Nederlandse 'analoge astronaut' simuleert ruimtemissies op Aarde

Heel erg welkom bij Space Cowboys en volgens Michel van Baal hier is het nummer 89. 89, de vorige keer hadden wij het nummer van Back to the Future, dat herinner ik me nog. Goed, dankjewel voor deze bijdrage alvast aan de podcast. Michel van Baal dus is de ene en Mark Heemskerk is de andere deelnemer, je bent hier voor het eerst. Heel erg welkom. Ik denk dat ik mag zeggen dat je hier zowel zit als ruimtevaartliefhebber als ook deelnemer aan ruimtevaartprojecten. Waar ik jou graag over wil horen straks, dat is activiteiten als, en er blijkt een woord voor te bestaan, analoge astronaut. Ja, klopt dat. Ik heb zit nadenken over wat zijn nou betere woorden, ik dacht misschien simulatie astronauten, maar het schijnt echt bekend te zijn als analoge astronaut. Ja, klopt. En wat is dat dan? Ja, vertel jij het naar? Ja, dat is een heel goede vraag inderdaad. Dus als analoge astronaut ben je eigenlijk aan het oefenen hier op aarde, om te zien hoe het zou zijn om dat werkelijk ooit een astronaut in de ruimte te zijn. En dat kan je eigenlijk op heel veel verschillende parameters doen, heel veel variabelen kan je natuurlijk gaan testen. Dus een bekend is misschien wel de paraboolvluchten, waarin je dus eigenlijk de parameter van lager zwaartekracht probeert na te boten. Omdat ben ik ook een analoge astronaut. Ja. Ik heb erin overgegeven. En verder heb je bijvoorbeeld ook de terrestrialen analogen zoals ze dat dan noemen. En die zijn eigenlijk voor mij als geoloog interessanter moet ik zelf zeggen. Waarin je dus eigenlijk in een maanbasis of een marsbasis bijvoorbeeld gaat zitten. En dan ook echt gaat onderzoeken hoe het zou zijn om een bepaalde tijd op de maan of op mars te overleven. En AVG's te doen, onderzoek te doen, hoe het überhaupt is om met een crew van internationale mensen, die je misschien nog niet zo heel goed kent van tevoren, samen te leven en te overleven. Ja, en dat heb ik meegemaakt, ik kan het niet zeggen, maar ik ben er via de pers getuige van geweest dat dat in Rusland werd gedaan een tijdje geleden, geloof ik. Het is een soort vooraf, Big Golder, Afhan Lalett. Oh, inderdaad. Ja, ja, ja. En jij hebt dat gedaan op Hawaii. Klopt, ja. Dus die waren niet zo extreem als... Klinkt beter. ...als die in Rusland. Moet ik zeggen ja. Ja, die in Rusland waren dus ook geen terrestriale analogen, dus daar zaten ze eigenlijk gewoon opgesloten in... Ja, het klinkt misschien een beetje lullig om te zeggen, maar het is een soort veredelde container, een camper-achtig iets inderdaad. In totaal hebben ze daar volgens mij voor de langste zit 520 dagen in gebleven. Met dus ook geen contact eigenlijk met de aarde, met hun vrienden, familie. En dus ook met de steeds langer wortende eigenlijk reis tijd natuurlijk van het licht en de radiosignalen ernaartoe. Dat werd ook gesimuleerd. Precies. Dus die hebben eigenlijk een reis naar Mars en weer terug. Dus eigenlijk kort gesimuleerd, waarin ze dan dus ook twee keer zijn ze gestapt. Eigenlijk overgestapt van het ene ruimstation naar het andere ruimstation. Maar ja, dat is eigenlijk vanaf de ene container naar de andere container, zeg maar. Dus nog steeds geen frisse lucht, nog steeds geen... Extravehicular activity. Precies, ja. Daar gaan we straks over praten, want dit is even ter inleiding. Oeps. Want we maken altijd aan het begin even een rondje van wie wat allemaal te melden heeft. Je hebt hopelijk ook nog andere ruimtevaart nieuws wat je te bel kan brengen, maar dat zien we zoveel. Michel, wat is jouw leukste onderwerp? Mijn leukste onderwerp... Wat moet ik kiezen? Nou, het is eigenlijk een leuke onderwerp. Dat gaat over Stalin. Mag ik ook eens een keer over Stalin? Normaal sproek ik hem op, hoor ik er alleen maar op. Maar dit is een baalmechanieke onderwerp, want ze raakt de veertig satellieten kwijt. Ja, absoluut niet leuk, maar het is wel interessant. Zeer interessant inderdaad. En wat zal ik kiezen? Eens even kijken wat ik hier ook weer had. Stalin had ik ook, maar laat ik noemen de eerste beelden van de web telescoop. Het is bij ons een rode draad. En de eerste beelden van de web telescoop zijn binnen. En het bijzondere daarvan is dat ze juist nog niet zijn wat ze moeten zijn. Maar daar gaan we het dan over hebben. Oké. Ja, laat ik jou dan maar vragen, Mark. Wat voor andere ruimtevaart nieuws, behalve wat jij, jouw eigen avonturen, heb je hier te melden? Ik vond dus een interessante lancering eigenlijk van afgelopen week. Op Valentijnsdag heeft India ook haar eerste lancering van het jaar gedaan. Met dus ook weer een grote satelliet die ze dan in orbit gaan brengen. En twee kleine satellietjes die ook als studentenproject eigenlijk een beetje als bijbalast erbij komen. Ja. En is dat een bijzondere lancering of is het alleen maar bijzonder omdat het de eerste Indiaanse lancering is van dit jaar? Het is wel een beetje een bijzondere lancering. Het is natuurlijk sowieso gewoon de eerste van het jaar. Dat is altijd toch weer een leuk feestje. Precies. En dan ook nog op Valentijnsdag. Dat heeft toch wel wat ergens, vind ik. Maar ook juist omdat er dus twee van die kleinere satellieten bij zaten. En dat is een eentje die dan ook in samenwerking was gedaan met een universiteit in de Verenigde Staten. En dat vind ik dan altijd leuk om te zien dat inderdaad de ruimtevaart ook dit soort internationale samenwerkingen voortbrengt. Ja. En volg jij verder nog met extra aandacht de Aziatische Ruimtevaart of is dit min of meer toeval dat jij daar nu mee kwam? Dit was eigenlijk meer toeval dat ik er mee kwam. Ook omdat ik toevallig laatst wat mensen uit India heb mogen interviewen. En die waren daar allemaal eigenlijk enthousiast over aan te vertellen. En ik moet heel eerlijk zeggen dat daarvoor was ik daar iets minder van op de hoogte. En toen dacht ik van, hey, dat klinkt toch wel interessant. Ja, ja. Maar de Indiërs zijn wel trots op hun ruimtevaart, lijkt mij. En ook de Indiërs die jij tegenkomt, wat ook weer niet zo vreemd is als ik erover nadenk. Haha, precies, ja. Waarom was je in India? Of kwam je de Indiërs buiten India? Ik kwam ze eigenlijk alleen online tegen. Ja, heel veel meetings zijn nu natuurlijk online. En dat heeft dan eigenlijk weer te maken met het project dat ik op dit moment in IJsland aan het runen ben. Want dat is jouw volgende, precies. Ja, ja, ja. Ja, precies. Ja, dus daar hadden we dan eigenlijk afgelopen week de tweede slash derde ronde van selectie voor MCC van. Dus dat is een analoog astronautenproject dat jij leidt, geloof ik, hè? Precies, ja. Dit project ben ik in 2018 begonnen. Dus ik ben eigenlijk de oprichter van het project destijds. En toen ben ik eerst naar IJsland gegaan om te kijken of we misschien ook binnen IJsland de infrastructuur zouden kunnen opzetten om IJsland ooit een member state van ESA te kunnen maken, de Europees Rijnbouw. Ah, dat zijn ze niet op dit moment? Nee, dat zijn ze op dit moment niet. En zeker met de komst van het Galileo-project lijkt dat voor bepaalde IJslanders in ieder geval heel erg interessant te zijn om juist een beetje van het Europese GPS-systeem mee te kunnen snoepen. Ja, ja. Oké, dus... We hebben natuurlijk niet zoveel industrie op IJsland, schreef ik. Dat is zeker waar. Dat is niet zo aantrekkelijk. We gaan uiteindelijk zeker over jouw project te praten, maar ik probeer het nog even voor mij te schrijven. Ik ga naar Michel Starlink dan maar, hè? Ja, inderdaad. Dat was een lancering op 3 februari. Dat is dat op zichzelf... Een Starlinks-lancering is nauwelijks überhaupt de moeite waard om het hoofd te hebben. Niet meer, hè? 1900 zoveel hebben ze er al hangen. Ja, ik houd het normaal gesproken niet zo bij. Maar deze was wel interessant, want daar zaten 49 satellieten op deze keer. En daarvan zijn er uiteindelijk weer 40 kwijt geraakt. En dan denk je wel, kan dat nou? De oorzaak was een geomagneetse storm. Dus een zonneflam die ervoor zorgt dat de atmosfeer van de aarde een beetje opzwelt. Dus dan wordt de aarde, de luchtlaag, net even ietsje dikker. En het opvallende is dat ze die satellieten lanceren in een relatief lage baan. Zo'n 280 kilometer. Dat is normaal gesproken niet zo'n probleem. Maar op het moment dat die atmosfeer wat uitdijdt, dan kan dat wel net een probleem worden. En er zijn twee interessante dingen aan. De ene vraag is, waarom hebben ze dit niet voor gezien? Want we hebben zoiets als space weather, dus er was wel gewaarschuwd. En de tweede vraag is natuurlijk hoe het überhaupt kan dat je dan 40 satellieten kwijtraakt. En daar had ik op Twitter met aantal deskundigen van de TU Delfde op een gegeven moment een discussie over. En dit komt dan omdat Starlink een ionemotor aan boord heeft. Dus die satellietjes zijn vrij klein. Die hebben een relatief kleine ionemotor waar je met heel efficiënt, zeg maar heel lang, een hele kleine kracht mee kan leveren. Dat doen ze overigens met, daar kom ik ook achter, met krypton. Want helemaal niet logisch is, want maarsboeken draaien ionemotoren op xenon. Maar waarom gebruiken ze nou krypton? Simpelweg omdat het veel goedkoper is. Het is veel meer efficiënt, maar zij hebben gereaneerd, we hebben zoveel xenon nodig daarvoor. Weet je, als we dat uit de markt moeten halen, dan drijven we sowieso de prijs op. Dus dat doen we niet. En aangezien deze satellieten relatief korte standtijd hebben, ze hoeven niet zo lang mee, hebben ze besloten voor krypton te gaan. Maar het probleem van krypton van de ionemotor is dat je er heel veel stroom voor nodig hebt. Dus wat ze deden is, op het moment dat ze merkten van, hey, er gaat niet iets goed, hebben ze die satellieten in safe mode gezet. En dat betekent eigenlijk, dat zijn hele platte satellietjes, gewoon platte schrijfjes met een relatief groot zonnepaneel eraan. Ja, dat ziet er een beetje uit als een creditcard met een zonnepaneel, zeg maar, iets groter. Maar die hebben ze allemaal in safe mode gezet. En dat je eigenlijk, dan laat je ze als een soort mes door de atmosfeer snijden. Dus minimum aan. Minder luchtweerstand? Ja, maar je hebt één probleem. Als je die kryptonmotor wil aanzetten, dan zul je dat zonnepaneel op de zon moeten richten. Ja, en op het moment dat je dat doet, zet je dus een enorme bak weerstand aan, als het ware. En blijkbaar was er in deze setting, klopt het zonnetje er een sommertje niet meer in, dat de weerstand, waarschijnlijk, vermoed ik, die dat opleverde, groter was dan de kracht die je kon leveren om eruit te komen. En ja, daarmee is ze dus allemaal kwijt. Nou ja, niet echt allemaal. Maar dan ben je ze dus kwijt. En dat is wel een interessante, weet je, van, ja, dat ze je niet opgerekend hadden, is natuurlijk al opmerkelijk. Maar dat dat zo werkt is sowieso wel interessant. En toen zat ik ernaartoe, ik wilde het even in de show notes zetten, maar ik kwam een video tegen waarin heel wat uitgelegd hoe ze die satelliet nou precies in de baan zetten. En dat doen ze eigenlijk best wel slim, moet ik zeggen. Want je hebt er, wat je eigenlijk doet, je ansiet er een stuk of 60 of 49 in dit geval tegelijk. Maar ja, dan komen ze allemaal op dezelfde plek terecht. En daar heb je natuurlijk niks aan. Je moet dat netjes verspreiden. Nou, de baanmechanica zegt dan, weet je, normaal sproken, als je dat, is het vrij makkelijk om ze over die baan uit te summeren, zeg maar. Dat zie je ook gebeuren, die treintjes die over de, overkomen. Ja, maar dan zitten ze wel allemaal in hetzelfde vlak. En dan heb je 60 satellieten in hetzelfde vlak. Dat is ook niet efficiënt. En waar ze gebruik van maken is van het feit dat de aarde er niet rond is, maar een beetje een aardappelvorm heeft, een beetje, en een beetje dikker in het midden. En dat betekent dat die baanvlakken een neiging hebben om een beetje te gaan verdraaien. Dus wat ze eigenlijk doen is, ze brengen een deel van die satellieten omhoog, waardoor ze op een andere hoogte net een andere verdraaing krijgen. De rest laten ze nog even in zo'n lage baan zitten. Die verdraai je dan wat sneller. En zodra je een bepaalde spacing hebt tussen die twee groepjes, zeg maar, gaat de tweede deel omhoog. Dan wachten ze weer een beetje en dan gaat de derde deel om de hoogte. Dus je weet heel goed, als het ware, op een hele slimme manier, door die baanhoogte te gebruiken. Eén probleem alleen, als je dan vervolgens te laag zit en je krijgt een zonstrom voor je flikker, dan ben je ze kwijt. Maar zo'n lage baan, dat was ook een beetje waar ik op zat te wachten, is alleen maar een soort parkeerbaan. En daarvandaan worden ze hoger getild. En toevallig was nu die geomagnetische storm, net op het moment dat ze in die lage baan zaten, als die wat eerder of wat later was geweest, was er geen probleem geweest. Nou ja, dan waren ze een deel kwijtgeraakt, want dan was al een deel omhoog. Je moet naar een soort tussenbaan, dat moet in twee trappen. Dat is afhankelijk van wanneer die storm dan precies was gekomen. En je vraagt je natuurlijk wel af, waarom doe je dat niet rond die parkeerbaan, die eerste baan, niet 100 kilometer hoger. Dat schijnt te maken met het feit dat ze even tijd nodig hebben om die 60 stuks, sowieso, dat is schijnt best lastig te halen, uit elkaar te halen. Welke is nou welke? Want dan gooi je ze er vrij random uit. Dan heb je als een treintje, maar bij SpaceX weet je niet precies welk nummer waar zit, dus daar heb je even tijd voor nodig om dat uit te vogelen. En daarna testen ze ze even uit. Dan houden ze rekening met een procent of 5 wat het sowieso niet doet. Het klinkt alsof ze gewoon dat ruim van die lanceerakket, leeg kieperen, en maar zien welk exemplaar waar het terecht komt. Ja, zeggen we maar voor hier als we donderen het eruit. Stelt je voor dat het allemaal precies geregeld is? Nee, dat treintje daar moet ze nog uit volgen welk nummer waar. En daarna gaan ze even testen, doen ze het allemaal, en ze houden gewoon rekening mee, dat is ook weer gewoon kosten. En dan is het ook weer een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje we naar het weerbericht hebben gekeken ja Ja, waarom ze inderdaad space weather weer bericht hebben hebben gekregen, nou, nou was dat misschien nou ja of of ze hebben gewoon het risico genomen, dat kan ook lanceerend te meer vaak we kunnen die af en toe hebben, ik weet niet. Ik vind het ook wel een grappige demonstratie eigenlijk van technologie, dat mochten dus de satellieten voor welke reden dan ook eigenlijk op die lagere parkeerbaan uitvallen. dat het dus inderdaad werkt, dat ze zichzelf weer uiteindelijk zullen deorbitten, gewoon veilig opbranden. En dat je ook weer niet bijdraagt aan het ruimtepijn. Want dat gaat SpaceX natuurlijk met Starlink eigenlijk ook wel in enige mate doen. Met een weekend was het 40.000 satelliet ofzo die ze in een baan of verschillende banen natuurlijk willen brengen. Ja, waarbij ze wel volgens mij een strategie hebben dat ze inderdaad als zo'n satelliet decommissioneert, toen zei je dat het bij de gebruik gaat, dat ze dan wel voldoende van het krypton gebruiken om weer te deorbitten. Dat is ook eigenbelang natuurlijk, want je hebt zoveel satelliet in de baan. Ja, je gaat jezelf ook in de weg zitten. Je gaat jezelf in de weg zitten, weet je. Dus ze hebben er wel over nagedacht hoe ze die dingen dan weer weghalen. Dus in die zin is het eigenlijk best een moderne manier van het ruimtvaart omgaan. En inderdaad ook heel erg op de kosten. Want vroeger, in mijn der tijd, dat ik nog in de ruimtvaart zat, ging het alleen maar over betrouwbaarheid. En was het altijd de moeite waard om meer geld uit te geven. Maar hier kiezen ze dus eigenlijk voor de minder betrouwbare oplossingen in de ingeelde voor de veel lagerere kosten. En dan heb je een deel wat niet doet, en dat is niet jammer. Ja, fascinerend. Jazeker. Ik heb een filmpje, een mooie uitleg via YouTube gevonden. Die zal ik even in de show notes delen. Ja, zeker is het goed zo. Nou ja, dan had ik dus het nieuws, het is alweer van een weekje geleden of zo, maar dan gingen we van na de vorige Space Cowboys dat de eerste beelden van de web telescoop binnen zijn gekomen. En ja, het grappige daarvan is dat die laten zien hoe slecht die nog werkt. Ja, maar dat is ook gewoon de bedoeling. Het is een testfoto, zo mag je het zien, met één plaatje. En dat geeft dan, als ik het goed tel en het stuk erbij goed lees, dus nu punten helpt toevallig, 18 beelden van één en dezelfde sterren. Ja, maar het lijken er weer 18. Wat zeg je? Het lijken er 18. Ik heb dat foto inderdaad ook gezien, het is heel grappig. Maar dat zei ik toch, 18 of zeker wat anders? Ja, het lijken dus 18 sterren, maar het is er eigenlijk maar eentje. Het is er één, precies, en daar 18 beelden van. Ja, en het grappige is, eigenlijk in mijn ogen lijken het sterrenstelsels, want ze zijn allemaal een beetje uitgesmeerd. Dus het is net een beetje zo'n cluster van sterrenstelsels, maar goed, als je beter zou kijken, dan zou je waarschijnlijk zien dat het niet zo was. Maar de bedoeling daarvan is, als ik het goed begrijp, dat je kunt uitrekenen hoe je dat ding moet scherp stellen om van die 18 beelden één te maken. Dat is wel ongeveer. Ja, je moet volgens mij, die panelen, die kunnen ze heel klein beetje kantelen, al die segmenten, en dat ze al die dingen zo moeten uitlijnen. Ja, dat ze hetzelfde beeld geven. Ja, dat is prachtig. En ik vind het ook echt leuk dat ze op deze manier continu delen in welk stadium dat ding is. Het is echt heel apart om dat nu te kunnen volgen. Mag ik wel voor dat geld. Maar ik herinner me niet dat dat bij Hubbell zo was. Want bij Hubbell was op een gegeven moment ook, er waren problemen met de optica en die zijn dan later opgelost. Ik weet niet meer precies in welke vorm ons dat is verteld en getoond. Maar dat was wel in de tijden dat we nog een Vax gingen sturen en zo. Nou precies. Want deze waren wel andere tijden. Met je sociale media en minder bandbreedte waarschijnlijk ook voor dit soort foto's. Nou, ook geen digitale fotografie. Weet je wel, dat maakt natuurlijk dat alleen al. We hadden het wel met je kunnen delen, maar dan hadden we even een printje moeten maken. Ja, want dan begon Hubbell ook weer in de ETI's ergens. Ik weet het niet eens, ik ga zo onmiddellijk. Ik weet het ook niet precies, maar in ieder geval ver voor de komst van de digitale fotografie. Dus dat was allemaal nog, ja dat is onvergelijkbaar. Oké, kijken of ik nog een rondje kan doen voordat we ons echt helemaal op markt gaan storten. Had jij nog een ander nieuwtje meegenomen of was dat indias statuït? Ik las toevallig eigenlijk gisteren in de krant, dus dit heb ik ook helemaal niet voorbereid verder. Geeft niet. In het NRC een leuk artikel over het maken van zuurstof op de maan en op mars. En dat er eigenlijk minder zuurstof bij vrij zal komen dan... Dat vond ik ook heel bizoog. Ik heb het ook gelezen. Ik heb het zelf meegenomen in mijn tas hier. Oké. Terwijl je naar het knipsel rijdt, zal ik zeggen wat mij opviel, dat de zwaartekracht daarbij van invloed is. Dat het proces dat ze daarbij gebruiken, meer waterstof oplevert bij hogere zwaartekracht. En dus op de maan en op mars minder efficiënt is dan hier. Oké. Ja. Het wordt nu omhooggehouden, ja. En dat betekent, ik vond het trouwens ook wel een beetje een merkwaardig verhaal, omdat het proces waarmee ze waterstof maken, dat gaat ervan uit dat er water beschikbaar is. Oh. En dat is natuurlijk een redelijk moeilijke... Kijk, het gaat uit van CO2 en water. Heb ik het goed, Mark? Ja. Dat zijn de grondstoffen. Precies. Voornamelijk dan, in dit geval hebben ze eigenlijk alleen de elektroliezen van water echt heel uitgebreid onderzocht. En dan ook bij verschillende zwaartekrachten, dus ook met kunstmatige zwaartekrachten eigenlijk, in een centrifuge, om uiteindelijk tot acht keer de aardenswaartekracht te kijken, of je dan inderdaad meer bubbeltjes kan krijgen. Dat is eigenlijk... Maar is het op Jupiter dan ook efficiënter? In de zin dat als je... Dat zou dan wel moeten, als je dan vaste grond onder de voet kunt krijgen. Nou ja, dat is vooral wel nuttig, maar hoe meer is waterkracht, hoe efficiënter het wordt. Dat is wel het verhaal. Ja, precies. En ik kan even niet uitleggen hoe dat zo zit. Kun jij dat toevallig, Mark? Een klein beetje. Dan moet ik wel terug naar middelbare school scheikunde ook. Ze kunnen sommigen van onze luisteren nog wel aan, denk ik. Precies. Nou ja, dus de elektroliezen van water is eigenlijk gewoon heel simpelweg stroom door water heen sturen. En uiteindelijk krijg je dan aan de anode kant, moet ik even goed denken... Anode positief. Precies, dus dan zal je naar de zuurstof krijgen. Daar komt de zuurstof naar aan. De negatieve kant en dan de cathode, dan zal je de H+, wat zichzelf tot waterstof, gas eigenlijk omzet vormen. En uiteindelijk gaat het erom dat je die belletjes, die wil je natuurlijk niet alleen vormen rondom de anode slash cathode, maar die wil je eigenlijk ook juist omhoog laten gaan zodat je het op kan vangen en af kan zuigen. Ja, dat is het afvoermeganisme. En dat is van de zwaardekracht afhankelijk? En dat is voornamelijk van de zwaardekracht afhankelijk, want hoe groter de druk is, hoe eigenlijk zwaarder het water dus ook drukt en hoe harder het gas zichzelf naar buiten wil drukken. Ja. Daarmee is het ook niet heel erg raar dat het dus met gewichtloosheid, want dit hebben ze uiteindelijk ook getest bij volledige gewichtloosheid, dat uiteindelijk krijg je gewoon een bijna perfecte gasbel die zich rondom de anode en de cathode heen voort. En er kan er geen water meer bij. Ja, en dan zit er geen water meer bij en dan heeft het eigenlijk geen zin. Dan moet je er heel veel stroom doorheen zetten voordat je misschien uiteindelijk een plasma kan vormen. Ja, ja. Het is wel iets extremer. Dat is niet de doeling. Ja. Het is te vergelijken met wat volgens mij ook wel gedemonstreerd is in de ruimte. Als je bij gewichtloosheid een lucifer afsteekt, ja, precies. dan is die in no time uit, omdat de verbrandingsgassen gewoon rondom de lucifer zich ophopen. Ja, die vergt niet weg. Die vergt in de mooie vlammetjes inderdaad. Echt van die perfecte bolvormige vlammetjes in plaats van het hele, ja, kenmerkende puntje eigenlijk wat we hier op aarde natuurlijk gewend zijn. Ja, ja. En dat vind ik eigenlijk ook nog wel grappig. Hoe zou dat op de maanden er dan uitzien bijvoorbeeld? Want dan zit je dus eigenlijk een beetje daar ergens tussenin zeg maar. Ja. Je vlammetje zal waarschijnlijk een beetje inzakken denk ik, een beetje uitzakken misschien. Ja, minder gretig, omhoog wapperen. Ja, ja, ja. Maar, nee, maar daar kijk jij van op, Michel. Ze gebruiken dus, tenminste dat is dan het plan bij dit soort, op Mars water als grondstof voor het fabriceren van brandstof. En dat vind ik merkwaardig, omdat ja, water schijnt er dan wel te zijn op Mars, maar ja, toch ook weer niet overvloedig. Ik zou zeggen, wat er is, dat kun je veel te goed gebruiken voor mensen om te drinken bijvoorbeeld. En misschien om de afwas te doen, dat weet ik niet. Ik kan me wel voorstellen dat als je CO2 in water gebruikt, dan kun je daar natuurlijk veel meer van maken. Ik bedoel, je kunt er whisky van gaan stoken uiteindelijk. Nou, waarom niet? Ja, ik noem maar wat. Maar met die twee grondstoffen kun je natuurlijk veel meer producten maken. Dus ik vind er ergens wel logisch om vanuit de scheikunde van water en CO2 te denken. Nou, CO2 zal het probleem niet zijn, want die atmosfeer is grotendeels... Ja, Mars is makkelijk. Maar water is gewoon wat lastiger. Ja, dat is natuurlijk wel een beetje de vraag. Kijk, op het moment dat je ergens op een plek zit en je hebt onder je een enorme ijsplaat liggen, dan kan dat best zijn, ik weet het niet om. Maar misschien zit je dan in de situatie dat je dat ook zo overvloedig hebt. Het zal waarschijnlijk veel lastiger zijn om het van zand los te trekken, zeg maar, chemisch. Ik weet niet precies. Ja. Nou goed, het hangt van het soort zand af, moet ik dan wel weer zeggen. Je hebt dus inderdaad bepaalde minaren. Dat weet jij gewoon. Ja, dat weet ik dan weer wel natuurlijk. Het soort zand als aardwetenschapper. Sorry, ja. Heel logisch. Dan moeten we ook zeggen, zand is alleen een korrelgrootte. Het is eigenlijk geen indicatie van wat het materiaal precies is. Oh ja, oh ja. Je kan bijvoorbeeld zand hebben van kooksteen. Dan zit er überhaupt geen kwarts of silica in. Het meest gebruikelijk hier in Nederland is natuurlijk wel gewoon een siliciclastische zandsteen. Het bestaat voor een groot deel uit kwarts. Maar je hebt dus inderdaad ook mineralen, voornamelijk kleimineralen zoals we dat noemen, waar dan ook gewoon eigenlijk water in het mineral zit, ja, ingekapseleerd zeg maar. En die kan je dus ook weer vrij makkelijk eigenlijk onttrekken. Ja. Dat is weer een heel andere omgeving. Ja, ja, ja. Zeker. Michel. Je hebt er vast nog één. Ja, ook een, ik zei al, het wordt een feestje voor de baanmechanica vandaag, dat ook een onderwerp wat daarmee te maken heeft. Want we zaten te wachten, en ik meen dat uit mijn hoofd, dat het op 3 maart was dat een rakettrap van SpaceX Falcon zou moeten gaan inslaan op de maan. Ja. En alleen zijn ze er intussen achter dat hij niet van Falcon is, maar hij is dus niet Amerikaans, hij is Chinees. En dat, het is een andere lancering, en dat is sowieso wel interessant hoor, want die, meestal met dingen die om de aarde heen gaan, of om de zon of de maan, dan kun je vrij nauwkeur berekenen hoe dat dan beweegt. Maar op het moment dat iets gebruikt is om iets naar de maan te lanceren, dat is in dit geval zo, dit is een Chinese missie naar de maan, dan krijg je altijd een beetje een chaotische baan die wat verder voorbij de maan loopt, dan komt de maan langs, dan trekt hij hem een bepaalde kant op, dus dat wordt vaak veel meer een rommeltje. En dan kun je later ook minder terugvillen, maar waar komt hij nou oorspronkelijk eigenlijk vandaan? Nou, dit is een rakettrap, dat kunnen ze wel vrij makkelijk achterhalen, want dat zie je namelijk aan de helderheid van het object, die gaan altijd tuimelen, dus dat betekent dat die wat helderder en wat minder helder, en een rakettrap hebben we bepaalde fluctuatie, die vrij herkenbaar is. Ja, een signatuur. Ja, dus die herken je wel. Alleen, waar hij nou, in welke baan hij nou oorspronkelijk komt, is het heel moeilijk achteraf terug te leiden, omdat die maan dat de hele tijd loopt, up the fuckers zeg maar. Nogmaals, ik zal ook voor de show nog eens, ik vond er een animatie van, die zet ik er even in. En dit is een baan die loopt vrij ver voorbij de maan, waarna je ziet dat de maan hem als het ware uit die ellipse trekt, in een andersoortige ellipse, en hebben ze uitgerekend dat hij op vier maart, komt hij eigenlijk eerst voorbij de maan, en dan komt hij zo terug, en dan knalt hij tegen de achterkant. Dus daar gaat hij op inslaan, dat was al wel bekend. Jammer, want dan zie je niet wat er gebeurt. Nee, je krijgt er verder een klein kratertje bij, hoewel we niet zo heel blij zijn met man-made dingen die inslaan op objecten. Dat is allemaal weer vervuiling. Nou ja, en potentieel ook, ja, is mijn maan niet zo'n gevaar, maar potentieel is het ook biologische vervuiling. Weet je wel, als je daar de boel niet op hebt schoongemaakt, en je niet heel goed opgelet hebt, dan wil je het niet op bijvoorbeeld mars neerzetten. Want voor je het weet vind je dat leven, dan blijkt je daar een paar jaar geleden zelf. Dus je hebt van die hele taaie beerdertjes, waarvan bekend is dat ze niet meteen dood gaan. Schimmels en zo. Nee, dus dat is een beetje het gevaar. Maar de grap is, ik had net al gezegd, het is geen Amerikaan, het is een Chinees. Ja, maar hoe weten ze dat? Ja, dat is het leuke hieraan, dat hebben ze eigenlijk een groep studenten uit Amerika, we hebben dat afgeleid met observaties uit het spectrum, dus het soortlicht wat ze terugvallen. En dat hebben ze relateerd aan de verf die SpaceX gebruikt en die Chinezen gebruiken, en die blijkt maar anders. En op basis van dat spectrum van de verf hebben ze kunnen achterhalen dat dit toch wel degelijk een Chinees raket is. Drie maart gaat het niet waarnemen. Nee, nee, ik zit nog even te denken, wat kunnen we daar verder mee? Maar ja, je kunt hoog uit een satelliet die toch ergens hangt, maar ja, de web telescoop bijvoorbeeld. Die staat wel achter de maan, dus misschien... Dat is een heel slecht idee. Waarom is dat een slecht idee? Nou, omdat je nou net, dat schild is nu net bedoeld om tussen de maan en de zon te blijven om die temperatuur van die telescoop... Ja, tussen de maan en de zon. Sorry, tussen de aarde en de zon, de maan loopt daar ook. Dus dan moet je sowieso het punt hebben dat de maan net tussen de web telescoop en de aarde staat, dat is dan niet zo waarschijnlijk dat het zo is op het moment van die inslag. Bovendien draai je die telescoop dan om en dan staat hij wel vol in de straling waar je hem niet wilt hebben. Laat maar zitten dan. Nee, dat gaan we niet doen. Nee, dus dat is jammer, maar helaas. Wacht op de volgende raket trap en de volgende inslag. Oké. Hebben we niet nog iets op de maan staan die hier misschien iets van observaties mee kan doen? Ik meen dat het Chinees is. Er staat een Chinees iets aan de achterkant van de maan. Misschien nog wat er vandaan komt. Een paar antieke uitgewone seismometers misschien nog wel? Uit de polotijd, ze hadden wel seismometers staan en ook dust collectors, of een opgewaaide stofvanger inderdaad. Dus misschien moet er wel weer iemand terug gaan, denk ik, om dat stof even op te halen. Ik zeg dat het voor maan impacts, de maan is er wel wat gewend, dat het iets heel veel voorstelt, die maan gaat daar niet wakker van liggen. Het is een lege huls, dat weegt niks naar vouwing. Gelijke met de meteoriet. Oké, dan heb ik het verhaal, en dat haal ik gewoon gemakselijk uit de Volkskrant, van de burgerweters, vroeger zei je amateurastronomen, tegenwoordig heette ze burgerweterschappers, die hebben geholpen om op reeds bestaande hubbelfoto's ruim duizend nieuwe planetuïden te ontdekken. En dat gaat dan door die foto's te pakken en te kijken naar gebogen sporen, die kunnen wijzen op rotsblokken die voor het beeld zijn geschooven, en dat dan met een bepaalde kindermerk in de baan deden. Soms is dat een vliegtuig of iets ergelijks, en soms is het een planetuïde. Daar moeten mensen naar kijken, en dat hebben ze dus laten doen. Tienduizend vrijwilligers hebben dat gedaan. Die hebben 11.000 trouwens, 40.000 hubbelfoto's hebben ze bestudeerd, en het grappige is, toen ze dat eenmaal gedaan hadden, overigens van elke foto weer apart een kwart uitbesteed aan mensen, een hele procedure, elke foto door minstens 10 deelnemers bekeken, en toen het allemaal gebeurd was, toen konden ze daar AI op loslaten, AI mee trainen, en toen konden AI het verder opknappen. Ik wou... Nog meer. Nou, dat zat ik me namelijk af te vragen toen je dit vertelde, van kun je dat niet automatiseren, dat kan dus wel. Maar eerst moet het bloedig door mensen gedaan worden, en dan heb je data, en dan kun je dan weer verder. En die worden dan trouwens ook weer door mensen nagekeken, want de AI doet een soort voorselectie, en mensen nemen dan uiteindelijk de beslissing. Je zou dat echt moeten gebruiken voor die stomme schermpjes die je soms hebt om vast te stellen of je een robot bent. Weet je, op welke plek zit een stoplicht? Volgens mij train je daar ook eigenlijk een AI mee. Heb ik ook gehoord. Ja, heb ik ook gehoord. Om het je de hele tijd in te vullen, maak je dus de systemen slimmer, bijvoorbeeld huisnummers te herkennen, of worden de Google AR... Blamkranen of... Precies, als je met een artificial of augmented reality eigenlijk rond wilt lopen. Tegenwoordig, ik heb hem al op mijn telefoon staan, dan kan je gewoon de Google eigenlijk in een soort van streetview openen, met de camera kijk je om je heen, en dan zie je gewoon een soort van 3D pijl, zeg maar, midden op straat staan, die dwars door die tram gewoon heen gaat. Het is wel grappig, en het kan echt wel helpen. Ik ben zelf al gewend om elkaar te lezen, maar mijn partner is dat iets minder gewend, die is heel goed in verdwalen, ook al heeft ze drie verschillende kaarten. Dus voor haar zou dit misschien wel een interessant kunnen zijn. Ja, oké. Nou, dat is wat ik daarover te zeggen heb. Zullen we maar eens gewoon over jouw bezigheden... Weet je, ik heb nog één onwerpje, kunnen we namelijk een bruggetje maken. Dat is wel... Want we hebben vorige week de... Ja, ik weet het, vorige week de uitslag gehad van de astronautenselectie van ESA. En dat... Ja, wat... Ze hebben nog wel heel mooi... Er loopt een proces. Er loopt een proces, ja. Dus de eerste schifting is gedaan, er waren 22.523 aanmeldingen. Want ik krijg ik op een gegeven moment, als ik eerlijk ben, nog niet eens heel erg veel vind. Er waren geldige aanmeldingen. Oh, geldige. Er waren er namelijk meer. Ik zeg, ik heb zelf ook een poging gewaagd, maar uiteindelijk was er een vraagje, die vroeg, heb je drie jaar ervaring na het behalen van je master? Ja, ik heb wel drie jaar werkervaring al, ook in de analoge ruimtevaart dan. Maar die heb ik niet allemaal na mijn mastergraad nog overtegenwikkeld. Dat is echt heel streng. Daar waren ze blijkbaar net iets te streng in. Dus ja, ik heb hem wel ingestuurd, maar ik zit niet eens bij die 22.500 mensen. Dus er zullen er denk ik nog wel meer zijn. Nou, bedankt voor deze ophildering, want ik vroeg me dat al af. Ik dacht, nou, ik zou er eigenlijk wel hoog verwachten, maar als dit inderdaad de geldige aanmeldingen zijn, en de lat hooglachten, kan ik me voorstellen dat dat gebeurd is. Maar niet wat waren er, de geldige aanmeldingen waren tot 22.000, en daar zijn er uiteindelijk nu 530 vrouwen en 831 mannen uitgenodigd om deel te nemen aan fase 2. Dus dat zijn de gelukkigen. Daar zit overigens ook, ik meen dat we er even snel checken, er zijn 37 Nederlanders bij, 20 mannen en 17 vrouwen, die bij die tweede ronde zitten. Dus ik heb eerlijk gezegd nog van niemand gehoord dat die daar bij zat, dus mocht je luisteren en je zit erbij, dan ben ik wel heel benieuwd. En ik wens die 37 mensen veel geluk, en dat is een verveling dat je dat ook nodig hebt als je als Nederlander door de astronautenselectie wil komen. Oh ja, dat is een verhaal van Nederland betaalt te weinig, dus waarschijnlijk gaat de eerste voetbal naar andere landen. Ja, en André Kuibers heeft de Nederlandse krediet voor de komende 120 jaar wel opgevroagd, met die twee ruimtevluchten, dus dat telt helaas ook. Het is te kansloos, is het natuurlijk nooit, maar het is als Nederlander gegeven de mate waarin wij... Nu maar eens een keer een Portugese bewijs. ESA is ook de afgelopen jaren enorm uitgebreid met Oost-Europese landen, dus er zijn allerlei landen bij die hebben nog nooit een astronaut kunnen leveren. Dus je kan er vergrif op nemen dat je een los van de grootte landen die er altijd bij zitten, Frankrijk, Duitsland, die Italië, Spanje, die zullen ongetwijfeld daarbij, daar zal iemand bij zitten, en daarnaast ga je denk ik aan de kleine landenkant, vrije jaar ik vrees voor die 37, en daar ga je met name denk ik mensen uit Oost-Europese landen vinden. Maar goed, ik hoop dat ik ongelijk heb, en mocht je daarbij zitten als luisteraar, ik ben heel benieuwd. Ja, precies, neem contact met ons op, bijvoorbeeld via ons Twitter account, atspacecowboyspod, BOD. Right, dat was het, Michel. Ja, nu gaan wij naar de... Kunnen wij van deze astronaut naar de analoge astronaut. Hoe word jij eigenlijk analoge astronaut? Want is daar ook een selectieprocedure voor? Dat verschilt nogal per basis, en dat is eigenlijk ook wel een beetje een ding, maar dat is weer een heel ander probleem, misschien beter voor een andere podcast, maar er zijn nogal wat analoge basisen, uiteindelijk over de hele wereld. Niet allemaal zijn constant in bedrijf, maar op bijna ieder gegeven moment zijn er toch wel een stuk of veertig missies eigenlijk, of verschillende bases eigenlijk. Op elk moment veertig? Ja, die of gaande zijn, of in voorbereiding zijn. Echt nieuw, oké, ja, ja, ja. Niet allemaal, daadwerkelijk dan op de maan bijvoorbeeld. Dus dan tel je experimenten die lopen met deelnemers opgesloten, en dat soort zaken, die tel je mee, maar ook jouw project in IJsland, dat je nu aan het voorbereiden bent, dat tel je mee. Precies. Zijn die dan ook allemaal wetenschappelijk, zeg maar, onderbouwd? Of is dat... Dat is dus inderdaad een beetje een ding, en dat is zeker in de analoge ruimtevaartsector, is dat, ja, sommige mensen zien het als een probleem, andere mensen zien het meer als een oplossing eigenlijk, dat voornamelijk van die bases, die dus eigenlijk constant draaien, daar zit ook een soort winstmodel achter, zolang die basis op de vulkaan op Hawaii bijvoorbeeld staat, kost dat geld. En zijn er dus, de eigenaren van die bases hebben er dus eigenlijk baat bij, dat er zoveel mogelijk missies worden gedaan, en dat er zoveel mogelijk mensen, de talende mensen... Zo'n basis heeft een eigenaar en die verhuurt gewoon de tent. Ja, dus dat is het grootste deel van dit soort basis, en dan heb je ook nog door de ruimtevaartorganisaties gerunde bases, en vaak zit daar ook weer een combinatie tussen, bijvoorbeeld die basis op Hawaii, waar ik dan in 2020 ben geweest, vlak voor de hele pandemie, die is oorspronkelijk gebouwd in samenwerking met NASA, om daar ook echt lange termijn studies te doen in opdracht van NASA, die waren dan twee maanden, vier maanden, uiteindelijk volgens mij was het langste, was een heel jaar, 12 maanden waarin mensen gewoon opgesloten zaten, eigenlijk op de flank van Mauna Loa, dus de grootste vulkaan die we hebben ter wereld. In de ruimtepak he, wel? Precies, dus dan mag je eigenlijk alleen in een ruimtepak naar buiten, dus dan moet je ook in het airlock staan natuurlijk, uiteindelijk is die basis, high seas heet die, niet onder druk, dus het is niet helemaal, zoals een echte maanbasis natuurlijk, maar ja, dus je staat meer een beetje voor de simulatie dan in de airlock, maar ja, je moet wel echt een paar minuten wachten, en als je dat iets te snel doet of je trekt de deur open, of je trekt de enthousiast de deur open, dan is de hele crew eigenlijk simulatie dood, en ja, dat klinkt een beetje af, maar dan ben je af, dan stopt de simulatie, en dan probeert opnieuw eigenlijk, dus dat hangt een beetje van wat ze dan de fidelity noemen, dus de soort van betrouwbaarheid van de simulatie af, of je dan inderdaad wel of niet duidelijk de hele simulatie stopt, of dat je gewoon zegt van, jongens, we zijn nu eigenlijk allemaal dood, dit kan gewoon echt niet, dus we doen de deur weer dicht, en we proberen het gewoon opnieuw, en dan moet je er natuurlijk een rapport over schrijven en van alles, dus ja, ik vrees uiteindelijk, in Hawaii ben ik ook een keer simulatie dood gegaan, toen ik, ik doe voornamelijk onderzoek naar de lawa tubes die ze daar hebben, dus die hebben ze ook op Hawaii, ook op de Maan en op Mars, vandaar ook het hele onderzoek destijds in Hawaii, en toen heb ik op een gegeven moment heb ik mijn helm gestoten met mijn zuurstofslang ergens tegen een van de plafonds van de grotten, sommige van die grotten zijn niet zo groot, en toen was mijn slang los, het heb je dan in eerste instantie eigenlijk niet zo door, er staat wel een ventilator achter, maar ja, je hebt zo'n dikke soort motorhelm, slash astronautenhelm, achter iets op, dus je hoort die ventilator eigenlijk niet zo ruisen, en op een gegeven moment zegt iemand anders, zegt dan, Mark, je slang zit los, you're dying, en dan doe je natuurlijk een beetje drama, en dan laat je jezelf op je knieën storten enzo, totdat dus een van je mede astronauten weer gewoon die slang erin prikt, en uiteindelijk met een ductteepje weer vastzet, en dan zeg je van, nou, je bent gered. Die avond wel weer een flink rapport moeten schrijven over waarom ik mezelf nou van kant heb gemaakt in de lavatube. Ja, wel voor de wetenschap. Wat ik wel interessant vind, omdat er dus, ik heb verschillende keren heb ik in de pers gelezen over dit soort projecten, jij vertelt nu dat er op elk moment eigenlijk een stuk of veertig bezig zijn, wat is dan het verschil tussen het ene project en het andere? Wanneer weet je genoeg, want ik zou zeggen, je gaat één keer, jaag je een paar mensen bij elkaar om te kijken of ze het bij elkaar uithouden een half jaar lang, of hoelang je dan ook van plan bent dat je missie duurt, en wat valt er dan nog te achterhalen? Dus wat probeert het ene project uit te vinden, wat probeert het andere project uit te vinden? Ja, dat verschil is ook echt heel erg per basis, waar de missies überhaupt eigenlijk op ingericht kunnen worden, dus zoals ik zei, die basis op Hawaii, dat is echt een terrestrial analogue, dus daar doe je voornamelijk EVA's, dus ruimtewandelingen eigenlijk, waarin je dus inderdaad zo'n pak aan doet en over het maanoppervlak eigenlijk aan het rondlopen bent, maar je hebt ook mensen of basis eigenlijk die puur op de confinement zitten, dus gewoon het isolatie aspect er eigenlijk van, psychologische, en het psychologische, en tegelijkertijd heb je ook weer het sociologische, en dat hangt ook weer heel erg natuurlijk van je crew af, op het moment dat je zes Amerikanen hebt, die eigenlijk de hele tijd niks te doen hebben, en alleen maar een beetje uit hun neus zitten te vreden, dan heb je kans op hele andere conflicten, dan wanneer je een enorm internationaal team hebt, waar misschien zelfs nog taalbarrières zouden kunnen zijn, en die mensen die hebben dan misschien wel 16 uur per dag eigenlijk werken, en daarnaast moeten ze nog de twee uur per dag, net zoals op DSS sportend of andere fysieke taken volvullen, en ja, dan heb je misschien weer een hele andere soort druk eigenlijk ook die ontstaat, dus dat is dan meer de crew cohesion, zoals ze dat vaak noemen, een soort onderzoeken die je daarin doet, en juist omdat je dus met het menselijke aspect werkt, is het eigenlijk nooit af, want dat vind ik zelf als harde wetenschapper vaak een beetje lastig, zodra je mensen in de mix gooit, dan gebeurt er iets waar je sowieso geen rekening mee kan houden, want je weet niet wat mensen doen, en zelfs als je 1 miljard mensen test, dan bestaan er nog een stuk of 6,5 miljard anderen die weer wat anders doen. Wat ik net zei van nou je doet het één keer met een handvol mensen, en dan weet je het, maar dat is natuurlijk niet zo, want als je met een andere handvol mensen doet, dan krijg je weer heel andere verschijsselen. Dan krijg je heel andere resultaten krijgen, en wat je ook hebt is dat soms gaat het inderdaad mis, in bepaalde van dit soort analoge missies, gelukkig niet zo vaak, maar misschien toch een op de 200, 300 keer ofzo, dat er gewoon echt zo'n groot conflict ontstaat, dat mensen liever simulatie doodgaan, of zelfs daadwerkelijk in een fysieke attacatie komen, dan dat ze nog met z'n tweeën door een airlock wint. Moet ik maar even zo het zeggen. En dat zijn natuurlijk hele uitzonderlijke situaties, maar daar wil je je wel echt op voorbereiden, voordat je gewoon een x aantal mensen naar Mars stuurt, en dat het eindelijk na een paar maanden blijkt, dat je eigenlijk geen rekening mee hebt gehouden, dat het entertainment systeem stopt na twee maanden simulatie, en dat je nog acht maanden moet in je reis. Dissensie als? Onder Netflix. Ja, ja. Dissensie verloopt. Klinkt heel lullig natuurlijk, maar het zijn wel problemen, en juist omdat je met mensen werkt, en uiteindelijk zitten er fouten in de mensen, zeg maar, waar je gewoon anderszijds geen rekening mee kan houden, anders dan gewoon echt heel veel van dit soort simulaties doen, en zoveel mogelijk verschillende scenario's te testen. Is dat dan ook statistiek verzamelen in de zin dat je, kijk je kan bedenken hoe het mis gaat, maar dat je ook probeert te achterhouden, hoe groot is de kans dat dit gebeurt als je het 100 keer doet, en er krijg je drie keer slaande ruzie, dat je daar dan op basis van statistische informatie uit probeert te halen? Dat is dus nog een beetje het lastige, ook omdat een redelijk deel van deze basis, die communiceren eigenlijk heel erg slecht. Ze zijn niet per se vijanden van elkaar, maar ze werken ook gewoon niet altijd samen, juist ook omdat ze natuurlijk hun eigen onderzoeksinstituut, hun eigen universiteit hebben, die bijvoorbeeld zo'n psychologisch onderzoek willen doen, ja, en dan wil je natuurlijk niet de psychologische vragenlijst van de andere universiteit gebruiken, daar wil je wel je eigen voor gebruiken, en daardoor mist nog wel een beetje de samenhang tussen veel van dit soort basis. Het klinkt wel heel tragisch dat je onderzoeksonderzoek doet naar, nou ja, bijvoorbeeld het voorkomen van conflicten tussen mensen, en dat je dan te maken krijgt met conflicten tussen de onderzoekers die je daarmee bezig bent. Het is het concurrentiemodel van de wetenschap, natuurlijk, dat werkt hier ook. Ja, precies. Maar dat is dus wel een beetje ook waar we nu naar aan het kijken zijn, dus op de komende IAC, International Astronautical Congress, die wordt in Parijs georganiseerd, ga ik dan ook een, ja graag, een sessie eigenlijk helpen voorzitten om te kijken hoe wij een soort internationaal of zelfs globaal platform op kunnen zetten, waarin dus dit soort analoge missies met elkaar beter kunnen communiceren, en ook eigenlijk beter een soort van nog de missende punten kunnen identificeren. Wat ik net vraag, wat voor kennis is er intussen opgedaan? Wat weten we nu? Wat niet werkt en wat wel werkt, bijvoorbeeld als je mensen in een blikje stopt en de ruimte inschiet voor een hele lange tijd? Nou ja, dat hangt dus weer, meteen heel erg van de crew ook af die je hebt. Ja, maar dat bedoel ik ook eigenlijk, want wat er uit moet komen is, nou ja, selectiecriteria, hoe moet een team in elkaar zitten? Precies. Dat soort dingen wil je natuurlijk weten. En dat is inderdaad nog steeds eigenlijk een beetje de vraag. Er, tenminste, zover ik weet, is er niet één lijst waarin wordt gezegd van, je hebt voor een crew van zeven mensen, heb je drie vrouwen, vier mannen, twee Aziaten, en een minimaal één alfamannetje nodig, en twee mensen met een bril ofzo, dat bestaat nog niet. In ieder geval niet zover ik weet. Ik denk dat het ook heel gevaarlijk kan zijn eigenlijk om zo'n soort vraaglijsten, selectielijst eigenlijk te maken, want ja, de mensen zijn allemaal anders. En op het moment dat je toevallig vijf keer een succesvolle missie hebt gehad met alleen maar Europeanen, betekent niet dat de zesde missie met alleen maar Europeanen ook weer... Nou, laat ik het dan anders vragen. Als jij zegt, het is gevaarlijk om te gaan werken, om te proberen te komen tot een checklist van wat heb ik nodig, als dat niet het doel is, wat kan dan wel het doel zijn? Want uiteindelijk wil je toch dat dit soort onderzoek leidt tot een missie zo inrichten dat er succes volgt? Ja, precies. Dus wat je wel bijvoorbeeld goed zou kunnen doen is om te kijken naar bepaalde karaktereigenschappen of profielen eigenlijk van mensen, hoe zij zich zullen gedragen, en dat ook juist dit sociologisch aspect eigenlijk iets meer rekening mee wordt gehouden voordat we daadwerkelijk mensen voor langere perioden de ruimte insturen. Want op dit moment blijft het nog steeds een beetje dat natuurlijk worden de astronauten bijvoorbeeld voor het ISS ook samen getraind, maar het is nog steeds vaak een beetje aan de aparte organisaties om uiteindelijk te beslissen welke Europeaan er op de volgende missie naar het ISS gaat. Zit het ook niet heel een beetje in welke randvoorwaarde je gebruikt? Want het is eenzijds van, ja, je kunt inderdaad niet, denk ik, nooit voorspellen met deze zeven mensen gaat dat goed, maar ik kan me wel voorspellen, voorstellen dat als je zegt je moet minimaal mensen zoveel privacy organiseren, of dat je op die manier kijkt van wat moet dan mee en hoe moeten we het inrichten om te zorgen dat we die kans minimaliseren? Is daar vandaan al wat? Zijn daar al inzichten in dat je denkt? Ja, daar wordt nog steeds ook heel veel onderzoek naar gedaan, maar ook juist weer op een heel ander niveau, bijvoorbeeld om te kijken naar hoe je de basis zelf inricht, of je veel kleuren wilt gebruiken, of dat je het juist eigenlijk zo neutraal mogelijk wilt houden. Dat soort aspecten. Dat soort aspecten spelen zeker ook een rol. Ja, hoeveel privacy wil je maken? Want aan de ene kant wil je misschien zeggen van ik wil een deur hebben die ik dicht kan staan als ik boos ben op de rest van mijn crew, maar tegelijkertijd heb je weer een hele hoop extra, letterlijk de deur zelf nodig natuurlijk, aan boord van je ruimte station, wat wederom weer heel veel geld gaat kosten en heel veel energie komt überhaupt naar boven te krijgen. Als je eens een boze gordijntje dichttrekt en dan er beter om te zingen. Ja, een ander ding wat ik dan zelf ook interessant vind, wat dus ook voor een deel is gedaan aan boord van die basis in Hawaii, is om naar bepaalde scenario's te kijken. Dus op het moment dat bijvoorbeeld twee teammembers omwille van een mislukt experiment dat ze samen zouden doen niet meer kunnen communiceren, wat zou een goede tactiek kunnen zijn om deze mensen toch weer in ieder geval door één airlock te kunnen laten gaan? Of op het moment dat er love triangles ontstaan en ja op het moment dat je zo lang met een leuke club mensen eigenlijk opgesloten bent, dan zou je bijna kunnen denken van misschien is dit onvermijdelijk zeg maar. Ja dan wil je wel dat dit opgelost kan worden zonder dat er uiteindelijk een iemand buiten boord valt, in ieder geval metaforisch gezien. Ja inderdaad, maar ik begrijp dus ook dat al experimenterend dat je aspecten ontdekt die de moeite van het onderzoeken waard zijn terwijl je daar misschien eerder helemaal niet aan gedacht zou hebben. Zoals wat jij nou zegt kleuren, ja daar zou ik nooit aan gedacht hebben. Deuren misschien wel, maar misschien ook wel niet en nu weet je dan blijkbaar wel, of dat een belangrijke factor kan zijn. Ja dat was dus een van de onderzoeken die wij destijds in Hawaii hebben gedaan. Toen hebben we ook voor een periode van twee dagen, dus 48 uur, hebben we alle deuren. We hadden dan inderdaad kleine aparte slaapkamertjes waarin je eigenlijk gewoon niet kan staan, maar het is net groot genoeg dat je er een eigen bed en een soort kastje hebt waarin je je eigen onderbroeken zeg maar op kan zorgen. Een soort doodkist. Ja ongeveer wel en dat was dan de privacy die je had. Maar toen hebben we dus ook juist een studie gedaan van hoe zou het nou zijn om alle deuren op te laten. Dat je dus op het moment dat jouw crewgenootje snurkt bijvoorbeeld, dat je dat hoort of als die een filmpje wilt opnemen voor vriendinnetjes thuis, dat je daar eigenlijk gewoon op de achtergrond in beeld bijna zou kunnen zijn. En toen merkte eigenlijk wel dat het toch wel heel erg prettig is om in ieder geval iets van een soort afsluiting te hebben. Ik merkte zelf dat je liever bijvoorbeeld andersom in je bed ging liggen zodat je eigenlijk niet naar buiten kijkt. En anderen jouw gezicht in elk geval niet zien, misschien nog net je benen wel. Ja precies, dat je daar net toch een beetje de afwisselingen zoekt en dat je zoiets hebt van ja, zelfs als ik geen deur zou hebben op de maan, zou ik het toch wel heel fijn vinden om op z'n minst een gordijntje op te kunnen houden. Hebben jullie in dit vak contact met zeevaarders? En ik vraag dat omdat, toevallig heb ik een keer gesproken met een zeezeiler. En die vertelde mij precies dit, dat iemand bij hem aan boord is, had een kooien weet je wel en daar had je erg weinig privacy. Maar iemand had voor zichzelf geïmproviseerd wat hij noemde een chambrette. En dat was niks anders dan een teedoek of iets dergelijks of een handdoek die hij had opgehangen zodanig dat zijn bovenlijf, zijn hoofd tot aan zijn middel ongeveer, aan het oog was ontrokken voor de rest van de bemanning. Zodat hij daarmee in elk geval de illusie had van een beetje privacy. En ik kan me goed voorstellen dat onder dit soort clubs dat daar wat kennis is over wat doe je met een kleine groep mensen die geïsoleerd is in een kleine ruimte. Ja klopt. En hier kijken we dus ook eigenlijk inderdaad voor een deel naar van eigenlijk hele oude studies soms al. Van bijvoorbeeld Noord-Bolreizigers die gewoon met een hele kleine bemanning bijvoorbeeld vast zijn komen te zitten in het ijs. Het behouden huis op Novozemla is misschien wel een bekend voorbeeld. Dat waren toch wel echt vrij extreme situaties, zowel fysiek als natuurlijk ook sociaal. Juist omdat je met zo'n, ja, je bent echt op elkaar aangewezen en zonder elkaar dan overleef je het niet heel letterlijk. Dus daar wordt inderdaad naar gekeken en ook een hele leuke link wordt steeds vaker gelegd met het onderwater verkennen eigenlijk. En soms zelfs ook met zowel het ruimtevaartourisme als het onderwatertourisme. En eigenlijk de soort van gelijkenissen die daarin zitten. Ja, uiteindelijk een onderzeeër die op 2 kilometer diepte kan functioneren kan eigenlijk ook op 400 kilometer naar boven functioneren. De drukverschillen zijn eigenlijk heel veel kleiner op het moment dat je naar boven gaat dan wanneer je naar beneden gaat. En ja, dat luchtdichte aspect en het opgesloten zitten en afhankelijk te zijn van de zuurstofflessen die je überhaupt mee kan nemen. Dat is precies hetzelfde eigenlijk als je dieper onder water gaat als wanneer je hoger op de lucht in gaat. En soms niet boven mogen komen om militaire redenen. Weet je, dat is natuurlijk ook een bepaalde psychologische druk die best vergelijkbaar is. Ik zou me ook nog afvragen, want het zit ook een parallel met die basis op Antarctica en zo. Dat is ook vaak zo'n plek waar je dan gedurende een aantal maanden of je nou wilt of niet, maar je kan er ook niet weg. En dat is natuurlijk wel het psychologische verschil met dit soort studies voor mij. Ik voel dat je eigenlijk diep down weet, dat als ik er zat ben loop ik naar buiten. Dat geldt inderdaad voor de mensen in de onderzee natuurlijk niet. En voor mensen in de Antarctica eigenlijk ook niet. Hoe kijk je daar nou? Is dat nuttige informatie? Dat zijn bijna als een soort analoge voor analoge ruimtesvaartmissies, zeg maar. Maar dat is inderdaad echt een geweldige bron van informatie, juist om verder uit te bereiden hoe het zou zijn. En dat vind ik zelf dan ook zo fascinerend met van dit soort terrestrische analoge, die je bijvoorbeeld in diep in de berg in Canada hebt of midden op de vulkaan in Hawaii of die grot die wij dan in IJsland hebben. Dat inderdaad, zodra je buiten staat, zie je geen mensen. Je hebt geen menselijke feel. Eigenlijk de grootste kans om te overleven, zelfs als je de simulatie doorbreekt en zonder je ruimtespak naar buiten gaat, is om terug naar binnen te gaan en contact te zoeken met je MCC. Dus ja, daar zitten inderdaad hele leuke parallelen in en ook hele waardevolle informatiebronnen. Dat is trouwens een kleine sidenote dat we in de Antarctica iemand hadden gehad die corona had. Dan denk ik, nou, dat vind ik dat toch best wel weer knap op een of andere manier. Maar haal je dat nou vandaan? Ja, zelfs dat is natuurlijk ook een analoge hier. Weet je al van dit soort specifieke infecties die je normaal gesproken niet wilt meenemen, dat je dat ook in dit soort settingen niet altijd kunt voorkomen. Ik ben echt neigd te zeggen, zie je wel dat er zo'n lab komt. Maar goed, ergeren labs. Het is eigenlijk in elk lab iets staan. Ja, precies, ook op Antarctica. Het is iets met laboratoria. We kunnen over dit soort algemeen dingen heel lang praten, gaan we denk ik toch niet doen. Ik ben benieuwd, we hadden het al over het project waar je aan deel hebt genomen op Hawaïk. Ik wil graag weten, kun jij vertellen wat daar nou voor bijzonders uit is gekomen? Wat hebben we daar geleerd? Nou ja, wij waren onderdeel van een twee weken maan simulatie. Dus dat heeft ook weer te maken met de communicatietijden die je dan weer met het grond op aarde hebt. Het was dus ook niet zo lang, het was maar twee weken. Het was eigenlijk wel grappig, want de mensen die voor ons zaten zaten daar iets meer dan twee weken. Maar die deden een Mars analoog missie, waarvan ik denk, ik weet niet hoeveel zin dat heeft eigenlijk. Want je kan nooit een soort van instant op Mars zijn om vervolgens tweeënhalve week op het Mars oppervlak te spelen en daarna weer terug naar huis te gaan. Maar toen hebben wij een crew wissel ook gedaan in de basis. Dus zij stonden eigenlijk binnen te wachten, ze hadden een hele leuke maaltijd voor ons voorbereid. Leuk, het is allemaal van dat gefriestroogde astronauten. Dus het is nou niet echt heel erg lekker. Maar goed, wij stonden dan in de airlock en toen begonnen ze al een beetje op de airlock te kloppen. Van hoe spannend, we worden afgewisseld. Dus toen hebben wij eigenlijk een soort van wissel van de wacht gedaan op de maand, terwijl zij terug kwamen op Mars. Dus ik weet niet precies hoe dat simulatietechnisch misschien helemaal is gewerkt. En ik was zelf dan de lead scientist op die missie. Dus ik was er meer een beetje het overzicht aan het houden van de verschillende onderzoeken die we deden. Ik heb dus mijn eigen onderzoek gedaan naar het ontdekken en het in kaart brengen van lavatubes op het maan of het Mars oppervlak. En dan ook specifiek om te kijken hoe je dat van af het oppervlak eigenlijk onder het oppervlak zou kunnen doen. En dat is ook weer een probleem, we weten dat we lavatubes hebben op de maan. We weten dat omdat het grote ondergrondse verschijn zullen zijn... Dat zijn vroegde vulkaankraters of iets dergelijks? Nee, soms mensen noemen het grotten. En dat is dan weer vanuit een aardweedschappelijk perspectief niet correct. Een grot is een erosieve verschijnsel. Wanneer je bijvoorbeeld water hebt dat door een kalksteen heen loogt en eindelijk een deel van het speel meeneemt. Andere mensen noemen het een tunnel. En dat klopt ook niet, want een tunnel suggereert dat het door iets of iemand is gegraven. Meestal door mensen. Dus het is echt een buis en dat komt omdat de lavatubes die ontstaan uit de lava flow zelf. Dus als je lava hebt met een bepaalde consistentie en dat moet heel erg heet zijn, zelfs voor lava heel erg heet. Rond de 1400, 1500 graden Celsius doorgaans. En het moet behoorlijk vloeibaar zijn. Dus het heeft dan een lage viscositeit. Dat voor een deel ook weer komt eigenlijk door de hoge temperatuur. En op het moment dat het zo'n soort uitbarsting hebt, dan moet dat ook nog onder de juiste hoek naar beneden vloeien eigenlijk. Dat is ergens tussen de 0,5 en 6 graden. En als het daar ergens tussen zit, dan zorgt het er eigenlijk voor dat het net langzaam genoeg afkoelt. Om een soort korst te vormen die zich dan bovenop die hele hete flow vormt. En die korst die zorgt dan weer voor dat het geïsoleerd wordt aan de binnenkant. Dus dan heb je het relatieve koude aardappelvlak of maandelpervlak aan de buitenkant. En dan heb je dus die isolerende korst en daar binnen blijft het gewoon nog die comfortabele 1400 graden voor dat lava. En dat lava blijft dus vloeibaar en dat vloeit gewoon door. En uiteindelijk gaat dat of helemaal downhill tot een plek waar het gewoon langzaam uitvloeit. Of het gaat via scheuren of andere gaten of in plekken in het RIOJF eigenlijk van wat er dan ook voor was. Vormt het dan gewoon een dakje als het ware? Precies, die korst wordt eigenlijk een dakje en die sprijt zich dan uiteindelijk over die hele flow heen uit. En die binnenkant van de flow die gaat gewoon door en die verdwijnt uiteindelijk. En die loopt vroeg of laat gewoon leeg? Precies, en dan uiteindelijk loopt die dus leeg en dan houd je dus alleen nog die scheel over. En wat dan ook nog weer een hele leuke feature ervan is, omdat het dan een mooie holle buis is. Kan je soms ook nog hebben dat bij een volgende uitbarsting, dat eigenlijk het lava die buis weer gebruikt. En dat het bijna als een soort rietje waar dan de lava nog een keer doorheen stroomt kan worden gedaan. En dan kan je dus echt verschillende lagen van erupties eigenlijk in een bepaalde lavatube zien. Ja, dat is geologisch weer. Op ideale plekken om een maanbasis neer te zitten dan heb je al gelijk onderdak. De grootste probleem eigenlijk als je op de maan zit is aan de ene kant de straling van de zon. Van diezelfde soort stormen die Starlink naar beneden kan halen. Die kunnen ook mensen naar beneden halen als je op de maan zit. Je hebt natuurlijk de micro-golf-straling, de achtergrond-straling van de Big Bang nog steeds overal vandaan komen. Dus je kan niet per se goed een richting op richting de zon een dikke muur maken. Je moet aan alle kanten beschermd zijn. Dan heb je natuurlijk ook nog de impactors, de micro-meteorieten voornamelijk die je inslaan. Gemiddeld is dat volgens mij iedere uur eentje per 1,5 vierkante meter op het maanoppervlak. Een mens is ook ongeveer 1,5 vierkante meter. En als ze klein genoeg zijn dan is het niet een probleem. Als ze net iets groter zijn, dat hoeft dan nog steeds maar echt een duizendste van een milimeter te zijn. Dan gaan ze door je pak heen, dan gaan ze door jou heen. Dan eindigt het niet al te best voor dat straat. Dan heb je nog de termische verschillen. Zeker rond het equatoriale oppervlak van de maan gaat het toch echt wel omhoog richting de 180 graden plus. En daalt het in de nacht tot ongeveer min 200 graden. Dus dat zijn ook wel vrij extreem verschillen. En dan heb je nog eigenlijk het resultaat van die processen van het maanoppervlak zelf. Dat is het regolith, dat hele fijne stof dat zoveel reactieoppervlakte heeft. Waarom willen we daar heen? Ja, dat is eigenlijk wel een goede vraag. Waarom willen we daar heen? Ik heb eigenlijk nog een andere vraag. Hoe vind je die dan? Want je zegt ze zijn op de maan, ze zijn er ook. Hoe vind je die dingen? Want je ziet ze niet, neem ik aan. Dat is dus wel de grap. Een van de beste manieren en de meest betrouwbare manieren om die te ontdekken is om ze daadwerkelijk te zien. Normaal zitten die afgedekt, is het gewoon een dicht buis. Een lichte lavertube. Waar bepaalde plekken stort soms het plafond gewoon in. Simpelweg omdat het daar dunner was. Of omdat er een groter impact door was die dan uiteindelijk toch het plafond heeft weten te doorbreken. En dat is wat we dan een skylight noemen. Dat is een opening naar de oppervlakte. En kennen we die op de maan? Weet je wel plekken waar die dingen zitten? Ja, en die zitten voornamelijk eigenlijk aan de randen van de mare. Dus de donkere vlekken zoals je die vanaf de aarde ook op de maan kan zien. Die zijn doorgaans een stukje jonger. En die bestaan eigenlijk uit het materiaal dat we nodig hebben. Juist de soort lava om lavatubes te vormen. En dus voornamelijk aan de randen van deze marebasens. Vinden we dus van dit soort lavatubes die net diezelfde hoek weer naar beneden hebben kunnen stromen. Om dit soort lavatubes te vormen. Zijn er dan ook al missies bedacht die daarheen moeten? Want dat klinkt wel een soort van spannend. Er is enorm veel potentie. Het verschilt wel een beetje. Tot eigenlijk zo'n jaar of 10, 15 geleden waren er niet zo heel erg veel ontdekt. En toen waren voornamelijk de grotere organisaties daar een beetje skeptisch over. Van ja, het is al lastig genoeg om op de maan te landen. Waarom willen we daarna ook nog het onszelf nog lastiger maken. En een of andere diegdorkengrat dat we nog nooit hebben ontdekt. Of kunnen exploreren zeg maar. Heel amateur. Daar ook nog even met een touwtje naar beneden klimmen. Dat is een beetje raar. En dan nog even praktisch. Stel je staat daar bovenop robotten en in eerste instantie. Hoe diep is dat dan? Dat is het leuke eigenlijk vind ik dan zelf. Omdat de maan natuurlijk een lagere zwaardekracht heeft. Zoals we weten. Dat zorgt dus voor minder zuurstofproductie uit je water. Maar het zorgt wel weer voor dat je lavatubes een heel stuk groter zijn. Juist gewoon omdat door de lagere zwaardekracht kan je heel veel grotere features maken die nog steeds stabiel zijn. Hier op aarde, ja ze draaien het meer dan 20 meter ongeveer probeert te overspannen. Dan is gewoon het gewicht van de stenen te groot en dan stort het in. En uiteindelijk altijd breder dan dat die hoog is. Of bijna altijd. Dus ja dat is ook een beetje die limiet die we op aarde hebben. Die is rond de 25 meter breed en rond de 15 meter hoog. Maar ja op de maan zijn ze dus een heel stuk groter. En zijn de grootste die we eigenlijk hebben ontdekt. Ze zijn meer dan 180 meter hoog en zijn soms meer dan 80 kilometer lang. Oftewel dit is niet genoeg om een kleine basis zoals wij in IJsselstad doen. Je kan er gewoon echt een hele maanstad in brengen. En je kan er een echte flat van maken. Dit gebouw zou makkelijk in zo'n lavatubed maan passen. Dat heeft enorm veel potentie. En dan vind ik zelf eigenlijk het allerspannendste nog. Wat een soort van untapped goldmine zou kunnen zijn. Zeker op het Mars-oppervlak. Is omdat dit zulke beschermde gebieden zijn. Omdat ze nooit die straling, nooit die meteorieten, nooit die temperatuurverschillen hebben gekend. Als er ooit leven zou zijn geweest op Mars. Dan lijkt het mij vrij waarschijnlijk dat als je daar nog fossielen van zou kunnen vinden. Dat je ondergronds moet gaan. En dus misschien wel in zo'n lavatube wat zou kunnen vinden. Nog even terug naar de vraag van Netto. Is er al nagedacht over missies om naar daar toe te gaan? In het verleden was men daar skeptisch over. Dat suggereert dat dan het veranderen is? Het is een stuk meer te komen. Het zijn heel veel prototype missies. Toevallig is er wel eentje hier in Nederland die zich daarop richt. Waarmee we ook samen hebben gewerkt voor zowel die missie in Hawaii als voor ons huidig project in IJsland. De Lunar Zebro heet dat ding. Een schattig maar briljant robotje. Zes benige robot. Staat het ook voor. Precies van de TU Delft. Daarvan is het idee dat ze als een swarm, als je 100 van die robotjes naar het maan op vlak stuurt. Dan kan je er een stuk of 100 de grond in dumpen. Uiteindelijk zullen daarvan een x aantal het overleven. Omdat het zo'n goedkope robotjes zijn is het niet erg als je 5% verlies hebt. Dan kan je met de rest van de robotjes een lava tube verkennen en uitbrengen. De eerste prototype wordt alleen naar het opvlak. Nog niet naar een ondergrondse tube gelanceerd in 2024. Best wel binnenkort. Het uur is alweer ruimschotsvol. Ik wilde ook nog praten over dat project op IJsland. Maar ik stel voor dat we het een volgende keer doen. Dan hebben we daar meer tijd voor. Voor jullie allebei nog een mogelijkheid om een laatste opmerking te maken. Die heb ik eigenlijk niet. Dat is mooi. Ik kreeg nog wat meer persoonlijke. Een kunstgalerie die bedoeld is om ooit op de maan te staan. Om de wetenschap en maanexploratie... Dat komt ook bij een lava tube. Om dat bereikbaarder te maken voor het algemene publiek. Dat ding heette de Moon Gallery. Die wordt binnenkort gelanceerd naar het ISS. Het is een testvlucht in de ruimte. Er worden uiteindelijk honderd kunstobjecten die daarin gaan zitten. Die terecht horen te komen op de maan. Als eerste galerij van dit is de mensheid op de maan. Zijn dat fysieke of digitale kunstobjecten? Dat zijn fysieke kunstobjecten. Dat ding is 10x10 cm. Daar zitten dus honderd vakjes in. Waarin je iets minder dan 1 cm hebt om je kunstobjecten op de maan te krijgen. Binnenkort wordt die gelanceerd naar het ISS. Heb je ook een URL om met ons te delen? Ja, die moet ik zeker ergens opnemen. Dan verwerkt je dat nog even in de show notes. Als die lancering er eenmaal is, laat het ons weten. Dan kunnen we dat ook nog even bespreken. Ik kom graag weer langs. Ik zit de komende maand wel even in Chili. Daarna ben ik weer terug. Dank je wel voor deze keer. Dank je wel, Michel van Baal. Mijn naam is Herbert Blankesteijn. Dit was Space Cowboys, nummer 89. Over twee weken zijn we er weer. Bedankt voor het luisteren. Tot dan. Dag.