Eerste pubicaties uit 'Webb', nieuwe Europese raket, koppen rollen in Rusland

Welkom bij Space Cowboys nummer 99. Welkom Luc van der Naber. Brede geëind, ze hebben het gehaald in die 99. Als je het toch over aftellen hebt, is dit wel een hele bijzondere afteldprocedure. Zeg dat wel, de andere kant op namelijk. En welkom Marieke Baan. Dank je wel, mooi om zo net voor het jubileum binnen te vallen. Inderdaad, leuk. Jij komt hier vooral praten over de James Webb Telescope. Dat is om zo te zeggen jouw specialiteit. Vertel even over je achtergrond. Ik werk binnen de Sterrenkunde als hoofdcommunicatie voor de Aled Sterrenkunde Institute in Nederland. Mijn achtergrond is journalistiek. Ik heb heel lang bij de NOS gewerkt, nieuwe media. Nou leuk. Goed, dat is wat betreft de introductie. Ik zeg al, we maken de 99de deze keer. Dat betekent dat we over twee weken de 100de maken. En die ga ik even promoten. Want die maken we in de Koepel in Haarlem. Speciaal daar is ook publiek welkom. Dus iedereen die daarbij wil zijn, die kan zich vervoegen op onze Twitteraccount of op BNR.nl. De pagina van Space Cowboys, daar kun je je inschrijven. En dan weten we dat je komt en dan kunnen we ook rekening houden met de faciliteiten. Of op een gegeven moment zeggen we tegen mensen, jongens het is echt vol, het gaat niet meer. Maar zolang je dat bericht niet tegenkomt, ben je dus nog welkom. Meld je dus aan, kom, woon die podcast bij. En dan kun je ook vragen stellen. En dat soort dingen. En ons makers in de weer zien. Want van alle Space Cowboys en tussen met Centine of zo, komt toch wel ongeveer de helft daar op dagen. Jij dus ook. Luuk, als ik het niet vergis. Marieke ook. Ik ben er ook. En ikzelf ook. En nog een aantal. Dus welkom, dat is leuk. Om dan meteen eventjes het promoten van podcasts voort te zetten. Er is bij BNR binnenkort, en dat is de 23e juli, een nieuwe podcast die heet Terug naar de Oerknal. Die wordt gemaakt door Govert Schilling en BNR-collega Conor Clerks. En die gaat over astronomie. De oerknal en alles wat daar tussenin zit. Wat daar relevant voor is. Vier afleveringen. Ja, ja, ja. En dat doet Govert altijd heel bekwaam en aantrekkelijk. Dus beluister die podcast. Ook weer aanmoeding. En Marieke, in jouw omgeving is ook een sterrenkunde podcast in de maak. Vertel. Ja, wij hebben hem vorige maand gelanceerd. En de titel van deze podcast is De Kosmos van Pannenkoek. Wie is Pannenkoek, is jouw vraag? Anton Pannenkoek. Anton Pannenkoek, kijk, een kenner. Anton Pannenkoek is een hele beroemde communist, begin vorige eeuw. En die heeft ook het Sterrenkundig Instituut in Amsterdam opgericht. En hoe dat kan en hoe zijn leven, zeg maar, als communist... Je bedoelt hoe een communist in vredesnaam een instituut kan oprichten. Ooit waarschijnlijk een heel probleem. Hij is weggestuurd ooit in Leiden, want hij zou niet directeur worden. Maar dat heeft de regering weetste te voorkomen, want een communist in Leiden als directeur, dat kon niet. Nee, dat kunnen we niet hebben. En toen dacht de gemeente-univiseit Amsterdam. Die werd natuurlijk anders gefinancierd, niet direct door het Rijk. Die dacht van nou, kom dan maar hierheen. Zo is het begonnen. En dat levensverhaal is heel bijzonder. We hebben in de archieven hele mooie dingen gevonden. Glasplaten, fotoboeken en verslagen, dagboeken. Een deel van die dagboekcollectie gaat nu ook naar het Aller Bierzon... die het erfgoed beheert van de Universiteit van Amsterdam. En nou, de titel nog een keer, De Kosmos van Pannenkoek. Vijf afleveringen, overal. Dus Google dat, of gewoon in Spotify en dergelijke... die termen in toetsen. Rode Sterren, ja, dat is dan toch de connectie daarin, denk ik. Ja, ja, ja. Goed, laten we eens even kijken wat we verder voor stof hebben. Luc, wat heb jij voor deze aflevering van Space Cobra? NASA en de Maan zijn twee missies in voorbereiding waar alle twee iets over te vertellen is. Capstone en Viper. Verder, ik kan het gejuich nauwelijks onderdrukken... Dimitri Rokoszin is niet langer directeur van Roskosmos. En verder staat het Chinese ruimstation Tiangong op het punt... om uitgebreid te worden met een grote nieuwe module. Prachtig, nou, dat is interessant. Marieke, jij komt voor de Web Telescoop. Ja, dat is toch wel het nieuws geweest van vorige week. Om veel redenen, wetenschappelijke redenen. Ook als communicatieonderwerp is het heel interessant. Twitter er maar op na. En hoe heet het ook weer? Helemaal mechanisch. Baantechnisch is het ook in het verantwoord. Zeker. En daar is heel veel over te vertellen. Ja, gaan we zo direct doen. Even kijken wat ik daar nog aan toe kan voegen. Even bladeren naar het juiste plekje. Een commerciële satelliet die naar Mars gaat afreizen. Daar is een plan voor gepubliceerd. Een ruimtetourisme gaat nu ook in China op geld doen. En heb ik dan nog meer? Die capstone die jij noemde, die had ik ook, Luc. Oh ja, en de Vega-deurpeze Vega-raket. Waarschijnlijk ook wel interessant om even over te hebben. Ik denk dat jij daar ook wat nodig over weet, Luc. Ja, een beetje en verder is ook inderdaad Ariane 6 in voorbereiding. En is er een motor zo ongeveer uit elkaar geknald... in de booster nummer 7 van SpaceX. We weten niet of we er allemaal nog aan toe komen, maar we hebben voldoende zaken om over te praten. We kijken gewoon hoe ver we komen. Jij had ook nog een nieuwtje, Marieke. Ja, dat was net... Over Ariane 6 en... Oh, wacht, dat nieuwtje. Dat nieuwtje? Ja. Jullie hebben het eerder gehad over de ExoMars. Die missie moest uitgesteld worden omdat Soi nu meer beschikbaar was... en omdat de Oekraïne Oorlog... en omdat dat venster lanceren, venster natuurlijk beperkt is. Maar er is nog best een grote ESA missie... die ook op het Soi zou gaan. En dat is Euclid. Die zou oorspronkelijk dit jaar gaan, maar was wel uitgesteld naar voorjaar 2023. En die is ook weer uitgesteld. En er is nu sprake van dat hij op een Ariane 6 gelanceerd wordt. Maar die raket bestaat volgens mij nog helemaal niet. Hij bestaat wel, maar hij heeft nog nooit gevlogen. En zo'n prestigieuze missie wil je natuurlijk ook niet op de eerste of tweede vlucht zetten. Dus benieuwd wat daar gaat gebeuren. En weet jij of ze ook met Elon Musk aan het praten zijn? Is mij niet bekend, maar het zou me niet verbazen. En het lijkt me bijzonder verstandig om de markt letterlijk te verkennen. Om hem gewoon op een falcon te zetten. Precies. Ja. Dus dat is jouw veronderstelling. Jij hebt daar geruchten over gehoord. Nou, daar hoorde ik iemand over praten vorige week. Iemand met status. Je weet niet hoe duidelijk je hierover kunt zijn. Nee, dat is wandelgangen informatie. Maar het lijkt me interessant voor jou om het misschien te duiken. Ja, daar gaan we zin in duiken. Dan komen we zeker een volgende keer op terug. Ja, oké. Nou, Luc, jouw eerste bijdrage. Ja, NASA is langzaam aan het beginnen met het Artemis-project. De grote opvolger van Apollo met het doel om weer Amerikaanse en trouwens internationale astronauten weer op de maand te laten landen. Artemis Missie is enorm gekoppeld aan SLS. De grote bekende, zeer vertraagde, te duur geworden raket. Die ook maar niet van het platform af wil komen. Alhoewel we misschien kunnen hopen dat het toch eind van deze zomer gaat gebeuren. In voorbereiding op het geheel heeft NASA een aantal missies om onder andere te gaan kijken naar water op de Zuidpool, maar ook navigatie en communicatie projecten. Nou, de eerste daarvan... Een aantal van de maanden, dan even voor de goede orde. Ja, precies. Een best een omstreden onderdeel van Artemis is de Gateway. Een kleinruimstation dat in een permanente langgerekte baan onder maan gaat vliegen. Om als tussenpost te gaan dienen voor die bemenste landingen. Veel discussie over, want in principe heb je hem knalhard nodig. Nee, zeggen sommigen. Aan de andere kant, veel internationale samenwerking. Belangrijkste delen van de drukcabines worden in Europa gebouwd. En het zou makkelijker worden om die SLS dan wat te doen te geven. Ja precies. En bovendien, als ISS straks ophoudt, hebben we toch nog steeds een klein internationaal ruimtestationnetje. Wat dan weliswaar niet permanent voorzien zal zijn van astronauten, maar toch. Zoals gezegd, dat ding komt in een bijzondere baan om de maan te zitten. Niet zoals we dat met veldsatellieten bij de aarde doen, een kringetje rondom de evenaar ligt. Dat zou betekenen dat je de helft van de tijd geen contact met de station kan hebben. Vandaar dat het ding, gezien vanaf de aarde, in een grote ellipse rondom de maan gaat draaien. Waardoor die continu zichtbaar is. Een fracticaalstaande ellipse, zal ik maar even zeggen. Ja, inderdaad. Om die baan te testen is er nu een heel klein satellietje gelanceerd. Dat wordt inderdaad vergelijken met een maglentron-elven. Dat is een klein ding. Die is als ik het goed heb 28 juni gelanceerd. Inderdaad door een elektronrocket van Rocketlab. Ook zo'n kleine start-up die je inmiddels al geen start-up meer kan noemen. Elektron vliegt regelmatig en gelukkig is hij totaal problemeloos. Zoals gezegd, die heeft op 28 juni de Capstone gelanceerd. De dag daarna leek het helemaal mis te gaan. Er was ineens totaal geen radiocontact meer met het ding. Lastige timing, want er zijn zo'n 5 koerscorrecties nodig om het apparaat in die bijzondere baan te brengen. Een van die manoeuvres was al in de eerste dag gepland. Gelukkig heeft die onderbreking maar zo'n 24 uur geduurd. Uiteindelijk is gebleken dat er een verkeerd commando vanaf de aarde is gestuurd. Waardoor de satelliet in de war raakte. Maar als er dan geen contact meer is, hoe herstel je dat dan? Ze zijn tegenwoordig heel erg slim die satelliet. Die kunnen zoveel. Ja precies. Ondanks het feit dat hij geen contact meer heeft, is hij dat met de standregeling bezig gebleven. Hij heeft de antenne gericht gehouden op de aardense zonnepanelen. In de juiste positie gehouden. En heeft er zelf teruggebeld van wat is er aan de hand. Vanaf dat moment liep het weer goed. Er zijn een paar manoeuvres uitgevoerd. Het is een goede weg. Maar het duurt nog zeker drie maanden voordat hij in die permanente baan zit. En waar zit die baan? Hoeveel afstand? Dat is een ontzettend goede vraag. Die heb ik niet bij de hand. En dan missen we Thijs. Want hij is altijd in staat om binnen 30 seconden het antwoord daarop te koeken. Die weet ik even niet. Er zit een flinke eindje van ons weg. Dat wil ik even inbrengen. Die satelliet is de functie, als ik het goed heb begrepen, om aan te tonen dat die baan werkt. Is dat nodig dan? Je hebt te maken met het zwarte graagstveld van de aarde. Van de maan. De maan is niet wiskundig gezien een punt waarin alle massa verenigd zit. Dat je dus heel makkelijk kan regelen. Maar er zitten allemaal klonten in. Die masscons, zoals ze ze noemen, massa concentraties. Waardoor de zwaardekracht een beetje kan fluctueren. Dus deze satelliet gaat hopelijk bevestigen dat de computermodellen die wij hebben kloppen. Die baan zal niet de perfecte ellipse zijn. Daar zullen wat deukjes en schommelingen in zitten. Versnellingen en vertragingen. Om dat goed in kaart te brengen, daar is Capstone voor bedoeld. Tegelijkertijd om te kijken of de communicatie tussen de aarde en de satelliet inderdaad zo goed gaat verlopen. Of je dan inderdaad een doel beantwoordt. Intussen kan ik de vraag van Marieke beantwoorden. Als vervanger van Thijs. Pirigeum 1600 kilometer. En apogeum grootste afstand is 70.000 kilometer. Van het middelpunt van de maan veronderstel ik. Als ze de hoogte bedoelen, maar dat denk ik niet. Nee, dat is vanaf het middelpunt van de aarde. Pardon? Vanaf het middelpunt van de aarde gemeten. Dat is een hele weidebaan. Dat is waar. Ja. Het zit ook in de naam. Geo staat voor aarde. En voor de maan hebben we daar een andere term voor. Dat kan helemaal niet, Luuk. Want de verste afstand van de aarde, dat moet natuurlijk in de orde van 300.000 kilometer zijn. Dat is de afstand aardemaan. Dus ik denk gewoon dat het woord, pirigeum en apogeum, verkeerd is. Pas op. Hij draait om zo'n fictief punt. Een van die lacrange punten. Waar de aantreksingskracht van maan en aarde zo ongeveer gelijk zijn. Daar cirkelt hij omheen. Dus dan zit je niet vlak bij de aarde. Kortste afstand tot de aarde van 1600 kilometer. Dan zit je nou te benen binnen de aarde. Dat is ook weer een goede opmerking van je. Nou, ze zien je maar. We weten het niet allemaal. Ik hou het op, misschien kunnen luisteraars ons corrigeren. Maar ik hou het op 1600 kilometer vanaf het middelpunt van de maan. En ze hebben het woord, pirigeum en apogeum, een beetje verkeerd. Ja, precies. De mensen die het weten kunnen het ons over twee weken in Haarlem komen overstellen. En honderdste. Ja, inderdaad. Nog meer hierover? Niet over deze, maar wel over een andere missie. De Viper. Dat is een robotje met wieltjes. Een rover. Ja, een rover zoals we die ook van Mars kennen. Die is specifiek bedoeld om te kijken hoe het nou precies zit met water op de maan. Dat is er op de Zuidpool in de vorm van ijs. En de Artemis Missies gaan zich ook vooral op die Zuidpool concentreren. Omdat je daar natuurlijk een ontzettende watervoorraad hebt. Dat is makkelijk voor drinken. Maar je kan het ook tot raketbrandstof omzetten. Dan is het natuurlijk belangrijk om te weten, ja, niet tot ongeveer daar met een straal van 10 km zit het water. Maar dat wil je precieser weten. En je wil de conditie van die maandenbodem weten. Daar is die Viper missie voor bedoeld. Eigenlijk had die rond het eind van volgend jaar gelanceerd moeten worden. Maar dat is een jaar uitgesteld. Men heeft toch zoiets van, wij willen de landingsprocedure wat beter testen. Daar is weer een apart platform voor ontwikkeld. En daar gaat het nu eventjes over dat ze daar uit veiligheidsoverwegingen even wat meer tijd aan willen besteden. Om zeker te weten dat alles gaat werken zoals ze dat hopen. Dat betekent natuurlijk wel, als dit een voorbereidende missie is voor de bemenstenvluchten. Dan is 2025 misschien al niet eens meer haalbaar. Maar dat is toch wel lang. Ik kan me voorstellen dat inderdaad de SLS-managers dit als heel welkom nieuws zien. Want dan is de druk van hun carousel weer een beetje verdwenen. Dus wat dat betreft de voorbereidingen voor Artemis. Oké, leuk. Webb, Marieke. Webb, eigenlijk is dit sowieso al super interessant natuurlijk. Want wat jij nu allemaal verteld hebt, Luc, dat gaat over voordat missies op de tekentafel liggen. Alle voorwerk en oefendingen en weet ik wat. En waar wij het nu over gaan hebben, dat is gewoon 25 jaar later als de eerste wetenschap of de eerste mensen er staan. Of de eerste wetenschap door de pipeline naar de aarde wordt gestuurd. Dus zo lang zijn op zulke tijdschalen werken ruimte- en toekomstbewerken. Zeker bij Webb trouwens. Want als er één koning van de vertraging is, dan is het Webb wel. Dat kun je wel zeggen. Jullie hebben vast jullie live-uitzending gezien met al die vertragingen en miscommunicaties en Zoom-verbindingen die niet liepen. Dat was op zich al een spektakel zeg maar. Maar goed, hij hangt nu en de eerste afbeeldingen zijn binnengekomen. Iedereen heeft ONA-geroepen. Hebben jullie ook ONA-geroepen? Jazeker. Wat vonden jullie de mooiste? Er was een nevel bij je, ook op mid-infraredolverlengte. Dat kwartet van Stefan. Dat diepe field natuurlijk. Dat was wel mijn favoriet moet ik zeggen. Ik vind het zo fascinerend als je echt zo'n geweldige kluitsterrenstelsel ziet. En je probeert je voor te stellen dat elk daarvan te vergelijken is met ons melkwegstelsel. Met zijn honderdduizenden sterren. En nou ja, tel maar op. Dan denk je vanaf hoeveel plekken starende beschavingen ons aan? Ja, ik bedoel, we hebben honderden miljarden sterren in de melkweg. En er zijn gewoon ook honderden miljarden sterrenstelselsel. Articy Clark heeft daar eens over gezegd, er zijn maar twee mogelijkheden. Of we zijn alleen, of het wemelt van het leven. En alle tweede ideeën zijn even angstaanjagend. Ja, tot nu toe zijn we nog niet zo veel verder gekomen in die ontdekkingreis. Ik vond het zelf trouwens de Carina Nevel. Dat stuk waar die hele felle sterren op die stofwolken schijnen. Waar je ook al die sterren ziet. Dat is ook mijn favoriet. Waar gewoon complete nieuwe zonnestelsels worden geborgen. Het mooie was ook dat alle sterrenkundigen die bij die presentaties waren. Die zaten meteen te wijzen naar allemaal bogen en dingen. En ze konden het helemaal niet thuis brengen. Daar zit zoveel nieuwe informatie in. Nieuwe vragen natuurlijk. Ik was in Boerhaven, waar er een publieksevenement was. Waar we middags heel veel journalisten beontvangen. Met Eunine van Dishoek uit Leiden. Zij is al heel lang betrokken bij WEP. En met Anna de Graaf. Zij is echt een extra galactisch sterrenkundige. En toen kwam er van dat diepveld ook een spectrum in beeld. Van een van die sterrenstelsels. Ik was op klom bijna in de muur. Om te kijken wat er op stond. Dat is wel het mooie natuurlijk. Deze vier foto's zijn genomen van objecten die niet echt in de waarnem voorstellen zaten. Ook om de wetenschap niet echt in de weg te zitten. Ze zijn ook helemaal niet zo diep gegaan. Dus dat diepveld wordt nog veel en veel dieper. Maar deze data was ook meteen... De eerste dag waren die JPEG's beschikbaar natuurlijk. Maar daar kun je geen wetenschap mee doen. En de dag daarna waren alle wetenschappelijke data van die vier objecten beschikbaar. En de dag daarna de data van de onderzoeksgroepen. Want WEP is al vanaf juni aan het waarnemen. En die data is gewoon voor die groepen. En die worden pas over een jaar echt openbaar. Dus ik heb ook al een paar sterrenkundigen in Leiden gevraagd vorige week. Van wanneer gaan we de eerste artikelen hebben? Wanneer moet ik volgende persbericht gebruiken? En Wiener zei meteen over volgende week, denk ik. En ik per se ook hoor. En ik heb even op de archive zitten kijken op de preprint server. Op ASRO PH. En inderdaad, de eerste artikelen zijn al verschenen. Oké, wat slaat er dan in? Wat is het nieuws? We willen natuurlijk weten. Nou ja, nieuwtjes toen ik in de bus vanaf het Sciencepark hier naar de studio zat net. Dat las ik in tweertje. 20 juli is dit trouwens, ja. Dat we dit opnemen. Dus dat is acht dagen na de... Zeven dagen na het vrijgeven van de data. James Webb may have already broken the record for the earliest known galaxy in the universe. Announced today it's called class Z13. And dates back just 300 million years after the Big Bang. Het jongste sterrenstel van de man. Het grootsergui gingen... Ja, sterrenstel is ooit genomen. Ja. Dus dat is ongelofelijk. 300 miljoen jaar na oortlop. En dat is heel lang gestrekt toen. Nog maar acht. Nog warm. Ja, inderdaad. Miljoen jaar oud. Dat is... Nou ja, ga je al. En was dat ook, verder wat dat betreft vrij weinig achtergrond, was dat ook niet bekend dat na zo korte tijd sterrenstelsel gevormd hadden kunnen zijn? Jawel, want de eerste sterrenstelselsel zijn natuurlijk aangegaan om ongeveer 100 miljoen jaar. Jou de tweede, die heb je behooft. Eerst was er die oersoep. Van de oerken al weten we niks. Dat is allemaal theorie. En dan heb je die periode van de oersoep en de periode van de reionisatie, zeg maar. En dan op een gegeven moment springen de eerste sterren aan. Nou, en daar gaan we nu met WEP naar kijken. Ja, heel dichtbij kalmen. Dus daar gaan we heel dichtbij kalmen. En dat was niet eerder in beeld gebracht? Nee, WEP is echt, wat dat betreft, we hebben al een paar game changers gehad natuurlijk de afgelopen jaren. Die Event Horizon Telescoop met het zwarte gat. Ja. Maar dat was, ja, dat is één plaatje. Dus dat is qua... Ja, dat was een samengestelde telescoop, hè. Ja, dat is een telescoop samenwerking, zeg maar, van... Wereldwijd een x-ray, hè. ...negen radiotelescopen en arrays. En als je die samenbrengt via een bepaalde techniek, dan krijg je eigenlijk een telescoop met een schotel te groot van de aardbol. Ja. In het virum, die heet dat. Mag ik daar nog een vraag over stellen? Zeker. Dat heeft me altijd zo geïntrigeerd. Inderdaad, die eerste foto van een zwart gat. Is dat nou een computerberekening en weergave van zo moet het eruit zien? Of zijn het, is het inderdaad, zeg maar, drie, vier foto's in Photoshop over elkaar geleverd? Nee, meer dat eerste. Je hebt natuurlijk simulaties. Dat zijn de beste modellen. Op basis van de beste modellen. En dit is op basis van echte data. Maar die, net zoals, kijk, Web kijkt in infra-rood. Ja. En die radiotelescopen en radiogolven, dat kunnen wij niet zien met onze ogen. Nee, precies. Dus er moet iets zijn om het zichtbaar te maken. En dat is daar gedaan. Dat is met Hubble gedaan. Ja. Want dat is ook een onderwerp waar we het straks misschien even over moeten hebben, omdat daar altijd vragen over zijn, over die kleuren. Ja? Dat is een beetje ingewikkeld. Kunstmatig kleuren bedoel je? Ja. Maar dat is alles wat buiten het optisch deel van het elektronische spectrum zit. Ja, precies. Dat moet je bewerken op een of andere manier. Ja, dat moet je zichtbaar maken. Maar dat is niet zomaar random. Nee, nee. Daar wordt natuurlijk over nagedacht. En bij Web kun je eigenlijk wel heel samenvattend zeggen dat alles wat blauw is, dat zijn de korte golflengtes. Alles wat rood is, zijn de langere golflengtes. Alleen daar zitten natuurlijk heel veel banden tussen. Maar dat is wel de regel. Ja. Maar goed, die afstandsregelen, die zijn de regels. Die afbeeldingen die, ik denk het je zo ook wel eens zou zeggen, hebben geen eigen echte kleur. Want Web neemt waar in een spectrum dat we toch al maar zeer ten delen met onze blote ogen kunnen zien. Nee, niet. We kunnen geen rode licht zien. Dus alle kleuren wat je ziet is in feite kunstmatig gecreëerd? Ja, dat is de aangegeven. Ja. Maar doordat we het woordje false, false, callen, lijkt het alsof het net is of zo. Maar het is natuurlijk niet net. Het is gewoon een manier om iets zichtbaar te zijn. Ja, en ik neem aan dat gewoon de optische Hubble data het template is geweest om de inkleuring van die foto's ook te doen. Ja, dat is ook een heel palet wat daar volgens mij uitgebreid is. En nu je toch over Hubble hebt, wat ik wel interessant vond eigenlijk, is dat NASA en ESA eigenlijk hebben besloten om bij de presentatie van die vier foto's vorige week, om niet de vergelijking met Hubble te maken. Het is altijd gezegd, web is, ja we noemen hem, maar web volgensmaken, opvolg van Hubble. En opeens een paar maanden geleden stopte dat. Dat is ergens besloten, denk ik. Ja, ja. Hoe is dat? Want jij zit in de communicatie. Wat zijn dan de overwegingen volgens je? Nou, dat weet ik dus niet. Dat moet ik nog uitzoeken. Maar dat ga ik zeker uitzoeken. Want ik vind het wel heel interessant. Want het is heel lang volgehouden. Ja. Het is natuurlijk, ja het is ook een ruimtes telescoop. En hij gaat natuurlijk ook een hoopzelfde dingen doen als Hubble. Maar hij gaat ook hele andere dingen doen. Ja, precies. Het is natuurlijk ook alles. Het is big shoes to fail, zal ik maar zeggen. Ja. Ja. Maar goed, die vergelijkingen met Hubble, die kwamen natuurlijk, gewoon stantepeden op Twitter en overal, weet je wel, die gemaakt. En die zijn wel degelijk interessant te zien. Zeker als je met zulke mooie plaatjes komt. Ja, zeker. Maar het kan gewoon zijn dat ze hebben gezegd, ja het hoeft niet, hè. Die web telescoop doet zulke spectaculaire dingen. Ja, precies. En er is nog een nieuwe wetenschap. Hoezo wil je dat gaan vergelijken met Hubble? Ja, en het is gebaseerd op een andere techniek. Op een paar jaar actief. En die had ook hele mooie plaatjes. Wat ik wel interessant, ja, sorry, heb je nog meer? Nee hoor, ga even. Nou ja, je haalde adem voor nog een zin. Oh ja, ik loop wel door. Nou, dat ga ik je toe in staat stellen. Want wat ik even wilde bespreken was, begin juni is die web getroffen door een micrometeorit. Ja. Dat leefde een zichtbaar gat op. Daar is toen wat aandacht voor geweest. Het is nader onderzocht. Ik vond het vandaag ook weer op space.com, omdat er een nieuw rapport over is. Dat was dermate lang en uitgebreid. Het had alleen nog twee pagina's met auteurs volgens mij. Dat ik daar verder niet doorheen weg kom. Dat is een grondig verpakte in ieder geval. Maar de essentie was wel, want het artikel op space.com heb ik wel gelezen. Het blijkt geen doorslaggevend probleem te zijn. Het ding kan gewoon functioneren. Ze hebben wat aanpassingen kunnen maken. Maar goed, wat kun jij ons vertellen over die gebeurtenis en de gevolgen daarvan? Nou, niet zo heel veel meer dan wat jij nu al mooi hebt samengevat. Oké. Er waren wel vorige week, want wij hebben ook nog publiekseventen gedaan. Een grote show in Omniversum, Plantarium gegeven met Eliene van Nissoek. Er zijn wel veel vragen over. Is zo'n ruimte telescoop niet heel gevoelig voor alle ruimteschrood? Afval, space debris. Nee, want die telescoop zit op anderhalf miljoen kilometer in Lagrangepunt 2. Waar het nog schoon is. Ja, daar is die satellietpuinzooi. Die zweeft daar niet. Maar er zijn natuurlijk wel gewoon natuurlijke... Cosmische... Meeste oorlogen wistenen is dat zo'n heel klein... Dat hoeft maar met een zandkorrel, op een bewijs, te spreken te zijn. Dan krijg je al een krater. En die zitten daar natuurlijk wel. En ik schrok me ook oorlog toen ik dat hoorde. Maar er was weinig paniek. Wat ik van weet is, we hebben daar geen last van in de waarnemingen. Ik lees wel dat, want er is meer geweest dan deze ene. Ik geloof dat er al zes incidenten zijn geweest. En dat het aantal van dit soort gebeurtissen al meer is dan wat ze hadden verwacht. Die indruk heb ik ook. Ik had ook niet gedacht dat het zo snel zou gebeuren. Nee, ik had het precies van ogen. Nu al. Maar goed, daar is kennelijk ook zelfs gewoon in het ontwerp rekening mee gehouden... Dat dit zou gebeuren. En als ik het goed begrijp, is het dus... Je kunt je bijna niet voorstellen. Ik heb wel inderdaad een zandkorreltje die tegen een spiegel aan tikt. Dat hebben ze dus kunnen waarnemen in de stand van de spiegel. En als ik het goed heb begrepen, hebben ze die zelfs al ietsje bijgesteld. Dus er zit ook gewoon nog een ontzettend corrigerend vermogen in het ontwerp van het apparaat. En ik moet zeggen dat mijn bewondering voor die techniek wel heel erg snel is gestegen. De eerste keren dat ik plaatjes zag van hoe dit apparaat in elkaar zat... En hoe het moest uitvouwen, had ik zoiets van... Hoeveel pijnpunten wil je voor jezelf organiseren? En je moet ook je voorstellen... Dat die technologie is eigenlijk al verouderd. Want in 2008, dat is veertien jaar geleden... Toen zit vier instrumenten op web. En eentje is echt Europees, eentje is Europees-Amerikaans. En daar zijn Engeland en Nederland de grootste bouwers van. Dus MIRI. Dus dat hartje, de mid-infrarood spectrometer, die is in Nederland gebouwd zelfs. Ik heb foto's gezien vorige week. In 2008 werd dat Nederlandse deel van MIRI in Engeland afgeleverd. En ik geloof dat die in 2012 naar Amerika is beschreept en daar geïntegreerd is. Dus die technologie is eigenlijk al verouderd. En toch krijgen we dit dan eruit. Het is onvoorstelbaar. Nou, de Voyager-sondes werken ook nog steeds. Sinds 1979 of zo. Dus, oké, wat nou vrouw Dries? Ik hoop dat we de komende drie decennia kunnen genieten van de opvolger van Hubble. Want als we dit nu al te pakken hebben, wat gaat er dan nog kalmer? Heel diep. En ik ben ook heel benieuwd wat er aan de atmosfeermetingen van exoplaneten... ... wat daar gevonden gaat worden. Wat ik jou nog wel wilde voorleggen, dat is dan wel weer leuk. Om toch even wat aan zijn te pissen, zal ik maar zeggen. Wat mij opviel in de publiciteit hieromheen... ... dat was dat weer dat verhaal werd afgedraaid van... ... dan gaan we weer dingen leren over hoe het heelal is ontstaan. En dat is een riedel die kom je altijd weer tegen. Ik zie jou ook al lachen. Dus ik sla de spijker op de kop volgens mij. Dat herinner ik me ook bijvoorbeeld van de JOTO-missie naar de Comet. We gaan nu leren hoe materiaal uit het begin van de vorming van het zonselsel eruit ziet. Daar gaan we veel over te weten komen. En toen er geschept werd door de Japanse en die andere missie op Asteroiden... Mennoe, alsjeblieft. Oké, materiaal uit het begin van de vorming van het zonselselsel. En dan denk ik, gaan we nog eens een keertje horen hoe dat dan zit. En elke keer is het verhaal, we gaan er meer over leren. Maar we weten het nooit. En het is ook wel een beetje zo dat hoe meer gewenste antwoorden er gezocht worden... ... hoe meer nieuwe vragen er eigenlijk over... Ja, natuurlijk. Ik weet het antwoord ook wel. En iedereen vindt het toch meegeinteressant. Ja, en er wordt natuurlijk tegenwoordig heel veel gehamerd op maatschappelijke relevantie... ... en dingen die je doet en waar je geld naar uitgeeft. Dat blijft moeilijk met het studeren. Nou ja, ik denk dan van ja, hoe heeft het ding gekost? 2 miljard of zo? Ja. Nou, daar heeft het toch een hele space-industrie en allemaal technologiebedrijven... ... hebben daar toch jarenlang een goede boterham uitgegeven. Dat is wel uitgegeven. Ik vind het maatschappelijk ook wel relevant. Ja, precies. En bovendien, het bevredigt gewoon de meest menselijke aandrift. En dat is nieuwsgierigheid. Het heet ook wetenschap. We willen weten. Het is lekker om dingen te weten. Ja, zo ervaar ik dat in ieder geval. En misschien dat we door stapeling van even lang wetenschappelijke data... ... ooit tot begrijpen gaan komen. Nou, ik vind dat je dat mooi zegt. En het is ook wel zo dat heel veel technologiebedrijven... ... dat zal in de ruimte waar het ook zou zijn... ... die ontwikkelen dingen vaak voor de wetenschap, ook voor de sterrenkunde... ... waar er eigenlijk nog helemaal geen markt voor is. Dus die ontwikkelen mee en vragen daar heel weinig geld voor eigenlijk. En als het dan klaar is, dan gaat het pas echt vermarkten. Dus het heeft vooral ruimte waar het sterrenkunde heeft... ... in die zin wel degelijk groot maatschappelijk beduurd. Ja, vooral ook omdat een heel hoop van die technieken... ... uitstekend in andere branchen toepasbaar blijken te zijn. Maar ik vind ook de verwondering, inderdaad weten waar we naar komen... ... en waar we naar komen, waar we naartoe gaan. Ik vind dat een hele legitieme reden om dat soort onderzoek te doen. En je kan ook kijken bijvoorbeeld die eerste foto van het Zwarte Gat. Dat was een vageraar plaatje. En ik weet nog dat Ezo en de EAT hadden daarna berekend... ... dat dat plaatje 4,5 miljard views had gehad. Sorry, 4,5 miljard mensen hadden het plaatje gezien. Dat is ongeveer de half aardbevel. Dat is ongeveer de half aardbevel. Ik kreeg een mailtje doorgestuurd vandaag van een Klaus Pontipidan... ... in Leiden gepromoveerd, Nova-promovendus. En dat was de co-lead van die eerste science release van WEP. En die zei dat ze hadden berekend dat deze plaatjes inmiddels... ... 117 miljard impressions hadden. Dat kan helemaal niet. Mensen kijken gewoon 10 keer naar je. Dus dat zegt natuurlijk ook wel iets. Je kan wel zeggen dat het door de strot geduwd wordt... ... want alle media geven veel aandacht aan... ... maar mensen vinden het echt allemaal geweldig. En dat is ook wat wij terugkrijgen. Heel bijzonder om in de supermarkt het krantenrekje te zien staan... ... en er stond Poddikkie op drie voorpagina's in Nijerderein. Ik heb daar niet voor mij een foto van genomen. Dat vind ik dan weer te neustellen. Dat is dan weer de schoonheid van de tijdelijkheid van dingen. Ik was met de tweede foto van de Saturated Star... ... en de tweede van de zwarte gat in onze eigen melkweg. Daar heb ik dat ook gedaan. Ik heb ook naar de winkel gegaan. Maar toen stond het maar op één voorpagina. Ik wil naar een volgend onderwerp. Dus dan komen we er nooit doorheen. Namelijk de VGC-raket. Europese raket is op 13 juni vanuit Frans Guiana gelanceerd. Hij heeft 800 kilo meer liftvermogen dan zijn voorganger. En hij is belangrijk als eigen Europese capability... ... om dingen omhoog te brengen. Het is ook wel fijn dat je niet voor alles afhankelijk bent... ... van bijvoorbeeld Elon Musk of andere partijen. Laat staan de Russen. Dat is waar Ariane uitgeboren is. Hoewel we tegenwoordig ook bij Indiërs en Japanners terecht kunnen. Dus er is wat dat betreft ook een comprensie genoeg. Je weet nooit met wie je nog eens ruzie krijgt in de toekomst. Recentige geschiedenis staat op Maranen. Dus jij zegt ook, Luc, als persoon die meer van raketten weet dan ik... ... dat zo'n VGC best wel belangrijk is? Ja, zeker. Hij is zodaanig veel efficiënter en slimmer in elkaar gezegd... ... dat je eigenlijk kan spreken van een nieuwe raket. Een aaneindelijke onderdeel is wel iets gesleuteld. Ik geloof dat inderdaad alleen de derde trap nog redelijk wat lijkt op die van de originele. Verder de eerste en tweede trap en neuskegels zijn eigenlijk van een nieuw ontwerp. Bovendien de eerste trap van VGC is eigenlijk de booster voor Ariane 6. Is het hergebruikt of moet je juist zeggen? Nee, het is eigenlijk gewoon standaard modullen. Bij wijze van spreken zou je kunnen zeggen van je maakt die dingen aan de lopende band... ... en je zegt van nou er gaan er vier naar VGC en er gaan er acht naar Ariane 6. Dat is een standardisatie die natuurlijk ook weer kosten drukt. Dat is eigenlijk een van de zaken die nog de rechtvaardiging voor Ariane 6 is. Ariane 6 is natuurlijk al heel lang in ontwikkeling. De SLS is gewoon in opbouw. Met de kanten negatief. Hij is eigenlijk nu al achterhaald. Hij is goedkoper en efficiënter. Maar niet herbruikbaar. Niet herbruikbaar en dat is nou juist de grote makken met de route die Europa tot nu toe heeft gekozen. Ariane 5 vliegt al sinds de jaren 80. 30 jaar carrière. Dat gaat Ariane 6 niet meemaken. Dat wordt in mijn optiek een tussenpauze. Want Europa is al enorm hard bezig om te proberen om ook richting herbruikbaarheid te gaan. Maar zo'n VKC lees ik ook niet zo voor herbruikbaar. Is hij ook niet. Nee, het is wat dat betreft een hele simpele raket. Het zijn gewoon drie trappen op vaste brandstof. Dus het zijn een soort voedzoekers. Een nadeel daarvan is inderdaad als je zo'n ding eenmaal aanzet kan je hem niet meer uitzetten. Daar hebben we inderdaad wel eens spijt van gehad bij eerdere VK lanceringen. Maar deze is prima verlopen. Wat dat betreft zeggen ze ook van ja, de modificaties die we hebben gedaan zijn gebaseerd op een systeem dat we heel goed kennen. Dus het zou ons verbazen als daar iets mis gaat. Dat is helemaal goed verlopen. En ja, het is geen raket waarmee je communicatiesatellieten in de geostationaire baan kan brengen. Maar juist wel eentje voor kleinere spullen. En dat is toch een ontzettende tendens aan het worden in de lanceermarkt van het afgelopen decennium. Kleine satellietjes die bedrijven in universiteiten in staat stellen hun satelliet ergroter dan een melkpakje snel de ruimte in te krijgen. Want een simpele raket kan van alles in. Je hoeft geen drie jaar te wachten voordat je je spullen kan lossen. Als je mee wilt met een Ariana dan ben je een van de vele passagiers en is het allemaal een stuk ingewikkelder. Ja, inderdaad. In ieder geval een belangrijke. Want zoals gezegd, er is Europa veel aangelegen om een onafhankelijke lanceerkapaciteit te hebben. Zoals ik zei, daar is Ariana uit ontstaan in de jaren zeventig. En wordt deze vega dan ook geëxploiteerd door Ariana Spass? Ja, inderdaad. Hij is dus inderdaad ook totaal gebonden aan de lanceerbasis in Kourou. Ja, zeker. Je hebt dat daarmee wel neergezet. Wat is jouw volgende onderwerp, Luc? Roccozin is niet langer baas van Roskosmos. Dat voelt jij fijn? Ja, precies. Zoals ik het verteld heb, ben ik betrokken geweest bij het leveren van emblemen voor bemenste missies van Roskosmos. Daar heb ik me van gedistancieerd. Niet alleen omdat je geen geld meer heen en weer kan sturen. En het zelfs ingewikkeld is om spullen nu naar Rusland te krijgen. Maar er waren vooral de uitspraken van Roccozin. En kennelijk een dik vriendje van Poetin. Die is zo agressief de keer gegaan dat ik zoiets had van daar weer. Je bent continu bezig dreigementen te uiten over de verzaken in het ISS. Ja, inderdaad. Zijn meest recente dreigement was van we gaan niets meer doen met de ERA. De Europese robotarm. Die notenbenen hier in Nederland is gebouwd. Toen nog door Fokker Space. En pas daar is gebracht? Ja precies. Vorig jaar is de module Nauka aan het Russisch deel van het internationaal remstation gekoppeld. Dat is ook veel misbaar. Omdat motoren bleven werken na de koppeling. Waardoor het hele station ging tuimelen. En dat soort taken. ESA had kort na het begin van de oorlog in Oekraïne al gezegd. Wij stoppen voor dit moment de samenwerking in ExoMars. Dat op Mars laten landen van een Europese rover. Dat is rond 12 juli omgezet in we verbreken de samenwerking. Vervolgens kwam Rogoz in met de opmerking van ik ga het mijn cosmonauten verbieden. Nog iets te doen met die Europese robotarm. Is het dan toch niet een beetje wie kaats moet op bal verwachten? Waarom is het wel redelijk dat Europa die samenwerking verbrekt. En niet redelijk dat Rogozin dan verraakt mee? Ja dat zou kunnen. Het punt is alleen dat hij zichzelf nog wel in de voet zou schieten. Want die arm is op Naouka gezet. Omdat het operationele tijdperk van Naouka afhankelijk is van wat er met die arm gedaan kan worden. Er moet namelijk een grote radiator worden geïnstalleerd op Naouka. Die voor de koeling van het hele laboratorium zorgt. Daarnaast is er nog op een ander deel een wetenschappelijke luchtsluis geparkeerd. Die ook nog op Naouka geïnstalleerd moet worden. Als dat allemaal niet kan, kun je verdond weinig met die hele module. Het zou niet zo slim zijn. Maar goed, de man is op een zijspoor gezet. Waarom eigenlijk? Dat is niet meegedeeld. Aan de ene kant, vriendje van Poetin zou je zeggen van dan laat Poetin hem daar lekker zitten. Maar het is gewoon een decreet van Poetin gezegd. Met de ingang van vandaag ben jij de baas niet meer. Er is een andere viespremier in de plaats gekomen. Die route is exact hetzelfde als wat Rokoszin heeft doorgemaakt. Dus het is een lottomaat oud ijzer? Ja, kwaadetongen beweren dat Rokoszin nu baas gaat worden van de twee regio's die Rusland heeft veroverd op de Oekraïne. Vooral daar hield hij zich de laatste tijd op Twitter mee bezig. Dan hebben we nog dat geintje gehad aan boord van ISS, het Russische deel. Waar twee cosmonauten met de vlaggen van die twee bevrijde republieken in de Oekraïne bezig waren. De NASA weer boos over was. Ja precies. Daar heeft zelfs uiteindelijk NASA in de media aandacht aan besteed. Als je nu naar de laatste foto's van het Russische deel kijkt aan de binnenkant. Dat is ook een en al rode sterren en propaganda. Ik ben heel erg benieuwd naar wat de sfeer is aan boord van station. Het is een tijd nog verrassend lang goed gebleven, maar dat begint nu toch wel aan satiseren. Wat ik altijd heb begrijpen is dat tot voor kort de sfeer was van wat er op aarde gebeurt. En wat onze bazen zeggen dat in zich niet zo veel. Het punt is natuurlijk wel van in hoeverre was het gedoe met die vlaggen een opdracht van Rokoszin. En in hoeverre kunnen ze dat weigeren? Ja precies. Wat dat betreft ben ik heel erg benieuwd naar de nieuwe man die de baas is. En of er iets verwoont? Ja precies. De nieuwe directeur Joeri Borisov is wel iemand met een militaire achtergrond. Die verschuiving was al wel aangekondigd dat Roskosmos zich vooral met nationale veiligheid zou gaan bezighouden. In ieder geval het dreigement van era gebruiken we niet meer. Dat wordt niet uitgevoerd. Op dit moment, as we speak, op 20 juli zijn twee astronauten bezig zich voor te bereiden op een ruimtewandeling. Die op 21 juli gepland staat. Europese astronauten doen daar aan mee. Die trouwens in een Russisch ruimtepak die ruimtewandeling gaat uitvoeren. Dus dat is gegeven de omstandigheden best. En waarom is dat? Omdat het in principe een Russisch ruimtewandeling is. En dan is het makkelijker om alle twee gebruik te maken van zo'nzelfde pak. Het is wel eens eerder gebeurd, helemaal in de begin van de samenwerking. Maar die ruimtewandeling gaat era verder voorbereiden op wat het operationeel allemaal moet gaan doen. Dus wat dat betreft, gelukkig goed nieuws. Grappige toeval is het toeval, kun je je dan afvragen. Op de dag dat Rosin de Laan werd uitgestuurd, maakte NASA bekend dat ze een nieuwe overeenkomst hebben getekend... om astronauten en cosmonauten uit te wisselen tussen Sejuus en de Dragon. Dus gaat eind van deze zomer een vrouwelijke cosmonaut mee met een Dragon. En gaat eind september ook een NASA astronaut alsnog de lucht in met een Sejuus. Zie je dat dan weer als nieuwe toenadering? Of is dit wel normaal? Nou, het is waar NASA de nadruk op legt, het is slim om dit te doen. Omdat je nooit weet welk toestel nog eens een keertje door problemen kan uitvallen. Medische noodgevallen die een snelle terugkeer vereisen. En dan is het handig om gewoon over twee schepen te kunnen beschikken. Op Twitter zijn er best kritische geluiden geweest die zeggen van NASA, zijn jullie knettergek, blijven jullie met deze mensen dealen. En inderdaad het wordt heel stilletjes aangekondigd en er wordt weinig aandacht aan besteed. Het lijkt er een beetje op dat NASA behoorlijk met de hele toestand in de maag zit. Dus we zullen zien wat het voor volg brengt. Had jij nog meer aan mijn onderwerpen eigenlijk Marika? Nou, nee eigenlijk niet. Ik voel me even voor de zekerheid, ik zie ook inderdaad in mijn overzicht dat er geen nieuwe dingen voor jou zijn. Maar dat bemoeien er mee zover als je kunt. Maar dan ga ik even verder met mijn volgende onderwerp. Dat is commerciële initiatieven als het gaat om marsreizen. Die zijn er genoeg natuurlijk, want we kennen Elon Musk. Maar Relativity Space, dat is dat bedrijf dat raket, hoe heet het, rompen omhullingen, fuse lightjes in het Engels. Maar de rom van raket en motoren, 3D print. Ja. Dus we kennen ze wat dat betreft al. Heeft een plan gemaakt samen met, eventjes kijken, Impulse Space. Relativity gaat een raket leveren, Impulse Space gaat een Mars Cruise Vehicle leveren. En ze hebben een plan gepresenteerd dat op 224 moet leiden tot een landing op Mars. Nou, er worden wel meer plannen gemaakt. Allemaal is betrekkelijk makkelijk. Wat maak jij hiervan, Luuk? Geloof jij dit? Nou ja, ambitieus en een commerciële uitdaging, dat is het zeker. Het zijn twee bedrijven die nog niks ergens hebben laten landen. Laat staan op Mars. En ik vind ook niks over waar het geld vandaan komt. Laat staan als we dan commerciële bedrijven zijn, hoe ze hun winst denken te gaan maken. Nou ja, dat is natuurlijk sowieso voor mij het grote vraagteken achter de uitdaging. En achter alles wat met wetenschap en verkening van de ruimte op commerciële basis te maken heeft. Wat je snapt is Elon Musk met SpaceX. Je maakt raketten daar. Je gaat diensten verlenen aan NASA en wat die allemaal willen en waar hun geld vandaan komt. Ja, dat is een heel ander verhaal. Maar dan laat je je betalen door NASA en dan kun je winst opmaken. Dat is te begrijpen. Ja, precies. Nou ja, goed. Daar is dus een impuls gegeven om bijvoorbeeld naar de Maan zonder mensen, vrachtdiensten op te zetten. Dat kan ook. Daar zijn er nu een paar. Nou, waar we het eerst deze uitzending over hadden. Daar maakt NASA gebruik van. Maar het is je zo ontzettend moeilijk voor te stellen, welke klanten er naast NASA dan zijn. Welk bedrijf wil nu iets op de Maan neerzetten? Wil nu iets op de maan neerzetten? Dan ga je denken aan mijn bouw of iets dergelijks, maar dat is natuurlijk ook allemaal onbewezen qua dienmodel. Absoluut. Dan zijn we nog... China? China? Wat bedoel je ermee? Nou, jij zei, wie zou iets op de maan willen zetten? Het zijn natuurlijk meer landen dan Amerika. Als vrachtbedrijf, zeker. Dus dan heb je het over de wetenschappelijke of misschien de prestigie-initiatieven die die landen ontplooien. Daar kun je geld naar verdienen. Dat is het. Dan zou je zelfs inderdaad nog kunnen zeggen, steeg ervoor dat er nog iets gemaakt moet worden in de ruimte. Dan kan je daar een klein laboratorium ophangen en als er astronauten naar toe moeten, dan kan je daar diensten voor kopen. De maan, ja, misschien wel als je daar nog eens wat van delstoffen vandaan kan halen. Maar een commerciële dienst naar Mars, daar kan men toch inderdaad weinig revenue bij voorstellen. De prestigie is natuurlijk zeker. Als dit lukt in 2024, dan kan je wel een hele grote Amerikaanse vlag uitsteken als bedrijf, denk ik. Maar dat moet je dan toch inderdaad nog maar zien. Als je kunt demonstreren dat je dit kunt, dan kun je misschien dat dan weer als dienstleveraar aan NASA en daar geld aan verdienen. Is NASA op een gegeven moment alleen nog maar een soort eisbureau? Ja, een beheerder van. Die stemmen gaan al steeds vaker op. Zeker ook naar aanleiding van SLS. Eigenlijk moet NASA zich helemaal niet meer met raketten bezighouden, maar met wetenschap en het plannen van expedities en kijken wat ze daarvoor moeten inkopen. Wat ik ook afvraag, mag iedereen zomaar iets naar Mars brengen? Wat is het theoretische kader? Ja, dat is een goede vraag. Het ruimterecht is natuurlijk niet heel precies, zeg maar, als het om dit soort dingen gaat. Volgens mij inderdaad de ruimte in de buurt van de aarde en de maan, dat is behoorlijk afgedekt. En daarnaast is het volgens mij zo dat er alleen maar breed over planeten wordt gesproken. Niet meer elke planeet apart en bataanig. Dat hebben wij in Space Cowboys in een heel vroeg stadium al een keer besproken. Er is iets als planetary protection. Je moet ervoor zorgen dat je een vreemde planeet of een ander hemel lichaam niet besmet met aardse levensvormen. Het zijn volgens mij de overheden die daar op toe moeten zien. Maar als je als bedrijf gewoon een raket lanceert en een satelliet daar afzet en je houdt je daar niet aan, dan weet ik niet of de sancties nou wel heel erg duidelijk zijn. Nee precies. Nou heb je natuurlijk wel zoiets als... Je kan niet zomaar in Amerika een raket bouwen en die in een baan om de aarde of verder weg schieten. Lanceren is aan luchtvaartregels. Precies inderdaad. En... Federal Aviation, de FEE gaat daar ook over. Ja precies. En ik kan me voorstellen dat er, als die er nog niet is, makkelijk in te bouwen een regel. Van alles wat je naar een andere wereld zendt, dat moet je eerst in een oven hebben gezet en een paar uur op 200 graden Celsius hebben gebakken. Dat is tot nu toe inderdaad wat er zo ongeveer gebeurd is met alles wat naar Mars is gestuurd. Dus je hoeft daar niet te bang te zijn dat je spullen smelten want dat zou dan eerder gebleken zijn. Maar dat is natuurlijk wel een goede safeguard om te voorkomen dat je inderdaad bacteriën op Mars doet neerkomen. Dus ik kan me niet anders voorstellen dat ook commerciële diensten die kant op zich aan dat soort regels moeten houden. Als dat niet gebeurd is krijg je gewoon geen lancerenvergunning. Maar denk je dat je dit soort space cowboys nodig hebt om de boel aan de gang te houden in de ruimte? We zitten wat dat betreft natuurlijk in een hele interessante overgangsperiode. Europese ruimtevaart wordt nog steeds voor het grootste deel door de Europese belastingbetaler betaald. NASA krijgt zijn geld van de Amerikaanse belastingbetaler. Als je dat vergelijkt met hoe zo'n 120 jaar geleden de luchtvaart is begonnen. Die zijn veel eerder ingestapt op van oké ik heb een vliegtuig. Houten en linnen en groot risico. Maar als je mee wilt mag je voor een tientje instappen. Die zijn veel sneller begonnen met van oh dan kunnen we wel post mee vervoeren. In de jaren 30 vloogen we al de oceaan over met passagiers vliegtuigen. Daar is die commerciële invloed veel eerder begonnen. En ik zou het niet meer dan realistisch vinden. We hadden het tenente over het budget van Web. Wat ook door de belastingbetaler is neergezet. Als het gaat over commerciële toeristenvluchten en zo. Dat moet gewoon commerciëel worden gefinancierd. Daar hoort geen cent belasting meer naar toe te gaan. En wat dat betreft vind ik dit soort impulsen heel erg goed. Het is zonder klaar dat 90% van de start-ups die met dit soort hoge ooggooiende initiatieven komen het niet zullen redden. Maar die 10% die overblijft die kunnen weleens voor een hele gezonde impuls van zorgen. Laat ik dan meteen het andere nieuwtje melden waar ik mee had gedreigd. Dat is dat ook in China nu het ruimte toerisme van de grond komt. Letterlijk en figuurlijk. Want er is een bedrijf CAS Space, CAS, heeft een overeenkomst getekend met een groot reisbureau, een staatsreisbureau, om te komen tot ruimte toerisme. Dus ook vanuit China gaan de Jeff Bezos en Richard Branson-achtige diensten nu geleverd worden. Ja precies. Dat is ook eigenlijk een van de weinigen. Ja we hebben mijnbouw genoemd en je kunt als ruimtevaartbedrijf diensten leveren aan de overheid. Maar dan komt uiteindelijk toch het geld weer van de overheid. Maar dit kan door vergelijking het best doorstaan met wat jij noemt Luc, van hoe de luchtvaart is begonnen, mensen vervoeren. En of dat dan eenzelfde industrie kan gaan financieren als de luchtvaart is geworden, dat is natuurlijk nog maar de vraag. Ja precies. Meer omdat dingen als overlast en milieuproblemen die gaan daar natuurlijk ook gewoon voor bestaan. En misschien dat daarop wel in een eerder stadium ingegrepen gaat worden dan pas na een eeuw. Ja precies, inderdaad. Nou ja goed, om het in het juiste kader te zetten, dit Chinese initiatief volgt een beetje het model van Blue Origin. Kleine raket, recht naar boven tot 100 kilometer. En meteen weer naar beneden. Kopsulen afkoppelen en aan een parachute weer naar beneden. Een echte ruimtevlucht. Nee, nee, nee. Het is een kartsbordgrens hè? Ja inderdaad. Wat dat betreft, ik kon ook geen glimlach onderdrukken toen ik de tekeningen zag van de hardware die dit Chinese bedrijf wil gaan gebruiken. Het is een raket ter afmeting van de New Shepard van Blue Origin. Daar zitten dan vier pootjes aan en vier grid fins die afkomstig zijn van de Falcon 9. Daarbovenop zit een kapsule met de afmetingen van de New Shepard kapsule, maar met het uiterlijk van de Dragon. Dus ze hebben alles bij elkaar gejat, zo ongeveer. En ja, dit is wel een slimme manier om het te doen natuurlijk. Maar het blijft dan inderdaad, ja, je zou het meer een carnaval ride kunnen noemen dan dat het echte ruimtevaart is. Want je bereikt, denk ik, een snelheid van 4500 km per uur en daar blijft het dan bij. En ruimtevaart zit voor mij boven de 28000 km per uur als je in een baan om de planeet kan worden. Ja, inderdaad. Nu we het dan toch over die Chinezen hebben en het afkijken van. China heeft vorig jaar de basismodule van hun Changgong ruimstation gelanceerd. Inmiddels is daar de derde bemanning van drie astronauten aan boord. Die zijn al een week of zes daar bezig. Je hoort er bijna niets over. Dan moet ik ook zeggen dat er niet erg scheutig wordt omgegaan met het publiceren van foto's en filmmateriaal. Maar het gaat nu wel wat spannender worden. Zondag 24 juli moet de eerste grote wetenschappelijke module naar het station worden gestuurd. Een enorm ding. Een stuk hardware, een comportement. Ja, inderdaad. En zo ongeveer het grootste ruimtestationelement überhaupt wat gelanceerd. Het is een module van een kleine 17 meter waar lang we een doorsnijden van ruim 4 meter. Qua volume is het ding groter dan het basisblok van het station. Waar we het net over hadden, imitatie als compliment. Het hele systeem lijkt enorm op het Sovjet en Russische Meerruimtestation uit de jaren 80. Ze zijn dezelfde vormen en dezelfde technieken worden ongeveer gebruikt om dat te gaan samenstellen. Maar nogmaals, zo'n grote module als deze is nog nooit gelanceerd. Bovendien... Heel niet. Ook niet van de West-Russicaan. Nee, precies. Hij is groter dan de Amerikaanse elementen zelf. En ze gaan hem heel snel naar het station sturen. Binnen 16 uur moet hij koppelen na de lancering. Normaal wordt dat altijd heel erg rustig aangepakt. Zo'n ding moet eerst gelanceerd worden. Dan ga je checken of alles doet. Motoren testen en kijken wat de standregeling is. Dit ding gaat rechtstreeks naar toe en moet aankoppelen. Dan volgen ze dat Russische procédé in de lengte richting aankoppelen. Om te voorkomen dat je hele toestand gaat tuimelen. Vervolgens moet hij met nog niet helemaal duidelijk hoe dat werkt... robotarmetjes naar een koppelingsopening aan de zijkant worden gezet. Dat zijn behoorlijk intensieve operaties. Het interessante is dat deze bemanning dat nog een keer gaat meemaken... later deze zomer als de tweede module geïnteresseerd wordt. Deze module heet Ventian en gaat zich richten op Life Sciences. Er zijn al lessen voor scholen in de kalender... op welke dag ze die vanuit deze module gaan verzorgen. Deze module bevat dan ook nog een extra luchtsluis... waarmee de astronauten ruimtewandelingen kunnen doen. En ook nog een paar privé cabines. Dus het station gaat heel snel groeien. Hier kan je inderdaad ook weer de vraag stellen... die jij ook in het begin van de uitzending had. We komen nog meer te weten over en wat gebeurt er dan? Hier is ook het recept van we gaan ons richten op... wat er allemaal met het menselijk lichaam gebeurt in gewichtloosheid. De wetenschappelijke publicaties vanuit het ISS... hebben nooit echt de toetes van de kritiek kunnen doorstaan. Wat dat betreft kan je afvragen... we doen al 50 jaar bemannen ruimtevaart. Weten we het dan nu nog niet? Als er dan zo weinig informatie over bekend is... dan is het wel het lespakket voor de scholen. Misschien is dat inderdaad ook wel juist de toetssteen. China is aan bemanste ruimtevaart gaan doen om prestige. Gewoon het oude adagio uit de jaren 60. Kijk eens wat wij kunnen. Dus het is enorm veel en kennelijk tot nu toe vooral... voor binnenlandse consumptie opgezette PR. Alhoewel het wel zo is dat er in die module wetenschap zit... waar zelfs Nederlandse universiteiten en bedrijven mee te maken hebben. En China heeft gezegd van kom maar... als jij ervoor zorgt dat je je ruimtescholschip... kan koppelen aan onze systemen, is prima. Of we nemen je aan boord van een van onze schepen mee. Dus ze staan wel open voor internationale samenwerking. En ze zien natuurlijk ook heel erg het gat... dat het straks onerroepelijk gaat vallen als ISS niet meer is. Dus heel interessant om te kijken hoe die verhoudingen zich gaan ontwikkelen. Hoe volg je dat soort projecten? Gaat dat vooral via Twitter of heb je je eigen bronnen? Nee, geen eigen bronnen. Het is knetter gesloten allemaal. Maar Twitter doet veel. Er lijkt nu een officieel Chinese account... die over het ruimtstation twittert te zijn. En dan heb je de Chinese Twitter, Weibo, waar ik een paar accounts volg. En dat is tegenwoordig heel makkelijk, want je zet gewoon aan vertaal in Engels. Je krijgt alles mee. Wat dat betreft, hadden we dit maar in de jaren 60 gehad met Rusland. Dat blijft hoofdzakelijk informatie uit officiële bronnen. Ja, precies. Het is ontzettend moeilijk om ergens een vinger tussen te krijgen. Zelfs de mensen die veel twitteren uit China... die lijken dan af en toe een maand te verdwijnen. Dan wordt er niets gepubliceerd en dan zijn ze er ineens weer. Sites die een jaar stil zijn. Dus wat dat betreft, blijft het een gesloten wereld. Het is weer net zo gesloten en moeilijk om tussen te komen... als de Sofie-tunie in de jaren 80 was. En de Degevuur van hier tot hier. Nou, van hier tot Beijing dan. Volgens mij zijn we er doorheen, het uur is ook vol. Tenzij je de kring rond iemand iets dringends te melden heeft. Nee, schud iedereen. Dan dank ik Marieke Baan, ik dank Van den Bellen. Mijn naam is Herbert Blankerstein. Dit was Space Cowboys nummer 99. Moedig ons aan, daar in Haarlem straks op 3 augustus. Vind ons wat dat betreft op Space Cowboys pod op Twitter. En op BNR.nl, daar kun je ons ook vinden. Google anders gewoon, Space Cowboys. En de honderdste en de koepel, dan vind je dat allemaal vanzelf. Dus heel graag tot over twee weken bij Space Cowboys nummer 100. En wat ons betreft hier in de studio, bedankt en dag.