Marsambities molensteen om de nek van SpaceX

We zijn toe aan aflevering nummer 84. Welkom Thijs Roes. Hey, Herbert Blankesteijn. Goed dat je er bent. We zijn er weer eens samen in één studio. Intussen hebben we geloof ik acht Space Cowboys. Ik weet niet eens precies wat het is. Het mist en soms zet het ook een beetje on hold omdat er iets opdrachtig is die je in wacht of niet. Er zijn er een paar onduidelijke bestaanleiders die het niet kunnen zien. En dan hebben we hier een paar andere mensen die het niet kunnen zien. En dan hebben we hier een paar andere mensen die het niet kunnen zien. We zijn er een paar die in wat onduidelijk bestaanleiden. Maar in ieder geval zijn we weer eens een keertje in dezelfde ruimte. Als founders. Ja, inderdaad. Dat is waar. En Luc van den Ambelen. Ben er ook weer. Fijn dat jullie er bent. Als vaste kracht. Dat is het driemandschap van vandaag. En we gaan het hebben over Thijs Roes is wat. Nou, volgens mij zit Elon Musk in een kleine existentiële crisis. Nu pas. Nou, dat had hij op zijn dertiende. Dat vertelt hij altijd. Daarom is hij elektrische auto's gaan bouwen en wil hij naar Mars. Maar of dat nog gaat lukken, dat is even de vraag. Hij is bang dat SpaceX feed gaat. Dat is bij bedrijven van Elon Musk altijd een mogelijkheid. Maar ik zag de angst in zijn ogen. Dus daar zal ik even wat over hebben. Goed, hij had niet geblood of zo? Nee, misschien wel. Dat zou kunnen. Oké, gaan we het over hebben. Luc, noem jij eens wat. Touristen in de ruimte van twee verschillende lanceerbedrijven. Rocket Lab heeft het ontwerp van de Neutron raket aangepast. En dat is behoorlijk gedaan. En Frankrijk wil weer een raket gaan bouwen. Goed zo. Nou, wat heb ik? Ik heb NASA stelt een ruimtewandeling uitwegens space debris. Dat is gebeurd. Ik heb China dat met zijn maanrovertje een heemzinnig, cubus vormig rotsblok. Ja, dat is heel mysterieus. Op de maan. Daar gaan we het niet lang over hebben. Wel noemen. Stonehenge op de maan. Zo iets. En er is een missie gelanceerd door NASA om de koers van een asteroide te veranderen in het kader van het beveiligen van de aarde. Dat zijn mijn belangrijkste onderwerpen. Daar hebben we het natuurlijk de vorige keer niet over gehad. Nee, toch? Dat is in de afgelopen twee weken gebeurd. Dat is daar toch? Ja. Oh, ik dacht dat... Nee, we kunnen het er niet genoeg over hebben. Want het is een interessante missie. Precies. Open het bal. Zullen we het dan toch even op de maan... Oh, dat vind je het leuk? Ja, die is heel spannend. Dat kunnen we kort overzijden. Het is vooral een foto, want die U2-2 rover zag bij het maken van zijn fotokjes aan de horizon een object staan. En dat zag er cubus vormig uit. En ze wisten niet wat het was en dat weten ze nog niet. Maar goed, die foto's zijn gepubliceerd. Het ding gaat koers zetten naar dit object. De gedachten gaan naar een stuk vulkanisch gesteente, dat bij meteoriet-inslagen het stof omheen is weggeblazen. Dat dit ding als enig object daar dan blijft staan en daardoor een beetje opvalt. Ik vraag me zelf af, zou het wel cubus vormig zijn? Ja, dat is het. Het staat aan de horizon. Dat is het grap dat we vaak hebben gehad. Herinneren jullie het gezicht op Mars? Ja, zeker. Nee. Dan moet je maar eens googlen. Face on Mars. De Viking. Als je dat uit een andere hoek ziet, bijvoorbeeld vanaf het oppervlak, heeft het helemaal niks. Nee, oké. Maar ik vind het toch intrigerend, want je ziet het helemaal boven de horizon uitstijgen. Een inkt zwarte achtergrond. Het is hartstikke viervallend. Het is een rechthoekige siluet. Of het ook een cubus vormig object is. Het is zo monolithisch als uit 2001. Daar komt een radioburst uit. Ik denk dat er uiteindelijk een stel aapjes omheen aan het springen zijn. Die zitten al drie millennia te wachten. Ik heb gisteren een ander fotootje gezien. Het lijkt erop dat het een rotsblok is dat net over het randje van een krater staat. Dan heb je een plausibele verklaring. Als het een rejecta is van een inslag, dan zou het het kunnen zijn. Maar ik vind het leuk om te fantaseren dat Artis die Clark wel gelijk krijgt. Jeetje, jongens. Ik vind het ook mooi dat het over die missie gaat. De Changi 4 missie, maar de Yutu 2 rover. Dat gaat stilte stever door. De rover doet iets leuks over de maan. Dat is altijd leuk als dat onder de aandacht komt. Hij gaat er nu heen, maar dat duurt lang. Twee, drie maanden kan het wel duren. Hij is echt aan het voetje. Dat ding staat aan de horizon. Ik schat een paar kilometer. Het is ook grappig. De horizon op de maan is dichtbij. Op aarde is het tientallen kilometers. Op dat bodde dat mensen verkeken, ligt hij snel op. Een paar kilometer heb je al over de horizon heen. Het is een klein ding. 80 meter. Kijk aan. Daar dan nog twee, drie maanden over. Kan hij niet wat sneller? Misschien dat hij niet in blinde planiek recht op de ding gaat. Zo had hij een ander planetje. Ik lees voor van space.com. He's now expected to spend the next two to three lunar days. Dat zijn twee tot drie aardemaanden. Dus twee tot drie maanden gaat hij onderweg zijn. Traversing lunar regolith, dat is dat stof. Updates can be expected, maar op termijn van twee, drie maanden. Hij komt dan wel steeds dichterbij. Daar gaat het over. Dan worden de foto's steeds beter. Dat is een closer look. Mensen luisteraars, we houden je op de ogen. De mode is dichterbij. De eerste twee maanden wordt het alleen vierkanter, gladder. Dan zien we het uit een andere hoek. Als space cowboys nummer 90, dan weten we meer. Dat was mijn eerste onderwerp. Nu jij. Ik heb maar één groot onderwerp. Daar kunnen we het lang over hebben. Ik zie hier weer een waaier aan nieuwtjes. Die heeft Luuk meegenomen. Als wij door de waaier aan nieuwtjes zijn, dan kom jij in het parkie. Het is net Sinterklaas geweest. De grote surprises komen pas later. Het kind is volwassen in jou. Het was launch day vandaag. Over half 9 Nederlandse tijd op 8 december. De Soyuz MS-20 gelanceerd. Russisch ruimtevaartuig met driekoppige bemanning. Met het nieuwtje, twee Japanse toeristen. Een ervan kennen we Yusaka Maezawa. Een broedmilliardair. Een bedrijf vervend kunstenverzamelaar. Ook de meneer die bij Meneer Musk een Starship vlucht om de maan kocht. Dat gaat niet eerder dan Elon Time 2023 gebeuren. Hij was ongeduldig. Hij wilde eerder mijn ruimtebenen halen. Hij kocht een vlucht bij de Russen. Hij is niet eens eentje. Hij heeft ook een stilte. Hij is een persoonlijke assistent. Jozo Hirano ziet continu met een camera of iPhone alles filmen. Dat is zijn werk. Hij verzorgt de vlogs voor zijn baas. Die zal hij dan ook gaan posten. Het wordt een toeristische vlucht van 12 dagen. Hij is 6 uur na de lancering gekoppeld aan het ruimtestation. Hij gaat een beetje uit het raam kijken. Hij wil nog deelnemen aan wat wetenschappelijkse Japanse ruimte. Hij is daar bij betrokken. Het is voor de Russen een tijdje geleden dat die een toerist hebben gelanceerd. De laatste keer was in 2009. Dat was de eerste. Het gaat verder terug. Dit zijn de achttiende en negende privépersoonen die met de Russen zijn meegevlogen. Guy LaLiberte, de man van Cirque du Soleil, was de laatste in 2009. De Russen zijn druk bezig met toeristen. Er is weer plek. We weten dat de Russen niet echt omkomen in het geld. Dat doen ze ook. Een klein dag achteraan. Morgen gaat Blue Origin weer een New Shepard lanceren. We besteden er niet veel aandacht mee aan. We beschouwen het niet als serieuze ruimtevaart. Maar dit is de eerste vlucht waarbij 6 passagiers aan boord zullen zijn. De oudste dochter van Alan Shepard. De naamrever aan dit ruimtevaartuig. Waar gaat hij heen? We gaan 6 mensen hoppen. Een paar minuten gewichtloosheid, prachtig uitzicht. Na 10 minuten sta je weer op aarde. Een hoge kermisattractie. Precies. Mooie futuristische patch emblemen hebben ze gemaakt. Je bent van de emblemen. In deze zitten aan de onderkant van de capsule 3 lettertjes. Dat zijn de initialen van Glenn de Vries. De astronaut die met de vorige vlucht mee vloog. Een paar weken daarna is hij met een vliegtuig ongeluk om het leven gekomen. Dat is een droom. Het wemelt van de toeristen. Dat valt bijna niet bij te bedenken. Ik ga af hoeveel ze betalen. Een bezels die geld zatt, die hoeft het niet te doen. Op is een paar ton. Helden de Russen nu bijvoorbeeld. Dat doen toeristen. Een weekje ruimtestation. Ik vraag me af of het goedkoop is om met Blue Origin mee te vliegen. Als het maar een paar ton zou zijn, zou dat concurreren met Richard Branson. Dan zouden ze het openbaar maken. Blue Origin is heel erg geheimzinnig. Ze adverteren geen prijzen. Als je geïnteresseerd bent, neem contact met ons op. We hebben daar geen inzicht in. Interessant. De NASA heeft een ruimtewandeling uitgesteld. Het is een bericht van 30 november. Het is van 1,5 weken terug. Maar die is niet alsnog geweest. Dat weet ik niet. Ik heb zelf ruimtewandelingen te kijken. We zijn nu op Twitter. Je moet op Mars burn googelen. Een paar mooie foto's van die ruimtewandeling. Er is een foto van de astronaut Mars burn aan het eind van de robotarm. Die reikte helemaal naar boven. Vanaf dat punt maakte hij een overzichtsfoto van het hele ruimte station. Fantastisch. Je moet een antenne repareren. Dat gebeurt blijkbaar niet. Eerst gebeurt het niet. Vanwege aanstormend ruimteafval. In dat bericht ging het over die zwermrussies ruimteafval. Naar aanleiding van de anti-satellietwapentest. Ik vond het interessant om daar de gegevens tegen te komen. Dat NASA zegt dat dat allemaal wel valt mee. De reden dat ze die ruimtewandeling uitstelde was niet zozeer dat het afval waarvan ze bang waren dat ze in de baan ervan zouden komen, gevaarlijk was. Maar meer dat ze het gevaar niet konden bepalen. Dat is niet het geval dat ze in de baan ervan zouden komen. Het was moeilijk om dat assessment te maken. Hoe gevaarlijk is dat? Daarom zijn ze binnengebleven. In een moeite door zijn ze gaan vertellen dat het met de gevolgen van die Russische satellietaanval wel meeviel. Even kijken. De hoeveelheid afval is met maar 7% gestegen. De risico voor de ruimte pakken was met maar 7% toegenomen door die anti-satellietwapentest. Dat was binnen wat ze de laatste tijd hebben gehad bij IVE's, extra vehicular activities, de laatste tijd. Dat is een heel belangrijk punt. Dat is een heel belangrijk punt. Oorspronkelijk waren ze zeer voorontwaardig. Het grappige is dat de Russen het allemaal die upplayen zijn. Ik weet niet of dat dit het geval wat met remtewandeling te maken had. Of een onddwijkmaneuuvre van ietsje eerder. Het stond op de RostKostmods site al heel uitgebreid. Dit wasCHUCKTPRO staat er ook häner. Is dat, als nu upplaying begonnen is het niet verify gemaakt? Nee niet Korean. Dit was omdat er een tweede trap van een Falcon 9 raket langskwam. Dus dat was toch wel heel erg vervelend dat het er op de station daarvoor moest uitwijken. Dus die hebben wat tegen gas gegeven op alle ellende die ze zelf over zich hebben gekregen. Jij bedoelde de bewuste foto's. Er is er nog eentje waarop de astronaut helemaal niet te zien is. Echt geweldig. Dat is dus van Astro. Dus op Twitter, at astro m-a-r-s-h burn. Mars burn. Mooie plaatjes. Hele mooie plaatjes van zijn ruimtewandering. Dat is te gek. Leuk, het twitter even uit. Proberen we nog even in show notes te zetten. Ja. Misschien als je mij een link wilt sturen dan... Ja, dan komt dat helemaal goed. En verder zie ik nog wat ik noem die 7 procent. Toegenomen risico. Als je het in objecten wil hebben, de dienst die daarvoor is, die trackt intussen 1700 objecten meer na die test dan ze voordien deden. 1700 objecten. En dat is vanaf 5 centimeter de diameter geloof ik. Precies, dat moet wel meewaar zijn. Dus daaronder tracken ze niet. Die zijn er natuurlijk ook. Absoluut. Maar daarboven zijn er 1700 stuks met snelheden van in de tientallen kilometers per seconde. Nou, fijn dat het in ieder geval meeviel. Ja, ik denk dat ze gewoon even op de hoogte gaan. Ze vinden dat dit meevalt. Ja, ja. Ja, inderdaad. Lekker is dat. Oké, Luc nog wat? Ja, Rocket Lab. Die kennen we van de Electron raket. Nieuw-Zeeland toch? Ja, precies. Kleine raket die inmiddels aan een hele serie geslaagde lanceringen heeft gedaan. Die hadden al aangekondigd, wij zijn met een grotere raket bezig. Die gaat Neutron heten. Nou, er circuleerden wat plaatjes van eerder dit jaar. Het maap zag er vrij klassiek uit. Ze hadden het er wel over gaan proberen om de eerste trap terug te halen. Dus daar zaten ala SpaceX van die opklapbare pootjes aan. Kort geleden is daar een uitgebreid persconferentie over geweest. Nieuwe plaatjes, filmpjes. En het ding is totaal veranderd. Ook eens dat Kuivje raket geworden. Ja, hij ziet er helemaal zwart. Hij is dus inderdaad van koolstofcomposiet gemaakt. Geen metaal meer. Geen staal. Geen staal zoals bestaanschip. Nou, precies. Dat werd in dat filmpje door de hoge baas van het geheel nog gedemonstreerd. Hij had een plaat aluminium opgehangen in een testopstelling. Heel veel raketten gebruiken dat om van te maken. Vervolgens werd er een moker tegen aangeslagen. Dikke deuk erin, dus dat moet je niet gebruiken. Vervolgens een plaat roestreisstraal. Een beetje SpaceX bashing. Nou, zelfde resultaat. En vervolgens een stukje van die carboncomposite die ze zelf hadden gemaakt. En de mokerslag daarop liet gewoon geen schade zien. Dus ja, lijkt een geschikt materiaal te zijn. Verder hebben ze het een beetje versimpeld. Want wat dat betreft echt een Kuivje raket, er steken gewoon pootjes uit die deel uitmaken van de structuur, de vorm van de raket. Niks uitklappen of iets dergelijks. Verder is hij een beetje... Hij loopt tapstoel. Hij is onder de onderkant veel dikker dan boven. Dat schijnt bij de reentry heel erg gunstig te zijn. Want een dergelijke vorm remt veel sneller af. Hoeft dus minder lang hoge temperaturen te doorstaan. Wat heel gunstig is. En een heel grappige ding, waardoor ik gelijk aan een scène uit een James Bond-film moest denken. De neuskegel bestaat uit vier delen en die klapt als het ware als een bloem open. En gaat daarna, als de satellietoverboord is gezet, weer dicht. Blijft aan de raket verbonden en die hele eerste trap landt in zijn geheel. Dus ja, niks meer. Als je er een half van neuskegels uit zee ophalt, dan haalt het geheel gewoon in één keer terug. Ook weer een mooie foto van een site. Dus het ziet er als een bloem open, daar komt dan de satelliet uit. Ja, inderdaad. De hungry hippo wordt het genoeg, zo ziet het er inderdaad een beetje uit. Maar hij laat het los? Hij kotst het uit in plaats van dat gevoel? Nou, het grappige is inderdaad. De combinatie van tweede trap en payload wordt dan in zich geheel uit de raket geschoten. De tweede trap hangt dus als het ware in de raket. En dat heeft als groot voordeel dat er helemaal geen structurele loads op werken ofzo tijdens de lancering. Maar door die veel lichter kan zijn, veel minder materiaalkost, goedkoper is, want dat is het enige deeltje wat verloren gaat in het geheel. Het is eigenlijk niet echt de tweede trap, het is meer een module in die raket die los opnieuw gelanceerd wordt vanuit die raket. In principe wel. Gappig genoeg. Als je dat inderdaad vergelijkt met de traditionele raketten, zelfs die van SpaceX, als je het vergelijkt met een Falcon 9, is dit een wat slimmer systeem. Maar die second stage, als ik het goed begrijp, brandt nog steeds op in dat atmosfeer. Ja, die is het kwentbal. Inderdaad. Dat is voorlopig goedkoper om te doen. Het is een raket van een meter of 50 hoog. In potentie kan die 15 ton in een lage aardabaan gaan brengen. Vooralsnog wordt er gezegd van we houden het op 8 ton, dat kunnen we garanderen. Even ter vergelijking, hoeveel doet een Falcon 9, weet je dat zo? Dat zit boven de 20 ton, volgens mij. Dus wat dat betreft zit er wel veel verschil in. Maar als we nog even terug grijpen naar mijn vorige onderwerpje, een Soyuz. Een Soyuz weegt inderdaad 8 ton, dus potentieel zou die die in de ruimte kunnen brengen. Verder zeggen ze van we gaan niet rommelen met landen op barges op het oceaan. Dit moet gewoon altijd terugkeren naar de lanceerbasis. Verder hebben ze nog een bijzonderheidje. Het hele ding wordt verticaal gebouwd en ook getransporteerd. Ze leggen hem dus niet op de zijkant. Dat heeft natuurlijk ook weer te maken op zo'n manier belast je een raket op een manier die een raket nooit meemaakt tijdens de vlucht. Dus wat dat betreft kan je ook de constructie weer wat simpeler houden. Dus aan een kant heel revolutionair om een raket zo op te zetten tot ik aandacht. Eigenlijk is dit gewoon een kleine starship. Die weet op precies dezelfde manier. Die heeft ook geen neuskegels die worden afgesteld en zo. Het concept is precies hetzelfde. Maar dit moet veel sneller gaan vliegen. Er worden nieuwe motoren voor die dingen ontwikkeld die al volgend jaar hun eerste test zouden moeten gaan hebben. Volgens mij hadden zij iets over 2026 om ermee te gaan vliegen. Waar vliegt die op? Weet ik dat. Even kijken. Volgens mij hetzelfde als wat Starship gaat doen. Met aan dus? Ja met aan. De neutron rocket. Want we hebben dus al de elektron en de neutron. Dan zal de volgende wel de proton worden. Ja die hebben we de rest al. Oh ja. Oké. Dus fuel. Ik zit gewoon even live mee te googelen bij alles. Dat je gelijk hebt. Precies. We moeten wel de details correct hebben natuurlijk. Ik krijg het zo. Space Cowboys afdeling fact check. Ja precies. En hoe snel is dan ook altijd nog het vragen. Waarvan lukt het me eigenlijk? Ik praat er nu gewoon overheen terwijl ik eigenlijk aan het zoeken ben. Ja nee. En verder hebben ze het dus inderdaad over? Met aan. Precies exact hetzelfde als Starship. En zij willen een turnaround tijd van 24 uur. 24. Dus eigenlijk is de ambitie daarmee heel vergelijkbaar met Starship. Met het verschil dat deze dus veel kleiner is. Veel kleiner. Maar ja hij zit natuurlijk wel in een niche waarin heel veel spullen die mensen willen lanseren past. Dus ja. Nou goede. Peter Beck he. Die CEO van Rocket Lab. Nieuw Zeeland. Wat toch ook wel leuk is. Want het is toch een heel klein land. Nieuw Zeeland. Weinig mensen. We zeggen Nieuw Zeeuws bedrijf. Nieuw Zeeland. Nieuw Zeeuws. Ze hebben natuurlijk makkelijk veel zeben waar ze kunnen lanseren. Want ze lanseren ze gewoon vanuit Nieuw Zeeland. Toch? Of ben ik nou gek? Ik zou het niet weten. Wow. Nee. Rocket Lab. Gaan we ook weer opzoeken. Heerlijk. Dat is een 2x12. Wat voor luisteraar. We hebben dingen die we allemaal uit ons hoofd moeten weten. Wat voor luisteraar heeft dat voor Thijs? Dinga dinga dinga. Gelukkig leem het van tevoren op. Dat scheelt weer. Hoe noem je dat? De basis of zo? Lonsbees. Lounge site. Lounge site. Maar in tussend denk ik dat ik toch maar begin aan het volgende onderwerp. Ja laten we dat vooral doen. Dat is goed hoor. Dat is namelijk die dartmissie. Ik ben er toch. Het is in Nieuw Zeeland. Ik ken het plaatje. Ik wil gewoon. Dat is op de rand van het noorden natuurlijk. Het is het noordelijk eiland. Helemaal aan de oostkant. Op het oostelijke puntje. Er ligt zo'n soort vreemd schier eiland. Van Nieuw Zeeland. En daar wordt gelanceerd. Zoals je het even de kaart ziet aan mijn mede speel. De hiel van de lagers van Nieuw Zeeland. Dan zou je toch denken vanaf Texel zou dat toch ook moeten kunnen. Ik wilde Texelaren hun rust niet ontnemen. De Waldenvereniging had er vast iets over te zeggen. Maar ik denk als Nieuw Zeeland dat kan dan waarom kunnen wij dat dan eigenlijk niet. Wij hebben er gewoon geen zin in. Nederlanders zijn luids. William of Orens Lund site on Tesla. Dat zou ze allemaal kunnen. Luister hadden jullie het twee weken geleden gehad over die dark mission of niet? Ja we hebben het over dark mission gehad. Dan kan ik daar kort over zijn. Hij is onderweg. Toen is hij waarschijnlijk nog niet gelanceerd. Maar inmiddels wel. Dat zal het zijn geweest. Volgens mij werd hij die avond ofzo gelanceerd. Want Ars Technica heeft een stuk van 24 november. Dat was de datum van de vorige Space Cowboys. Met een soort vooruitblik. En met een update van 1 uur 35 em. Ik weet niet precies. Maar dat die lancering succesvol is verlopen. Dus die dark mission is gelanceerd. Gaat naar voor mensen die het gemist hebben de vorige keer de asteroïde Dimorphos. Dat is dan weer een maandje van een grote asteroïde die heet Didimos. Gaat daar met 6,6 kilometer per seconde tegenaan knallen. En dan gaan ze kijken hoe die baan verandert. Om te zien hoe goed ze dat kunnen. En wat het gevolg daarvan is. En of je daarmee als je vroeg genoeg bent natuurlijk. Een asteroïde kunt wegduwen. Wanneer komt die aan? De aarde zou bedreigen. Hij komt aan volgend jaar. Dat is wat ik tegenkom. Precies de datum heb ik even niet bij de hand. Maar ergens in de loop van volgend jaar komt hij eraan. We moeten even de gaat houden. We hebben het er na het vorige keer gewoon over gehad. Zal ik dan overschakelen naar SpaceX? Kom op. Wat is er aan de hand bij SpaceX? Die zijn bezig met de ontwikkeling van Starship. Dat is een lastig project. Niet alleen was het lastig om hem te laten landen. Starship, eerder dit jaar. De grote bottleneck bij het hele project is eigenlijk het maken van de motoren. Kunnen er genoeg Raptor Engines worden gemaakt. Om eigenlijk zo'n schaal te bereiken dat alle Starships snel opnieuw gelanceerd kunnen worden. En dat er een hele vloot komt. SpaceX is daar al een hele tijd mee bezig. Ze zijn al heel lang die Raptor aan het ontwikkelen. Die Raptor lijkt het nu ook wel te doen. Ze zitten op versie 2. Maar zoals het nu eruit ziet is Elon Musk probeert daar de druk op te houden zoals hij bij Tesla de druk op de Model 3 hield. Hij is op zoek naar niet alleen een product dat werkt, een motor die werkt, maar die ook makkelijk te produceren is op grote schaal. Zoals hij altijd zegt, we zijn niet een product aan het ontwikkelen. We zijn de robot aan het ontwikkelen die het product kan maken. Zodat je het op schaal kan creëren. Hij heeft ook altijd gezegd, ontwerp is niet het probleem. Dat lukt wel. Het zit in de productie. Hoe kan je die optimaliseren? Hoe kan je dat dan snel achter elkaar doen? Op dit moment worden er al heel veel Raptor Engines daar de hele tijd binnen geduwd. Op de basis van hier gebruik deze maar, gebruik deze maar. Maar het gaat niet snel genoeg. En nu is enige tijd geleden het hoofd-fortstoeing, hoofd propulsion die is ontslagen. En vervolgens begon Elon Musk te tweeten over bijna existentiële problemen. Bij een hoe grote ramp hij eigenlijk aantrof op die plek. De vraag rondom deze hele kwestie is van gekeken. Ja precies. De problemen waren wel duidelijk. Maar dat de problemen zo groot waren schreef hij, dat had hij niet door. Dat was dan het idee. In McGregor worden die dan gemaakt. In Texas daar staat een productie-kappen-faciliteit waar Raptor Engines worden gemaakt. En die worden dan van daar naar Boca Chica gegaan. En dus in de booster alleen al van de Starship. Dat is dan het vaartuig om het zo maar te zeggen. En dan heb je de raket, de booster. Daar moeten er 30 op. En op die Starship moeten er 6. Dan heb je er dus 35 per lancering. En ze moeten tal van tests gaan doen. En zoals Elon Musk het zegt, moeten er 2 test-lanceringen of 2 lanceringen eind volgend jaar al mogelijk zijn. Tegen het eind van het jaar. Voordat ik de rest van het verhaal even vertel is het wel een beetje de vraag in hoeverre is het nou Elon Musk die als het ware probeert de drukte op te houden. Om gewoon zo hoog mogelijk in te zetten. Om te pokeren als het ware. Zo belangrijk is het. Of is er daadwerkelijk iets aan de hand. Dat is het discussiepunt. Is het pep-talk om iedereen op scherp te krijgen? Of is het echt een probleem? Ja, en misschien is het dus iets een beetje in het midden. Waar het op lijkt in ieder geval is, dus er is op dit moment een V2 van die Raptor Engine. Daarmee zijn ze aan een testen geslagen. Maar waar het nu al op lijkt is dat er een totale redesign aankomt. Dus die Raptor Engine wordt een andere engine. En gaat niet eens dezelfde naam dragen. Dus het wordt geen V3. Het is eigenlijk een terug naar de tekentafelsituatie. Waarbij die dan ook nog... Dat moet allemaal nog af. Hebben jullie die plaatjes nog wel eens gezien? Dat ze er al hangen onder die booster. Dat is een rattenest van bekabeling. Dus ze doen het wel. En het zijn ook bizarre motoren in vergelijking met alle andere motoren die er zijn. Maar de afwerking is er ook nog totaal niet. Ik denk dat hij opeens keek naar hoe lang we hiervoor nodig hebben om dit helemaal opnieuw te doen. Dat is in een jaar bijna niet te doen. Want het heeft ons nu al 2, 3, 4 jaar gekost. En dus ging hij aan de noodbel luiden. Welk punt heeft hij nou op de horizon geplaatst? En dat was voor mij totaal nieuw. Starlink is voor jullie misschien wel bekend. Dus het internet overal. Het idee daarvan van Starlink is dat dat voor Mars moet betalen. Eigenlijk is het idee dat SpaceX zijn inkomsten uit Starlink moet gaan halen. Om gewoon iets van een cashflow te hebben die buiten NASA omgaat. Nu opeens kwam Elon Musk met een V2 versie 2 van zijn Starlink satelliet aan. Omdat de eerste zo slecht zou zijn. Omdat de eerste zo slecht zou zijn. De eerste zou een hoge uitval hebben. Er moet een V2 komen. Die heeft een veel hogere throughput. Dus hij luidde noodklok. Van oh het gaat helemaal verkeerd. SpaceX zou wel eens failliet kunnen gaan. Daar begon het helemaal mee. What? SpaceX kan wel eens failliet gaan. En de reden is dus, want we moeten Starlink zo snel mogelijk online hebben. Dat moet met een V2 satelliet. Die kan alleen door Starship worden gelanceerd. Als dat niet op tijd allemaal in elkaar grijpt. Al die verschillende vliegwielen die aan de gang zijn. Dan kom je in een situatie terecht dat vooral als er bijvoorbeeld vorig jaar een recessie uitbreekt. En opeens geld moeilijk te krijgen is. Als dat allemaal samen zou vallen. Dan zou SpaceX wel eens failliet kunnen gaan. En ehm. Nou eerst maar, denken jullie dat dat waar is? Wat denken jullie ervan? Nee. Er zijn ook andere analyses die dat zeggen. Want als het finish met zou dreigen. Dan kun je gewoon ophouden met de dingen die geld kosten. Ja. Bijvoorbeeld nieuwe Starlink satellieten. Ze verdienen namelijk zat met wat ze voorna zou doen. Voorlopig. Ja. En dat kunnen ze heel lang volhouden. Dus je hebt gewoon een gezond bedrijf. Als Elon Musk ophoudt met geld te storten in zijn ideaal. Oké, daar is het allemaal om begonnen voor hem. Maar als hij gewoon op, als hij het bedrijf wil handhaven. Dan kan hij die ambities op een laag pitje zetten. Bovendien, ik begrijp niet dat een kleine satelliet, waardoor hij er heel veel van gaat lanceren, alleen maar op Starship zou kunnen vliegen. Ik zie die. Hij is groter. Het gaat dus om tegen welke kosten dat moet. Het is een grotere satelliet. Tegen welke kosten kan je die dan goedkoop lanceren. En hoe winstgevend ben je dan dus uiteindelijk als SpaceX of Starship. Dat kan dan alleen maar met Starship. Want de factor van lanceerkosten gaat met 100 omlaag. Dankzij Starship is in ieder geval de claim van Elon Musk. En dan kun je dat Starlink-netwerk zo upgraden dat het tot volle wasdom zou kunnen komen. Dat is dan het idee. Of het dan dus wel of niet vliegt, dat laten we dan maar even in de middag. Wat wel interessant is, is dat je dat volgens mij bij Elon Musk begint te dagen. Hij wist al wel hoe moeilijk het is, dit hele Starship-project. Maar het is ook echt heel moeilijk. Het blijft ook echt heel moeilijk. Wat veel moeilijk is, is naar Mars gaan. Hij zegt eigenlijk, wat moeilijk is, is een volledig herbruikbare. Want waar we alle recette van vandaag over hebben gehad zijn niet 100% herbruikbaar. Dus hij moet volledig herbruikbaar zijn. En dus eigenlijk allerlei soorten condities aan kunnen. Op allerlei verschillende soorten manieren dat kunnen doen. En zulke soort motoren zijn eigenlijk gewoon nog nooit gecreëerd. Die dus als het ware de hele tijd opnieuw gebruikt kunnen worden. En dan ook al die temperaturen van heel koud tot heel heet aan blijven kunnen. Voor langere tijd. Dat is allemaal nooit gelukt. En pas als er een motor is die dus op schaal dat wel kan doen. Dan is het, zoals hij zegt, als dat gelukt is. Dan heb je eigenlijk het hele probleem van multiplanater worden opgelost. Want dan heb je dus blijkbaar... O nee. O nee. Onder andere. Maar er zijn nog een paar aandringtjes. Dat is de grote bottleneck, zegt hij, voor alles. Want alle andere kunnen we al oplossen. Dat is bullshit. Het is wel opvallend dat hij zegt, inderdaad heeft getweet, van... Wauw, het is een stuk moeilijker dan ik dacht. En af en toe twijfel ik er wel aan of het ons gaat lukken. Dat heeft hij nooit eerder gezegd. Zij die deze week dus weer in een interview met CEO's bij de Wall Street Journal. Heel gaaf interview. Half uur. Waarbij hij echt even de hoofdpunten nog eens herhaalde. En ook een update gaf over alle producten waar je de laatste tijd iets minder over hoort. Zoals Starship. En daar was hij... Toen werd hem gevraagd, wat is er nou eigenlijk zo moeilijk aan? Toen kon hij dat even vanuit First Principles goed uitleggen. En daarin gaf hij ook eigenlijk aan van... Ik weet eigenlijk niet... Voor de eerste keer begin ik soms te twijfelen of ons het eigenlijk wel lukt. Want hij kijkt op dit moment erg tegen de berg aan die ze nog moeten beklimmen, volgens mij. Ja, en die zit niet alleen in de motor, hoor. Ik zie steeds meer berichtjes rondgaan dat er nu stilletjes vanuit wordt gegaan. Dat de eerste poging om een Starship in een baan om de aarde te brengen... En hem weer te laten landen, zal eindigen in de atmosfeer. Omdat het hitteschild niet functioneert. Ja, dat hitteschild is nog steeds een probleem. Ja, daar wordt aan geknutseld. Als je nu kijkt naar de buitenbekleding van Starship... Die op de nominatie staat om de eerste vlucht te gaan doen. Zie je inderdaad kleurverschillen. Er zijn minstens twee verschillende typische tegels aangebracht. En op het moment dat je een korte motortest doet van twee seconden... En er vallen al acht tegels af... Je kan het je niet voorloven. Een tegel op een verkeerde plek betekent gewoon dat je je schip kwijt bent. En het gaat dan wel over een schip wat straks 100 mensen zou moeten vervoeren. Dus de tolerantie is nul. Het moet een perfect hitteschild zijn. Dat zal nog een tijdje duren dat ze dat onder controle hebben. Dat is echt niet volgend jaar al. En daar is dus weer de uitdaging om genoeg van die heat tiles op schaal te kunnen creëren... Dat het er niet klauw om het geld kost. Dus we moeten een betaalbare manier hebben om dus die duizenden van die heat tiles te maken. Wat dat betreft twijfel ik of ze het goede pad hebben gekozen. Ze zijn dus nu voor ease of manufacture gegaan in plaats van betrouwbaarheid. Ik denk dat het handiger was geweest van... Imiteer het hitteschild van de space shuttle maar en lijm er maar piepschuim en hittetegels op. En intussen ontwikkelen wij een beter systeem verder. Dus ze hebben nu gelijk gezegd dat we gelijk voor dat hele ambitieuze gaan. En dat zouden ze twee, drie jaar extra kunnen gaan kosten. Anders zouden ze niet vanuit first principles redeneren. En dat is natuurlijk wat ze doen. Het lijkt er nu op dat ze dat niet goed genoeg gedaan hebben. Ze hebben dus niet goed genoeg de risico's ingeschat. Dat vind ik een enorme tegenvaller van iemand van wie ondergetekend... Zeker toch allemaal een beetje de indruk hadden van... Hij is het genie die de oplossingen heeft voor dit alles. Is hij ook wel maar dus blijkbaar niet voor het kliksysteem... Waarmee die het heat tiles dan vast moeten. Want daar komt het telkens op uit dat er dus een kliksysteem is... En dat lukt niet om dat te vervolmaken. Het is heel knullig dat het op zo'n ding ook vaststaat. Want dat samen met de Raptors. Die Raptors doen het dan wel. Dus hij kan dan vliegen dat ding. Maar die heat tiles, dat is nog een onopgelost probleem. Dat is echt lastig. Volgens mij is het wachten tot het testen begint eind januari. Als het goed is. Als dat maar doorgaat. Ik kan me dat ook niet voorstellen. Maar dat is niet de reden dat je dat niet moet testen. Je hebt straks te maken met een raket met 29 motoren die moeten ontsteken. Dat is natuurlijk theoretisch berekend. Maar het is altijd zo dat een raket met meerdere motoren... Een bepaalde volgorde hebben. Omdat je... Een beetje ontsteking. Precies. Want het gaat trillen. De tweede gaat trillen. Want als daar harmonische golven in ontstaan... Vliegt je hele raketten al uit elkaar. Dit zijn 29 motoren. Je kan je voorstellen dat er minstens 1000 sequenties te bedenken zijn. Op welke volgorde moeten we die motoren ontsteken. Dat hebben ze nog nooit geprobeerd. Het is de grootste raket ooit gemaakt. Precies. Moet je nagaan met wat een basic ding je dan bezig bent. Je bent bezig met het omhoog krijgen van een raket. Pure omhoog krijgen en eventueel veilig achterlanden. Daar hebben we het ook over. Maar het doel is, Mars bereiken... Daar zit nog een hele hoop tussen. Dan praat je ook over het fysiek en mentaal welbevinden van de mens. Verbouwen van voedsel. Voedsel, straling. Maar die zijn wel overkomelijk. Nee, nee, nee. Dat is een musk uitspraak. Dat is eigenlijk al lang ongelofelijk. We weten niet hoe dat moet. Je moet onder de grond wonen. Maar je moet eerst naar Mars vliegen. Wat doe je als je je schip in uitstekende conditie hebt. Perfect in de precies uitgerekende baan om de rode planeet komt. Maar je hele crew is doodgestraald. Daar heb je ook niks aan. Je komt in de interplanetaire ruimte. Daar is het stralingsregime voorsrekelijk verenigd. Er werd al eens gezegd dat astronauten die we gaan lanceren... ouwe mensen moeten zijn. Zodat ze niet meer de tijd van leven hebben om kanker te krijgen. Want de doos is straling die ze onderweg oplopen. Dus zo simpel is het inderdaad. Dan ben je in die baan om Mars. Die landing moet goed aflopen. Dat is ook allemaal met bemannde raketten. Is dat nog nooit gedaan? Dan kom je daar en je hebt het. Je gaat toch gewoon onder de grond wonen. Ja, dan moet je wel eerst, terwijl je nog niet onder de grond woont... je ondergrondse verblijf gaan maken. Dat is een boormachine van de Boring Company. Je hebt een schepje meegenomen. Dat is het. Ik kwam laatst ook nog tegen hele designs al... om een habitat te maken op basis van een gelande starship. Een kleine trucje wat je daarmee moet uithalen... is dat je hem eerst even neer moet leggen. Dan is het makkelijk om de Marssoil eroverheen te leggen. Al die stappen moeten bedacht en getest worden. Getest op aarde. Daarna ga je vluchten ondernemen onbemannd. Dat ga je niet proberen met een bemanning aan boord. Je moet dat allemaal proberen op Mars. Elk van die stappen kost jaren. We praten echt over eeuwen voor dat dit lukt. Nee, dat niet. We zijn weddenschappen. De gebroeders' ride met hun eerste vlucht... was ongeveer 50 jaar voor de eerste maanlanding. Het is niet gek om te bedenken dat 50 jaar na de eerste maanlanding... we kunnen veel als mensen. Als je naar de ontwikkeling in dat soort stappen kijkt... hoe lang doet de mensheid al aan geneeskunde? Dat begon met plantjes en wat je in de natuur tegenkwam. Op een gegeven moment werd er een microbe ontdekt. En werd er ontdekt hoe je medicijnen moet ontwikkelen. Op basis daarvan. In de techniek precies hetzelfde. Stoommachine, auto, vliegtuig, geluidsbeeld kunnen vastleggen. Dat is een ontzettend exponentieel stijgende ontwikkeling geweest. Maar die is me een partij aan het aflappen. 50 jaar geleden stonden we op de maan. En we zijn nog niet terug geweest. Sterker nog, we kunnen niet terug als we vandaag willen vertrekken. Er staan ontzettend technologische doorbraken aan de vooravond van. Er zijn verschillende soorten technieken aan het samenkomen. Dat is nu bij SpaceX ook al zo. Dat is ook op de schouders van degene die voor is gekomen. Maar toch ben je bezig met stap 1 van de reis naar Mars. En je praat al over een faillissement van SpaceX. Het is een spannend verhaal. SpaceX hoeft niet failliet te gaan. Maar dan moet je wel ophouden geld te storten in dit soort fratse. Ik denk niet dat het fratse zijn. Ik denk niet dat SpaceX niet gaat. Omdat Elon Musk met zijn privévermogen nog jaren door kan. Afgelopen weken heeft hij inderdaad voor een aantal miljarden aan Tesla aandelen verkocht. Daarvan wordt gezegd vooral om deze problemen op te kunnen lossen. Nee, dat is een heel ander verhaal. Hij kon meerdere klanten vliegen in één klap slaan. Hij kon geld verkopen. Daarom kon hij er belasting over betalen. En dan had hij wat minder gedoe. Dat hij de hele tijd werd genoemd als een van die miljardairs die belasting zou ontwijken. Hij betaalt tientallen miljarden aan belasting inmiddels. En het andere was dat hij heel slinks met zijn heel ingewikkeld optiepakketsysteem... ...hij kan nu dit verkopen en tegelijkertijd nieuwe opties kopen. Bijmee hij uiteindelijk meer aandelen Tesla heeft dan ervoor. En toch belasting erover heeft betaald. Doppel is hij niet. Misschien niet helemaal realistisch. Onder de streep heeft hij dus weer meer. En er is volgens mij... ...als hij op een gegeven moment Tesla nog steeds een beetje zijn bijbaan is... ...als ik het allemaal goed begrijp... ...die is liever alleen maar met SpaceX bezig... ...als hij uiteindelijk gewoon... ...stel hij is diep in de 50 en SpaceX in de wereld bijna verliet gaat... ...gooit hij er misschien alsnog die Tesla miljarden tegenaan... ...dan staat hij alsnog misschien op Mars. Maar het basispunt wat jij aanvoert... ...we zijn inmiddels 80 jaar met raketteknologie bezig... ...en we willen een bepaald soort motor ontwikkelen en het lukt ons niet. En dat is inderdaad wel iets wat mij nog steeds verbaast. Omdat het zo moeilijk is. In principe dat er nog steeds af en toe raketlanseringen mislukken. Ik begrijp het niet. Ik begrijp het echt niet. Dat is wel een goeie. Want als je het aantal ongelukken gewoon door mechanisch falen van de raketten... ...vergelijkt met wat er in de luchtvaart gebeurt... ...presteren we toch echt niet zo goed hoor in die raketten. Ze zijn natuurlijk niet herbruikbaar. Dus heel vaak moet je ze testen en dan moeten ze het doen. Het herbruikbare maken van raketten heeft voor hele nieuwe technologie gezorgd. Die moest getest worden. Heeft een hele hoop ongelukken opgeleverd die ingekalculeerd waren. Dus zo erg is het allemaal niet. En dat moet nu heel erg betrouwbaar worden. En we weten nog niet hoe betrouwbaar het is. Maar sinds een tijdje zijn er toch al geen ernstige dingen meer meegebeurd. Erstig als een... Zelfs als het gaat om nieuwe typische raketten... ...die nu inderdaad als broodjes uit allerlei fabrieken over de hele wereld komen. Maar als er inderdaad wordt geconcludeerd van... ...ja, de tweede trap is wel netjes afgescheiden... ...maar de motor is niet gestart. Dan hebben ze iets van... Jezus jongens, we zijn inderdaad bijna een eeuw bezig. Waarom lukt dat niet? Zo ingewikkeld. Het is wel rocket science, maar het is geen telvenaarrij meer zo langs. En dat... Misschien moeten we inderdaad eens een hypotechneut uitnodigen... ...die ons dat komt vertellen. Waarom het zo moeilijk is? Waarom het zo moeilijk is na 80 jaar ervaring in het bouwen van raketmotoren. Maar dus niet van goede herbruikbare raketmotoren. Daar komt het, eh? Rapidly reusable. Daar is er opzettend veel meer software in die dingen gaan zitten. Wat de foute kans natuurlijk vergroot. Ja, zeker. Het eerste Ariane 5 spat uit elkaar... ...omdat er een verkeerd navigatieprogramma was geüpload. Niet omdat er iets fout was in de raket. Dat kom je ook al tegen natuurlijk. Nou, ik weet niet of het positief nieuws is, maar even afrondend over corruptor engines. De vorige senior management is dus weg. Dat is die Will Heltsley. Die deed een paar jaar. Die is nu verdwenen en nu moeten... Even kijken hoor. Lee Rosen en Rick Lim zijn ook weg. En nu is het uiteindelijk Jacob McKenzie. Die werkt al zes jaar voor SpaceX. Die moet het nu allemaal gaan vlot trekken en gaan oplossen. En ik ben benieuwd. Nou, ik ben benieuwd. Er moeten dus, zoals Elon Musk het zei, eind volgend jaar... ...moeten er twee starships per week vliegen. Twee per week. Dat soort dingen heb ik altijd grote moeite om te geloven. Maar als het zo ver is, dan zal ik het graag uitspelen. Ik zie het inderdaad ook niet gebeuren vanwege alles wat we net al hebben genoemd. Er ligt nog zoveel in de weg. En wat dat betreft... Ik heb al vaker gehoord dat de manier van werken bij SpaceX... ...echt redelijk extreem is. Dat de tachtig uurige werkweek heel normaal is daar. Dat hij nu inderdaad de fout constateert... ...en een mailtje stuurt naar iedereen. Met daarin ook nog even tussen de regels door. Alleen als jij hele ernstige familiale redenen hebt... ...om het aanstaande vrije feestweekend niet bij ons te zijn. Dat schrijft op de avond van of na de Thanksgiving. Ik had voor het eerst in jaren een vrij weekend gepland. Ik ga in de fabriek er zijn en blijf er slapen. Als of dat de problemen oplost. Moet je er ook niet mee rekening houden dat je je personeel aan het uitknijpen bent. Als je langer termijn denkt ben ik het eens met Elon Musk... ...dat het zo kan zijn dat er maar een beperkt window is voor de mensen. Om wat van vreemde redenen kunnen we op dit moment niet bedenken... ...een vreemde middeleeuwen aanbreken die 200, 300 jaar duurt. Dat heeft de geschiedenis al heel vaak laten lopen. Je moet niet zeggen dat je moet gedragen alsof dat venster inderdaad er is. Dat zegt hij dus van wel. We moeten ons juist wel gedragen. Als het venster eindigt weet je niet wanneer het eindigt. Er kan eind dit jaar zijn. Er is toch een groot verschil. Ik weet niet of dat het eind is. Al die merck-meck-achtige films waarbij je ziet dat het een post-apocalyptic wereld is... ...waarin de technologie van nu leidend is van wat je in zo'n post-apocalyptic wereld hebt. Het is niet gek om te denken dat mocht er een slowdown komen... ...dat de technologische ontwikkeling stagneert. Als je de techniek al voor handen hebt en je hebt de problemen al opgelost... ...dan kan je voorbij zo'n punt werken. Stel dat je met z'n allen tot de conclusie komt dat we zo hard mogelijk moeten werken. Dat is echt dat we zo'n strategie moeten kiezen dat we zo snel mogelijk klaar zijn. Dat is niet hetzelfde als zo hard mogelijk werken. Dat is zoeken naar een optimum. Dan moet je zorgen dat je die mensen niet uitknijpt dat ze blijven functioneren. Op het moment dat je bezig bent ze uit te knijpen is niet gezegd dat ze optimaal functioneren. Zelfs dat niet. Het is een managementprobleem. Met kerst in de fabriek blijven slapen is niet gezegd dat dat de oplossing is. Dan moet je zorgen dat je je mensen voldoende rust geeft. Ik heb het al eens gezegd dat ik het niet kan doen. Ik heb het al eens gezegd dat ik het niet kan doen. Ik heb het al eens gezegd dat ik het niet kan doen. Ik heb het al eens gezegd dat ik het niet kan doen. Ik heb het al eens gezegd dat ik het niet kan doen. Ik heb het al eens gezegd dat ik het niet kan doen. Ik heb het al eens gezegd dat ik het niet kan doen. Ik heb het al eens gezegd dat ik het niet kan doen. Ik heb het al eens gezegd dat ik het niet kan doen. Dat is meestal het idee. Ik snap het wel. Als het elders niet werkt, waarom zou het daar wel werken? Met de juiste gaven voor deze business is eindig. Dan moet je de mensen die je hebt, niet opbranden. Dan moet je zorgen dat ze niet vertrekken naar andere bedrijven. Dat ze niet vertrekken naar een andere business. Dat ze niet dood neervallen. Ik denk dat dat wel meevalt. Ik ben er sowieso al een. Die heeft daar gewerkt en terug is gegaan naar Google. Waar je ook niet echt een luise leven leidt. Waar je ook niet echt een luise leven leidt. Een vriend van mij werkt op Google. Die zei dat ze nog nooit zo gewaardeerd gevoeld had in een baan als hier. Dat hoeft niet alleen. Die kan vanuit huis werken. Bij SpaceX geeft je je leven aan. Dat is een heel moeilijk verhaal. Als je rondkijkt bij die lanceringen. Je kijkt in het publiek wie er klappen staat. Als ik daar rond zou lopen, zou ik de oudste zijn. Ik ben nog geen 40. Allemaal van in de 20, net uit school. Met een grote visie. En energie om op te branden. Passie en ambitie hebben daardoor heel veel voorover. Dat zien we in de maatschappij wel vaker vanuit gaan. Als een Trump die langskwam. Een hoop mensen van onze generatie denken. Je kan vrij snel je hele samenleving om zeep helpen. Je kan vrij snel je hele samenleving om zeep helpen. Dat kan binnen een paar jaar gebeurd zijn. Als je ziet hoe snel in de Verenigde Staten. Bijvoorbeeld het verschil tussen de Armen en de Rijk. Hoe snel de Verenigde Staten van hun troon aan het vallen zijn. Ten opzichte van China. Dan moet de ambitie van China maar net zo zijn. Dat zulke dingen gedaan kunnen worden. Ik vind dat er bij halve SpaceX en Tesla weinig inspirerend uit de Verenigde Staten komt. Weinig inspirerend uit de Verenigde Staten de laatste jaren. Aan zulke plannen. Dus hoewel ik de praktische kant wel respecteer. Je kan mensen niet helemaal kapot maken. En dat allemaal. Dan snap ik de urgentie en de noodzaak. Maar er zit wel iets in dat een Elon Musk niet heel vaak langs komt in de geschiedenis. Dat is absoluut waar. Het is een van de weinige zieners. Dat vind ik zelf ook. Ook het feit dat wij het al een aantal jaren hebben over... Elon heeft dat gezegd. Maar het is Elon time. En daar zie ik hem dus niks van leren. Hij blijft onrealistische termijnen noemen. En dan zie je daarin de hele pers. Een groot deel van de mensen die dat volgt weten. Keertwee ongeveer. Dan hebben ze iets van zou het niet veel verstandiger zijn om dat wat bij te stellen. En het echt realistisch te noemen. Anders gaan mensen niet rennen. Je moet altijd een gevoel van extreme urgentie creëren. Maar niet te lang. Het rennen lijkt nu zijn vrangen vruchten af te werken. Dat is ook bij Tesla. Die zijn nu voorbij dat punt van dat grote rennen. En voor de eerste keer kwam een e-mail van... Jongens jullie van het eind van het kwartaal niet meer te rennen. Doe maar wat het goedkoopst is om die auto's te leveren. In plaats van dat je het nummertje per kwartaal probeert op te krikken. Stel dat het probleem wordt opgelost en ze vliegen eenmaal. Dan is dat een totaal andere dynamiek waar het bedrijf in het recht komt. Ze willen eerst op dat punt komen van... We kunnen de kerst op grote schaal produceren. Ze doen het, ze werken het. Dan kan het pas gerust worden. Elon Musk is zo ongeduldig omdat hij het gevoel heeft... dat hij al een paar jaar verloren is bij Tesla. Omdat hij al 20 jaar hiermee bezig is. En die sidejob gaat doen om de wereld naar duurzame energie te krijgen. Dus dat even tussendoor. Elon wil heel erg veel. Dat is een hele mooie keuzes. Tot zover. In ieder geval eind januari gaat er toch een lucht in. Mooi zo. Rondvraag. Luuk, jij nog wat? Laat ik het inderdaad wat kort houden. Het verhaal is ook niet helemaal glashelder. Frankrijk wil weer een raket ontwikkelen. De andere route is Ariane Spas. Het Franse bedrijf dat de Europese arianeraketten op de markt brengt. Die hebben nu zoveel geld van de Franse staat gekregen. Dat er een soort subcompany wordt opgezet. Mayaspace. Die een kleine herbruikbare raket gaat bouwen. Nu al zou je denken. Die gaan natuurlijk ontzettend achter de feiten aanlopen. Dat is een hele grote groep. We hebben het net uitgebreid gehad over wat herbruikbare raketten allemaal vermogen op het ogenblik. Dit vindt wel plaats in een vreemd tijdsgewricht. Als je kijkt in Europa, ruimtevaart en industrie. Je ziet aan alle kanten vooral uit Duitsland en Engeland zelfs initiatieven voor kleine raketten komen. Die men ook nog herbruikbaar wil maken. Dat is een hele grote groep. Dat is een hele grote groep. We staan op het punt om afscheid te nemen van de Ariane 5 raket. Die de afgelopen 20 tot 25 jaar een moment had. Dat de helft van de commerciële satellietlanseringen in handen hadden. Van die raket gaan we afscheid nemen. En de Ariane 6 komt eraan. Die niks meer is dan een iets gemoderniseerder en goedkoper te produceren Ariane 5. Arianne 5, maar zonder enige herbruikbaarheid. Uit steeds meer hoeken hoor je eigenlijk van ja die raket is nu al verouderd en die gaat waarschijnlijk maar heel kort de rol van een soort tussenpauze spelen. Intussen is Duitsland van alles naar zich toe aan het trekken in het ontwikkelen en bouwen van raketmotoren, wat vroeger inderdaad toch best een Franse dingetje was. En een paar weken geleden geloof ik heeft Macron een paar miljard geïnvesteerd in een visie Frankrijk 2030 waar ruimtevaart inderdaad een heel groot ding moet moeten worden. En ja ook in dat licht lijkt het dus een beetje van ja Franse gekrenkte trots. Wij willen geen tweede viool spelen inderdaad jaren 70-80 waren zij de grote jongens op het gebied van raketten en zij willen nu in dit gaatje gaan gaan springen. Nou er was dus inderdaad een initiatief om een nieuwe raketmotor te ontwikkelen die herbruikbaar zou zijn. De Prometheus daar gaan we er eentje in een kleine raket monteren daar gaan we testvluchten mee doen. En Mayaspace lijkt de opdrachten hebben gekregen om eigenlijk voordat die testvluchten nog plaatsvinden dat concept te nemen en door te ontwikkelen in een kleine raket die inderdaad alleen maar kleine satellieten zou kunnen lanceren maar wel herbruikbaar zou zijn. Dus ja wel een ontzettend interessant concept. Een hoogtijd dat Europa zich een beetje gaat herorienteren van wat moeten we nou doen om er straks een beetje bij te kunnen blijven. Maar tegelijkertijd en dat is dan toch wel weer het grote nadeel van Europa. Er komen allerlei nationale belangetjes omhoog en het wordt weer een heel groot politiek verhaal. Dat is wel jammer. Ik zou het ESA zo ontzettend gunnen dat ze de koppen bij elkaar steken, de buitens eerlijk verdelen en zeggen van kom jongens met vereende krachten laten we nu snel wat aan reusable launchers gaan doen. Je staat toch ook inmiddels denken dat er misschien in Europa op een gegeven moment een rocket lab, een SpaceX-achtig bedrijf opstaat dat eigenlijk die contracten gewoon binnen sleept met veel meer, veel dynamischer en flexibeler producten kan ontwikkelen. Het is weinig, het is heel klein en de meesten zitten toch echt nog onder de vleugels van de traditionele structuur van nationale ruimtevaart- agenten of ESA of een combinatie daarvan en dan blijven we maar in... Als er zo'n bedrijf opstaat wat Thijs bedoelt dat iets moois kan dan ontstaat er al gauw in een andere land een concurrerend bedrijf en dat krijgt dan een deel van de poet omdat dat andere land ook aan bod moet komen. Je bent je geld ontzettend aan het versnipperen over hele kleine dingetjes waarvan je al weet dat de meesten het niet gaan redden. Dus inderdaad denk nou een keer goed na, maak een goed plan en ga er geld voor. Maar nog niet. Het feit dat hij niet herbruikbaar is, kijk er zal natuurlijk wel iets van de markt blijven voor de niet herbruikbare. Alles dat op een of ander manier toch niet terug hoeft te komen om het zo maar te zeggen, dat hoeft dan sowieso niet op die manier. Kan me voorstellen dat er misschien, maar dat zeg ik als leek, dat er misschien ook nog wel een ander soort techniek ontwikkeld wordt rondom de raket of dat je misschien ook voor een tweede trap sommige van die technologie nog zou kunnen gebruiken. Ik weet niet of jullie iets vanaf weten. Nou ja, er wordt natuurlijk heftig nagedacht over hoe kunnen we ook tweede trappen herbruikbaar gaan maken. In principe is dat Starship als je het op die manier wil zien. Is dus nog niet gelukt. Dat is nog niet gelukt. We hadden het net over die Neutron. Daar heb ik ook al wel schetsjes gezien van uitklapbare dingen aan die tweede trap zodat die onbeschadigde atmosfering zou kunnen. Er wordt over nagedacht, dat op zijn minst. Het voelt voorlopig als nog, want dan is 40% herbruikbaar of zo wordt het dan genoemd. Ja, of zoiets. Het lijkt alsof er nog wel een markt blijft voorlopig daarvoor. Vooral als de voorinvestering zo hoog is als je dus de problemen van volledige herbruikbaarheid moet oplossen. Hoe klein is deze? Want het zou een kleintje worden. Ja, ik heb daar directe gegevens van. Ik geloof het niet. En dit is dus los van de hele Ariane 6 die dus ook worden geplikt? Ja, zeker. Dat ding is in principe af. Daar kunnen we ook niks meer aan veranderen. Dan blijf ik even bij de Ariane. Even vooruitblikken naar iets dat eraan zit te komen. Dat is de lancering van de James Webb telescoop. Oh, wacht even. Nou wordt het weer spannend. Ja, dat gaat op een Ariane 5. Dat zal de laatste zijn. Dat is op een Ariane 5. Is dat ding heel betrouwbaar? Ja, zeker. Zeg dat nog een keer. Ja, Ariane 5 is een enorm goede raket. Can I quote you? Ja, dat klopt als hij toch ontploft. James Webb staat gepland voor 22 december. Woensdag 22 december. Space Cowboys dag. Vlak voor onze volgende uitzending. Ik wil heel graag hou onze Twitter in de gaten. At Space Cowboys Pot. Wat is jouw Twitter handle? Blank. Blank. Blank. En de mijne is Thijs Roes. En wat is die jouw? Lucreation. Hou die allemaal in de gaten. Want misschien dat we een Twitter Spaces doen rond die tijd. En anders hebben we misschien, als die een beetje uitgeteld wordt, hebben we misschien wel een uitzending die live meekijkt. We kijken wel eventjes hoe het precies loopt. Hou ons Twitter in de gaten. En het zal lang onzeker blijven omdat natuurlijk het precies moment van die lansering lang onzeker zal blijven. Ja, alhoewel die op dit moment dus gepland staat voor woensdag 22 december op ongeveer 1 uur middags. Dus kijk. Maar goed, hij is wel vaker een keer gepland. Wat dat betreft wachten we er al natuurlijk al, wat is het? Hij is 11 jaar uitgesteld, de lansering. Niet in één keer. En nu is ook nog de vraag, gaat hij daadwerkelijk voor de kerst? Maar het zou zo maar kunnen. Ja. De opvolger van de Hubble, moeten we hem nog uitleggen? James Webb Telescope? Nee, dat krijg je me naar een eerdere aflevering. Ja, precies. Luister veranderen. Maar stay tuned, want dat gaat gebeuren. Ik denk dat iedereen die knijpt de billen bij elkaar in de hoop dat dit ding niet tot een grote vuurbal van wordt. Ja. Dat zou echt. Dat denken we niet aan. Dat zijn de middeleeuwen. Dat zou best officieel begonnen, denk ik. Dat is wel, ja. De tweede middeleeuwen. Oké. De donkere dagen. Tot zover Space Cowboys. Dankjewel Thijs Roes. Dankjewel Herbert. Dankjewel Luc van den Emelen. Graag gedaan. Dit was Space Cowboys 84. En dankjewel voor het luisteren. Aloménten. En bedankt voor het luisteren. En tot de volgende keer. Met de volgende Space Cowboys.