de hoogte houdt, dan doen we dat... of we laten jou dat doen of we doen het zelf namens jou. Dan zullen we even kijken hoe dat... Ik volg jullie in ieder geval vast op Twitter. Kijk eens aan, dat is ook weer geregeld. Oké, dat is het, denk ik. Dat was hem, hè? Hartstikke veel. We zijn overal heen geplogen. Dank je wel, Marc Heemskerk. Graag gedaan. Dank je wel, Thijs Roes. Dank je wel, Herbert Blankesteijn. Dank je wel mee. Dank je wel, luisteraars. Volg ons op Space Cowboys' pot op Twitter. Als je vragenopmerking hebt, mag je die ook insturen. Zo is dat. Iedereen bedankt en tot over 14 dagen bij de volgende Space Cowboys. Doei, allemaal. Dag. ***