Lancering telescoop van de hoop wéér uitgesteld

Hallo allemaal, welkom bij Space Cowboys aflevering nummer 83. 83 en we nemen hem op op 24 november en vandaag doen we dat met Thijs Roes, ondertekende. Tegenover mij staat Luc van den Abeelen. En met Michel Vermael. Waar gaan we het over hebben Thijs? Wat heb je bij je? Nou, Dart is net gelanceerd. Naar een dubbele astroïde een soort Dart pijltje gooien om te kijken of we die uit zijn baan kunnen brengen. En er zijn wat SpaceX updates. Ik moet even terugkomen op wat dingen die ik in een eerdere podcast heb gezegd. Dat is altijd goed. Even weer met timings te maken, daar weet jij veel van. Ja, dat klopt. En wat heb jij? De Russen hebben nogal wat stof doen opwaaien, bijna letterlijk en natuurlijk. Satelliet opgeblazen. Beta nieuws voor Astra. Nadat de laatste raket zijdelings het parkje uitbewoog is deze wel in de ruimte terechtgekomen. En verder hebben we nog het een en ander over Dreamchaser en toekomstige ruimtestations. Nou, heel benieuwd. En dan wilde ik het hebben over James Webb en over gordijnen in de ruimte tegen klimaatverandering. Dat kwam ik voor. Dat is een mooie variëte. Zullen we bij de Russen beginnen? Dat is toch alweer meer dan een week geleden volgens mij. Ja, precies. Cyclus. En even heftig als het in het nieuws kwam, lijkt het nu ook gewoon weer helemaal verdwenen. Er zijn niemand die het meer over heeft. Dus vat het nog even één keer goed samen. Wat is er gebeurd? Precies. Op 15 november hebben de Russen een van hun eigen oude, niet meer werkende satellieten aan barrels geschoten. Dat heet dan een antisatellietetest. Je kan je natuurlijk van alles bij voorstellen dat dat nuttig is. Dat je van de vijand een satelliet wil uitschakelen. Maar het levert een hele hoop rommel op. En niet alleen diplomatiek. Er worden zo'n 1500 onderdeeltjes gevolgd. Hoeveel? 1500? Die worden gevolgd? Ja, die afkomstig zijn van deze satelliet. En dat heeft onder andere al toegeleid dat de astronauten in het International Space Station de luiken hebben gesloten en een veiligheenkomen in het station hebben gezocht. In een capsule waarmee ze in het geval van nood direct terug naar de aarde konden. Waaronder ook een Russische astronaut. Een cosmonaut. Precies. Er zijn twee cosmonauten aan boord. Dus het is één en al vraagtekens dit. Waarom de Russen dit nu zo gedaan zonder het aan iemand te vertellen? Het is gewoon boodelijk. Het is een powerplay dit. Je wil bewijzen dat je het kan. Precies. Maar het is dan denk ik zelfs een interne powerplay. Want de ruimtevaartprogramma's zijn redelijk gescheiden. Militaire en civiel. Maar dat je hier als land een militaire experiment doet waarmee je je eigen civiele burgers in de ruimte in gevaar brengt. Dat vind ik wel een hele opvallende. Dat krijg ik nergens meer van op als ik eerlijk ben. Nee. Russland gedraagt zich natuurlijk al een tijdje wat anders dan de gemiddelde wereld burger. Dit heeft in ieder geval wel tot een stroom van kritiek geleid. De NASA directeur heeft zich in felle bewoordingen uitgesproken. Natuurlijk militaire afdelingen in Amerika. China ook dacht ik zelf. China heeft het ook geoordeeld. Het is een beetje elke ruimtevaartorganisatie. China heeft het zelf ook gedaan. Laatst. Niet heel lang geleden. Dat is 2008 geweest als ik me niet vergis. Als ik het goed begreep. Het was niet de eerste keer. Indië had het ook al eens gedaan. Indië had het gedaan en zelfs Amerika zelf. Maar dat was inderdaad al een hele tijd geleden. Volgens mij vanaf 20 jaar terug. Dus voortschrijdend inzicht leidt ertoe dat in ieder geval de meeste gebruikers van de ruimte snappen dat je dit niet moet doen. Want er is een effect. Dat heeft zelfs een naam toch? Het Kessler effect. Dus je schiet er eentje uit de lucht. Dat worden 1500 stukjes. Die komen op anderen terecht. Dat worden weer allemaal stukjes. En zo sneeuwbalt het tot je... Het schrikbeeld is op een gegeven moment er alleen nog maar puin boven je en kan je niet eerst naar de ruimte toe. Maar wat er geurt bij zoiets is je schiet dat aan een got. Om het zo maar even te zeggen. Waarbij we eigenlijk alleen maar de grotere delen kunnen volgen. Dus ik weet niet hoe hoog het is. Maar meestal is het een paar centimeter of vier. Zo wat je met radar nog goed kan trekken. Al alle puin naar onderkeuze hebben. Ze hebben wel niet meer zien. En ook een verf splinter is potentieel al heel gevaarlijk met de 28.000 kilometer per uur. Dus je hebt veel meer dan die 1500 stukjes. Maar dit is wat je kan trekken. Precies. En de realiteit is vaak dat het in eerste instantie een soort wolk is. Alleen die wolk wordt geleidelijk aan door barmegaan. Dan wordt die een ring. Dus je creëert een stoffering. De hele aarde om en rond. En door die stoffering bewegen dan weer andere satellieten heen. Dan kan het zijn dat een groot deel een andere satelliet in puin slaat. Als dat een kleine stukje is. Dan heb je twee stofferingen. Als je zo doorgaat. Het idee is dat je een bepaald kantenpunt kan bereiken. Waarbij heel grote delen van de ruimte in feite onbruikbaar worden. Is bij deze dan wel nog zo dat die relatief laag zit. Maar uiteindelijk een deel van die zoi wel weer in de atmosfeer terecht komt. Maar desain niettemin is het gewoon een heel slecht idee. Uiteindelijk heb je maar een verf splinter nodig. Die onvortunelijk tegen een ruimtewandelende astronaut aankomt. En dan heb je problemen. Met die omringende snelheden. Dat kan natuurlijk tot 60.000 km per uur oplopen. Ik heb thuis nog een stukje zonderpanelen van Hubble liggen. Wauw. Oké wauw. Humble break. Dat klinkt best cool. Daar zijn er heel veel van. Maar die eerste generatie zonderpanelen van Hubble. Dat hebben ze teruggehaald met de speciale onderaarde. En vooral om dit ook te onderzoeken. Om te kijken hoeveel van die putjes zitten er nou in. En waar komen ze vandaan. Dat kun je dus achterhalen. Een deel is gewoon natuurlijks gruis. Want dat zit er ook. Ja vanzelf. En wat gewoon van de maanwijs weer komt langs wapperen. Dat heb je ook op hoge snelheid. Maar een deel is dus man-made. Er zitten gewoon urine-kristallen. Daar kom je nog tegen. Die oorzaak zijn. Sorry, urine-kristallen boven de atmosfeer die rond de aarde dwarlen. Hoe komen die daar? Wie heeft hem buiten het space station? Omdat dat een jaar gelang gelost werd op de ruimte. Ik weet niet of dit gebeurt nu volgens mij niet meer. Maar er zijn bemannenruimtevluchtige resten waarbij dat gewoon naar buiten ging. Ja, de constellation of Uriane. Een van de Mercury-astronaal. Maar goed, dat hele paneel zat dus helemaal vol met kleinere en iets grotere gaatjes. Weet je, daar hebben we dat in heel veel stukjes geknipt. In een mooi blokje. En was dat een cadeautje zeg maar. Ik heb het ook ooit gekregen. Met twee van die paneeltjes van Hubbell. Die van mij zitten niet zo'n hele grote gaat in. Want degene met echt, nou ja, dan moet je denken aan een centimeter of een paar millimeter. Dat waren natuurlijk wel de hold items. De hold items. Bij mij is het licht beschadigd. En wat ik niet helemaal begrijp is waarom worden ze niet allemaal afgeremd. En waarom komen ze niet allemaal te verbranden? Uiteindelijk wel. Weet je alleen, met name die kleine stukjes met weinig oppervlak, hebben ook weinig wrijving. Weinig massa. Dus dat is best lastig om te voorspellen wanneer iets terugvalt. En dat hangt er vanaf hoe hoog je begint. Ik weet niet aan boven maar onder een 400 kilometer is het nog wel te overzien zeg maar. Dan komt het nog een keer terug. Maar als je 800.000 kilometer, dan duurt het een eeuwigheid voor dat. Dat kan ook weer gaan slingeren natuurlijk. Die baan kan heel onvoorspelbaar worden. Dat heb je al bij het ontstaan van al die fragmenten. Het klinkt natuurlijk allemaal ontzettend geavanceerd. Het is inderdaad niet meer dan gewoon tegen elkaar aan botsen met voldoende snelheid. Zodat je de vijandige satelliet vermorzelt. Letterlijk. Maar op dat moment spettert het natuurlijk echt alle kanten uit. Dat valt al niet te voorspellen. Sommige dingen, onderdeeltjes die zullen gelijk omlaag gaan. Die ben je misschien met een paar dagen al kwijt. Anderen die omhoog gaan, die kunnen in dit geval best tot problemen gaan leiden. Het is wel zo hoor. Ik voel een mooi bruggetje aankomen naar Dart. Ja, mooi. Het is eerst een satelliet die op hoge snelheid rond gaat. Daarna wordt het een wolk. Dat wordt heel geleidelijk aan een ring. Maar het blijft allemaal wel gewoon dezelfde snelheid houden. Dus in die zin doet dat niet zoveel. Maar inderdaad, wat nu we toch hebben over dingen op dingen laten botsen. Ja, precies. Dat is de Dart-missing. Ik wilde misschien nog heel even zeggen van die Russen die krijgen op een bepaalde manier op hun vingers. Maar hoe valt nou eigenlijk te voorkomen dat dit niet nog een keer gebeurt? Of hebben ze de boodschappen gehad? Er blijft een beetje vrienden. Er wordt gedacht dat er voordragen moet komen om dit soort dingen te verbieden. Dan krijg je iets vergelijkbaars met het verbod op atom testen en zo. Dat kan je ondertekenen en je vervolgens er wel of niet aan houden. Het is moeilijk te reguleren. Wij kunnen dit. Punt. Weet je. Maar ja, dat hadden ze alles gemaakt. Dus geen idee wat die herhalingswaarde nou voor ze is. Blijft mysterieus. Good for them. Misschien wordt het vervolgd. Nuttige robottingen. De double asteroid redirection test. Dat was voor mij eigenlijk nieuw. Ik dacht van oké, we gaan naar een astroïde, maar we gaan niet naar een astroïde. We gaan naar twee astroïdes. Wat heel grappig is. Een astroïde en een moonlet. Een moonlet heet het. Maar ga door. Oké. Nou, vanochtend is het gelanceerd door SpaceX op een Falcon 9. Dat ging me weer razend snel hoe snel dat ding uit de baan van de aarde is. Dat verbaasde me weer. Binnen volgens mij drie kwartier was het ook echt gepiept. Eigenlijk was hij direct al op een goed koop. Dus een NASA missie die zit dan bovenop. Maar SpaceX is als het ware een treinbedrijf dat hem op weg brengt. En nu is het ook een NASA missie weer. Het is slechts om te kijken of we ons kunnen verdedigen tegen inkomende astroïdes. Dus iemand tweette nog van ga maar wraak nemen voor de dinosaurus. Dat is wat later. Het heeft 64 miljoen jaar geduurd. Maar toch. Michel, wil jij uitleggen hoe het nou precies in zijn werk gaat als hij daar aankomt over tien maanden? Of wat wil je erover vertellen? Ja, nou, ten eerste gaat hij inderdaad naar een dubbel astroïde. Ik was me niet zo van bewust, maar die bestaan dus. Dus dit is een astroïde met een maandje. En dan heb je het over een maandje volgens mij iets van 160 meter. Dus dat is wel het soort objecten waar we niet de dinosaurus nog niet zo wakker van liggen. Als je dat boven staat. Dat is tien kilometer. Ja, zo is het. Dus als je boven een stad de atmosfeer binnenkomt, heb je al een groot probleem in die stad. Dus dat is wel een serieuze dreiging. Deze overigens niet hoor, want die heeft een baan die ik meen iets 1,01 AU. Dus dat is de afstand aardeson. En als ik dichtst bij de zon en 2,2 AU vers weg. Dat is vrij elliptisch. Hij komt eigenlijk niet binnen de baan van de aarde. Dus het maakt er niet meer uit hoeveel we daarmee gaan lopen fucken. Want het ding is niet gevaarlijk. Ik heb altijd bang dat je er ook precies zo mee kan fucken. Dat hij er dus wel op ons komt. En wat we dus gaan doen is inderdaad die satelliet met zo'n hoog mogelijke snelheid in dat maandje rammen van 160 meter. En dus niet de hoofdastroïde, maar het kleine ding er omheen. Nee, omdat je dan namelijk volgens kan meten in hoeverre die omloopbaan rondom die hoofdastroïde dan wordt beïnvloed. Dat is namelijk veel makkelijker te meten. Want anders moet je de baan rondom de zon gaan meten. En dat is gewoon heel moeilijk om dan te kijken hoeveel, dan moet je heel nauwkeurig kunnen bepalen hoeveel invloed je dan hebt gehad. Waarschijnlijk vind ik dat inderhuis. Dus het gaat echt om de omloopbaan van het astroïde maandje om de hoofdastroïde in. Ja, dus bijna alsof ze een soort mini micro-zonnestelseltje hebben gevonden. Dus daar gaan we daar maar even mee knikken. En dan gaan we daar meten. En dan moet het in het grote laboratorium opstelling is. En dan is die satelliet natuurlijk eigenlijk helemaal niet zo heel spannend op zichzelf. Net als die gaat stukken, dus dat weten we al zeker. Maar het is eigenlijk gewoon een gewicht, om het zo maar even te zeggen. Ik meen 610 kilo. En dat moet dan met zo hoog mogelijke snelheid. En uiteindelijk met een ionemotor drijft dat op naar 6,6 kilometer per seconde. Dus hoog snelheid. Moet die in die astroïde klappen. Waarbij dus die satelliet niet zo innovatief is. Want ze hebben daar een camera van Horizon, die Pluto missie. Met een live stream. Ja, de Pluto missie camera, die hebben ze er even gecopieerd. En ze doen een doorontwikkelde motor op ionemotor. Die ze ook op Dron hebben gebruikt. Dat was die missie naar Ceres aan de astroïde. In 2007 zoiets. Dus er zit ook een stukje technologieontwikkeling van NASA. Ze kunnen allerlei dingen mooi testen. Een uitrolbaar zonnscherm, dat was ook een mooie innovatie. Ja, klopt. En dat moet met 6,6 kilometer per seconde in die astroïde geramd. Dat is eigenlijk een beetje het probleem. Om dan te kijken wat voor effect dat op die astroïde heeft. Ik heb het even terugzitten rekenen. Stel dat je nou een 40-tons vrachtwagen hebt die je ergens op in laat rijden. Hoe hard moet je dan rijden om dezelfde energie over te brengen? Dat was 3000 kilometer per uur. Dan heb je best een boel energie. En dan mogen jullie raden. Even even uitzitten rekenen. Hoeveel snelheidsverandering wordt verwacht dat die astroïde daardoor die enorme klap krijgt? Daar heb ik geen idee van. Ik kwam wel ergens tegen dat de baan van het maandje 10 centimeter zou opschuiven. Dus heel dramatisch is het niet. Het is een millimeter per seconde. Het is minder dan een mille meter per seconde. Ik zat even op de achterkant. Bij de bierfilter kwam ik op 0,9. Ik las ergens daarna, toen ik nog even ging naar Google, of dit überhaupt kon kloppen, las ik dat ze een halve millimeter verwachten. En hoe groot is nou dat maandje? 160 meter. 160 meter. En dus een ding van 600 kilo met 3000 kilometer per uur op een ding van 160 meter is inderdaad een millimetertje. Ik meen dat het 3,8 miljard kilo is de geschatte maashoud. Dat is een beetje het punt. Dat kunnen ze dus meten? Dat kun je meten. Vanaf hier of daar? Ja, dat doen ze vanaf hier. Dat kun je vanaf hier meten met radar en zo. Ze verwachten dat de omloopbaan, en die duurt nu 12 uur, dat die dan met 20 minuten ongeveer verandert. Dus dat is dan wel een zichtbaar kanaal om te meten. En allemaal zodat het maar eens een keer gedaan is? Ja, vooral om te kijken is dit überhaupt mocht je ooit in de situatie komen dat je de echten ziet dat je een astroede hebt die over 10, 20, 30, 40, 50 jaar, volgende week, vergeet het, maar over 50 jaar op de aarde inslaat, kun je die dan zo van baan laten veranderen en je hoeft maar een heel klein beetje te doen. Weet je? Zodat die ons dan net mist. Want anders moet Bruce Willis met een nucleerwapen aan de hand op. Ja, maar of dat nou zo'n goed idee is, dan blaad je zo'n... Dat is uitgenodigd trouwens, Bruce Willis voor de landschap. Serieus, ja. Ik weet niet of die gekomen is, maar... Diep impact is leuker trouwens, maar... Dat is echt de draak van de film, ik klopt. Maar het heeft op zich inderdaad wel meer effect als je een soort nucleaire bom zou laten ontploffen. Alleen, het schilt factor 10 of hooguit 100, zoiets dat het meer is. Het nadeel is dat je volgens het risico loopt, dat al die radioactieve stukken astroïde op jouw aarde neerregenen. Dus overnachtbaar wordt dat toch gezien als niet zo goed idee. Dat regent ons een beetje. Over tien maanden komt hij eraan, hè? Nee, ergens in 2022. September volgend jaar. Supertof, hij is onderweg. Ik hoop dat ze hem niet missen. Nee, dat zou ik nog wel. Dat kan nog, ja. Daar zit natuurlijk de echt knap prestatie in. Probeer je het maar te raken. Ik zag wat filmbeelden van een soort viziertje, dat ze het echt gaan proberen. En dan ook nog maar 3000 kilometer per seconde. Absurd. Hele vette missie. Hele toffe missie. We houden hem in de gaten. Of willen we nog meer raken, Luc? Luc, jij hebt weer een kakelstaaltje op pier. Op zoek naar bruggetjes. Nee, inderdaad. Astra heeft hem eindelijk geraakt. Amerikaanse kleine raketproducent. Dat is een raket die nu eindelijk naar de vierde keer is gelukt om daadwerkelijk een raket in de ruimte te krijgen. In orbit te krijgen. Geen satelliet aan boord. Alleen een klomp aan wetenschappelijke meetapparatuur. Een paar maanden geleden in augustus, volgens mij, was de derde poging van ze. Die maakte toen nog wel headlines. Omdat dat een raket was die 20 centimeter opsteeg. Of 15 meter. Prachtig, rechtstandig zijwaarts ging. Toch de hoogte inging. Helaas, één motor was uitgevallen. Op 33 kilometer hoogte knalde de boel. Alsnog uit elkaar. Het was wel een fantastische meme op Twitter. Daar ging een raket omhoog. Die was van SpaceX. Daar ging een raket opzij. Die was van SpaceEye. Zo is het dan wel verdeld. Wat een beetje cynisch is, is dat deze raket was ontwikkeld voor het DARPA Challenge programma van de Amerikaanse Defensie. Die wilden een systeem hebben waarmee ze snel op korte termijn goedkoop satellieten konden lanceren. Er waren een aantal gegadigden. Astra was daar eentje van. Ze deden zijn eerste pogingen in 2018. Heel snel lanceren is er nog niet bij. Ze hebben het er nu wel over dat ze binnenkort wekelijks gaan lanceren. Het is dan echt het kleine spul. De raket is nog geen 12 meter lang. Hij kan iets van 100 kilo naar een lage aardbaan brengen. 100 kilo naar een lage aardbaan? Het is interessant om te zien dat elke raket zijn eigen hoogte en gewicht als niche probeert te vangen. Deze is echt klein, laag. Dan hebben we nog een bruggetje terug naar de AASAT-test. Amerikaanse Defensie zegt dat ze zich in de luren hebben laten leggen door heel lang grote satellieten voor militaire doeleinden te ontwikkelen. Dat is dus wel een heel makkelijk target om uit de ruimte geschoten te worden. Vandaar dat er steeds meer een tendens is om klein spul te bouwen. Niet duur in ontwikkeling. Je kan het snel doen en makkelijk lanceren. Als die kapot gaat maakt het niet uit. Je hebt er nog 49 staan want je produceert ze gewoon in de lopende band. Vandaar dat er zo'n grote markt is voor dit soort kleinere raketten. Dat zijn Amerikaanse, Australische en ook een aantal Europese initiatieven. Nederland? Ja, die juist daarop gaan inzetten. Sorry, hoe heet dat weer? Nederlandse New Zeelandse... New Zeelandse Rocket Lab. Bij ons heb je natuurlijk... Ik kom er even op terug. Die needle, hoe heette die ook? Vrienden van Derr, maar ik weet niet. Dit is even een opzoekje. De klok loopt. Het is een opzoekje. Maar wat kost het per kilo? Ja, inderdaad die heilige graalvraag in de ruimtevaart. Het is uiteindelijk gelukt. We kunnen er eentje toevoegen aan de voorraad operationele raketten. Zullen we dan even over naar iets wat niet zo goed lukt? James Webb. Dat was het met James Webb aan de hand. Ik zag iets langskomen, de trillet iets, iets werkte niet. Wij denken dat het na de lancering spannend zou worden. Het gaat nu al. Het harde nieuwtje is dat de lancering uitgesteld is tot 22 december. Ik zei al in een eerdere podcast, als het te dicht tegen de kerst staat, krijg ik een hard hoofd dit jaar. Je kan je voorstellen dat ze misschien allemaal andere rekening houden met het feit dat ze met de kerst niet thuis zijn. Dat zou kunnen. Maar de grote interessante vraag is natuurlijk, wat is er gebeurd? Ik kreeg laatst van familielitten te horen dat we altijd goed moeten uitleggen wat iets is, wat niet iedereen weet, altijd precies wat er aan de hand is. James Webb is de opvolger van de Hubble Telescope. Daar wachten we al 15 jaar op. Superduur, super ingewikkeld. Het zal veranderen hoe wij over onszelf en het universum denken. Alleen dan moet hij wel de lucht in. Dat is een huzaren stukje als het überhaupt lukt. Het had eigenlijk al gelanceerd moeten worden in 2007. Dat werd 2011, dat werd 2014. Toen werd het 19 december en nu is het 22 december. Dat wordt 2022, maar dat geeft niet. Dat is bij Hubble niet anders. Die werd ook veel te dure en te traag. Maar uiteindelijk hebben we er veel lang plezier van gehad. Maar wat was er nu mis? Wat was het probleem? Ze zijn vrij sumer in de communicatie. Dat is altijd wel met dit soort dingen. Er is blijkbaar een band losgeschoten terwijl ze bezig waren om op de adapter te monteren. Dus je hebt de adapter, dat is het fysieke ring eigenlijk. Die verbinding maakt tussen de raket en het satelliet. Dus daar zit hij aan vast tijdens de lancering. Zodra die lancering klaar is, dan wordt hij van die adapter losgelaten. En dan is hij zelfstandig in de ruimte. En bij plaatsen op die adapter, dan ben je toch aan het... met het ding aan het manoeuvreren, is er blijkbaar een band losgeschoten. En dat heeft een trilling door de telescop heen gejaagd. De vraag is natuurlijk... Ik zou heel graag een filmpje willen zien, maar dat laat het natuurlijk niet. En we weten ook echt niet wanneer het is gebeurd. Dus dat is allemaal een beetje onduidelijk. Dus of dit nou een soort van gedownplate wordt en het was echt heel heftig. Of dat het eigenlijk niet een veiligheids- of voorzorgshalve even een extra check is. Daar krijg je op dit moment nog niet je vinger achter. Wat ze nu doen, is dat ze in feite kijken... Kijk, op zichzelf een trilling door de satelliet- of de telescop heen. Op zichzelf, de ding moet straks gelanceerd. Dat is een gigantische trilling. Hij is gebouwd om tegen trillingen te kunnen. Dus dat op zichzelf is niet zo erg. Alleen, je weet dus niet wat voor soort trilling dit was. En in welke richting, dat kan ook nog wel uitmaken. Of het frequentiebereik is... En het probleem is een beetje de volgende stap die je meestal... Maar dit speculeren hoor, dat weet ik niet zeker. Maar de volgende stap die je meestal neemt, is brandstofvullen. Ja, dus je monteert de ding en dan is de volgende stap... Je vult hem met brandstof. Dat is hydrazine en dat is gif. En als dat er eenmaal in zit, wil je er niet meer aan hoeven komen. Dus vandaar dat ze denk ik voorzorg hebben. En denken we gaan dit even checken. Zodat we daarna door kunnen met vullen. Als je daarna nog iets moet doen, dan moet hij weer helemaal leeg. Dan heb je echt hele forse vertrouwen. En wat ook wel een beetje vervindt in deze situatie is... Dat dit, zeg maar, klappen en schokken... Zeg maar, zijn bij transport natuurlijk vrij normaal. Dus als je zo'n ding transporteert, zitten er sensoren op die dat precies meten. Zodat je precies weet wat is de loten die heeft gehad... En kan die dat tegenstammen binnen de specs. Alleen, nu waren die sensoren eraf. Dus ze weten ook niet precies, doordat ze op dat moment gewoon niet aan het meten waren... Wat de trilling precies was. Ja, ja. Dan weet je ook nooit of die misschien ergens anders nog iets heeft. Nee, maar je weet wel waar je gevoelige instrumenten zitten. Die je even moet checken, nalopen, et cetera. Dus ze gaan waarschijnlijk een aantal checks doen. Ik verwacht eigenlijk dat het meevalt en dat ze daarna gewoon hervatten. Oké. Ik denk dat je het wel misschien... We hebben het al... Dat kunnen we nu vast aan onze luisterers vertellen. We hebben in ieder geval zitten nadenken om iets te doen rondom James Webb. Maar dat komt... Waarschijnlijk hou onze Twitter in de gaten als dat lukt. Want een lancering is altijd ontzettend moeilijk te timen. Dus iets live hier in de studio doen, dat wordt sowieso lastig waarschijnlijk. Maar stel dus op een beetje normaal uur van de dag. Dan kunnen we misschien via ons YouTube kanaal of Twitter of wat dan ook iets proberen. Dus rond de kerst hou het in de gaten. Ja, zin in. Ja. Iets anders dat vertraagd is. Yes. Lekker. We dansen goed. Dat lukt. SpaceX? Ja, SpaceX. De lancering van Starship met de booster eronder. Ik was de vorige keer dat ik hier was iets te optimistisch. Want er zijn al wel allerlei tests die aan het beginnen zijn. Bijvoorbeeld SN21, dus het Starship bovenop. Dus het ruimtevaartuig bovenop, de raket die hem moet wegbrengen. Die heeft een static fire gehad, dus die heeft een test gehad. Die doet het. We wisten al dat die überhaupt kon landen, dat model. Nu is de grote vraag wanneer gaat nu het hele ding met booster een orbitale vlucht maken. Hoe noem je dat in Nederland? Een orbital flight? Een orbitale vlucht. Een orbitale vlucht. In een baan onder aarde gebracht worden. Dank je. Dat kan ik niet maken. Elon Musk die zei dat het januari februari wordt. Eind januari, begin februari. Tot die tijd zijn ze nog aan het testen. Hij had een interview gedaan bij de National Academy of Sciences, Engineering and Medicine. En daar had hij eigenlijk best wel wat, dus zoek dat ook op als je geïnteresseerd bent. Daar heeft hij best nog een paar kleine nieuwtjes naar buiten gebracht. Terwijl eigenlijk veel over de Starship moet je eigenlijk gewoon weten door naar te kijken en te kijken wat de fans doen. Maar hij zijnzelf of SpaceX zelf is niet zo schutig met inhoudelijke informatie. Bijvoorbeeld ook dat de volgende, de eerste tests zijn allemaal gedaan met drie raketten eronder, maar er komen dus 29 raketten onder die booster. Dat was te gek. Terwijl het Starship dat naar boven gaat, die krijg je ook wel meer, maar waarschijnlijk ook niet in vol ornaat. Want misschien dat hij wel in een baan op de aarde gaat, maar het weer opvangen van die booster of het netjes laten landen van het Starship zelf, dat gaat waarschijnlijk allemaal niet lukken in die eerste vlucht. Dus waarschijnlijk landen ze hem gewoon in de oceaan en blijft er dan eigenlijk vrij wat niks meer van over en wordt hij dan gewoon gescrapped. Als dat ondondert, dan ben je de boel ook alweer kwijt. Je wil hem wel graag hebben, want je moet gewoon kunnen kijken wat hij gedaan heeft. Alle sensoren uitlezen en zo. Ik kan me voorstellen dat er een paar platformpjes met camera's in de boot zullen lukken op dat moment. Je ziet wel dat de ontwikkeling van Starbase in Boca Chica in Texas heel snel gaat. Dus het idee is natuurlijk om die booster die onder dat Starship zit te vangen aan twee soort van chopsticks en die nou dat begint te werken. Dus die toren die staat die chopsticks die zitten erop die kunnen al bewegen. Nu is nog de vraag wanneer is hij sterk genoeg en klaar genoeg en denken ze dat het lukt genoeg. Dat hij niet tegenaan klapt en dat ze weer opnieuw kunnen beginnen. Maar dat is even afwachten. Waarschijnlijk zij die ook nog volgend jaar komen er waarschijnlijk iets van 12 tests. 12 vluchten onderaan. Ik zou ook zeggen 12 lanceeringen. Dan moet je natuurlijk wel een Elon factor tussen zetten. Dan wordt het iets minder. Het duurt dat het langer. Dan ontploffen we het deze keer. Ik heb met mijn leken verstand en een leken gevoel wel zoiets van jongens zullen we eerst even wachten. Tot we weten wat het ontsteken van 29 motoren in een raket doet met zo'n raket. Herrie denk ik. Herrie en vibraties. Wat trilt er allemaal uit elkaar? Welke onverwachte dingen gaan we tegenkomen? Die tiles bijvoorbeeld. Ze zullen niet starten met zoveel. Volgens mij op papier als je ermee naar de baan wilt. Moet die zo overpowered zijn dat ze niet meteen al die motoren gaan gebruiken. Nee dat klopt ja. Er zit er ook enige verwarring tussen wat de ambitie is en waar je nou de eerste test aan gaat. Als je niet van plan bent om 29 motoren te gebruiken bij de lansering. Waarom zou je ze er dan in doen? Want je bent dan tientallen motoren kwijt omdat je je raket in de plomp gooit. We hebben op dit moment de Raptor engines. Ze zijn daar de productie ook flink van aan het opschalen. Dus ze zijn constant raketten aan het maken. En trouwens Elon Musk zei al dat het ontwerp van die Raptor 2 die er nu onderhangt. Nu al weer verouderd is. En dat ze al weer naar een totale redesign aan het kijken zijn voor die motoren die er onder komen. En dat die waarschijnlijk ook niet eens Raptor gaan heten. Dus eigenlijk alles wordt nog anders. Je hebt het dan twee jaar lang over maar het blijkt allemaal totaal anders te gaan. Maar dan wel op methaan blijven draaien? Nee methaan wel want volgens mij uit first principles bleek gewoon methaan kan je overal in het universum makkelijk vandaan halen. Relatief makkelijk vandaan halen. Dus daar moet het dan bij blijven. Volgens mij is het idee ook, er was een soort, heb ik een keer lang zien komen hoe ver het daarmee staat, er is een soort vergunning aangevraagd voor het maken van een soort groene methaan fabriek in Boca Chica op de plek van de basis zelf. Op de plek zelf dat kunnen maken. Dat thema is trouwens ook nog eentje van de constraints. Volgens mij lopen er ook nog allerlei procedures voor toestemming om überhaupt de dingen te mogen lanceren. Wat betreft de environmental impact. Ja en dat is ook nog niet klaar. Dus dat zou sowieso dit jaar al niet meer verwachten. Was er ook niet een dingetje dat met het lanceren over Continentaal Amerika, wat ze wilde doen. Ik meen dat ze overal land namelijk naar het noorden wilde lanceren. Of dat in ieder geval die baan over het land loopt op een of andere manier. Was volgens mij bij de FIA ook nog niet zo heel veel. Nee daar zijn ze nog, ik zit er op te stellen. Ik had het lang zien komen inderdaad en ze zijn er nog mee bezig. Dus op dit moment is dat allemaal ingetiend bij de FIA en die moet nog een goedkeuring geven. Ja precies. En verder wat Elon ook al had aangekondigd. Starship zelf gaat ook nog van uiterlijk veranderen. Er komen ook verschillende variaties. Ja ongetwijfeld. We hebben het eerder in de uitzending, ook nog een eerde uitzending was gehad over die heat tiles. Dus de zonneschild die bleef er maar van afvallen. Dat lijkt nu inmiddels redelijk opgelost. Bij die engine test zag ik nog steeds weer van alles in een ronddwarreld. Ik ben heel benieuwd naar die eerste. Volgens mij komt hij dan niet hoog genoeg om dat het echt een issue moet zijn. Want hij komt niet terug naar de aarde. Dus dat is volgens mij het ding. Starship is het bovenste deel. Die moet in een baan om de aarde komen of in ieder geval buiten de atmosfeer. Die zal een reentry moeten gaan opbrengen. Dus die wordt heet? Je moet er 28.000 km per uur weer uitzien te halen aan snelheid. Dus dan heb je sowieso plasma punt. Ja, dat heb je op z'n zesde mee. In ieder geval gaat deze soap de komende weken nog meer verder. Daar gaan we zoveel plezier aan beleven. Een kleine zijtpan nog als het mag. We hadden het net over wat gebeurt als je heel veel motoren laat samen werken. Terwijl je dat nooit eerder hebt gedaan. Ik moet wel zeggen dat Elon Musk dit vlak wel veel credits verdiend heeft. Het historische voorbeeld is natuurlijk de Russische Maanraket N1. Geen idee, help maar. De Russen, die je al jarenlange ontkent dat ze het überhaupt gedaan hebben, waren bezig met de Maanraket om de Amerikanen aan te verslaan bij de eerste Maanraket race. Alle andere maillepalen hebben de Russen, de Amerikanen wel verslagen. Maar is het eerst, alleen niet als eerste met de Maanraket. Ze hadden die raket wel, maar wat ze daar deden was een motor die voor stand-alone was ontwikkeld. Die motor met, ik weet niet hoeveel het er waren, maar heel veel bij elkaar. Volgens mij ook iets van 24. Ja, samen aan de onderkant van een enorme massieve raket. Terwijl de techneuten zeiden dat gaat niet werken. En dat er vervolgens doorheen werd geduwd. Toen bleek inderdaad dat dat niet ging werken. Ik meen dat ding twee keer ontploft. Vier vluchten gemaakt die eigenlijk allemaal in ontploffingen zijn. Waarna de Russen inderdaad heel hard hebben ontkend als het überhaupt ooit geprobeerd hebben. Maar er is een historische precedent in de Maanraket over te veel motoren met elkaar samen willen laten werken. Precies. Zij maakten ook de capitale fout. Gedreven door haasten natuurlijk. Ze zagen dat ze nauwelijks voor lagen op de Amerikanen. En ze besloten ook van we gaan het niet geïntegreerd testen. Niet de eerste trap in een opstelling hangen. En het is proberen, nee gewoon hop gelijk lanceren. En het was inderdaad iedere keer gedonder met motoren en trillingen. En een heel slim systeem wat motoren kon uitschakelen als er iets fout ging. En dat systeem dat sloeg al door bol. Waardoor de hele bol weer naar beneden kwam. Maar van achteraf de analyse overigens was. Dat is een interessante parallel misschien. Dat het sleutelpomment was dat die hun hoofdingenieur, de riffsnaam, die had Koroljow op een gegeven moment overleed. En dat daarna eigenlijk gewoon een soort van de regie weg was. Daar wil verder niks mee in de parallel natuurlijk verkoord worden. Maar het laat wel zien dat als een sleutelfiguur soms zo'n hele programma kan ontregelen. Volgens mij heb jij dat wel eens gezegd. Dat je afvroeg wat zou er eigenlijk gebeuren als Musk uit de kwaasje wordt gehaald. Dat is mijn zorg. Hij moet wel 80 worden. Daar is een historische parallel voor. Ik dacht er net nog wel eventjes van. Het is natuurlijk ook heel goed mogelijk dat ze straks met 29 motoren gaan testen. Of 33 trouwens. Ik zie even een aantekening van dit. Maar het kan best dat ze die test met 29 motoren doen. Als alles bevalt, misschien halen ze er gewoon 20 uit en lanceren met minder. Maar bewaren die motoren wel. Dat zou een gesonarie ook kunnen zijn natuurlijk. De laatste puntjes die ik uit het interview heb gevissen. Er zijn ongeveer 1000 starships nodig zegt Elon Musk. Om de mens multiplanetair te maken. Dus ze gaan er 1000 proberen te maken. Er komen waarschijnlijk 2 of 3 missies naar Mars zonder mensen erin. Voordat die mensen gaan proberen te landen. Dat lijkt mij wel handig. Dit was nog een hele andere vraag. Het ging even over Starlink. Dat feit dat internet satellietjes misschien telescopen in de weg kunnen zitten. Nu erkent hij opeens dat dat inderdaad toch wel een dingetje kan zijn. Alleen hij nuanceert het tot voornamelijk de Vera Rubin telescoop. Die in Chile staat. Die wordt nieuw ontwikkeld. Een nieuwe Vera Rubin telescoop. Blijkbaar werkt SpaceX nu met hun samen om te kijken hoe ze het kunnen verminderen. Het nieuws hier is dat Elon Musk het herkent. Maar ook weer zegt dat het er wel mee valt. En we werken inmiddels met de teams die er hinder van kunnen ondervinden. Dus ook dat weer to be continued. Zullen we zien. Heb je nog een bruggetje? Ik had net een heel leuk bruggetje bedacht. Iets met de Russen. Het is echt vreselijk dit ook. Ik weet niet wat van show we worden. Ik kan ook nog wel een bruggetje maken. We hebben het over de fantasie van 1000 starships om naar Mars te komen. Er is iemand anders die denkt dat we binnen een aantal jaren expedities krijgen aan boord van commerciële ruimtesstations. Die drie jaar duren. En dan mogen de mensen ook gewoon hun familie meenemen. Ik zie een bruggetje niet, maar ik vind dat een nieuws. Hoe realistisch is het? Ja precies. Het is een beetje hoog gegrepen. Het is de uitspraak van Mike Sufferdini. Die was vroeger NASA ISS program manager. Niet helemaal niemand. Maar tegenwoordig de oprichter en CEO van Axiom. Wie zijn dat ook alweer? Axiom zijn de jongens die modules aan ISS willen koppelen. Daar nog weer spullen aan toevoegen. Op het moment dat ISS het einde van zijn levensduur heeft bereikt. Afkoppelen en een onafhankelijk commerciële ruimtesstation daarmee vormen. Het timbrengt goed aan de weg. Het is inderdaad ook een hele bewuste keuze van ze om eerst bij ISS te beginnen. Omdat je op die manier een fantastische demonstratie hebt voor je klanten. En toekomstige klanten van kijk het werkt. Een hele hoop hardware zal gebouwd worden door TALIS Alenia. Europese organisatie. Frans en Italiaans. Die hebben al heel veel ervaring daarin. Ze hebben de nodes gebouwd voor je ISS. Ze bouwen voor sickness. Ze gaan voor gateway aan de slag. Op zo'n manier kan je er een beetje voor zorgen. Je moet ervoor zorgen dat je een hele goede demonstrator aan boord van ISS hebt. Maar hij heeft het er inderdaad over. We willen uiteindelijk naar productie in de ruimte. Misschien 2, 3 jaar aan boord van het ruimtestation. Maar dat kan je je werknemers niet aandoen om zo lang gescheiden te zijn van de familie. Dus neem die familie dan maar mee. Waarom niet gewoon korter? Dat wordt mij ook niet helemaal duidelijk. Het lijkt mij een beetje het omdraaien van doel en gevolg. Of oorzaak en gevolg. Op zich leuk hoor als je met je man of vrouw mee kan naar de ruimte. Precies. Maar dan wil ik toch ook wel iets groters hebben dan de artist impressions van Axiom op dit ogenblik. Dat zijn gewoon 4 meter doorsneed, 10 meter lange module. Ik kan me niet voorstellen dat je een opgroeiende puber daar gelukkig houdt. Zonder dat hij een beetje baseball kan. Het klinkt voor mij als een PR-gabbit. Dat je denkt dit is leuk voor de media aandacht. Terwijl wat ze doen inderdaad wel slim is. Het voordeel op Space Station Meelift is dat je voorlopend nog even niet verantwoordelijk bent. Je kan ook nog een beetje meer opdrukken. Je hebt inderdaad een soortje van modules. We komen geheid een keer bij het punt dat de stekker uit de ISS moet worden gedroken. Dan heeft NASA een gat. Dan hebben ze dus geen presence in de ruimte meer. Dat is altijd ingewikkeld. Als jij dan de goedkoopste oplossing bent, zet de geldsluis van NASA aan jouw kant op open. Uiteindelijk, dat heb ik ook vaak gezegd, gaat het bijna altijd over geld. Precies. We horen wel dat we commerciële gaan produceren. In eerste stand heb je altijd belastingbetalers nodig. Ja, zeker. Dit is handig. Want het nieuwe ruimtsation van de Amerikanen is dan voor de helft, hangt er al. Je hoeft het alleen maar af te koppelen. Precies. Het is niet maar oké. NASA heeft al duidelijk aangegeven. Ja, wij hebben een volgend ruimtsation nodig. Maar nee, wij gaan het niet bouwen. Dat heeft NASA gezegd. We hebben het gevoel dat we commerciëel moeten worden. Er zijn naast Axiom nog drie andere kandidaten. Ik heb wel ontzettend het gevoel dat Axiom het meest serieus te nemen is van de kandidaten. Wil de Blue Origin niet ook zo iets? Ja, Blue Origin wil weer met een aantal andere... Orbital Reef heet het volgens mij. Maar ook een soort meer industrieel, met een meer industriele insteek. Dat is natuurlijk helemaal de achterliggende gedachte van Blue Origin. Die heeft, als we het over fantasieën hebben, inderdaad het idee van we moeten al vervuilende industrie van de aarde weghalen. En dat in de ruimte doen. Ambitie is mooi. We hebben een paar milenia nodig. Enig realisme zou hier en daar ook niet misstaan, denk ik. Maar dat er veel te gebeuren staat, dat zeker. Ik blijf, het is niet voor het eerst dat ik het noem, de business case een beetje missen. Kijk, ISS is natuurlijk gewoon staats- eigendom. Dat is een laboratorium wat bestaat. Dus vanzelf is daar van universiteiten en andere heel veel interesse om daar experimenten te doen. Een commerciële ruimtesstation, daar zou je toch echt een kaartje voor moeten betalen om daar naartoe te kunnen en een ruimte te huren. En die markt, ik zie hem niet zo ontzettend. Komt wel hoor. Als de kosten van het lanceren van iets naar beneden blijven komen, en dat doen ze, radicaal, dan blijft het steeds goedkoper worden en dan is de business case steeds verkoopbaarder. Maar je hebt nog steeds wel zo'n breakthrough-toepassing nodig waarvan je zegt, dit is echt iets wat je alleen met de ruimte kan. En superveel geld waard, weet je wel, wat het commercieel de moeite waard maakt om die enorme investering te kunnen doen. Ja, ik zie hem niet. Ik denk dat dat ooit in een lang verleden tijd begonnen is met kristallen. Want Oudewijk van den Berg, de allereerste in Nederland geboren astronaut, zeg maar, uiteindelijk een tolste stomme verbazing, blijft mooi verhaal, een stoeltje in de speciale heeft opgeleverd. Hij was namelijk kristaldiskundig, één van de toppers in de wereld. En ze hadden zelf ontdekt, zo'n astronaut tot kristaldiskundige opleiden, dat gaat niet werken. We gaan maar kijken of we van deze kristaldiskundige opleiding een astronaut kunnen maken. Dat is heel makkelijk. Maar goed, eigenlijk is dat nooit tot iets geleid. Dus ik zie die breakthrough, een technologie waarvan je echt zegt, dat is nou echt de enabler voor die business case. Ik zie hem niet. In de jaren 80 waren er allerlei van dit soort ideeën. Dat is ook hoe ooit Europa is gaan nadenken over eigen ruimtestationnetje en daarnaartoe vliegen. Ook een fabriekje. Dan inderdaad gaan om kristallen voor de microelektronica, medicijnen. En men had het over, je kan hele bijzondere metaal-legeringen maken. Je kan metaalschuim gaan produceren. Dat derde is volgens mij überhaupt nooit geprobeerd. En de eerste twee bleken veel goedkoper en veel simpeler te doen op aarde. Als je helemaal weet hoe het op de grond moet doen, dan kan het daar ook. En wat hij ook achter speelt, je zei net, Nazer zei, wij gaan hem niet bouwen alleen. Naar zijn we nog nooit een ruimtestation gebouwd. Dat wordt altijd tot drijven gedaan. Dit is een projectmanagementvraag. We gaan het waarschijnlijk wel vinden. In ieder geval deels. Liefst zo klein mogelijk deels. Maar we gaan het hele projectmanagement proberen te commercialiseren. Ja precies. Het is waar we er geen eigendom meer van. Dat is het grote verschil wat je nu ook met de commerciële capsules ziet. Ja inderdaad met toegang tot de RMT-15 ook het geval is. Toch, er is wel iets van een business case. Natuurlijk moet altijd belasting geld bij. Dus ik vraag me ook af hoe privaat het dan is. Maar het feit dat je zag dat toch de mensen die naar het ISS gingen. Op een gegeven moment dat er toch duidelijk stoelen werden gehuurd door een universiteit. Door militair. Het is meer ambitie. Het is in het verleden gebeurd. Veel door universiteiten mensen heen gezonden. Maar het idee was elke keer van ja een universiteit kan ook zijn eigen wetenschapper erheen sturen. Je kan een defensiespecialist erheen sturen. Is het ook niet helemaal van de grond gekomen? Dat gebeurde in de praktijk alleen op het moment dat een overheid zei. Zoals bij de eerste vlucht van andere caprices gebeurt. Wij gaan deze vlucht vonden. En dan ook het bijbehorende onderzoek vonden. En dan ontstaat er allerlei ruimte van ja we kunnen nu binnen die missie onderzoek gaan doen. Dan kan je wel dingen vinden waarmee mensen zeggen dat vind ik super interessant om te gaan doen. Maar wat er dan niet gebeurd is dat er dan gezegd moet je voor betalen. Nee dat zal wel geregeld. Weet je, dat hoeft niet. Je mag min of meer gratis goed worden. Maar je kan voor een niet-commerciële prijs als het ware op zo'n vlucht mee. Ja dat lukt wel. Maar op het moment dat je dat puur hard commercieel zou doen dan ben ik heel benieuwd hoeveel er overblijft. En als het idee van een springplank. Dus het idee dat je een soort springplank hebt naar de rest van de ruimte toe. Dat je dan een station daar gebruikt. Tuurlijk, ja prima. Maar dan moet je het via de wetenschappelijke route benaderen. En niet commercieel. Dan moet je zeggen. En ja ik ben daar een ontzettend voorstander van. Ruimtevaart om verdere exploratie te doen. Dan moet je inderdaad gewoon zeggen ja we doen het om de wetenschap. Niks rechtvaardiging. Gewoon wij willen weten hoe het zit. De meest menselijke emotie. Op het moment dat jij in het land waar je voor het eerst bent je appartementje hebt bekeken. Je koffer hebt neergezet. Wat doe je? Je gaat naar buiten. Je loopt die heuvel op. En je wilt weten wat aan de andere kant is. En dat doe je op grote schaal door de ruimte in te gaan. En dus bij Blue Origin gaat het er voornamelijk om industrie. Ik zit elke dag aan het denken haal dan uiteindelijk een astroïde met cobalt en nickel deze kant op. En dan betaalt het zich voor alles. Dat kan ook. Maar ik merk wel dat jullie eigenlijk denken. Want dat vinden we interessant om te nadenken. Het is een beetje de toekomst van het ISS. Oké. De nieuws is nu eigenlijk. Er is een bedrijf dat probeert daar aan vast te bouwen om het dan ooit over te nemen. Maar het lijkt dus wel op alsof ISS toch ook wel. Oorspronkelijk zou hij al lang. Hij is al meerdere malen verlengd. Als verver bij zijn. Nou ja kijk die Russische onderdelen zijn natuurlijk het oudste. West-1998 even uit mijn hoofd. Dat is. Nou waar zitten we nu? 23 jaar oud. Voor een Russisch stuk. Hartvart technologie vind ik dat nog niet zo heel erg goed. Het kan nog wel. Met kunst en vliegvegen nog wel een tijdje mee. Maar daar zit een beperkte houdbaarheid aan. En op een gegeven moment moet je toch naar wat anders doen. En ik ben een groot voorstander voor een nieuwe variant. En ik ben enthousiast nu over commercialisering. In de zin dat je de industrie veel belangrijker rol geeft daarbij. Alleen ik ben er ook van overtuigd. Het kan niet zonder overheidspunting. Je moet er wel bereid zijn als belastingbetalers daarvoor te betalen. Want anders zie ik het wissen. Nou ja precies. Want laten we wel zijn. SpaceX zou ook niet bestaan hebben zonder overheidsopdrachten. En daar is hier en daar echt behoorlijk doelgericht heel veel geld in gepompt. Om het voor elkaar te krijgen. Ja het is wat naast aan Alderma zegt dat Manta van ja we willen van alles kopen. Eigenlijk op voorwaarde dat wij niet de enige client zijn van het bedrijf. Nou vooral dat. Wow. Dat gaat een hoop moeite kosten om dat echt voor elkaar te gaan krijgen. Zeker als het over bemenschde ziekstijmen gaat. Ja als ik even ik pak ik heb even erbij gepakt tot wanneer de missie van ISS loopt. En heeft een authorization tot 2030. Maar de budget is eigenlijk pas nog maar gedekt tot 2025. Lijkt me nog redelijk redelijk normaal. Maar de strategie is uiteindelijk van als we verder willen voorbij Low Earth Orbit. Dan moet eigenlijk eerst dat ruimtesation is dan moet die economie in Low Earth Orbit. Eigenlijk volwassen zijn voordat we dus ruimtesation elders gaan bouwen. Dat is wat in ieder geval Bridenstein de vorige naast een director wel heeft gezegd. Als ik dat even plat mag slaan doe ik altijd graag. Weet je heel vaak bij dit soort problemen is als je de volgende stap. Dat is ook voor de Space Shuttle weet je wel. Die op een gegeven moment ook echt heel erg verouderd was. Als je de volgende stap wil nemen dan moet je de vorige stap eerst afstoten. En dat heeft niks met allerlei filosofie te maken maar gewoon met geld. Want het operationeel houden van zo ruimte kost al miljarden per jaar. Ja 4 miljard. Ja dat was met Space Shuttle ook. Daar ging iets van 10, 12 miljard per jaar naartoe. Alleen om dat ding technologie uit de jaren 70 een paar keer per jaar te kunnen laten vliegen. Je moet daar eerst een dikke streep doorheen zetten. En dan bas komt er ruimte om wat nieuws te gaan doen. En dan heb je per definitie gehad en dan zijn we terug bij waar we begonnen. Dit is wel een slimme truc om te voorkomen dat je in dat mechanisme dat altijd speelt. Dat je een gat krijgt want je kan inderdaad doorbouwen. We knippen de boel los, plakken het weer aan elkaar en we hebben een nieuw mini stationetje. En dan gaan we daar doorbouwen. Ja precies. En vervangen. En dat is natuurlijk het grote design ding wat nu speelt. Op het moment dat de oude hoofdmodule die aan de Russische kant zit waar het besturingssysteem zit. Wat Europa heeft gebouwd trouwens. Op het moment dat die module kapot gaat kun je het hele station weggooien. Want je kan ook niet zeggen van oh we zetten er een ander stukje tussen. Want dat hebben we niet. Dus wat dat betreft zal er... Niet redundant. Ik dacht dat alles... Nee. Nee. Nee. Vandaar al die verhalen van oh er zijn weer barsjes aan de achterdeur van Zesda. Het kattenlijpje in de buurt. Ja. Het is een oude machine inmiddels. Het is alsof je 20 jaar geleden bent begonnen met een Lada te rijden. Nooit ben je gestopt. En ja dat gaat er een keertje mee ophalen. Dus ehm... Ze hebben er wel vandaag een nieuwe stukje aan geplakt. Misschien kunnen we daar nog een bruggetje... Nou dat is... Ja ja inderdaad. En dat bruggetje zijn niet alleen... Nou de verhalen zijn bijna op. Ik kijk nog even naar Luc. Want die heeft nog volgens mij wat dingen aan het liggen. Ik dacht we hadden het net over de funding van zo'n soort project. En dat het nog steeds door overheden gebeurt. Een belangrijke funding daarvan is heel vaak Defensie. Nu had Luc nog iets over... We hebben het de vorige keer een keer gehad over de Nationale Ruimtevaart Ambitie van Nederland. Daar waren we allemaal niet heel... We werden er allemaal niet heel warm van omdat het zo oppervlakker bleef. Maar Defensie heeft nu ook iets uitgebracht. Ja precies. Nou ja het is een ehm... Nou ben ik eventjes de naam van de publicatie kwijt. Maar die komt in de show notes te staan met een link. Daar kan je het ook nalezen. Het is een publicatie uit juni. En daar worden gewoon een aantal baanbrekende ontwikkelingen in het space domein toe gelicht. Nou dan denk je van oh nou gaat het helemaal spannend worden in James Bond en weet ik veel. Valt wat mee. Maar het geeft in ieder geval een klein beetje wat meer concreet van wat we daarna eigenlijk uitspoken. Want ik heb daar nooit zo ontzettend een helder beeld van gehad. Nou het zijn er zes. We gaan ze even kort doornemen. Gezamenlijke optreden tegen ruimtedreigingen. Dat gaat dan in het kader van een overeenkomst in 2014. Is ondertekend. Responsive space capabilities. Nou bijna de hele wereld heeft daar aan meegewerkt. Ruimtedreigingen identificeren. Ja dat wordt dan niet verder toe gelicht. Maar ze richten zich vooral op de mogelijkheden die nieuwe kleine satelliet consolaties bieden. Voor militaire doeleinden. Dus dat geeft weer een nieuwe beweging aan. Oké eerst state funded. Toen commercieel. En nu gaat de defensie die dingen dus weer van commercieel naar militaire maken. Dat had je bij Galileo. Ja precies. Nou ja plaatsbepaling is natuurlijk een heel belangrijk ding. Tweede is dat Nederland en Noorwegen gaan samenwerken in de Mil-Space 2 missie. Om radarsignalen te monitoren. Dat doet mij ontzettend denken aan de verklikker die de Thunderbirds vroeger hadden. Van oh camera alert er worden foto's van ons genomen. Iets dergelijks gaan zij opzetten om te kijken wie is er nou alles met radar in de gaten aan het houden. Dat past op zich wel bij Nederland. Er wordt heel hoog ingezet op sensoren. En eigenlijk alles boven in de ruimte afluisteren, aflezen, afkijken. Ja precies. Nou ja al die gathering van informatie levert natuurlijk ontzettend veel data op. Satelliet data verzenden met laser communicatie. Die is ook zo'n ding. Op de Norsstad TD moet volgend jaar gaan gebeuren. Gaan ze daar experimenten mee doen? Omdat het inderdaad via de traditionele manieren steeds moeilijker wordt om die enorme informatiepakketten allemaal naar de aarde te krijgen. Dat zal ook wel met beveiliging te maken hebben denk ik. Dat laser over het algemeen een stuk moeilijker te onderscheppen is. Dat kan je bij deze informatie natuurlijk heel goed voorstellen. Ja nummer vier automatische waarschuwingen voor bedreiging van de zon. Onder Disturb. Een project waar een zonneraadiotelescoop automatisch waarschuwingen gaat verzenden. Als er uitbarstingen zijn die jouw communicatie kunnen verstoren. Al is het alleen maar om zeker te stellen dat het de zon is en niet de vijand. Wat heb je daar aan op het allerlaatste moment als het al hier is? Een zonnestorm. So far so good moet ik zeggen. Goede punten. Nummer vijf is dan degene waar je natuurlijk echte warm woord spionage in space. Jawel daar hebben we James Bond. Technologie project Discover. Die gaan eigenlijk, dan hele saaie dingen doen. Satellieten, ruimteafval tracken. Botsingen in de gaten houden. Waardoor mogelijk functionaliteiten in de ruimte in het geding komen. Dat is niet heel erg spionage. Hoe spelen ze Discover? Is het ook zonder klinkers? Nee, nee, het is gewoon echt Discover. Want de Discover satelliet is een heel vet ding. Die maakt dagelijks een plaatje van de aarde. Ik noem het ook wel de Al Gore satelliet. Want die had nooit bedacht. Die dacht het is leuk als er elke dag een plaatje van de aarde wordt gemaakt. Dus dat ding heet Discover. Zoek maar eens op. En er is nog een veel eerderen Discover. Eentje, een T-RX-60. Een Amerikaanse spionage satelliet die inderdaad foto's maakte op film. Filmrolletje in een capsule date. Capsule de atmosfeer in. Die plonzen. En die werd dan met een vliegtuig aan het parachute beetgenomen. Om het filmrolletje eruit te halen. Geweldig. Daar zijn we vandaan gekomen. Zou het kunnen, Luc? Dat de Defensie misschien niet precies helemaal opschrijft wat ze doen op vlak van spionage. Het zou wel kunnen. Dat het niet voor niks het zijste hoofdstuk is. Ik moet wel zeggen, ik vind dit ook wel potentieel spannend. Want we krijgen nu allemaal van die internationale netwerkers. Starlink is nu de eerste, maar er komen er nog veel meer aan. En reken maar dat allerlei buitenlandse mogentelen gaan kijken. Oké, kan ik daar in komen? Want het is natuurlijk een schat aan data. Wat je potentieel als je daar je tangels in kan krijgen. Dus ik denk dat zoche bedrijven wel serieus met beveiliging bezig zijn. Dat er heel goed gehoord gekeken naar. Kunnen we iets met die? Nou, zeker. Dat is naastlans aansluitend hierop. Snel en beter kaartmateriaal via civiele satellietproviders. Daar hebben ze zomaar drie projecten voor. De eerste is Airbus One Atlas. Dat is gewoon een militaire Google Maps. Secure Watch. Die gaat gebruik maken van satellietbeelden uit een Maxar-constellatie. Waar natuurlijk al een hele hoop onder zit. En GeoSurf. Dat is misschien de meest vooruitstrevende. Omdat die een satellietopdracht kan geven radar data te gaan maken. Dus dat wordt echt van... Ik wil in dat land op die kruising zien wat er aan de hand is. En vervolgens wordt dat verzorgd. Dus ja, we verliezen... Iets concreter dan het ongemenen. Het is nog steeds behoorlijk vaag. Maar ik vond het in ieder geval opvallend. Het staat gewoon op de website download it. Iedereen kan het lezen. Ik heb ook nog even tussendoor opgezocht op welke namen ik niet kon komen. Het Nederlandse bedrijf. Dat is natuurlijk ISIS met hun Vega-raket. Yes, yes. Ik had dat iets eerder moeten doen, maar mijn punten zijn op. Dan sluiten we af met het laatste nieuwtje, Luuk. Ik heb er nog één. Sorry, ik heb nog een goeie volgorde. Lief je luister, blijf vooral hangen. We zijn nog lang niet. Herbert is er niet. Ik heb er nog twee. Ik kwam in de Volkskrant vorige week een stuk tegen over de mogelijke optie om klimaatverandering tegen te gaan door een soort van gordijn in de ruimte te hangen. En dan specifiek in het Lagrange punt L1, dus dat is een vast punt tussen de aarde en de ruimte. De aarde en de zon. En als je daar een gordijn hangt, of je dan een paar procent van zonlicht kan wegnemen. Waar heb je dit vandaan? Ik heb iemand anders via een totaal andere route. Radio 1 was er ook nog bezig geweest. Dat kan zijn. Het stond in de Volkskrant. Het is voor de handel licht idee. Ik had zelfs al eens aan zitten rekenen. Het goede nieuws is dat mijn berekening aardig klopte. En het slechte nieuws is dat het niet kan. Er zijn geen natuurwetten die het voorkomen. Toch? Nee, op zichzelf is het prima te doen. Het is eigenlijk een heel grappig goed idee. Dus zonlicht, minder energie in de atmosfeer. Minder energie in de atmosfeer. Oplossing, kamblaatverandering. Ja, alleen de downside is als je eraan gaat rekenen. Je moet iets van 10 miljoen vierkante kilometer afdekken. Dus dat wil je een paar procent effect hebben. Dan kan het denk ik aan een procent of twee. Dat zou het zich niet van te gaan schelen. Nou was mijn eerste conclusie toen ik dat voor mezelf aan het rekenen was. Oké, we gaan niet één scherm van 10 miljoen maken. Maar kunnen wij? Kun je een miljoen schermen van 10 vierkante kilometer maken? Weet je hoeveel je kan maken? We kunnen een miljoen schermen van 10 vierkante kilometer maken. Weet je hoeveel je dat niet moet? Eén scherm is veel makkelijker. Want technisch is het helemaal niet moeilijk. Je maakt zo'n scherm. Je laat het een beetje roteren zodat het uitbalanciëert. Je moet heel slim kijken waar je hem precies bij dat lagrangepunt zet. Zodat je precies die zonne... Je kan misschien met een soort Luxaflex werken. Zodat je ook een beetje kan aanpassen. Dat schinken is een sponsor. Het is eigenlijk een soort surfer wat je dan doet op de zonnewind. Net ietsje verder, iets dichter naar de zon toe. Je maakt er een miljoen als ze dan 20 kapot gaan. Of wegwapperen. Dat is ook niet erg. Als je dan even gaat rekenen. Het is ongeveer pers zo'n scherm. Is het wel één lancering. Dus je moet een miljoen lanceringen doen. Dan gaat je effect weer. Theorie kan het. Alleen de vraag is inderdaad of de miljoenimpact van een miljoen voelt je dat dan weer. Heb je dat uitgerekend? Nee, niet de miljoenimpact. Maar het is een miljoenimpact. Dat is een miljoenimpact. Heb je dat uitgerekend? Nee, niet de miljoenimpact. Maar hoeveel kilo moet je... Als het een flinterdunne scherm is. Dat heb ik uitgerekend. Ik kwam ongeveer op een miljoen lanceringen uit. Maar ook onze zonnecollectoren dan. Dan zitten we dus continu in de schemer. Daar word ik depressief van. Ik ben geen fan van die ideeën. Het gaat om zo nu en dan. Twee procenten. Op de oceaan ook. Doe je het in de hand met je hand boven de oceaan. Nee, nee. Je ziet als je naar de zon kijkt. Als je naar de zon kijkt, zie je een klein zwart flekje op de zon. Een klein beetje minder... Er komt een paar procent. Het rendement van de zon gaat iets omlaag. Dat is wel... Als je hem niet in L1 hangt, maar op een plek die synchron loopt... Dat is wel moeilijk. Met de aarde. Dat is de definitie van L1. Ik vrees dat we andere dingen moeten verzinnen. Ik vond het wel grappig dat er mensen zijn die dit idee aan het uitwerken zijn. Dat het serieus overnouwd wordt. Maar helaas. Best creatief. Had je nog wat, Lucas? Heb jij wel de oplossing? Laten we bij grote fantasie blijven. Alhoewel, dit zou het wel eens kunnen worden. Dreamchaser. O ja. Even kijken hoe het tegenwoordig heet. Sierra Space. Het is een afgescheiden bedrijf. Ze hadden zich alleen nog met ruimtevaart bezig. Wat was het bedrijf? Sierra Nevada Corporation. En nu Sierra Space. Met de Dreamchaser. Het is een klein ruimtesvliegtuigje. Het klein kind van de Space Shuttle. Wordt het weleens genoemd. Een beetje Hermes voor de liefhebbers. Het Space Shuttle-idee is terug. Ja, nou ja. Dan wel. Alleen maar voor personenvervoer. Het ding is in ontwikkeling. En gaat ook vliegen. Maar dan in de vrachtversie. In 2014, toen NASA bezig was met allerlei contracten uit te delen. Om astronauten naar het ruimteshut te brengen. Was Dreamchaser een van die kandidaten. Zij werden er toen niet. Alleen Boeing en SpaceX werden geselecteerd. Maar een paar jaar later, toen er nog een extra contract werd uitgedeeld. Voor vrachtvervoer. Hebben ze een onbemande versie gepitcht. En sinds dat moment zijn ze nooit gestopt met praten van we willen een bemand. We willen een bemand vliegen. En dat lijkt er nu toch te gaan komen. Sharehouse Space heeft namelijk 1,4 miljard dollar aan investering binnengekregen. Waardoor zij nu zeggen in 2025 kunnen we astronauten lanceren. Dat heeft natuurlijk ontzettend veel voordelen. Deze ding heeft een reentry traject wat wat kamer is dan een capsule. Je landt rustig op een airstrip. Je kan direct de astronauten en eventuele gevoelige spullen die ze van experimenten meebrengen. Direct naar uithalen. Je hoeft niet eerst te wachten tot een capsule uit zee is gehaald en aan land is gebracht. Dus zij zeggen dat NASA heel graag weer een shuttle-achter ding wil hebben. Iets met vleugels. Dus ze zijn enthousiast. Ik moet eerlijk bekennen dat ik gek ben op dingen die met vleugels liggen. Ik kan niet wachten tot de astronauten aan boord van de Dream Chaser klimmen. Sponsorship voor de podcast. Maar ik als Leek heb altijd gehoord dat de Space Shuttle een slecht idee was. De Space Shuttle was een slecht idee vanwege de vorm waarin ze gekozen hebben. NASA heeft destijds, en er zijn heel veel oorzaken voor te noemen, de keuze gemaakt van we gaan vracht en bemanning samen lanceren in één super ding. Dat werd veel te groot en ingewikkeld. Dit is echt een heel klein ruimtevliegtuigje. Stel je er ook niks bij voor als je aan de beelden uit de shuttle denkt van vroeger. Er is één pijpje ruimte waar zes man een beetje half liggend op elkaar gepropt kunnen zitten. That's it. Misschien hebben ze inderdaad nog twee rugzakjes met vracht die ze mee kunnen nemen. Maar dat is het. Een soort propeller vliegtuig tegenover een 747. Ja, iets dergelijks. Maar conceptueel het idee wat Hermes natuurlijk ook had. Ja, inderdaad het scheiden van vracht en mensen is natuurlijk verstandig. Want dan moet je namelijk iets bouwen wat gecertificeerd is, helemaal gecertificeerd is. Of veilig genoeg is voor mensen. Terwijl je in de praktijk nog een groot deel van de tijd een vracht aan het vervoeren. Het is alsof je een vrachtwagen koopt omdat je ineens gewoon aan het schoonrijden moet rijden. Het is gewoon niet anders. En het was natuurlijk ook die herbruikbaarheid waardoor je technologische ontwikkeling stilviel. Maar dat betekent niet per se dat iets met vogels een vlecht idee is. Nee, precies. Het lastige is alleen wel, dat klinkt heel paradoxaal. Het is veel moeilijker om een klein shuttle te bouwen dan een grote. Omdat alles wat je aan leefsystemen nodig hebt, koeling, weet ik veel. Dat kan je veel makkelijker in een lekker groot apparaat kwijt. Wat maar zes man meenemen. Als je dat heel klein maakt, ja je hebt toch al die spullen nodig. Dat was ook een van de problemen waarom Hermes mislukt. Het was allemaal niet in te passen. De tijd was niet rijp voor. Nee, precies inderdaad. Dit ding wordt inderdaad alleen maar gebouwd op taxi naar boven en naar beneden. Verder helemaal niks. Of het 2025 gaat worden, twijfel ik. Ik heb er een beetje gehoor op. Het was wel een charmante samenwerking van deze club. Die hebben als klant, of werken samen, de United Nations Office for Outer Space. Ik wist niet eens wat het bestond. Het kantoor van de United Nations. Blijkbaar zijn ze samen bezig om een ruimtevlucht te organiseren voor landen die geen ruimtevaartorganisatie hebben. Dat vond ik wel op het minst heel charmant. Dat je dan op die manier, ook vanuit overheid gedreven, mensen die niet zelfstandig aan ruimtevaart kunnen doen, maar wel de mogelijkheid geeft om in verenigde natiesverband een ruimtevlucht te kunnen organiseren. Dat vond ik wel een credits. Die vlucht is inderdaad geboekt. Die gaat dan gevlogen worden met zo'n vrachtversie. Zodat ze, ik geloof iets van twee weken of zo, tijd hebben om experimenten in gewichtloosheid te doen. Ik denk maar dat er na wel gekeken zou worden aan een beman. Zeker, nou ja goed, Serious Space is al jaren aan het pushen. Dus ik ben heel benieuwd. Ik moet wel zeggen, er zijn ook steeds minder landen die geen spaceprogramma hebben. Er zijn ontzettend veel landen bij gekomen die het allemaal wel hebben. Dus van Portugal tot Marokko tot volgens mij Congo en Zuid-Afrika en allerlei plekken. Mongolie zie ik. Nou, die touwen. Die mogen allemaal niet meedoen. Misschien kunnen we wel meedoen. Blijven er nog genoeg over. Hebben we nog iets? Ik denk het niet. Maar nu je dat zegt, we hebben in Nederland NL Space, maar we hebben niet. Hebben wij een heldere ruimtevaartorganisatie? We doen alles in ESA verband. Nou, wij hebben een deel van NSO, maar dat is een agentschap van economische zaken. Een agentschap van economische zaken. Spaceoffice. Spaceoffice. Na zijn ze, ik zin natuurlijk ook. Weet je, ze hebben alleen meer geld. Ja, de administration. Ze zijn ook inderdaad wat dat betreft alleen maar gewoon een... Ja, een Amerikaanse astronaut is een ambtenaar. Ja, dat is waar. Europees ook. Ja, ja. Nee, dan zijn we er nu lekker over de tijd heen. Lekker door alles heen. Sorry, Herbert. Ik denk dat het allemaal meevalt. Ik sluit af met het laatste feit dat ik nog zag dat SpaceX denkt dat er in 2023 de Starship commercieel vliegt. Nou. Elentime. Ambitie is altijd goed. Tot die tijd. We wachten het af. Dank je wel. Volg ons op Twitter. Space Cowboys Pod. En tot de volgende. Tot de volgende keer. Oké, nou. Hoi hoi.