Nucleaire energie op de maan en andere hoopvolle berichten over de ruimte

De schilderij is in contact met de test 1. Goed zo, de kruis. Jawel. Welkom allemaal bij een nieuwe Space Cowboys met dit keer... Arno Wielders. Hey Arno Wielders. En... Michel van Baal. Michel van Baal en ondergetekende is Thijs Roes. Welkom allemaal bij een nieuwe aflevering. We gaan even een kort rondje doen over wat er vandaag allemaal op het programma staat. Ja, want dan kunnen we een beetje vooruit. Ik had eerst het idee we beginnen heel optimistisch... en uiteindelijk eindigen we misschien met iets optimistisch. Dat is een beetje een soort... Het begint heel leuk en dan langzaam wordt het steeds donkerder. Dan kijk je nou naar mij, Wennie. Nou, omdat ik en jij het allebei niet over een bepaald onderwerp willen hebben. Maar dan misschien iets geopolitieks. En dan misschien toch op het eind komt het dan misschien toch nog terug. Terwijl ik eigenlijk verder over wat leuke alle andere onderwerpen... ze kijken lekker vooruit naar de leuke dingen die gaan gebeuren. Misschien iets terug uit naar hoe het toch moet met sommige O-projecten. Lekker cryptisch. Waar wil jij het over hebben, Arno? Ik wil het vooral hebben over een aantal zaken op het nucleaire vlak. Er zijn een aantal contracten uitgegeven door NASA... voor ontwikkeling van een nucleaire reactor voor op de maan. En eventueel ook voor wetenschappelijke missies... maar dan diep het zo'n stelsel in. Daar moeten we het even over hebben. Spectaculair. En jij? Ik heb vooral Capstone bij me. Dat is een satelliet zoals NASA zelf zegt ongeveer micro of in size. Dus niet zo heel groot. Maar die gaat wel iets heel bijzonders doen. Dat heeft te maken met Gateway, het station waarom deze theel om de baan moet komen. En de baanmechanum, een nerd in mijn woord, wordt hier heel erg enthousiast van. En ik hoop dat ik dat zo meteen in jullie uitgelegd krijg. En by the way, ik hoop ook dat die het doet vanuit communicatieproblemen. Nou, spannend. Ik wil het hebben over... Ik ga vooruit plikken naar James Webb. Die komt met zijn eerste foto uit. Dus er valt eigenlijk nog niks te zien, maar toch een beetje hype, power, weet je wel. Ik denk dat we allemaal zo lang opwachten dat het dan ook wel even het aankondigen waard is. Dus nog een weekje wachten. Waar zullen we beginnen? Ik vind op zich die Capstone waar problemen mee zijn, dat is Vers van de Pers. Ja, dan laten we die problemen even parkeren. Laten we eerst even proberen uit te leggen waar het over gaat. Even die gateway, even gewoon even context schetsen. We moeten naar de maan, vooral de Amerikanen, moeten naar de maan. Er moet een ruimstation om de maan heen komen om dat te faciliteren. Europiaan ook, hè? Ja, Europiaan ook. En nu is er een eerste ding gelanceerd, eigenlijk voor deze missie. Ja, dan gaan we even terug naar de... Nu mag jij het hem overnemen. Nee, nog even weer terug naar die gateway. Dat is naar de ruimstation om de maan. Wat het interessant hieraan is, is dat het best wel moeilijk is om iets goed in een baan om de maan te laten draaien. Daar hebben de Apollo-astronauten ook gemerkt in die specifieke tijd. Dat het meest voor de hand ligt om gewoon in een lage baan om de maan te gaan zitten. Dan kun je er makkelijk naar toe, kun je makkelijk heen en weer om naar van de grond en zo. Maar daar een goede baan voor vinden is best lastig. Want je kunt eigenlijk niet in een lage baan om de maan vliegen. Dat is instabiel. Die maan is veel te grillig qua grafitatieveld. Waardoor je het continu verbandt of om dat continu bij te sturen. Dus we zijn op zoek naar een andere baan waar dat ding dan in kan zitten. Waarbij je een aantal dingen hebt. Je moet er makkelijk van het maanoppervlak naar dat station toe kunnen. En je wil eigenlijk de hele tijd contact houden met de aarde. Dus je wil niet in de schaduw van de maan terechtkomen. Dat is dus heel erg ingewikkeld. Want je kunt wel eens een baan om die maan doen. Maar de maan draait een stukje weg en die baan blijft staan. Dus op een gegeven moment verdwijnt je baan achter de maan. En dat is nou waarschijnlijk precies het punt waarop je dat niet wil hebben. Want dat zijn de momenten waarop je wilt gaan dokken. Als Michael Collins meemaakte die in zijn eentje dan wel aan de donkere kant van de maan terechtkwam. Dus je zoekt eigenlijk een soort baan die permanent als het ware contact houdt met de aarde. Waarbij ik permanent de line of sight heb om het zo maar even te zeggen. En waarbij je ook voldoende dicht bij het maanopvlak komt, zodat je de makkelijke reenen weer naar kantoor kan vliegen. Probleem is, dat gaat niet zo makkelijk. Weet je, dat is een behoorlijk ingewikkelde puzzel. En de sleutel is hier toch weer lagrange punten. Daar komen ze weer. Want het blijkt dat de oplossing daarvoor een lagrange punt is. En specifiek in dit geval L2. Dat is lagrange punten achter de maan. Lagrange punten waren die stabiele punten waar je eigenlijk ook omheen kunt draaien. Met WEP hebben we het er ook vaak over gehad. Die zit in een halo orbit om zo'n punt heen. Dan draai je eigenlijk een baan om zo'n punt. Herbert zei, een virtueel object in de ruimte. Ja, zo zou je... Een dode zonne van zwaardkracht waar je omheen kan draaien. Ja, en dan moet je een beetje voorstellen. We kunnen het niet laten zien, maar dan moet je even voorstellen. Het is radio dat je een stokje steekt door de maan en de aarde. En je draait als het ware om dat stokje heen. Weet je, als had je met een touwtje dat stokje vast en je draait om dat stokje... Zo moet je het even voorstellen. Dat is een halo baan. Daar heb je in dit geval helemaal niks aan. Dat lossen namelijk je problemen op. Maar je kan die banen wel... Daar kun je mee spelen. Die kun je kantelen. Dus je kunt die baan als het ware ook scheef staan. Als een soort tol die op zijn kant staat? Nee, je draait hem dan... Je kan hem op een bepaalde manier zo draaien dat het nog steeds een stabiele baan blijft. Je kunt hem dus ook zo draaien dat het dichtstbijzijnde punt vlakbij het maanopvlak terecht komt. En daar komen we. Dan heb je dus inderdaad een baan die vlakbij dat maanopvlak zit. Ik zal even kijken hoe het heet. Een rectilinear halo orbit. Daar zo... Daar? Ja, waarbij het dichtstbijzijnde punt vlakbij de maanopvlak zit. Dat voldoet daaraan. Maar het voordeel is omdat je dus om dat punt heen draait met dat stokje. Dat stokje wat als het ware ook meedraait op het moment dat de maan op de aarde loopt. Dus die baan draait dus ook mee met dat stokje om het zomaar te zeggen. Je blijft altijd vanaf de aarde contact houden met die baan. Briljant. Of, sorry, met die gateway. Briljant is alleen nooit gedaan. Dus deze orbit hebben we nooit ergens voor gebruikt nog. Nou, wat heeft Nazar nou bedacht? En nu komen we bij Capstone. Die hebben een CubeSat gelanceerd. Iets groots aan een Cupid is een maatje Magna Tonneau, zeg maar. Oh, oké. Niet koelkast. Nee, het is een Magna Tonneau. Kombi-Magna Tonneau. Ja, kombi-Magna Tonneau. Precies, ja. Zoiets. En die is op 28 juni gelanceerd door Rocket Lab. Dat is sowieso ook al op zichzelf wel interessant. Ja, dat was wel een nieuwtje, hè. Dat Rocket Lab het deed. Toch een Amerikaans bedrijf, maar van oorsprong of met een dependent in Nieuw-Zeeland. En die CEO is een Nieuw-Zeelander, toch? Peter Beck is een Amerikaan. Is hij Amerikaan? Oké. Maar hij was gelanceerd, maar ze hebben daar een basis. Waarom is het Nieuw-Zeeland? Rocket Lab. Rocket Lab heeft op dit moment maar één lanceerbasis en dat is in Nieuw-Zeeland. Vandaar? Oké, snap. Ze zijn nu een tweede in Virginia aan het opbouwen en die zou ergens midden dit jaar gereed moeten komen. Maar het interessante is ook dat ze daarmee hun photonruimteschip hebben getest. Ja, want inderdaad, dat is de... Ze lanceren dan elektron, zo heet de raket, maar die elektron is eigenlijk gemaakt, zoals bijna alle raketten die nieuw komen, weet je, om relatieve kleine ladingen, paar honderd kilo, in de lagebaan op de aarde te brengen. Dat is waar de meeste van dit soort bedrijven beginnen. Die elektron is eigenlijk te licht om iets naar hem aan te sturen. Dus vandaar dat ze er inderdaad een soort tweede trap achter iets opgezet hebben, zeg maar, die ook door Rocket Lab is ontwikkeld, photon inderdaad. En die moet dan zorgen dat die in die baan naar de maan toe gaat. Kom ik zo nog even op, want dat is een spannend verhaal op zichzelf. Maar dan komen we zo. Het idee is uiteindelijk wat ze met Capstone gaan doen. Het is weer een heel fijn ruitzaard project, zo'n afkorting. Het is de SysLunar Autonomous Positioning System Technology Operations and Navigation Experiment. Dat zijn altijd wel van die equinemes op zoek daarin uitleg. Ik had hem express niet opgeschreven, want ik denk wel, heb je aan zo'n mond vol. Het is ook wel weer leuk om even te kijken wat dat ding dan doet. Want ze doen eigenlijk twee dingen. Ze moeten hem in die bijzondere baan zien te krijgen, dat is één. Maar daarna gaan ze ook proberen om autonom te navigeren. Dus wat dat ding kan, is contact maken met de Lunar Orbiter, die er al een tijdje om de maan heen draait. En in feite kan navigeren op basis van de signaalinformatie tussen die twee satellieten. Dus je praat er met elkaar, die kun je meten, hoe lang doet het signaal erover, weet je hoe groot is de afstand. En dan heb je informatie, rechtstreekse informatie, die je kan gebruiken om heel precies je baan te bepalen. En dat is wel handig, want als je namelijk wil gaan dokken en dergelijke met zo'n gateway, die afstand tussen de aarde en de maan is eigenlijk vrij groot. Dus je kunt bijna niet vanaf de aarde dat proces controleren. Die dingen moeten dat zelf doen. Dus dan helpt het enorm als dingen in de baan om de maan met elkaar hun plaatsbepaling kunnen doen. Dus daar is het een test voor. Dat is een fantastisch ding. Ze zijn contacten met... Ja, nu is het even het nieuwtje. Ze zijn het contact verloren met dat ding. Ja, gisteren hebben ze aangekomen. Ik heb net even zitten kijken, ik zag nog geen update. Maar ze zijn blijkbaar het contact kwijt. Dus hij is wel in die transferbaan gezet. Ja, maar daarna is hij keurig gedeployed. En de panelen zijn geklapt. Dat is netjes gebeurd. Blijkbaar doet hij het nu even niet meer. Daar worden wij niet meteen heel zenuwachtig van. Want dat is nog wel eens weer oplosbaar zijn. Maar dat is fijn, is het natuurlijk niet. Ze hebben ook nog even tijd om dat een paar dagen op te lossen. Ze hoeven dan niet direct op dit moment iets te gaan doen. Ze moeten een paar baankorrecties doen. Maar ze hoeven niet meteen wat te doen. Dus er hoop is wel dat hij terugkomt. Ja, dat hoop ik ook. Is er nog even een dingetje aan? Want ik zei al, het is voor mij als vakgenoot... Ik heb in ieder geval nog inderdaad ook laatste update. Dat er nog geen nieuwe update is. Dat hij het zou doen. Ik zei, daar zitten twee elementen in. Waarvoor ik als... Hoe is het? Waar ik ga gaan nu het heel blij wordt. En een ervan is die near-ractine linear halo orbit. Maar ook de manier waarop ze te komen is vrij bijzonder. Dat is namelijk een ballistische lunar transfer. En dat is ook een bijzonder fenomeen uit nood geboren. Want die electron is gewoon niet krachtig genoeg... om meteen naar de maand te lanceren. Dat gaat gewoon niet. Dus wat ze eigenlijk doen is... Als ze flikkeren even om het maar zo te formuleren. Die satelliet op zo'n groot mogelijke afstand van de aarde. Dus je gooit hem heel ver weg uit het gravitatieveld. Om dan vervolgens als je zo ver weg bent... Dan gaat hij heel langzaam. Voordat hij weer terugvalt naar de richting van de aarde. En dan kan je heel makkelijk met vrij weinig moeite... Kun je baankorrectietjes doen. Die vervolgens als hij terugvalt hele grote gevolgen hebben. Dus je gooit hem heel ver weg. Waar een hele kleine verandering een hele grote gevolgen heeft. Als je zelf weer een bal de lucht in gooit? Ja, je schiet hem heerlust een stuk weg. En dan verran je daarna een heel klein beetje de richting. Zodat hij terugvalt in de richting van de aarde. En daarna wordt geslingerd in precies de goede baan. Die uiteindelijk in die NRO terecht moet komen. Dus dat is extreem precisiewerk. Maar het duurt heel lang toch? Het duurt tot november. Tot november moet je nagaan. Dus het is niet een weekje in een weekje naar de maand. Het is maanden. Het is Cosmis Boeijarten van een heel hoog niveau. Heel gaaf. Dus ik hoop eerlijk gezegd wel, zoals zegt hij, hij doet het, Defnie. Ik hoop eerlijk wel dat hij terugkomt. Naar terugkomen zal hij wel. Ja, nee terugkomen gaat hij zeker. Als de bal weer naar beneden komt. Ze wil het zien. Wat ik heel leuk vond aan Rocket Lab is, we hebben het al jaren over nieuwe reketbedrijven die bezig zijn. En die allemaal hun eigen niche proberen te vinden. En hier zie je heel duidelijk een missie die heel duidelijk die niche heeft. Ze wilden dit dus ook gaan doen met missies naar Mars en Venus. Want voor Rocket Lab is het dus de eerste Deep Space missie. Ook op deze manier. Die Venus missie is al geregeld. Die is al geregeld? Ja, die is al geregeld. Volgens mij komt die bij Breakthrough Institute. Daar komt de principal investigator vandaan. En die is gepland om gelanceerd te worden binnen nu een twee jaar volgens mij. Ah, gaaf. Dat staat wel op de boeken. En Mars had het zelf ook over. Ik weet niet precies wat daar de status van is. Maar dat ze in ieder geval op deze manier al aan het aantonen zijn dat iets... Kijk, of de communicatie het wel of niet doet. Dat ze in principe in staat zijn om Deep Space missies te doen met hele kleine reketjes en cubesets. Wacht even, het is de communicatie tussen Capstone en de grond die het niet doet. De communicatie tussen photon en de aarde werkt nog steeds. Die werkt gewoon goed. Photon heeft gewoon al zijn... Rocketlight heeft het goed gedaan, zeg maar. Ja, want hij is daarvan de separation van photon is geweest. Hij is in feite in die schop omhoog. Die heeft hij alstwaar gehad. En Capstone is verder gewoon van de NASA? Ja. En even de afsluiting. Het is altijd een stuk makkelijker het snappigste even ziet. Dus we zetten in de show notes een filmpje wat ik ergens aantref van iemand die dit met animaties uitlegt. Dus als je nou zegt, ik wil precies weten hoe het zit, dan kijk even in de show notes. Super. Nou, mooi. Ja, hopen dat hij het doet. Dan denk ik dat ik naar mijn webverhaaltje ga. Of wil jij maar eerst? Ja, zullen we web even doen? Want het is toch alleen maar vooruitblikken. Er is nog niks te zien. Dat is trouwens niet helemaal waar. Maar eventjes van de tap. De web is gelanceerd afgelopen kerst. Hij doet het. Hij doet het sublim. Er zijn zelfs een paar foto's al uitgekomen die laten zien dat hij goed gecalibreerd is. Maar in de afgelopen maanden hebben ze alle instrumenten eigenlijk getest op een soort proefonderzoek. Om te kijken, goh, kunnen we naar het begin van de tijd kijken? Kunnen we goed sterren, waar sterren worden geboren? Kunnen we dat goed kijken? Kunnen we misschien naar de atmosfeer van een exoplanet kijken? En als het goed is, want ze hebben er nog niet heel veel over naar buiten gebracht, maar er komen foto's uit volgende week 12 juli, dan is het zover. Dus refresh de hele dag door zou ik zeggen. Hij heeft het wel slim gedaan hoor. Want een aantal mensen met zeer veel volgers op Twitter en zo, al even stiekem laten kijken. Ze hebben ze laten kijken? Ja, want mensen kregen tranen in de ogen en zo. Dat hoor je dan allemaal al, allemaal hype. Dus ze hebben een aantal mensen als stiekem een sneak preview gegeven van het type. Je mag er wel iets over zeggen, maar je mag het nog niet delen. Ah ja, precies. Ze praten over een echt spectrum van een exoplanet. Dat ze die al hebben. Dat ze die al hebben? Ja. Oh wat gaaf. Als dat echt zo is, dan is dat echt revolutionair. Dat zou echt revolutionair zijn. Dat heb je al ergens, dat geruchte. Dat heeft Thomas Suurbuchen zelf gezegd tijdens die persconferentie een week geleden. Supergoed. Als dat waar is, je weet het nooit. Ja, ja, ja. Ik heb wel het spectrum gezien van een, van Miri. Miri kan dus, het Miri instrument kan dus visible light doen. Dus volgens mij maakt hij geen foto's, maar hij meet het gewoon alleen. Hij doet het spectrum alleen. Hij doet het spectrum. Hij beelt het licht op in hele kleine blokjes. En dan ziet hij wat er is. Dus we zagen bijvoorbeeld al wel een grafiek, maar we zagen nog niet de foto. Weet je wel, die erbij hoorde. Dat spectrum was nog even iets meer over uit te leggen, want het is best spectaculair. Het spectrum van een exoplanet, want wij zitten allemaal met grote glazen of grote blije ogen te kijken. Maar waarom is dat nou misschien iets meer over, omdat het belangrijk is. Zo'n spectrum is inderdaad, wat jij zegt, dus je knipt het licht in hele kleine stukjes en je meet hoeveel van welk licht eruit komt. En daarmee kun je de chemische samenstelling van de atmosfeer bepalen. Omdat bepaalde stoffen die in de atmosfeer zitten, en voor ons een heel belangrijke, ozon bijvoorbeeld. Ozon absorbeert gelukkig UVC, dus ultraviolet licht, wat niet zo goed voor ons is. Zonder ozon geen leven. Dus je kunt kijken wat voor stoffen er in zo'n atmosfeer zitten. En als je inderdaad ozon aantreft, dan weet je ook dat er zuurstof is. En op die manier kun je wel opzoeken naar planeten waar mogelijk sporen van biologie, van biologisch proces. Dat hoeft niet, kan ook andere redenen hebben. Maar je kunt opzoeken naar planeten waar je sporen van biologisch leven zou kunnen aantreffen. Dat is natuurlijk gewoon spectaculair als je dat kunt. Of zelfs als je het niet vindt, maar als je het kunt is dat spectaculair. Ja, het is waanzinnig. Vooral ook omdat het zo geholpen wordt door de vondst van zoveel extra planeet in de afgelopen decennia. Vooral met die transit methode, dus dat een planeet voor een zon langs gaat. Dus alsof je toch bijna een soort gevuld glas voor een lamp langs houdt. Dan kan dus James Webb, is gevoelig genoeg, om zelfs dat dunne atmosfeertje te onderscheiden van dat wat helemaal zwart is. Namelijk de planeet zelf en van het licht van de ster zelf. En het fijne is dus, er is op dit moment al een database van duizenden extra planeeten die getest kunnen worden. Ja, daar moet ik altijd denken aan. Want was het Ellen Stofan die zei over het zoeken naar leven van we know where to look and we know how to look. Dus als het er is dan vinden we het. Maar ja, dan moet het natuurlijk wel zijn. Het moet er wel eerst zijn. Een specter van een extra planeet kan ook van een grote Jupiter zijn. Het zou mij verbazen als dit van een aardachtige planeet is. Ja, oké, ik snap wat je bedoelt. Dat ze het niet de eerste keer dat nu al meteen doen. Want het zou moeten kunnen van een rotsachtige super-earth. Maar ook dan is het wel een huzaren stukje om het voor elkaar te krijgen. Want het zijn nog veel kleinere planeeten natuurlijk. En dat bewijst dan nog steeds helemaal niks voor de goede orde. Ik bedoel dat je in die zin moet door de verwachting wel temperen. Dat je daar informatie uit kan halen betekent nog niet dat je kan zien of daar leven is. Dat is de volgende missie waarbij je zes van die web-telescopen lanceert en je ze in de ruimte met elkaar verbindt. Dat is waar je naartoe wil. Oké, we zitten af te wachten op de eerste foto. ESA en NASA praten in mijn ogen al twintig, dertig jaar over een missie in Beelden, dat werd Darwin genoemd. Waarbij je vier grote telescopen van ongeveer 5 meter in diameter interferometisch aan elkaar koppelt. En dan simuleert je een telescoop ter grootte van de afstand van de enkele satellieten. Als je dat voor elkaar krijgt, dan kan je echt gaan kijken en je kan je zelfs continenten op aardachtige planeeten waarnemen. You're kidding? Nee, dat kan. Dan moet je wel eerst. Je hebt een fantastische resolutie. Het probleem is dat je heel erg weinig fotonen binnen krijgt. Dat moet je altijd combineren met een soort instrument waarbij je de hoofdzon afdekt. Zodat je het licht van de planeet goed kan waarnemen. Het kan allemaal, op aarde doen we dit al. Maar je zou dat idealiter in de ruimte willen hebben met afstanden van een kilometer, twee, drie kilometer. Dat zou niet gaaf zijn. We zitten dus te wachten op de eerste foto van James Webb. Maar jij pleit meteen voor een dozein. Ik pleit voor Webb++. Ik las trouwens wel wat ze er meteen als eerste mee willen gaan doen. Dat zou mijn volgende puntje zijn. Schep jij hem op. Nee, dat is van het eerste onderzoek. Het eerste onderzoek zit in de Orion Nevel. Dat is daarbij een klus dat heet trapezium waar hele jonge sterren in zitten. Die kende ik dan niet. Maar de Orion Nevel is eigenlijk toch een van de... Als je ooit met je opa of papa buiten bent geweest of mama... Die je naar boven laat zien is de Orion Nevel eentje die je toch ook in Nederland redelijk goed kan zien als je niet in de stad zit. Als het donker is. Dus als je Orion hebt, die drie sterren, daaronder zit, dat noemen ze dan het zwaard van Orion. Daar zie je een soort nevel. En die nevel is ook door Hubble al waanzinnig in beeld gebracht. Daar zijn ook prachtige animaties van gemaakt. Allemaal 3D. Er is een prachtige Hubble documentaire van Leonardo DiCaprio. Waarbij je helemaal een vlucht neemt door een soort valet waar die sterren worden gemaakt. En dat noemen ze blijkbaar hun trapezium. Ja, trapezium volgens mij. Als ik de foto's goed begreep, dan is dat het binnenste stukje waar die sterren daadwerkelijk geboren worden. Om het zo te zeggen. Die soort van valet. Dat zijn dus hele jonge sterren. James Webb kan ook daar dus heel veel bij helpen. En dat gaat hij de komende maanden doen. Na deze release. Een heel jongster dan een miljoen jaar. Dat is een jong voor een ster. Een paar miljoen jaar. Dus een miljoen jaar is echt baby. Babysterren. Stellar nursery wordt het vaak genoemd. Een kinderkamer. Dan willen ze vooral gaan kijken naar hoe planetary disks ontstaan. Dus planeetschijven. Want planeets moeten dan nog geboren worden. Dus hoe dat proces dan plaatsvindt. En ook, ik begreep dat jonge sterren ook nog van al die jets uitstoten. En dan begin ik ver bij mijn comfort zone te komen. Maar al die massa nog uitstoten. En dergelijke wat vaak weer heel veel interactie in zo'n stofnevel oplevert. Dus dat onderzoeken was gewoon nog een derde ding. Wat ze daar wilden gaan doen. Ze gaan uiteindelijk een soort hitparade van al die instrumenten die ze hebben. Gaan ze een afwerken. Volgens mij wordt er ook nog steeds een hele tijd opnieuw geselecteerd. Je kan je ook inschrijven. Elke keer zoveel tijd komt er een soort opening. En dan kunnen mensen voorstellen doen om bepaalde objecten te selecteren die waargenomen moeten worden. We bedoelden specifiek in dit project in de trapezium waren er drie dingen. Ik heb er net even snel gespeakt. De andere was onderzoek naar bruine dwergen. Dat zijn dus eigenlijk sterren die net niet groot genoeg zijn om te ontsteken. Weet je. Dus die hebben wel veel massa. Maar het zijn eigenlijk mega-jupiters die net niet groot genoeg zijn. En wat ze ook willen kijken is loszwevende planeten. Dat is ook een normeen waar we tot ontdekking komen dat er best wel veel planeten zijn die ontsnapt zijn aan een ster. Dat ster gewoon er mee opgehouden is natuurlijk. Juist door dynamica. Wat er gebeurt is dat planeten vaak door hun zonnestelsel heen bewegen. Zoals Jupiter die is niet op de plek geboren waar hij nu staat. Dus als die moment door het zonnestelsel heen bewegen, is dat een soort dynamica waarbij andere planeten soms compleet uit hun zonnestelsel geschoten kunnen worden. En dat schijnt dus veel vaker te gebeuren dan men vroeger dacht. Is dat voor ons ook nog een... Nee, de zonnestelsel is nu vrij stabiel. We hebben volgens mij de mazzel dat wij een zonnestelsel hebben wat van natuur op dit moment in de huidige samenstellingen relatief stabiel is. Zulker man. Zeker ook als je dubbelsterren hebt. Als je dan die dynamica inderdaad tekeurprachtig simuleren. Dus als je daar dan filmpjes van gaat maken, dan kan het zijn dat een tijdje helemaal netjes maar om elkaar heen draait en dan beest. En dan is het alle kalen zo. Dus je hebt de zin om. Dus je hebt een hele verleefde alle kanten op. Ja, als je een paar grote objecten hebt, dan is het three-body-problem echt notwaar ingewikkeld. En dat betekent inderdaad dat er vrij veel, en volgens mij was de conclusie ook veel meer dan we dachten, planeten door het hele hele heen en weer gaan die helemaal geen ster meer hebben. En wat is het three-body-problem? Niet dat ik altijd diepstreden wil, maar... Nee, dat is eigenlijk als je drie objecten hebt met zwaartekracht en hoe die dan met elkaar interacteren. Als je dat tweeën hebt, weet je, dat is relatief makkelijk, maar zo gauw je drie krijgt, wordt het al snel chaos. Ja, een chaotisch model. Ja, en dan wordt het een zootje. En Jupiter en de zon met zijn tweeën zijn al potentiëel gevaarlijk voor alle andere planeet in de zonstelsel. Omdat ze altijd dermate groot zijn dat je inderdaad instabiele situatie kan krijgen. En de meeste zonderstelsels die we nu hebben gevonden, hebben natuurlijk een of meerdere Jupiters. Dus bij definitie zijn dat vaak hele instabiele stelsels. En James Webb kan dus eventueel ook die rogue planet, zoals we dat worden genoemd, detecteren of vinden? Volgens mij is dat ook in dat trapezium de bedoeling om te kijken... Van het ziel zie je dan misschien inderdaad kleine, jonge planeetjes weggeschoten zijn. Ja, ik weet niet hoe ze dat doen, weet ik niet. Of ze dat echt eens kunnen of dat het indirect uit al zijn... Als er ergens een dode pixel zit, een zwart puntje, en het is groot genoeg. Spannend hoor. Ja, aan de ene kant is het wel opgevend, want de kans dat wij naar een andere beschadiging toe gaan, lijkt me nagenoeg lul. Maar als er eentje opeens langs komt, vropper is het. Dat is handig, ja. Kom eens gewoon naar ons toe. Wij komen niet die kant op. Kom maar veel. De wetenschap gaat snel, hè? Techniek ook. Dus je weet het nooit. Dus hou James Webb in de gaten, want de plaatjes en je nieuwe desktop-achtergronden komen eraan. 12 juli, toch? 12 juli, ja. Spannend. Ah, nou. Kernkoppel of nee, sorry, dat zou ik ook moeten niet zeggen. Nee, kernfusie of kernkoppel, ja, de nucleaire dingen in space. Op de maan. Als je echt iets serieus wilt doen op de maan, of je wilt naar Mars, of met mensen, want daar praten we nu over, Amerika wil terug naar de maan, er zijn plannen om naar Mars te gaan, maar ook voor grote wetenschappelijke missies, naar bijvoorbeeld Uranus of Neptunus, daar kan je niet mee naartoe met zonnepanelen. Als je ver in het zonnestelsel zit, dan ontvang je bijna te weinig energie, dan kan je bijna niks meer. Dus de grens is een klein beetje voor wetenschappelijke satellieten, is Jupiter-Saturnus. Verder, dan moet je je op een andere krachtplonde overschakelen, en dat doen we tot nu toe met die radioisotopengeneratoren, waarbij we een klein stukje radioactief materiaal mee sturen, dat vervalt, dat zendt warmte uit en dat warmte wordt omgezet in elektriciteit. Zoals Voyager bijvoorbeeld. Voyager is daar een mooi voorbeeld van, New Horizons is daar een voorbeeld van. En dat werkt, maar dan kan je misschien 200, 300 watt, en dan houdt het wel mee op. Terwijl als je echt serieus instrumenten mee wilt sturen, dan moet je misschien wel naar 2, 3 kilowatt toe. De Amerikanen hebben besloten dat we daar wat aan moeten doen. En die zijn nu aan het kijken of ze kleine, nucleaire reactoren, opgegroept met als splijting, als basis, kunnen gaan bouwen. En die willen ze dan gaan testen op de maan, om te kijken of ze daar inderdaad in de buurt van 10, 40 kilowatt aan energie kunnen opbrengen. Een hele lange tijd is daarover gesproken, dat is wel waar we naartoe moeten, maar er werd nooit geld voor vrijgemaakt. En nu zijn er drie contracten uitgegeven door NASA aan drie bedrijven die daar serieus aan werken. Lockheed zit erbij, Boeing zit er ook bij, maar het wordt geleid door wat kleinere specialistische bedrijven die nucleaire technologie in hun portefeuille hebben. En die krijgen dus nu binnen nu en twee jaar de tijd om hun concept verder uit te werken en om een soort ontwerp neer te zetten. En de hoop is om daarna daadwerkelijk eentje te gaan bouwen en omhoog te sturen. Nou, dan hoor ik iedereen roepen, oh, kijk uit, kijk uit, kijk uit, nu weer. Ja, en daadwerkelijk wordt de maan radioactief. Ik geef even de ruimte om dat te roepen. Ja, precies. Maar, aantal dingen spelen daar natuurlijk een rol. Je stuurt geen actieve reactor omhoog. Zodra je lanceert is de reactor gewoon separaat, dus het is geen kritische massa die daadwerkelijk al energie genereert. Boven de Golf van Mexico uit Kaaklapp. Ja, belangrijk item. En daarnaast zijn al een aantal van dat soort modules ooit al een keer gelanceerd in de jaren 70, waarbij men weet dat als die weer terugkomen in de atmosfeer, dan zitten ze zo goed verpakt dat ze normaal gesproken een reentry moeten overleven. Naar maagsel. Boven Canada. Behalve die ene, vanuit Rusland over Canada. Oh, maar af en toe die ene keer. Normaal gesproken gaat het altijd goed. Ja, maar dat is met alles. Volgens mij is altijd het probleem dat mensen met kernenergie dus hebben, dat is dus ook inderdaad van als het goed gaat, super, fantastisch. Als het die ene keer dan toch misgaat, dan heb je meteen ook wel stront aan de knikker. Dat is een beetje de... Het was toch een paar andere tijden waarin we toen spraken, waarin we ook nog gewoon de openluchtkernproef aan doen waren. Dus ja, ik snap hem en ik kan me ook wel voorstellen, ik weet niet welke technologie ze van plan zijn, weet je wel, maar het is natuurlijk wel, maar het is maar de vraag welke stoffen je dan mee omhoog kan. Gebaseerd op uranium. En het gaat dus om snel veel kracht te kunnen hebben, want je kunt ook zeggen... Stroom. Ja, stroom, en dat gaat er voornamelijk over deep space, want op de maanden kan je wel met zonnepanelen werken. Nee, dat kan je niet, want je hebt twee weken lang, en je hebt een ritme van dag en nacht van twee weken. Dus je hebt twee weken dat je dus geen licht ziet. Nou, daar kunnen over het algemeen de elektronica van je satelliet of van je landers niet goed tegen. Dus bijvoorbeeld de Chinezen hebben de rover, de YouTube rover, die gaat elke twee weken in een soort diepe slaap, waarbij die echt minimale hoeveelheden energie gebruikt. En volgens mij maken zij ook gebruik van de radioisotope verwarmers, die vanuit Rusland ooit geleverd zijn. Dus je kan niet zomaar zeggen van oké, we gaan naar de maan, we hebben genoeg licht en we gooien de zonnepanelen op, zo werkt het niet. Tenzij je naar een specifiek punt gaat aan de Zuidpool, daar is een plek aan de rand van een paar kraters, waarbij de Peak of Eternal Light wordt dat genoemd op de maan, waar je dat wel zou kunnen hebben, maar die plek is weer heel erg moeilijk bereikbaar. De Polen. Maar als je daadwerkelijk een basis op de maan wil hebben, waarbij mensen gewoon in een energiereik omgeving kunnen opereren, dan is nu nuclear de enige mogelijkheid. Op de korte termijn, ja. Even terug grijpen naar het begin van de podcast, maar dat is ook de reden waarom ze voor die specifieke baan van de AARF, een van de redenen van Gateway hebben gekozen, omdat die namelijk een zo'n lange deel van zijn baan precies boven de Zuidpool heeft. Dus dan kun je inderdaad, als je daar een basis neerzet, heb je heel lang vanuit die baan contact met die Zuidpool en je kunt ernaartoe vliegen, omdat je er min of meer overheen komt. Dus ook een van de redenen waarom ze voor die rare specifieke baan hebben gekozen. En er zijn al vaker beloftes geweest voor kleine nucleaire modules, maar je zei, er zijn ook al soortgelijke zaken omhoog gegaan. Ik ben zelfs al eens een keer bij een nieuw soort nucleaire unit geweest en dan hoor je er op een gegeven moment dus ook niet zoveel meer van. Weet je toevallig wat voor dingen er omhoog... er gaan drie bedrijven zich gaan ontwikkelen. Die hebben dus allemaal hun eigen module, maar bijvoorbeeld zo'n Lockheed, die zijn niet groot in nucleaire energie. Jawel, die hebben best wel daar capaciteit op. En die doen het ook niet alleen. Vanwege dus een... Die doen het in consortium, een consortium van drie, vier bedrijven en dan een nucleaire expertise en zit bij zo'n kleine bedrijf. En een deel van die expertise komt ook gewoon bij NASA zelf vandaan want die hebben al iets van de afgelopen tien jaar aan een kilopower, een kleine nucleaire reactor gewerkt van ongeveer een kilowatt en dat bedrijf doet ook gewoon mee aan dit soort dingen. Amerikanen hebben deze technologie natuurlijk ook aan de militaire tak heel veel. Al die onderzeeërs en die zichtelijk schepen draaien ook allemaal op mobiele reactoren. Dat niet alleen, maar in de jaren zestig van de vorige eeuw hadden ze een NERVA wat gewoon een nucleaire raketmotor was en die deed het gewoon. Die deed het gewoon? Die deed het gewoon. Die hebben ze op de grond getest en die deed het. Zie je dat die tijd was dat je nog op de grond dit soort dingen testte. Dus je liet eigenlijk gewoon een... Wat, je liet een kleine bommel afgaan en die ging in de goede kant? Nee, nee, nee. Wat je doet is... Nuclear thermisch. Nuclear thermisch, oké goed. Je gebruikt een nucleaire reactor om het heel erg heet te maken en heel erg veel druk te genereren. Een stoommachine. Ja, een extreme stoommachine. En daardoor onder hoge snelheid worden de op de grond. En die... Maar als je aluminium wil smelten op de maan, wat waarschijnlijk best een goed idee is als je daar echt grootschalig iets wil gaan doen, dan heb je vreselijk veel stroom nodig. Weet je, dat... En dan komen dit soort dingen natuurlijk wel van pad. Ja, dat was het eerste wat ik aan moest denken inderdaad. Ja, inderdaad, het is leuk om een basis inderdaad te kunnen runnen en je plantjes te laten groeien ofzo op de maan. Maar inderdaad als je moet gaan boren, gaan graven, dat allemaal, dan heb je gewoon heel erg veel stroom nodig. Absoluut. En het gaat niet met fossiele brandstoffen doen. Hebben ze niet op de maan, heb ik gekeken. Nee, precies. En de zuurstof is ook zo onhandig dan. Nou, daar wil ik naartoe, want dat is nog één... En dit heb ik overigens uit een science fiction boek hoor, maar als je de boek Artemis van Andy Weir leest, dat is de schrijver van The Martian, je kent hem allemaal, maar hij heeft meerdere boeken en Artemis is echt een aanrader. Die gaat over een vaste basis op de maan, waar inderdaad een enorme nucleaire centrale in staat. Daar gebeurt aan het eind vreselijke dingen mee, maar ik zal de kloon niet verklappen. Maar de belangrijkste reden waarom ze dat doen daar, is inderdaad omdat dat smelten van aluminium, een zuurstof als rechtsproduct heeft. Dus het hele idee is eigenlijk dat dat helemaal gebouwd is, die hele basis rondom het feit dat je een nucleaire centrale hebt, die loeivel vermogen heeft, waardoor je eigenlijk van al dit soort dingen kan doen, en dat levert dan de elementen op die je nodig hebt om een grote bevolking in je leven te kunnen houden. En deze man staat natuurlijk wel een bekente dat hij, als hij sfeekjes schrijft, die klopt wetenschappelijk. Als dat ons voorland is, lees Artemis. Ik ben heel benieuwd of wij dit over veertig jaar met onze verre kijkers kunnen zien. Ja, absoluut. Als het gebeurt. Of de paddenstoel wolk, als die ooit zo'n keer op zou komen. Oh, er kan geen paddenstoel wolk komen. Er is geen paddenstoel wolk. Nee, wat krijg je dan als het bol? Een gekke bol krijg je dan. Ik ben wel als je daar de straling die je daar sowieso niet wil hebben... Nee, natuurlijk. Daarom. Dat is wel het punt. Als je eenmaal de atmosfeer uit bent, is het gevaar natuurlijk voorwaarloos bij de gevaren. Voor straling, ja precies. Je hebt er een mooi noordenlicht van. Dat is leuk. En dan nog een klein dingetje erbij, want het zijn niet alleen de Amerikanen. De Chinezen hebben nu ook een nucleaire reactor gepland. Die zijn een daadwerkaanzond aan het ontwikkelen. Maar die kan 100 kilowatt opbrengen. Dus dat is nog een veel groter. Wauw. Hebben zij concrete plannen om ook nu terug naar de maand te gaan? Absoluut. Maar die net zo concreet zijn nu als een eerste missie die zo Capstone... Eet je nooit. Dat is de grap bij de Chinese partij, dat je dat niet weet. Maar als ze eenmaal iets in hun hoofd hebben, dan weet je dat ze het gaan doen. Als je kijkt nu wat voor satellieten ze gelanceerd hebben, wat de plannen zijn om te lanceren. Ze hebben aangekondigd dat ze Mars Semper Return eerder gaan doen. Een jaar eerder dan ESA en NASA. Laten we het afwachten. Ja, aankondigen kunnen we allemaal wel. Kijk, ik snap je skeptisch. Ze hebben het gewerkt met die 5-jaren plannen. En daar staat het gewoon in. En het was hetzelfde met die lange Mars 5 raket. Die stond er ook in en die vliegt ook. Dus als dat er echt eenmaal in staat, dan zijn ze bijna verplicht om het uit te voeren. Nee, precies. Nee, dat is ook zo. Nou, we gaan het allemaal zien op de maan. Ja, gaaf. Spannend verhaal. Ik ben benieuwd. Ik heb nog een SpaceX-update. Want daar is het elke keer wel leuk. En jij hebt nog een... Een optimistisch in de toekomst kijken. Nog zo'n prachtig verhaal over de toekomst kijken. Ik doe gewoon even mijn 2-weekelijkse SpaceX-update. Want er is elke keer wel iets aan de hand. Ja, precies. Het viel me ook op dat er nu de hele tijd opeens 2000 mensen naar de stream aan het kijken zijn. In plaats van, na een paar maanden geleden waren er soms op slechte momenten 500 mensen. Je ziet dat er de hele tijd iets aan de hand is daar. Want er is daar iets aan de hand. Ze zijn eigenlijk de nieuwe booster en het nieuwe Starship aan het testen. Die zijn nu naar de testlocaties gebracht ook. Die worden cryogen getest, zullen we zeggen. Even kijken of het allemaal werkt. Er vragen ze nog wel wanneer gaan ze nou proberen die eerste orbitale vlucht dan daadwerkelijk te maken. Ik denk dat we in de uitzending van over 2 weken daar wel iets meer zicht op hebben. Want ze staan eigenlijk nu pas net... Ik zal eens even live hem openen. Pas net weer op de testlocatie. En vanaf vandaag... De booster staat al op de lanceerlocatie, hè? Ja, op de lanceerlocatie. Ja, de lanceer is test. Dus ik bedoel, daar waar ze kunnen lanceren. Ja, precies. Waar die mechanische armen aanwezig zijn. En ze hebben nu zelfs 2 plekken eigenlijk. Dus ze kunnen die Starship en die booster tegelijkertijd eigenlijk testen. Maar het lijkt er nog niet op alsof ze dat direct gaan doen. Dus het is de lanceerlocatie inderdaad. Maar voorlopig zijn ze daar gewoon nog even aan het kijken of alles werkt. En wanneer ze ze dan bovenop elkaar gezet, is even de vraag. Maar er zaten dus... Ik heb het opgeschreven. Nou 38... 33 op de booster. En 9 volgens mij op de Starship. 42 totaal. De Raptor Engines, de nieuwe. En ik zag een foto van de onderkant. Prachtig foto van de onderkant. Dat stond op Twitter. Maar ik zag dat ze allemaal er net iets anders uitzagen. Alsof ze op een andere manier allemaal al gebrand hadden. Ja, maar ze zijn allemaal al getest. Allemaal al getest, maar op een eigen manier allemaal in eigen vlekken achtergelaten. Dus het zag er heel apart uit. Op dit moment heb je dus booster 7, is dat dan dus, die daar staat. 8 en 9 zijn al in aanbouw. Booster 5 is inmiddels gedemonteerd. Booster 4, die waren er toen ik er op bezoek was toen maast, dat allemaal. Waren ze daar heel erg druk mee bezig. Maar die zijn ze nu echt daadwerkelijk aan het afbreken. En booster 4, die is naar de Rocket Garden gebracht. Je hebt dus naast de plek waar ze alles assembleren, je hebt de plek waar ze alles testen. En naast die assemblageplek, dat noemen ze dus de Rocket Garden. Het is gewoon een veldje waar ze eigenlijk alle oude meuk neerzetten. En het is bizar, omdat je kan er echt helemaal naartoe. Er staat alleen een koortje gespannen en je kan hem net niet aanraken. En die is dus nu weer gegroeid, want booster 4 is er bij gezet. Dus dat is echt helemaal te gek. Chip 15 staat daar ook, dus degene die de eerste goede testen heeft gedaan. Maar wat wel een grappig nieuwtje is om nog eventjes erbij te vermelden, is dat er wordt waarschijnlijk ook goed gezocht naar een payload. Er moet iets mee omhoog, om te zorgen dat die raket ook goed uitgebalanceerd is. Want ze zal altijd iets meenemen. En waarschijnlijk wordt het dan daadwerkelijk al Starlink satellieten. Dus ze gaan waarschijnlijk proberen om de eerste vlucht al werkende Starlink satellieten mee te geven. Want het zal maar zo gebeuren dat het lukt. En dan gaat die mee omhoog. En ze hebben daar dus niet alleen de eerste Starlink satellieten gevonden. Maar ze zijn ook met een of ander dispensersysteem. Dat is een mooi woord voor, een dispensingsysteem. En het is alsof een soort frisbee uit een kleine brievenbus. Het is een beetje alsof een ballenkanon, maar dan met platte spijt. Het is een beetje klei duiven schieten. Als er klei duiven uit een gleuf komen en dan zo langzamer voor een miljoen van die Starlinks kunnen ze dan meenemen. Maar dat hangt ervan af welke generatie je over praat. Starlink 1 is vrij klein en die praat over iets van 100 kilo. Maar Starlink tweede generatie, die is iets in de buurt van de 3-400 kilo. En is ook veel groter. 7 meter lengte. Dat zijn grote satellieten. En ik geloof dat ze in een starship kunnen ze de 400 meenemen. 400? Jesus. Ik zag ook nog een leuk feitje. Dat is de kracht van één zo'n Raptor engine. Dus de motor die eronder hangt, dus we zagen net dat er 33 onder hangen. Eentje kan een stapel van 150 auto's de lucht in duwen. 150 auto's bij elkaar. En dan heb je er nu 33. Dat zijn dus zulke absurde krachtertjes. Ik kan toch niet, ik hoop dat ik ongelijk heb. Maar ik heb toch de ontploffende N1 voor mijn neus. Andere tijden. Vertel eens wat is de N1 en hoe ging het ermee? Het is een Russische Maraket. Die officieel nooit bestond. We staan twee keer geland. En die ontploft omdat ze er een motor voor gebruikt. Die is voor stand alone. Ze zei van bovenaf dat ze er toch 30 aan elkaar gaan knutselen. Dat is inderdaad een andere tijd. En een totaal andere aanpak voor de goede orde. Echt wel leuk. En niet de eerste keer. Misschien krijg jij je ontploffing gewoon. Dat krijg jij niet. Dat gaat ook wel gebeuren. Uiteindelijk is het inderdaad andere tijden onder ontwikkelingen. Ik hoop dat het wel lukt. Maar het is er wel technisch gezien. Dat je denkt dat het zo moeilijk is. Als het zo lukt vind ik het ook heel knap. Maar als dit lukt is het echt technisch knap. Heel spannend. Als we iets hebben geleerd het afgelopen jaar. Dan is het wel dat het heel lang duurt. Ik ben benieuwd wanneer dat daadwerkelijk. Ik ben ook bekend wanneer de eerste orbitalen vluchten komt. Dat is nog steeds niet 100% in kanne en kruiken op papier. Er zijn nog steeds wat officiële zaken die opgetikt moeten worden. Ze moeten de lanceerafragen nog iets doen. Maar ze hebben wel de vergunningen binnen. Ze hebben de milieuvergunningen binnen om de basis uit te bouwen. En om de test te doen. Maar om de lanceervurgunningen te komen. Als je de ontwikkelingsvergunningen krijgt. Maar ze hebben de omgevingsvergunningen. Het is een ding om zo'n ding één keer te lanceren. En als je kijkt naar de ervaringen met SpaceX. Dan gaat het de eerste keer mis. Maar het is wel een hele dure mis. Het wordt normaal steeds groter. Maar als het de eerste mis gaat wil je wel vrij vlotjes. Ook een tweede en een derde mis. Dus ik denk dat dat ook wel een uitdaging is. En dan heb je je opschaling op orde. Om te zorgen dat je er ook een x aantal achter elkaar kan doen. Anders heb je niks aan. Die leer je niks van je ontploffing. Dat is wat Musk altijd heeft gezegd. Het is niet zozeer Starship of booster zoveel wat belangrijk is. Wij moeten onze complete productiefaciliteit. Voor zowel de booster als Starship. Als alle raketmotoren hebben. Om dat hele snelle testprocessing te gaan. Ik heb ook een interviewe met Quin Shot. Hij zei dat ze op dit moment 1 Raptor per dag kunnen produceren. Dan kom je in heel end. Ze hadden het over 100 per dag. Ze moesten 100 per jaar kunnen maken. 100 Starships per jaar. Dat bedoelt ze. Dat is de quotie die ze hebben. Dat is de kwotie die ze hebben. Dat is de kwotie die ze hebben. Dat is de kwotie die ze hebben. Het is leuk om een prototype te maken. Maar bij elk prototype denken we alleen maar hoe je het massaal kan produceren. Nee, dat is het idee. Het is zo. Dat is een kans dat dat perfect gaat. Weet je. Dan leer je er wel wat van. is dit die je moet gaan lopen herstellen. Dat is ook weer niet handig. Dus dat is volgens mij de kunst. Om inderdaad wat jij zegt dat de productieproces zo in te richten dat je ook flexibel genoeg bent om de geleerde les te kunnen toepassen. En dat is natuurlijk heel vaak waar het in de ruimte van het mis gaat. Die flexibiliteit om iets wat je leert. Dan duurt het volgens twee jaar voordat we weer door kunnen. En dat is misschien wel de echte revolutie van Musk. Dat dat eigenlijk is veranderd. Precies. Met Valko 9 heeft hij dat ook laten zien. Heel snel adapties kunnen doen en heel snel kunnen veranderen. En hij zei in maart ook nog wel, dat is iets wat nog moet gaan blijken, dat die vertraging in omgevingsvergunningen en dat allemaal er ook voor heeft gezorgd dat ze dus iets langer gewoon naar de andere reketten zelf konden werken. Dus je zou ook... Er staan hele mooie nieuwe logo'tjes op de nieuwe boosters en starships die uit de fabriek komen. Dus je ziet van, ze gaan er volgens mij uit van het scenario dat het opeens ook zomaar zou kunnen lukken om hem in één keer naar boven te krijgen. Deze gaat omhoog. Daar is geen twijfel over mogelijk. Komt hij weer te snel naar beneden? We weten het niet. We weten ook niet. Maar deze gaat omhoog. En hoe snel hij naar beneden komt, dat... Maar wat mij vooral heeft verbaasd is dat nog geen half jaar geleden, waar die thermische tegeltjes die ze hadden, die lazen er onder klap. Als je naar keek, vielen ze er al af. En nou, ze hebben hem eroveral naartoe gesleept, ze hebben hem hier geen getest en alles blijft zitten. Dat binnen een half jaar is al in mijn oog een prestatie van formaat, hè. Om dat zo snel voor elkaar te krijgen. Want ook daar ging het dus volgens mij weer om de massaproductie die ze niet voor elkaar kregen en niet voor zeer detail zelf. Elk tegeltje is anders, hè. Elk tegeltje is anders. Je zit net andere kromming in omdat je met die vlakjes te maken hebt. Dat is nog wel een dingetje, hoor. Dus ik vind het heel knap dat ze allemaal blijven zitten. Dat is wel waar, ja. Is dat... Voor mij is dat niet een afgeleider van dat Pica X, wat ze ook gebruiken voor... Ik weet het niet, hoor. Ik weet het niet zeker. Ik dacht dat het daar een afgeleider van was. Zijn dat niet altijd gewoon keramische tegeltjes? Ja, het zou ook heel goed kunnen zijn. Nee, op een gegeven moment was het zo. Hier was het overgegaan naar aerofoam, wat je dus eigenlijk je soort extreem licht schuim hebt, wat eigenlijk langzaam verdamt. Maar ik weet niet wat ze hier gebruikt hebben, weet je. Omdat het heel licht is. Ja, ja. Dat het een hele goede is. Laatst geeft me je continu een luchtlaagje. Nou, veel excitement. Dus eigenlijk deze hele... Dit wordt een bruggetje. Tenzij jij zometeen nog iets leuks hebt, Arno. Arno is nu aan het googelen. Ja, precies. Die is stiekem in de hoek aan het googelen. Stiekem, ja. We hebben allemaal deze hele aflevering leuk vooruitgekeken naar alle mooie plannen die er aankomen naar de maan. En de deepest universem in en met Starship. Nu cirkelt er rondom de aarde nog een ruimtsation, wat toch een hele generatie bepalend is geweest voor het beeld dat mensen van ruimtsvaart hebben gehad. En laat de wereld een beetje in oorlog zijn. Dat heeft ook zijn consequenties in dat ruimtsation. Was er nou... Er was één heel irritant incident. En er was nog een ander nieuwtje over dat de Russen en de Amerikanen toch er weer even uit zijn. Dat ze... Nou, weet je wat er gebeurd is? Het wordt natuurlijk gewoon gebruikt voor propaganda toe, Einde. Voor iedereen eigenlijk, natuurlijk altijd al. Daarvan zeiden jij en ik in het begin al, we hebben niet z'n zin om daarover te gaan zitten praten. Weet je wat dat is? Nou, we kunnen nu bedoelen natuurlijk van propaganda, dat we daarover gaan praten. Nou, dat doen we dus lekker niet. En in... We zometeen eventjes melden wat er gebeurd is. We gaan het eerst van algemene zin over hebben over de situatie. Maar vaak is dit een beeld. Het is natuurlijk veel interessanter om te kijken wat er nu eigenlijk echt gebeurt. En hoe zit het nou met die samenwerking? Want dat ruimtsaison is één grote, wat heet, barter agreement. En dat betekent dat alles wat daar gebeurt eigenlijk in een soort onlinge ralhandel plaatsvindt. Ik krijg van jou zoveel kilowatt stroom uit jouw zonnepaneel wat jij hebt geleefd. En in Gelderland daarvoor breng ik jouw eten omhoog. Dus het is... Al die internationale partners ruilen als er waren diensten en infrastructuur met elkaar uit... om gezamenlijk dat station te laten draaien. Echt verschrikkelijk ingewikkeld hoe dat werkt. Maar het is één grote contractuele spaghetti die daar eigenlijk onder ligt. Dat betekent ook, en dat is ook wel het mooie ervan, je kunt ook niet zo heel makkelijk zeggen... Ik stop ermee. Je zit aan allerlei contractuele verplichtingen vast. En niet alleen dat. Het feit dat jouw astronauten daarboven overleef heeft ook te maken met contractuele verplichting van anderen. Dus iedereen heeft iedereen nodig om dat station te laten draaien. En de Russen hebben de specifieke opdracht om... Die beherende capsules die zorgen dat ISS niet neerstort. Dat die in de juiste baan blijft. Ja, maar dat kunnen ze ook niet alleen. Weet je, daar heb je ook... Dat weet ik niet heel erg in detail, maar het standregelsysteem waarmee het station... in een bepaalde... zijn positie regelt is weer voor een lang deel Amerikaans. Dus als die twee dingen niet samenwerken, werkt het ook niet. Niemand kan iets zonder. Maar wat er ook nog steeds gebeurt is dat astronautenonderlingen worden uitgewisseld. Dus het idee is eigenlijk dat als er een Trojz omhoog gaat... gaat er een internationale crew omhoog. En als er een Dragon omhoog gaat, gaat er een internationale crew omhoog. Dus niet iedereen met zijn eigen dingetje omhoog. Maar ja, dat staat natuurlijk in de huidige politieke sfeer wel onder druk. Maar gek genoeg zijn ze dus nog steeds bezig met het onderling uitroden van astronauten. Dus er zijn foto's opgedoken van Amerikaanse astronauten die gewoon... in Nederland aan het trainen zijn. En er zijn ook signalen dat een Russisch astronaut nog steeds opgeleid staat voor een Dragonflug. Die was laatst in Houston. Russische cosmonauten. En dat loopt dus gewoon nog door. Ja, die voorbereidingen daarvoor gaan in de achtergrond gewoon door. Weet je, er is wel gedoe over die barter. Want er moet natuurlijk telkens weer een nieuwe barter, dus een nieuw contract worden opgesteld die... Dat is natuurlijk moeizaam. Maar alsof het een Duitse gas- of olieleverantie is of een Russisch aan Duitsland... Sommige economische zaken gaan gewoon door, want ze hebben nog geen oplossing ervoor. Het is wel twee kanten op, hè. Maar ja, dat is een beetje de vraag. Je kunt er natuurlijk heel makkelijk om daar een stekker uit te trekken aan beide kanten. Maar blijkbaar zit er, en dat idee heb ik altijd al wel over, in de bodem, over de vloer van dit soort ordeleven. Die proberen, denk ik, gewoon in samenwerking te gaan. Die zijn helemaal niet bezig. Het is de propaganda van de bovenkant die dingen verzint. Waar jij net aan refereerde dat er een vlag van een of andere regio mee moet. Ik heb er nog niet aan gerefereerd. Dus wat er gebeurd is, het incident is dat toen Luhansk dan het moment... In ieder geval, de Russen wilden graag dat moment gebeuren. Maar dat is eigenlijk niet het moment dat er een vlag van een of andere regio mee moet. Het moment. In ieder geval, de Russen wilden graag dat moment gebruiken voor propaganda. En vervolgens blijkt er dus een vlag aan boord te zijn in het ISS van een onafhankelijk Luhansk. Wat gewoon een totale propagandamoove is. Waarbij je dan dus heel duidelijk ziet dat het ISS daarvoor misbruikt wordt. In feite, ja. Als het nou voor iets positief is. Hoe lang is die vlag daar al? Dat is wel interessant. Ja, daarom. Dat er echt een vlag daarboven is, maakt het gewoon heel erg, vind ik, heel bevlekkend. En ook echt super irritant, want dan, ja, dat is gewoon echt een knuppel in het hoen erop goren, natuurlijk. Ja, en we weten natuurlijk helemaal niet wat de astronauten daar zelf van vinden. Maar die hebben veel keuze, weet je. Die moeten dan er op de foto gaan staan als drie cosmonauten, hurra, een onafhankelijk Luhansk. Wat in puin ligt, weet je wel. En ik vrees dat die daar net zo ongemakkelijk van zijn als wij. Ze lachten er niet bij. Ze lachten er niet bij. Maar goed, uiteindelijk is dat niet waar je naar moet kijken. Dat is wat ik probeer te zeggen. Je moet volgens mij niet kijken naar dit soort propaganda-dingen. Maar je moet gewoon even kijken, ja, maar wat gebeurt er nou in die samenwerking? Echt, is die samenwerking een stuk? Of loopt die samenwerking nog? Wat je er ook van vindt, hè? Maar je ziet dus dat die, ondanks al dat, de spanning en de ellende en de vreselijke gebeurtenissen, die samenwerking nog steeds wel op een bepaald laag pitje nog wel steeds functioneert. Op zichzelf wel opmerkelijk dat dat zoiets. Maar ja, hoop voor de toekomst. Daarom dacht ik dus van, het heeft een beetje een pessimistisch, iets in ieder geval vrij pessimistisch van. Als je kijkt naar al die projecten waar we de rest van de uitzendingen over hebben gehad, over wat er allemaal niet eigenlijk aan zit te komen, wat er allemaal niet voor nieuwe plannen zijn, dan is het ISS, het begint langzaam wel, ik weet niet hoe dit afloopt, maar het hele idee van wij moeten gezamenlijk de ruimte in en dat allemaal, dat begint langzaam wel bijna een overbodig idee te worden, omdat zoveel landen ook zelf eigenlijk al zaken kunnen. Inmiddels is de technologie toch anders dan 30, 40 jaar geleden. Het is leuk voor de kumbaya van dat alles, maar op een manier, als het misbruikt wordt, ik weet niet of we nog veel handen van elkaar te krijgen zijn om weer zo'n nieuw project op te starten met alle landen in de wereld, plus Rusland. Dat gebeurt toch? Ja, maar daar zitten de Russen natuurlijk niet bij. Daarom, dus daar zitten de Russen niet bij. Stel dat dat zo is, so what? Ja, nee, dat is het. Daarom, het is, ja. Ja, kijk, ik vind het wel persoonlijk, weet je, dat het ruimtestation natuurlijk wel vanaf het allerallereerste begin een heel mooi voorbeeld was van verbinding. Tuurlijk, we come in peace for all mankind. Ruimtevaart was daarvoor al, zeg maar, is eigenlijk de eerste brug geweest tussen oost en west, voordat er wel de muren er nog was, zeg maar, was de ruimtevaart al een van de allereerste bruggen die... Absoluut. ... die technuten, want die begrijpen elkaar, die spreken elkaar het straal, weet je. Die hebben een band op een andere manier, zeg maar. Ze zijn geïnspireerd door elkaar's werk natuurlijk, waar. Ja, die in de jaren zestig, zeg maar, al waren er al samenwerkingen en Europese instrumenten... Ik heb er smakelijke verhalen over gehoord van Europese instrumenten die dan op Russische satellieten moesten, een totale cultuurclash die dat aan beide kanten technisch opleverde, maar wel tot verbinding leidde. Dat was in de jaren zestig, zeventig gebeurde dat al. En toen hadden we nog vol in de koude oorlog. Dus in die zin kan technologie ook een soort van verbindend element zijn. Op dit moment moet ik er niet meer aan komen met zo'n verhaal, maar ik hoop dat je toch weer in een situatie komt dat je die verbinding toch weer een beetje als dat kan. Maar ik zag hem dus de komende tien jaar niet even snel beter worden. Ja, maar dat vind ik echt een pessimistisch gedrag. Want laten we één ding heel erg duik stellen, bij het hele ISS heeft China nooit meegedaan. Dus het was niet een project van de hele wereld. Nee, ze mochten nooit meedoen. Dus om nou te zeggen dat het ISS zo'n toonbeeld was dat de hele wereld samenkwam, grotendeels mee eens. Maar wat je nu gewoon ziet is dat elk land en misschien combinatie van landen de capaciteit krijgen om zelf bepaalde dingen te gaan doen. Ik zie dat helemaal niet als iets slechts. Ik zie dat juist als een goede ontwikkeling. En er zijn natuurlijk bepaalde verplichtingen die je ook hebt als je in de ruimte bent. Dus hetzelfde wat er als op CER geldt is dat als iemand in problemen komt, dan ga je helpen. En dat verwacht ik 100% zeker ook bij dit soort dingen. Dus als er straks een crew van cosmonauten rondom de maan in de problemen komt in over 30 jaar, dan zijn de Amerikanen of de Europianen verplicht om te helpen en dan krijg je toch weer een soort iets. Dus ik moet eerlijk zeggen, ik ben niet zo extreem pessimistisch op dat vlak. Ja, ik vind jouw inzichten zijn altijd zeer behulpzaam. Als je er doorheen kijkt ben ik het ook niet zo. Omdat zoals ik zeg, tussen de technuten op de vloer is het natuurlijk geen oorlog. In de zin van... Nee, maar een zekere fragmentatie. Ik bedoel, er is vaak een soort dromerig ideaalbeeld. Dat natuurlijk al vaker flinke klappen heeft opgelopen. En zo nu dan denk ik dan van nou, het wordt uiteindelijk toch een bepaald soort race tussen de restigen die het willen. Wat helemaal niet slecht is. Dat is denk ik al veel langer. De dingen als ITA en zo, die wetgeving in Amerika om een gevoelige technologie te beschermen, veel grotere rol, weet je wel. Want uiteindelijk kun je natuurlijk wel technologische ontwikkeling, niet altijd een goede helaas, maar technologische ontwikkeling wel enorm versnellen op het moment dat je samenwerkt. Als je het ook met elkaar kan delen en van elkaar kan leren. Je ziet bijvoorbeeld bij fuzietechnologieën in Europa, met die grote kanten die er ook in de wereld zijn, als je dat samen kan, gaat het veel sneller. Dat is bij ESA natuurlijk ook zo. Maar Amerika heeft op een gegeven moment wel vrij streng de deur dichtgegooid voor buitenlandse kennis. Dat betekent wel dat je dan... Via die ITA, je hebt ITA, een ITAR, een VITAR is de wetgeving. Die eigenlijk zegt... Dat bepaalt dat de strategische kennis gewoon het land niet uit mag. En je hebt dus ook geen toegang, daarom is bijvoorbeeld als buitenlanders een ITAR-reacteur, een ITAR-reacteur, dat is gewoon het land niet uit mag. En je hebt dus ook geen toegang, daarom is bijvoorbeeld als buitenlandse journalist ontzettend moeilijk om dicht bij een raketmotor te komen. Als Amerikaanse journalist lukt je dat ook niet mee. Nou ja, ik heb wel dingen meegemaakt dat inderdaad voor iedereen de deur dicht ging. Als je Amerikaanse staatsburger was, dan kreeg je een mokje alles, maar op piano, nee, absoluut niet. Maar goed, dat het ruimtesyndium wordt ingezet voor propaganda in dit verhaal is uitermate bedroevend. Dat is bedroevend. Dus dat hebben we dan even aangestipt, maar we gaan hem niet hard. Maar als je dus kijkt naar wat er daadwerkelijk gebeurt, dan lijkt die samenwerking op enige niveau nog steeds, en dat is op zichzelf onmerkelijk genoeg, nog steeds functioneert. Het nieuwtje was alleen misschien eventjes dat ze dus, wat dat betreft, nog niet helemaal eruit zijn wie er dan eind dit jaar nog omhoog moeten. Dus dat was, volgens mij werd het een beetje geïnsinueerd van uitstel komt afstel, maar als ik jullie hoor, dan is dat helemaal niet zo. Is alleen eventjes de vraag hoe precies, misschien. De vraag is natuurlijk of als puntje bepaald, komt die lancering, die lancering moet plaatsvinden met de gemixte groeike uitleggen. Ik denk dat dat nog wel een ingewikkelde wordt, want je lost een tijdje wanneer je contracten willen uitkomen, maar krijg je dat uitgelegd, en ik vrees dat dat in de huidige situatie toch best ingewikkeld wordt. Ja, en ik snap de onderlinge uitrehel, maar op een gegeven moment is de sojus, het begint ook steeds overbodiger te worden natuurlijk, en bovendien de Russen, die vroegen er ook... Voor de Russen? Nee, niet voor de Russen. Nee, niet voor de Russen. De sojus weet dat je een musclefan bent. Nee, ik bedoel, het is voor de anderen. Dus op een gegeven moment was het zo paperduur, ik ben het bedrag vergeten, maar het was bijna 100 miljoen of zo per... Nee, 50, geloof ik. Per seat of zo was het op een gegeven moment. Het is geen harde mogel, het was 80 op een gegeven moment. 80 ook? Dus op een gegeven moment is het wel van ja, als het op die manier moeilijk wordt gedaan, dan kan ik me voorstellen dat het steeds meer gedoe had. Het kostte nog geen 5, we kunnen het wel echt kosten, maar het is nog steeds een heel goedkope raket. En tot wanneer loopt ISS de missie? 2028, officieel. Ja, tot Zwijst aan de missie stopt, uit elkaar valt. Er is wel technologie in die behoorlijk over zijn levensduur. Ja, absoluut. En ook waarschijnlijk niet vervangen kan worden. Dus hoe lang hou je het aan de praat op een veilige manier, ik denk dat dat de sleutelfraag is. Ja, maar als ik een beetje de marshes die altijd gebruikt worden in ruimtevaartprojecten in acht neem, dan verwacht ik dat die 2028 makkelijker kunnen rijden. Ik zie daar niet zoveel... Maar veel langer? Kijk, dat er tussen nu en 2030 een hele hoop gaat veranderen, vooral op ruimtevaartverlak, dat is iedereen zo langzamerhand wel wel vereens. Alleen, hoe? Daar heeft niemand een flauwe nul van op dit moment. Dus ik verwacht zelf dat als Axiom, dat bedrijf in Amerika dat nu via NASA een contract heeft gekregen om daadwerkelijk een module aan het ISS vast te plakken, die module wordt trouwens in Italië gebouwd, dat is grappig om te weten, bij Thales de Lénia, die als die daadwerkelijk over twee jaar vastgeplakt wordt aan het ISS, en daarna genereren ze zoveel omzet met die module. Dat moet je ook nog afwachten, dat ze ook hun powermodule kunnen bouwen. Dan wordt die in 2026 omhoog gestuurd en dan zouden ze officieel, anderhalf jaar later, met die ene module en die paar module zouden ze hem los kunnen koppelen van het ISS en dan heb je een stand-alone, commerciële ruimtestation. Dat is het doel wat Axiom naastreeft. Als er één partij is die dat kan bereiken, zijn zij het. Een van de leiders die bij ons zit is Mike Saffardini en die is 30 jaar hoofd van het ISS geweest. Dus die weet precies waar hij het over heeft, die weet precies alle moeilijkheden. Dus als iemand het kan, zijn zij het. Nog even één stapje terug naar hoe lang kan dat ding nog mee. Vaak zit er een hele praktische reden onder. Zo'n ruimtestation, als je daar astronaut bent, ik heb geen enkele ervaring mee, maar ik kent mensen, als je daar astronaut bent, ben je best een groot deel van de tijd met redelijk platte onhoudstaken bezig. We maken natuurlijk wel een vertellen verhaal over wetenschap, over in-flight calls en zo, maar een groot deel van de tijd is gewoon onhoudswerk. Om te zorgen dat dat ding blijft draaien. Het kantelmoment is op het moment dat je zoveel tijd bezig bent met dat onderhoud en fixen, et cetera, dat je gewoon eigenlijk niks nuttigs meer kan doen. En dat is verrassend veel sneller dan je denkt, dat moment. En daar zit denk ik het punt. Als je de hele tijd bezig bent om te zorgen dat al die dingen blijven werken, dan houd je touwtje, dan heeft het gewoon geen zin meer. En waar dat punt zit, dat is de interessante vraag. We blijven het volgen. Absoluut. Hey, dan zijn we er helemaal doorheen. Ik denk alles, want vandaag hadden we heel tof om zo ook bij veel van die grote projecten de kleine voortgang details te kunnen bespreken. Want soms thuiselt het me wel eens van wat loopt er allemaal, maar er zijn duidelijk een paar grote dingen die lopen en die ook wel impact gaan hebben. Wat ik ook heel erg leuk vind, zijn juist de wat kleinere partijen. Zoals een Relativity Space, Firefly. Of een Rocket Lab. Of een Rocket Lab. Eigenlijk zie je er niet zoveel van. Als je het niet volgt, zie je ze niet. Maar ze zijn daadwerkelijk bezig om grote dingen te doen. Ze halen hun succesjes. Relativity heeft nu net van de week een contract met OneWeb gesloten om enorm veel lastigheer te gaan leveren. OneWeb is een alternatief voor Starlink. Ik hou daar een beetje mijn hart vast. Ik hoop maar dat het allemaal... Het voelt als de secundaire spelers die het ook proberen. In mijn ogen zijn dat totaal niet secundaire spelers. Dan gaat geit eens stevig viert. Ja, je had ergens iets stevig viert. Dat hoort. Ze proberen hun eigen niche te vinden. Ze zijn allemaal bezig om te kijken. En als je zo'n enorm groot contract binnenkrijgt, dan is je kostje voor de komende jaren wel gekocht. In die zin is het wel echt survival fittest. Ook voor die rocket ontwikkelaars. Er is inderdaad nu wel echt een markt. Die gaan zeker niet allemaal overleven. Wel degene met het beste product. Dat is natuurlijk wel een totaal nieuwe wereld. In het verleden hoefden we met nooit zo te opereren. Er was helemaal geen behoefte aan. Hebben we toch nog een beetje positief afsluit? Nou, heel goed. Over twee weken volgen jullie weer de updates over hoe het staat in de ruimspaard. Even jullie... Even even het Twitter-rondje. Wat is jouw Twitter-handel, Arno? Arnoeksus. Dat is mijn Twitter-handel. Arnoeksus. Post je wel eens? Ja, zeker. Daarom, ik was eigenlijk... Nee, omdat je net doet of je hem al opgerend hebt. Nee, nee, nee. Ook te vinden in de show notes en via de Space Cowboys pot. Twitter-handel. Daar vind je ook iedereen wel. Ja, ik ben gewoon Ed-Michel van Baal. Ik maak altijd graag ruzie met Arnoeksus. Precies. Al dat Twitter-battle. En ik thuis roest, thuis met een Y in plaats van IJ. Dus dan vind je het allemaal wel. Ik had nog een vraag voor onze luisteraars voor het geval dat. Want er komt ook een beetje concomititeit aan misschien. En ik ben ook elke keer wel benieuwd naar welke onderzoeken er aan universiteiten gebeuren. Mocht je nou eens een Nederlands talige onderzoeker researchen weten die aan ruimspaard bezig is, aan astronomie bezig is en die nog nooit eens een keer ergens het verhaal heeft gedaan, maar toch met iets heel spannends bezig is, laat het dan even op Twitter weten. Want wie weet kunnen we die dan eens een keer uitnodigen voor een van onze uitzendingen. Top idee. Ja, de wetenschappers moeten uit hun kantooren naar dit kantoor komen en eens meekomen kletsen. Dus dat was het. Dank je wel voor het luisteren allemaal. Dank je wel Michel. Dank je wel Arno. Dank je wel Thijs. Tot de volgende keer.