Wat als China de hele wereld onder schot houdt?

Hartelijk welkom bij Space Cowboys aflevering 82. Hartelijk welkom Arno Wielders. Goedemiddag. En welkom Erik Laan. Ook goedemiddag. We zitten hier met z'n drieën om het ruimtevaart nieuws van de afgelopen twee weken te bespreken. Het is 10 november en ik ga gewoon het bal openen door jouw Erik te vragen, wat is jouw leukste onderwerp van vandaag? Mijn leukste onderwerp van vandaag? Ik heb een heel lijstje met onderwerpen. Weet ik wel, maar ik hoef het nu niet allemaal te horen. Ik denk ja, wat we net op... Pakt er een of twee? Ik zou zeggen de Vandersat acquisitie door Planet. Ja. Dat is toch wel... Want dat is nieuws. Dat is nieuws, dat hoorde ik net een paar minuten geleden. Daar gaan we straks lekker over praten. Leuk Arno. Nou, ik denk dat we dat ook wel even moeten hebben over de maanlander van NASA die een klein vertraging heeft opgelopen. Een vertraging van? Nu een jaar. Oké. Dus ging naar 2025 geloof ik. 2025 is het nu. Maar het is nogal een fluide voorspelling. Ik denk dat het goed is om het er even over te hebben. Ja, dat gaan we zeker doen. En ik wil het hebben over de berichten die we eerder deze week tot in het journaal toehorden geloof ik dat de astronauten die terugkeerden uit de ruimte met SpaceX dat die een luiertje om moesten voor acht uur omdat de wc het niet deed. Dat vind ik niet zo vreselijk interessant. Het is natuurlijk een sappig nieuwtje. Maar na een aantal dagen vind ik het leuk om het te hebben over taalgebruik in de ruimte. Vooral verhullend taalgebruik in de ruimte vaart. Want ik kwam in een artikel in The Guardian de uitdrukking absorbent undergarments tegen. Dat waren die luiders. Maar toen herinnerde ik me dat er veel meer van dat soort kreten zijn. Een ongeluk is een anomalie. En nou weten jullie vast nog veel meer van dat soort prachtige uitdrukkingen. Lijkt me leuk. Zullen we eerst maar even over van der Satt hebben. Want volgens mij vinden jullie dat allebei best wel groot nieuws. Van der Satt is het bedrijf van Robbert Mica. Made in Space Cowboy sinds kort. Hij heeft hier als zodanig nog geen minuut doorgebracht. Hij is wel gast geweest een keer hier in het verleden. Was net tot de groep toegelaten en heeft tot nu toe nog niet kunnen komen. Maar komt binnenkort wel. Maar van der Satt Erik kun je even uitleggen wat het bedrijf doet. Ja wat ze doen is ze gebruiken data van satellieten om de vochtigheid van de bodem te meten. En daar hebben ze volgens mij heel geavanceerde algoritmes voor ontwikkeld. Dus ze hebben van mij niet hun eigen satellieten maar ze gebruiken daar ESA satellieten en andere commerciële satellieten. Sentinel serie onder andere. En daar hebben ze denk ik revolutionaire technologie ontwikkeld. En dat heeft Planet gezien denk ik en die heeft ze geacquireerd. Ja en kun je even Planet in een paar woorden schetsen? Ja Planet is een bedrijf dat is ergens 2010 gestart. Vanuit NASA Ames door een aantal engineers. Die gingen met melkpak satellieten de hele aarde gaan fotograferen. De bekende CubeSats. De bekende CubeSats en daar vliegen er nou al een paar honderd in de ruimte. En die genereren zeg maar een soort van realtime Google Maps. Ja en waarom is dat een goede match? Moet je dan vragen? Nou ja kijk die data moet natuurlijk waarde krijgen voor uiteindelijk betalende eindgebruikers. En gewoon foto's van de aarde daar zijn geen betalende eindgebruikers voor. Dus ze zoeken altijd value adding op. Om op basis van die data dus ja waarde toe te voegen. En ja wat van der zowat kan. Die kan daadwerkelijk waarde toevoegen aan bepaalde data. En ik neem aan dat Planet die data gaat fuseen met hun eigen data om ja nog meer waardevolle dataproducten te creëren. Daar zien ze blijkbaar geld in. Ja. Enig idee wat ze ervoor betaald hebben? Ik heb geen idee ik zag alleen de headline. Ik heb ook geen idee. Nee nee. Wat is jouw... Het is wel grappig om te zien want Planet was natuurlijk begonnen als inderdaad met camera's he. Gewoon puur in het visuele gedeelte de aarde vast te leggen. Nou hoorde ik ook dat ze bezig zijn met Infrarotetak en dit is weer een nieuwe tak. Want het is gebaseerd op microgolf. Ja en ze gaan ook naar grotere satellieten he. Ja precies. Ze zijn een beetje aan hun grens van de mogelijkheden en ze gaan nu ook... Ze hebben al grotere satellieten gelanceerd maar het is daadwerkelijk dat is hun nieuwe traject om een beetje de wasmachine grote aan satellieten te gaan lanceren. Wel een fachtige wasmachine. Ja precies. Dus en ook wat jij zegt Infrarotetak zit ook in een bedrijf dat heet Carbon Mapper om vanuit de ruimte metaan te meten. En metaan is natuurlijk een klimaatgas en misschien nog wel belangrijker om heel snel aan te pakken dan CO2. Omdat het veel sterker werkt he. Veel sterker werkt. En ja de metingen die bijvoorbeeld GHG zou doen, dat is al een bedrijf dat al met een melkpak satelliet overigens al aan het doen is. Die zien overal op de wereld die ploems zeg maar komen van metaan en dat is gewoon echt een probleem. En dat zie je eigenlijk alleen goed vanuit de ruimte dat dat echt een probleem is. Ploems van metaan zeg je dus pluimen, rookwolken bijna van metaan. Uit de olieindustrie. Ja ook gewoon afvalplekken. Ze hebben nu twee plekken gevonden in Spanje. Vijlstort. Vijlstort waar heel veel metaan bij vrij komt. Oké dan kun je gewoon vanuit de ruimte zien. Want de metaan omhoog. Ja en een beetje. Wat doe je daar dan aan? Afgraven ofzo? Nee ze hebben daar bijvoorbeeld op een van de eilanden in het Tenerife geloof ik hebben ze ook zo'n landfill en die hebben ze dan gewoon afgesloten en het gas dat gebruiken zo. Dan heb je een gasbron. Er zijn allerlei oplossingen voor om daar wat tegen te doen. Maar je moet er voor in ieder geval voor zorgen dat er niet zomaar de atmosferie in duikot. Ja en waar we het ook zien is bijvoorbeeld bij waterkrachtcentrales. En dan zeg je oh waterkracht dat is een groene energie. Maar als daar water door die turbines heen gaat dan zijn er processen die zorgen dat er metaan ontstaat. Dus zo groen zijn die waterkrachtcentrales dan soms ook niet. Dat hangt heel erg af van wat er in dat water zit of dat nog organisch materiaal zit. En dan denk je hoe kwamen we hier nou op uitgaande van de bodemvochtigheid van de SAT? Nou ja, Planet zich dus aan het diversifieren op het gebied van welke instrumenten ze aanboort. En waar je dus naartoe gaat en dat is eigenlijk wat jij ook al een jaar geleden hebt gezegd is dat gewoon de aarde monitoren in bijna elke golflengte en dat continu. Dat is een klein beetje waar Planet nu aan het opspelen is. Want ik begreep dat ze ook betrokken zijn bij detectie van brandhaarden overal ter wereld. Wat vroeger FireSat was geweest. Er zitten nu ook een paar bedrijven. Orotech in Duitsland is daar mee bezig en er zijn er nog een of twee. Volgens mij zijn ze daar nu ook aan het kijken hoe ze daar een rol kunnen spelen. Ja, dat is precies waar je een constellatie voor hebt. Nou wordt er dus een Nederlands klein ruimtevaartbedrijf, klein maar voor aanstaan zal ik maar zeggen, opgekocht door een Amerikaanse partij. Wat moeten we daarvan denken? Moeten we nou blij zijn? Voor Roberts zijn we natuurlijk blij. Maar wat betekent dit voor de Nederlandse ruimtevaartondernemingen? Ik denk dat je heel erg blij moet zijn. Want dit bewijst dus dat als je een goed idee hebt om in de ruimtevaart wat te doen, dat daar dus een exit strategie aan vast zit. En die werkt blijkbaar. Maar wat een Nederlands bedrijf was, is nu geen Nederlands bedrijf meer. Is dat erg? Nee. Ja, liever had je het andersom gezien natuurlijk. Dat je van der Zadplanet opkoopt. Als je dat konden, dan ging het pas echt goed met de Nederlandse ruimtevaart. Ja precies, je maakt het mooie brugje natuurlijk van hoe goed gaat het met de Nederlandse ruimtevaart. En niet goed genoeg, dat van der Zadplanet kan overnemen. Dat kan ik ook wel overdenken, straks wel op terug. Maar in Nederland ontbreekt wel een klein beetje iets aan ambitie. Toch wel? Ja, ja, ja, ja. Absoluut. Dan mogen we best wel wat meer... Waar blijkt dat uit? Nou, we hebben nu de nationale ruimtevaart agenda gezien die pas geleden is aangeboden aan de minister. Dat stond ook genoteerd als onderwerp? Ja, dat klopt. En daar hoor je toch niet echt super warm van, tenminste ik niet. Nou vertel maar, we sluiten hierbij het onderwerp van de Zadplanet over de Nederlandse ruimtevaart agenda. Kijk, dus de hele industrie in Nederland komt bij elkaar, die zet iets... Want de Nederlandse ruimtevaart krijgt op dit moment vrij weinig geld vanuit de overheid. Zo simpel is het gewoon. Een Nederlandse bijdrage aan ESA is niet al te hoog. En er moeten wat dingen veranderen, wil Nederland een belangrijke speler blijven. Dat is klaar als een klontje. Ik denk dat we daar allemaal over eens zijn. Maar dan verwacht ik een klein beetje ook dat er vanuit industrie een hele ambitieuze en goede punten komen. Wie bepaalt die ruimtevaart agenda? Ja, dat is een samenwerking tussen allerlei bedrijven en instellingen die in Nederland een ruimtevaart doen. Dus het is een collectief dat dat samenstelt? Ja, en dat is heel goed dat die er is. Dat is gezamenlijk je belangen verdedigen. Maar ja, wat ik een klein beetje mis is, waar zijn de grootste plannen? Een plan waarmee je, wat misschien wel 100 miljoen of 200 miljoen kost, maar wat daadwerkelijk heel veel vraagt van industrie, maar ook van de overheid, en wat ook daadwerkelijk op de misschien wat langere termijn, en niet alleen op de korte termijn, maar op de langere termijn iets oplevert waar de gemeenschat wat aan heeft. Maar als je als Nederlandse ruimtevaartindustrie weet dat er toch al vrij weinig geld beschikbaar is, want Nederland, dat vertel je net zelf, betaalt vrij weinig aan ESA, dan ga je niet een miljardenplan lanceren, want dan word je toch weggelaten. Nee, geen miljarden, maar ook niet van een paar miljoen. Er moet iets komen wat aansprekelijk is. Het moet aanspreken. En er zijn wel plannen over lezencommunicatie, en dat is heel mooi, maar dat gebeurt ook al in andere landen op commerciële basis heel erg. Wat staat er wel in die ruimtevaartagenda? Heb je het al van kast tot kast gelezen? Nee, ik heb het doorheen gekeken, en wat er heel goed aan is, is bijvoorbeeld in Noordwijk wordt er een heel groot park, dat is Space Business Park, daar komen de mensen bij elkaar, daar komen instituten bij elkaar, en komen drijven in elkaar, dat moet je ondersteunen. Dat is echt heel goed, want daardoor krijg je de krachtveld bij elkaar. Maar wat er niet in staat, is daadwerkelijk zo'n groot plan, waar je met z'n allen zegt van oké, dit is wat we kunnen gaan doen. Heb je het eens met Arno? Ja, ik ben iets minder Chinese, maar ik deel wel bepaalde observaties. Wat er denk ik mist in het plan, is een exportambitie. Het plan is geschreven richting de ministerconferentie, van Nederland wil meedoen in ESA, en als je ziet hoe weinig Nederlandse overheid erin stopt, dat is gewoon abominabel, maar hoe ga je daarmee om? Hoe komt dat? Ik denk dat het een beetje een cultuur is, zolang ik al in de ruimtevaart werkzaam ben, zie je gewoon een dalende trend dat Nederland geld stopt in ESA. Ik heb wat getallen hier. Tussen het werk is jullie allebei ruimtevaart ingeheurd. De laatste tijd zeg ik dat niet eens meer aan het begin van het podcast. Maar goed, vertel maar. Elke drie jaar heb je de zogeheten ESA ministerconferentie, dan gaan alle lidstaten van ESA, Nederland is zo'n lidstaat, die gaan hun ministers vaak van economische zaken afvaardigen, en dan gaat ESA, die heeft een plan van we willen bepaalde ruimtevaartprogramma's doen, dan kunnen landen dan op inschrijven. Er is ook een verplicht programma, de lidstaten zijn verplicht om daar aan mee te doen, anders ben je geen lid. Als je naar die verplichting kijkt, bijvoorbeeld de laatste ministerconferentie van 2019, lag daar 2,8 miljard euro, dat was de verplichte bijdrage. Dan moeten alle landen dan naar rato van het bruto nationaal product, en van Nederland is dat iets van 4,6 procent van het totale deel, moeten Nederland daar aan bijdragen, dat is ongeveer 140 miljoen euro, dus dat is gewoon het verplicht. Daarbovenop heb je een optioneel deel, en je ziet gewoon dat al die landen in Europa, die stoppen daar geld in, dat ging in 2019, ging dat over ongeveer 10 miljard euro extra, maar dat is gewoon het verplicht. Daarbovenop dat verplichte deel, waar landen dus op inschrijven, en waar Nederland dus heel minimaal op inschreef, in 2019 hebben ze nog, meen ik, voor iets van hetzelfde bedrag als de verplichte bijdrage erbij gedaan, als optionele bijdrage, maar als je nu ziet in de Kamerstukken, hoe laatst is dat bediscussieerd in de Tweede Kamer, ja ligt daar nu 61,5 miljoen voor het optionele programma voor Nederland, dat staat nu in de boeken, als dat waarheid wordt dan zit Nederland echt als laatste in de klas qua bijdrage, dus dat is echt een hele slechte zaak. Kijk die Nationaal Ruimtevaart Agenda, die noemt wel alle goede punten die de Nederlandse ruimtevaart kan, we zijn heel goed in het bouwen van optomechanisch instrumenten, lasercommunicatie, vandersat, de gebruik van data, dat is allemaal goed, alleen als je dan kijkt naar die optionele projecten, dan zit Nederland bijvoorbeeld niet bij, ik noem even een project als ExoMars, dat is de Europese missie naar Mars, die gaat volgend jaar naar Mars, gaat op zoek naar sporen van leven, als dat straks gaat landen en er gaan dingen doen, en we gaan op Europa, is op Mars, is Nederland daar stil? Nederland doet daar niet in mee, we zitten in ESA, dus we kunnen daar een beetje zo van tegen aanschuren, van kijken ons, wij zijn ook op Mars, maar Nederland stopt daar gewoon in, met zoiets van dat doen we in Nederland niet. Staat er in die ruimtevaart agenda iets wat jij wel goed vindt? Nou, zeker, bijvoorbeeld wat er genoemd wordt is dat defensie ook meer aan ruimtevaart doet, dat is heel belangrijk, we hebben die BRIC 2 satelliet gezien van de Koninklijke Luchtmacht, en dat moet gewoon doorontwikkeld worden, ik denk zeker dat Nederland een rol moet spelen in de Europese defensie, dat Nederland daar een hele belangrijke rol heeft, dat is een element wat er in staat wat belangrijk is, verder die lasercommunicatie, dat Nederland ook vooraanstaand is met allerlei industrie, alleen wat je daar wel ziet, maar je ziet bijvoorbeeld al nu, Mineric is een Duits bedrijf, die zijn die dingen al aan het bouwen, en de construct van de Stedensstad met Lightspeed, die constellatie, daar zitten talus lasercommunicatieterminals op, daar bouwt Nederland volgens mij niet aan mee, dus ik denk we moeten wel echt ook commerciël iets doen, want anders missen we gewoon gigantisch de boot, en daar mist het een beetje in Nederland aan, die blik op, in eerste plaats moeten we zorgen dat we gaan exporteren, en dan is die ESA bijdrage een soort telement, ondersteuning van technologieontwikkeling, maar in Nederland is het vaak andersom, we willen een grote ESA bijdrage, want dan gaan we ESA projecten doen, en dan zijn we, dat is het einddoel. Het ESA project moet nooit het einddoel zijn, dat moet je helpen om inderdaad die commerciële projecten vlot te trekken. Al dus vastgesteld door de Space Cowboys op 10 november, en we gaan over tot de orde van de dag. Ik wilde met jullie hebben over die luiers, dat was natuurlijk een prachtig verhaal, de wc was kapot, ik moest ook trouwens, want het was bij SpaceX, de SpaceX capsule, daarvan deed de wc het niet, moesten ze achterin zitten, onderweg terug van het ruimteshoud naar huis, dat was net even te lang om je plas op te houden. Niet te veel drinken, voordat je weg gaat? Je kunt er wat aan doen, oké die luiers die moesten om, en elk medium, elk zichzelf respecterend medium had het daarover. En in The Guardian vond ik dan de uitdrukking absorbent undergarments, moest ik erg om lachen, en toen moest ik ook weer denken aan wat aan Elon Musk wordt toegeschreven, maar ik heb intussen uitgevonden dat het al veel langer bestond, de uitdrukking RUD, rapid unintentional disassembly, ook wel rapid unscheduled disassembly, dat is als je raket ontploft. Onbedoeld. Onbedoeld ontploft, ja hij kan ook bedoeld ontploffen, zeker wel. Maar ik vond het wel leuk om jullie dan te vragen, wat kennen jullie verder nog voor van die heerlijke verhullende uitdrukkingen, zoals een anomalie als je eigenlijk bedoelt dat er iets heel erg mis is gegaan. Misschien niet alleen, maar er wordt ook heel veel gebruik gemaakt van jargon en afkortingen, er wordt heel veel gedaan als je leest in een document van NASA wat te maken heeft met de space shuttle van vroeger, dan word je helemaal plat gegooid met acronymen, waar je dan weer als je net begint de achterkant moet bekijken, en daar komen ook wel woorden hiervoor, waarvan je inderdaad denkt, bijvoorbeeld wij gebruiken als je in de ruimtevaart de omgeving moet beschrijven, noem je het een environmental specification, terwijl het gewoon ja hoe werkt de ruimte daar, dat wordt daarin beschreven. Maar echt woorden zoals jij zegt van ja anomalie dat is er eentje die voor heel gebruikt wordt bij dat soort dingen, maar voor dat zou ik er niet zoveel weten hoor, als ik heel eerlijk ben. Oké, ik herinner me dat ik wel eens op een persreis, maakte ik de ene persconferentie na de andere mee, ergens in Frans Guiana, en op een gegeven moment werden we er gewoon als journalist, en dat zat ik met een collega van de Frankfurter Algemeine, bijna een soort buzzword bingo te doen, en de mensen achter de tafel dingen voor te zeggen, toeleppage metresson nominaal, weet je wel? Nominaal, ja ja, oké. Dat is het omgekeerde van anomalie trouwens, he? Ja, ja, oké. Misschien zitten wij er al zo diep in dat het voor ons niet meer opvalt. Je merkt het niet meer. Je merkt het niet meer, ik denk dat het daar een beetje aan is. Ik heb ook niet echt een goed voorbeeld, maar ik begrijp wat je bedoelt, als je bijvoorbeeld in de minuten zit voor de lansering, dat ze allerlei dingen gaan checken, ja, daar is soms ook geen vertrouwen aan vast te knopen, maar dan hoor je vaak zeg maar een beetje aan het stem van, nee, er is iets aan de hand, weet je wel? Maar wat ze dan precies zeggen soms, dan eh... Zo is het altijd onverstaanbaar, en de geluidskwaliteit is naartje, al die communicatie rondom de lansering. Maar als ze daar uiteindelijk een call doen waarbij iedereen go moet zeggen, dat is nog wel net te volgen, maar dan go. Oké, nou, misschien ook een leuke opdracht voor luisteraars om ons mooie voorbeelden hiervan te laten weten. Absoluut. En ik zal zelf ook nog eens verder ogen open houden en oren open houden voor als er leuke dingen voorbij komen, dan komen die vanzelf wel weer hier aan de orde. Mooi zo. Erik, jouw tweede onderwerp. Mijn tweede, ja, dat zijn de Chinezen die hadden een zogeheten FOBS gedaan. FOBS? Ja, FOBS, F-O-B-S, nou dat is misschien wel zo'n mooie acronym. Ik zie het helemaal vanzelf eigenlijk. Dat is ook meer een militair acronym, en dat staat voor Fragmental Orbital Bombardment System. Dat is een beetje apocalyptisch, maar het is in feite een wapen om bommen neer te gooien op de tegenstander. Juist. En wat hadden de Financial Times, hadden de Amerikanen een experiment gezien van de Chinezen. Hoe ze dat nou gezien hebben, dat vraag ik me af. Ik denk met gebruik van SBR, de infraroodsatelliet vanuit de ruimte om allerlei lanceringen in de gaten te houden. Maar wat ze gezien hadden was een hypersonisch wapen waarmee dus een bom eigenlijk over de hele wereld neergelegd zouden kunnen worden. En hypersonisch betekent veel veel sneller dan de geluidssnelheid. Ja, dus vijf keer sneller dan de geluidssnelheid. Maar het idee hier is dat je dus met een raket zeg maar dat vehicle in een baan om de aarde brengt, en dan vanuit die baan om de aarde remt vervolgens dat vehicle om te sturen richting de target. Nou dat is ook al in de jaren 60, 70 door de Russen gedaan, want dat is namelijk toch een afschrik middel voor de Amerikanen, want die kijken eigenlijk alleen naar ballistische raketten. En als iets ballistisch gaat dan zie je dat veel beter aankomen. Vanuit Rusland zou dat dan over de Noord-Pool heen gaan. Er staan radars in Noord-Amerika die zijn gericht op die Noord-Pool en op het West. Zo'n ding lopen ze vanzelf tegen de land. Zo'n ding zie je ver van tevoren aankomen, dan kun je er wat mee doen. Maar zo'n hypersonisch wapen zou bijvoorbeeld vanuit China of Noord-Korea over de Zuidpool komen, via het zuiden, en dan door de atmosfeer vliegen op een lage hoogte, dus een praatje over 100 kilometer, zeg maar wat, en dan zie je hem dus niet aankomen. Nou het vliegen op dat soort hoogtes met dat soort snelheid, dat is technologisch een enorme uitdaging om dat te kunnen. En blijkbaar kunnen de Chinezen dat nu. Alleen er is nogal wat mist om wat er nou daadwerkelijk gezien is om die test. Misschien ook dat de Amerikanen niet al te veel bekend maken van wat ze werkelijk gezien hebben. Dat ook, ja, precies. En ook wat zeg maar amateurwaarnemers, Marko Langbroek is zo iemand in Nederland, die houdt zeg maar al een lansering in de gaten van militairen. Die had er op Twitter een uitgebreid verhaal ook over. En wat er ook naar voren kwam is dat de Chinezen flink aan het lanceren. Die lanceren meer dan SpaceX. Iedereen kijkt naar SpaceX van wat is er aan de hand, maar China lanceert qua massa veel meer dan SpaceX. En ze missen daar zeg maar een bepaald volgnummer in de lange Mars 3 ofzo. Daar mist een nummer, van wanneer is die dan omhoog gegaan? En dat is eigenlijk in juli-augustus moet dat gebeurd zijn en niemand weet wat daar gebeurd is. Ook in juli-augustus is ook een test geweest met iets wat ook weer terug op aardige land is. Weet je zoals de X-37B van de United Space Air Force. Die hebben ook een soort space shuttle, een kleintje. Die gaat een tijd de ruimte in en die landt vervolgens weer op aarde. In feite is dat ook een Vops, die kan je daarvoor gebruiken. Maar China heeft die capability dus ook. Blijkbaar hebben die militares iets gezien waarvan ze denken dat is toch wel echt een doorbraak en een bedreiging. Maar het is dus niet zo dat China opeens een capaciteit heeft die Amerika niet heeft. Jawel. Ze hebben iets nu in handen. Ja, ze hebben wel iets in handen wat Amerika zou ook in handen kunnen hebben. Dat is niet een kwestie van tien jaar ofzo. Dat kunnen ze zo. Ze hebben dat niet. En de vraag is of China dat nu echt ook operationeel heeft. Of dat het eerder een test is. Of dat het een test is ja. Maar het is een interessante. De vraag is ook van de Outer Space Treaty komt nu ook in discussie. Dat is uit 1967. We hebben allerlei ruimtevaartlanden met elkaar afgesproken. Wij gaan de ruimte niet gebruiken voor Weapons of Mass Destruction. Als China dan zo'n ding in een baan op de aarde brengt dan is dat redelijk. India heeft toch wel eens een keer een experiment gedaan met het bekogelen van de ene satelliet met de andere satelliet. Ja, maar dat was vanaf de grond. Dit is echt vanuit de ruimte. Dus vanuit de ruimte dat je dan naar de aarde gaat. Het voordeel van wat je van die Chinezen doet is je kan er gewoon iets van 20 lanceren. Je houdt ze gewoon in een baan rondom de aarde. En je houdt iedereen onder de grond. Ja, eigenlijk wel. Maar als je het zo goed doet, activer je. Je duikt de atmosfeer in en je bent klaar. Oké, nu begrijp ik het beter. Want dan zeg ik eigenlijk, er zijn er wel voor minder tegen een crisis aangelopen. Want dat was namelijk in 1963 de Cuba crisis. Toen merkte Amerika dat Rusland zo'n onderschot hield. En dat is dus in feite hetzelfde. Alleen nu maal 20 zeg ik. En behalve dat we niet weten of we daadwerkelijk de Chinezen al dat soort toestellen compleet operationeel in de ruimte hebben. Dat denk ik nog niet. Maar ik denk dat die stap binnen nu een paar jaar snel gemaakt kan worden. Best een penibelisitatie. Dus dat zeggen we weten niet of het echt penibel is. Maar dat is eigenlijk al penibel. Ja, het is iets waar we als wereld naar moeten kijken met z'n allen. Kijk, dat is ook een beetje met het hele ruimtevaart gedoe. De ruimte op zichzelf heeft lange tijd een beetje stil gelegen in een achterafhoekje. We zien nu dat als je in oorlog of in de financiële wereld de ruimte gewoon heel belangrijk gaat worden. Als je daarin mee wilt doen. Dus het wordt tijd dat we overal ter wereld en ook in Nederland en in Europa veel meer aandacht voor komt. En ook wat we net hadden over de defensie. Daar moet gewoon veel beter naar gekeken worden. Hoe kunnen we er nou voor zorgen dat we de vrede een beetje bewaren. Want dat is wel een belangrijk iets. Ja, en dan kan Nederland een heel belangrijke rol in spelen. Zoals Stel, Nederland heeft daar in de geschiedenis ook al rollen gespeeld met internationaal gerechtsorfen. Dat zo'n rol kan Nederland ook oppakken in de ruimte. Dat is weer een opdracht voor Nederland. Ja, ik zie dat niet eens zozeer. Het is juist heel goed om daarbij betrokken te zijn. Want het levert je een hele hoop kennis op die je later weer kan gebruiken. Dus het is alleen maar positief. Oké, wat is jouw tweede onderwerp? Gisteren een grote persconferentie van NASA over hoe het ging met het Artemis programma. Het Artemis programma is natuurlijk daar om mensen weer terug naar de maan te brengen. Ooit door Trump voorgesteld met het doel om in 2024 in zijn het einde van zijn tweede termijn. Dat was het doel natuurlijk. Om er met een grote knal eruit te gaan. Maar naast dat heeft NASA natuurlijk een aantal problemen gehad met het Artemis programma. Een is de ontwikkeling van Orion. Dat ruimteschip dat daadwerkelijk straks mensen richting de maan moet sturen. Dat al wat vertraging heeft opgelopen. En gisteren werd bekend dat de Orion ontwikkeling ongeveer 30% duurder gaat worden. En dat ze het ook niet helemaal gaan redden in de tijd die ze van plan waren om te gaan doen. Wat duurder betekent meestal gewoon dat een project over meer jaren moet worden uitgesmeerd? NASA krijgt af en toe een opdracht van het congres in Amerika om dit te doen. En dan dat te doen. Maar wat er altijd ontbreekt is om daar ook voldoende budget bij te doen. Dus NASA moet dan heel creatief zijn en kijken met het geld wat ze dan krijgen. Wat ze op het pad kunnen zetten. En daar zie je nog wel eens een gebrek aan. En ik denk dat hier speelt dat ook een klein beetje mee. Dat Orion was misschien een beetje underfunded zoals we dat kunnen zeggen in het begin. En daar zie je nu ook weer het effect van. En daarnaast heeft die rechtszaak van Jeff Bezos met NASA ook niet geholpen. Dat ging over of hij een maand langer mocht maken voor de NASA. Precies. Die opdracht kreeg hij niet en toen stapte hij naar de rechter. En tot nu toe kreeg hij steeds ongelijk. Ja, en dat is maar goed ook. En hij heeft nu ook op Twitter, trouwens ook weer apart op Twitter aankondigen. Dat je niet verder gaat met die rechtszaak. Maar oké, maakt niet uit. Een soort eeuwige persconferentie. Ja, precies. Hij heeft gezegd van ik leg me beide beslissingen neer. En ik wens NASA en SpaceX heel veel succes. Dus ik begreep dat ze maandag alweer gingen verder. Maar ondertussen, SpaceX heeft niet stilgestaan. Want ze ontwikkelen die landen ook voor zichzelf. Dus zij bouwen gewoon verder. Alleen de gesprekken tussen NASA en SpaceX. Die hebben zeven maanden stilgelegen. En dat is wel een dingetje. Want al die de eisen die je moet stellen. Het overleg, dat is wel belangrijk. Maar Bill Nelson heeft nu gezegd van die getrasseling komt door dat gedoe met Blue Origin. Ja, dat is het ook. Ik heb altijd al gezegd, die 2024 datum is belachelijk. Ja, dat roepen we hier de hele tijd. En 2025, ja. Dat is ook belachelijk. Ja, dat is ook belachelijk. We hebben eerst die SLS nog omhoog zien gaan. Zonder problemen. Absoluut. Oké, goed. Dan is dat ook besproken. Vind ik het leuk om een astronomieonderwerp even in de groep te gooien. Want de jaartallen heb ik even niet paraat. Maar we hadden een tijdje geleden die zonde New Horizons die langs Pluto vloog. Die heeft allemaal prachtige beelden opgeleverd. De eerste beelden van Pluto. Tenminste van dichtbij in close-up. En nu hebben ze een aantal opnamen van New Horizons weten te verwerken tot een beeld van de donkere achterkant van Pluto. Even voor het beeld, tenminste het mentale beeld dat we hebben. De as van Pluto wijst niet van boven naar beneden. Maar een beetje het vlak van het zonnecels. Ik vertel het jullie voor niks, maar in elk geval... Nee, jullie kijken niet naar varen. Oké, mooi zo. We hangen aan je lippen. De as van Pluto waarom die heen draait, die wijst op dit moment zo ongeveer naar de zon. Het is op de donkere kant van Pluto nu al 30 jaar winter. Daar is het al 30 jaar donker. En daar is het dus koud en zo. En die kant is door New Horizons wel in beeld gebracht, maar dan in tegenlicht. Want die zon schijnt op de andere kant. Dus als je die achterkant ziet, dan kijk je ook zo ongeveer naar de zon toe. Allemaal heel lastig voor een goede foto. Dus nu hebben ze een hele hoop foto's. Een paar honderd van die foto's van de achterkant van Pluto. In eerste plaats hebben ze die vergelijken met foto's in dezelfde richting genomen. Maar dan zonder Pluto erop om het tegenlicht ervan af te kunnen trekken. En toen tegenlicht er eenmaal van af getrokken was, hebben ze al een paar honderd van die foto's waar die achterkant wel op stond, hebben ze weer bij elkaar opgeteld. Zodat ze die achterkant goed in beeld kregen. En dat heeft een plaatje opgeleverd. Je kunt niet zeggen dat het hoge resolutie is. Ik ga het jullie even laten zien. Ik draai mijn laptop gewoon even onder. Kijk je dit? Oké. Het staat in NSC handelsblad voor de mensen die dit alleen maar horen. Want we hebben bij Space Cowboys nog geen video. NSC handelsblad op 9 november is dat verschenen. Op 17.30, artikel van Bram van Duijnen erbij. Daar kun je die foto zien waarschijnlijk ook op allerlei andere plekken. Maar in ieder geval dan zie je dus voor het eerst in z'n volle glory de achterkant van Pluto. Er is een vrij wit gebied daarvan wordt aangenomen dat er dan al de nodige ijsvorming heeft plaatsgevonden. Er wordt bijgegezegd dat die 20, 30 jaar dat het nou winter is, daar is eigenlijk heel kort. Want het blijft daar meer dan honderd jaar winter. Maar komt er dus wel licht op dat oppervlak? Dat is een hele goede en dat is strooi-licht van de maan van Pluto. Oké, net als wij kunnen ook soms als wij naar de maan kijken. Het donkere deel van de maan, dat zie je af en toe ook. En dat komt ook van licht vanaf de aarde. Er schijnt gewoon maanlicht op Pluto. En dat is aan de ene kant bloody weinig. Omdat Pluto zelf al zoveel verder van de zon staat dan wij. En die maan ook, dus die wordt maar heel zwaagjes beschenen. Aan de andere kant is het relatief ten opzichte van Pluto wel een vrij grote maan. Dus is er weer wat dat betreft ietsje meer maanlicht dan wij hier gewend zijn. Ja, ik vind een fascinerende missie trouwens die New Horizons. Dat is echt een... Die is nog steeds onderweg naar een aantal objecten nog ver buiten, Pluto. Ze hebben iemand die aan het leiding van die missie staat. Ellen Stern. Die heel erg goed is in het aanvragen van verlengingen. En iedere keer komt hij weer met een nieuw object. Wat heel veel mensen heel interessant vinden. En dat is echt heel goed. En ook maximaal gebruik maken van de hardware die je lanceert. Ik wil zeggen dat ding moet wel blijven doen. Ja, maar dat is het toer. Dat doen we zo gewoon. Heel leuk. Kan nog jaren kunnen we daar plezier aan. Misschien een vraag voor Thijs Roes. Want die is altijd fan van Voyager. Voyager 1 en 2. Hij heeft zelfs een tattoo hoorde ik laatst. Ja, ja, ja, zeker. Maar volgens mij gaat New Horizons op een gegeven moment... Is hier verder dan de Voyagers. Want hij gaat harder. Want hij gaat harder volgens mij. Is dat niet het snelste door mensen handig gemaakt object? Nee, dat is een Duitse satelliet. Ja, maar Parker ook. Maar er is een Duitse satelliet die is bij de zon geweest. En die is volgens mij 100 kilometer per seconde gegaan. Oké, die hoeft alleen maar te vallen natuurlijk. Ja. Oké, nou, goed, leuk. Ja, dat was mijn volgende onderwerp. Wat heb jij nog meer Erik? Even kijken. Ik was aan de beurt. Wat ik zag was, het gaat ook weer over China. Mars sample return. Die wordt naar voren gehaald in China. En die willen ze nu in 2028, staat hier op de planning. Is dat omdat ze de Amerikanen... Nou, dat zou best... Dat zou me niet verbazen. Dat zou me niet verbazen, nee. Want de Amerikanen hebben al monsters genomen met de maat. Ik vergeet die naam steeds, maar wat is er... Wat hebben wij de vorige keer, Perseverance? Perseverance rijdt daar nou rond en steekt de schep in de grond. Maar het wordt voorlopig niet opgehaald. Nee, dat plan is nu... Ja, er wordt wel heel hard aan gewerkt. Maar het is niet alleen NASA. Europa doet daar ook flink aan mee. Europa en de Nederland trouwens. Nederland heeft niet mee aan Mars missies. Nee, dat wel. Maar die Chinezen, die halen dat naar voren. Naar welk jaar? 2028. En wanneer worden die monsters van Perseverance opgehaald? Ja, dat is nog onder discussie. Maar dat 2028 gaat het niet worden. Dat gaat 2032 worden. Dus de Chinezen gaan inderdaad... En meestal roepen wij hier de Chinezen doen ook wat ze zeggen, toch? Ja. Dus dan gaan ze inderdaad NASA de loef afsteken op dit punt. Ja, kijk, deels wel, deels niet. Het wordt een missie, wat ik ervan gelezen heb, gaan ze met twee lanseringen doen. En ze gaan ergens landen en daar samples vandaan halen. En dat omhoogschieten weer. En dan komt die tweede missie om dat weer op te halen. En kijk, wat met Perseverance nu gebeurt, is dat die rover naar hele exotische plekken kan rijden... om samples op te pikken. Dat hebben de Chinezen niet. Maar goed, we gaan, wat is het, tien jaar moeten wachten? Ja, precies. Ik denk dat dit moet een nieuwe ruimterreis worden, denk ik. En dan moet Nederland ook in die ruimterreis stappen en meedoen met Mars sample return. Verder nog interessante dingen over die Chinezen expeditie, behalve dat ze hem vervroegd hebben. Wat kunnen we daarover zeggen? Ja, wat kunnen we daarover zeggen? Ze hebben heel veel ervaring nu opgedaan met die marskartje wat ze daar ook hebben rondrijden. Wat gelanceerd is, daar hebben ze op basis daarvan vertrouwen. We horen daar weinig van. Wat zeg je? We horen daar weinig van. Af en toe een mooie foto. Ze hebben een soort mobiele camera ergens neergedropt op het opvlak. En die rover gefotografeerd van een afstandje. Ja, dat weet ik nog. Dus het is wel indrukwekkend wat ze daar hebben laten zien. De eerste idee was dat ze een beetje een kopie gemaakt hebben van Opportunity Spirit. Maar het is daadwerkelijk ook een veel grotere rover. Dus het is echt wel iets bijzonders wat ze gedaan hebben. En die kennis gebruiken ze nu om toch echt te zeggen we gaan in 2028 die samples ophalen. Ja, en in combinatie met hun maanstenen die ze al terug hebben gehaald. Het past helemaal in het plaatje van de verleerde uitbreiding van de Chinese ruimtevang. En ze gaan het ook nog een keer oefenen volgens mij bij een astroïde. Om ook samples terug te halen van een astroïde. Dat hebben de westerse mogelijkheden al gedaan. Amerika en Japo. Maar in ieder geval om die technologie te kwalificeren. Kijk, dat hebben wij ook wel gedaan. Dat klopt ook wel. Maar het gaat daar wel verdraaide hard. Dat is iets wat we misschien een klein beetje onderschatten. Nog even, ze hebben de hele wereld op een straatlengteachterstand. Nou ja, zoals je ook al net al zei hoeveel ze wel niet lanceren. Ik denk dat om de twee dagen heb je wel een Chinese lancering. Dat is ongeveer het tempo waarmee ze lanceren. En dat gaat van communicatiestatelieten, van observaties, dat is pionage, navigatie. Mensen. Mensen, ja precies. Ze hebben hun eigen ruimtstation. Het is een gigantisch groot land wat eigenlijk alle aspecten van de ruimtevaart nu beheerst. En dan hebben we het niet eens over al die zogenaamde commerciële lanceerpartijen die in China nu opstaan. Ik geloof dat er nu wel een stuk of zeven of acht zijn die allemaal hun eigen raketten aan het ontwerpen zijn. Nou ja, eigen. Zullen we de maan weer zetten eigenlijk? Ja, natuurlijk. Maar zijn daar plannen voor bekend? Ja, daar zijn plannen voor. Die zijn bekend. Maar de data zou ik niet eens durven te beweren. Maar het is interessant om te kijken van ze zijn dit allemaal nu van plan. En er zijn nog veel meer plannen. Over vijf jaar, waar staan ze dan? Zijn ze dan echt ons compleet voorbij gestreefd? Dat niet alleen. Ik vraag me ook af, doen ze dit, want we herinneren ons de ruimtereis tussen Amerika en Rusland. Dat was hoofdzakelijk om prestige. Doen ze dit om prestige of doen ze het om iets anders? Nee, dit gaat puur in mijn ogen, en misschien verklaren jullie me voor gek. Ze hebben één doel voor ogen en dat is het gebruik maken van grondstoffen uit de ruimte. Dat is een van de belangrijkste doelen van de Chinese ruimtevaart. En willen ze die, want daar hebben we het hier ook wel eens over. Dan zeggen we tegen elkaar, grondstoffen uit de ruimte naar de aarde halen is eigenlijk onzin. Als je ze uit de ruimte haalt, dan haal je ze uit de ruimte om ze in de ruimte ook te gebruiken. Totdat je het eindproduct in de ruimte ook kan maken. Dan wordt het een ander verhaal. Wat is een product? Denk je dan aan? Batterijen, dat soort zaken. Ik denk dat er over 10, 15 jaar best wel een grote industriële capaciteit in een baron om de aarde of een baron om de maan, waar de Chinezen gebruik van maken om grondstoffen uit de ruimte te gebruiken en die ook voor aardse toepassingen gaan gebruiken. Dus dan worden de batterijtjes, of wat het dan ook wordt, in de ruimte gefebriciëerd en dan naar de aarde neergelaten? Waarom niet? Ik geloof wel in die industrialisatie van de ruimte, voor het gebruik in de ruimte. Maar het brengen naar de aarde van producten. Er zijn een aantal niches. Je hebt ZB land, waar kun je optische filters van maken. Waar je misschien economische waarde aan hebt op aarde om ze in de ruimte te maken onder microgrif's. Maar tot nu toe in het ISS is er niet echt baanbrekend onderzoek geweest wat heeft laten zien, jongens, dit moeten we echt in de ruimte doen. Als we dit product in de ruimte maken en terugbrengen naar aarde, dan hebben we een business case. Ik vraag me toch wel of dat waar is. Als dat zo zou zijn, zou ik geloven dat Axiom niet in staat zou zijn om het geld bij elkaar te halen voor een commercieel station. En dat zijn ze nu wel. Dat is het volgende onderwerp. Mooi bruggetje. Axiom, A-X-I-O-M. Er ligt een aantal plannen voor nieuwe ruimtestations. Het ISS is verouderd, is 20 jaar oud, begint te kraken in z'n voegen. Er zitten in de Russische module allerlei barsten. En Axiom is een van de bedrijven met nieuwe plannen daarvoor. Kom maar op. Alle partijen die nu in het ISS zitten, die hebben gezegd, tot 2028 geven we geld aan het ISS, zorgen we dat die goed draait. Maar daarna moeten we opvolging komen. En het wordt waarschijnlijk wel 2030, 32, dat maakt niet zo veel uit. Maar er moet daarna een opvolging komen. En waar je nu ziet, is dat er commerciele partijen zijn, zoals Axiom. Maar je hebt nu ook een consortium van bedrijven waar ook Blue Origin weer in zit. Daar hebben we Jeff weer. Het Orbital Reef. Een prachtige uitdrukking. Het riff in de ruimte. Je ziet het gewoon groeien. Dat is ook wat hij wil. Er moet een bedrijvenpark in de ruimte komen. Dat is wat hij daarmee wil. Maar oké, dat is wel groot. Verschillende plannen. Axiom is daar een van. En die bouwt op dit moment al de hardware bij Thalassolenia in Turijn. Die ook voor het ISS de structuur gebouwd hebben. Voor hun eigen module. En die module moet geloof ik over twee jaar gelanceerd worden naar het ISS. Dan moet die daar vastgeplakt worden. Dan kunnen ze allerlei testen mee doen. En uiteindelijk moet dat dan weer loskomen op het moment dat het ISS niet meer gebruikt wordt. En dat moet dan de kern van een eigen ruimtestation worden. Maar ik had de vraag, wat we net overhalden. Zijn er producten die je in de ruimte moet fabriceren die waarde hebben op aarde? Die je anders niet kunt krijgen? Dat ZB land is er zo even. Maar dat is een kleine business case. Maar het ISS is nou... Dat moet ook. Want wat je volgens mij helemaal niet voor elkaar krijgt. Niet op een redelijke termijn van een eeuw of zo. Is massafabrikage in de ruimte. Nee, nee, nee. Daar ben ik ook niet. Een processorfabriek van Intel zet je niet eventjes in een baan op de aarde neer. Dus het moet voor kleine markten zijn. Volgens mij haal je nu wat aan wat je juist wel moet doen. Oh ja? Ja. Ik ben geen expert. Maar die waivers die worden onder hele schone omstandigheden op aarde. Die moeten behandeld worden om daar chips uit te maken. Dat doen ze bij ASML in het veld over heel goed. Maar als je dat nou in de ruimte kan brengen. Dan heb je een aantal verstorende factoren die er zijn op aarde. Dat weet ik. Dan zou je dat daar kunnen doen. Maar je praat over fabrieken die op aarde hectare in beslag nemen. En er staan er honderden van. Zo niet duizenden. Ja, maar so what? Kijk, waar we vanaf moeten is het oude model van de ruimtevaart. Waarbij het heel veel kost om 1 kilogram te lasseren. Ik ben het helemaal niet eens. Zolang dat zo blijft gaan dit soort dingen niet gebeuren. Maar ik ben ervan overtuigd dat als Starship straks vliegt. Dat het bijna niks meer kost. Als SpaceX, dat is misschien wel de voorwaart die we daar moeten stellen. Als SpaceX het voor elkaar krijgt om Starship goed te krijgen. Waarbij ze gewoon alleen bijna voor de kosten van de brandstof. Dat ding omhoog kunnen gooien. En dat honderd keer kunnen doen en weer terug kunnen brengen. Dan zitten we in een compleet andere manier van ruimtevaart doen dan. Ja, maar dat geloof ik ook. Dat geloof ik ook wat Arno zegt. Want daar is waar Elon Musk nogal onbegrepen wordt. Want in het begin had ik ook zoiets Starship. Wat heb je nou aan Starship? Je hebt toch Falcon 9, dat werkt goed. Bouw daarna op verder dat je met die Falcon 9 je dingen doet. Maar hij loopt daar gewoon tegen een plafond aan. Hoeveel je überhaupt met Falcon 9 in de ruimte kan brengen. Hoeveel het kost om die raket steeds te gebruiken. Die schaal moet groter. De opschaal. Dit is de enige kalm die we hebben om goedkoop naar de ruimte te kunnen. Om bijvoorbeeld die hectares te vullen met allerlei waver steppers van ASML. In de ruimte. Om dat echt daadwerkelijk te gaan doen. Ik geloof dat wel. We zien nog een zijstafje dat ASML is in de jaren 80 begonnen. En nu natuurlijk een van de kroonjewelen in Nederland. Een enorme omzet. Een enorme prachtige technologie. Maar in mijn mening zou ASML er niet geweest zijn. Als we in de jaren 70 niet aan optomegetronica hadden gewerkt. Voor aardobservatie missies. Aan onze IRAS. Dat zijn dezelfde technologieën. Onze IRAS waren Nederlandse satellieten. Waar dus in Nederland technologie voor ontwikkeld is. Waarvan je het zegt. Dat is essentieel geweest voor het ontstaan van ASML. Gedeeltelijk. Pure als lieveling van nu. Dat draagt gewoon bij. Ik zie ook in de ruimtevaart. Dat ASML, de mensen die daar werken. Die heel vaak ook in de ruimtevaart gewerkt hebben. En vice versa. Dat zijn dezelfde technologieën. Die in zo'n weverstepper zitten. Als ook in een trop-oomie instrument. Het toekomstig verdienvermogen van Nederland. Is gewoon afhankelijk van dat soort. Gewoon krachtige technologiebedrijven. Hoe ontwikkel je nou dat soort krachtige bedrijven? Voor mij gewoon investeren in de ruimtevaart. Dan loop je tegen de grenzen aan van de fysica. En daar ontstaan innovaties. En dat is met ruimtevaart. Maar goed dat is een lastig verhaal. Soms te verkopen aan politici. Weet je zeker dat er iets uitkomt? Dat weet je dan niet. Ik loop er lang genoeg mee. Misschien kun je wel zeggen. Ik weet zeker dat er iets uitkomt. Maar politici willen dat je vertelt wat eruit komt. Ja precies. Dat is lastig. Dat is lastig. Dat doe je. Maar we weten dat dat veel oplevert. Uiteindelijk. Oké. Nog meer Arno over die alternatieve ruimtesations. Want er waren drie varianten in onder. Blue, Coral, Orbital Reef, Axiom. En er is nog een derde. Van NanoRacks. NanoRacks is een heel interessant bedrijf trouwens. Die hebben jarenlang experimenten naar het ISS gestuurd voor NASA. Ze zijn op een gegeven moment ook gestart om vanuit het ISS kleine satellietjes te lanceren. Vanuit het ISS? Vanuit het ISS. Die hebben nu zelfs hun eigen airlock op het ISS. En die hebben al heel lang de ambitie om ook eens te kijken. Van kunnen we niet slim en op een kostenefficiënte manier een klein ruimtesation bouwen. Wat NASA heeft gedaan, die heeft een jaar geleden al een vraag uitgesteld bij industrie. Oké, wij willen graag op zoek naar een commerciële ruimtstation. Wat is daarvoor nodig? Hoeveel denk jullie ongeveer dat gaat kosten? Wat zijn de dingen die in zo'n commerciële ruimtstation moeten zijn? En de verwachting is dat binnen nu en een jaar NASA naar buiten komt met een request for information. Voor nog meer details. Om uit daadwerkelijk ook een stuk contract neer te gaan zetten. En dat gaan ze een beetje doen op dezelfde manier als nu. Dat gaan ze een beetje doen op dezelfde manier als nu. Zoals de vracht naar het ISS gedaan wordt. Dat er bedrijven die kunnen dan bij NASA komen. Die krijgen een contract. Maar ze moeten ook de helft van het geld voor de investering zelf meenemen. En ze moeten ook kunnen laten zien dat ze niet alleen NASA als klant hebben. Maar dat ze ook commerciële klanten hebben. Dat is in mijn ogen, op dit moment in de ruimtevaart, het beste model wat je kan hebben. Dit beantwoordt gedeeltelijk een vraag die ik had. Want ik vroeg me namelijk af, gaan, want we hebben het over drie initiatieven opgezond. Gaan die er allemaal komen? Of gaat er iemand moeten kiezen? Zoals jij het nu schetst, moeten ze wel allemaal aantonen dat ze een eigen markt meebrengen. Maar hebben ze wel ook NASA nodig als voornaamste opdrachtgever? Ja, dat laatste denk ik wel. Dat zou betekenen dat er een keus gemaakt wordt. En dat NASA waarschijnlijk niet drie van die initiatieven subsidieert? Waarschijnlijk twee of zo, zoals ze altijd willen doen. Maar het zijn niet de enige drie initiatieven. Op de vorige call for informatie van NASA zijn iets van dertien initiatieven naar voren gekomen. Er zijn nog meer partijen die daar interesse in hebben. Maar inderdaad, die zullen in de eerste jaren grotendeels afhankelijk zijn van wat NASA van plan is. En dat is prima. Dat is belangrijk, er komen er dus geen drie. Er komt er één of twee of zo. Ik kan niet in de toekomst kijken, maar ik verwacht zelf dat de eerste station die er gaat komen, die zal dingen laten zien die we niet verwacht hebben. En die zullen markten aanboren, schat ik in, die daadwerkelijk wel een goed verdienmodel leveren. Zodat vroeg of later misschien wel degelijk een ruimtation omhoog kan zonder steun van de naderzaken. Als dat niet zo is, dan hebben we een groot probleem met z'n allen in mijn ogen. Dat is niet de bedoeling. Je moet daar in een bar om de aarde waarde kunnen toevoegen aan wat je wilt doen. Is het niet zo dat het ISS wat dat betreft zijn belofte nooit heeft ingelost? Toen dat werd gebouwd werd gezegd microgravity, perfecte kristallen laten groeien, elektronica, dingen in de medische wereld. Maar daar is toch niet zo vreselijk veel van... Ik vind dat teleurstellend inderdaad. Daar is ISS nooit voor gelanceerd in mijn ogen. De andere dimensie van samenwerken met de Russen. Samenwerken met de Russen, grote partij. Toen het heel slecht ging in de politieke betrekking tussen Amerika en Rusland, werd tijdens de ISS besprekingen normaal gedaan. Alsof er niks aan de hand was. Dat heeft in mijn ogen ook een grote waarde. Dat moet je niet als doel van het ISS aanhangen. Daarnaast leren we een hoop over het menselijk lichaam. Wat zijn de effecten van de ruimte op het menselijk lichaam? Daarin levert het juist wel een grote bijdrage. Ik zie toch wel langzaam meer commerciële bedrijven die een plekje op het ISS... Filmbedrijven. Ik weet niet of dat er een is, maar ik hoorde laatst dat er ook een bedrijf is. Een farmaceutisch bedrijf en een make-up bedrijf dat bepaalde onderzoek wil doen. Heinz Ketchup. Ja, dat mag. Dat waren toch over filmbedrijven gesproken. Dat was gewoon opnemen van reclamespots. En geen onderzoek naar ketchup of iets erger. Dat zie je vaak bij dit soort dingen. Je probeert overal wat te kijken waar je een bijdrage kan leveren. Die commercialisatie heeft meer vertakkingen dan we denken. Ik denk dat we met z'n allen, of de ISS partners, niet heel erg goed zijn in dat... ... wereldkundig te maken met wat ze allemaal doen. Ik denk dat dat ook een klein beetje speelt. Wat ik wel hoop is bijvoorbeeld dat Orbital Reef, Blue Origin en Deceptors Wide... ... dat die niet puur dan alleen kijken naar NASA. We willen alleen als NASA die opdracht geeft. Maar dat Jeff Bezos met al zijn miljarden zegt... ... ik wil gewoon zo'n Orbital Reef bouwen. Ik heb genoeg... Dat kan hij ook gewoon doen. Hij kan ook een heel dure jacht kopen. Het is wat duurder. De wegen van Jeff Bezos zijn ondergrondelijk. Het verschilt tussen Jeff Bezos en Elon Musk. Elon Musk gaat gewoon. Die ziet volgens mij die NASA contract dat is meegenomen. Wel voor een groot deel van wat hij doet. Maar als dat er niet zou zijn zou hij toch doorgaan. Dat is met Jeff Bezos net even anders. Dat is het verschil denk ik. Allewel, ik zag laatst van de week wel een eerste model van zijn raket. De New Glenda. De New Glenda. Misschien dat er toch een vaartachter gezet wordt. Ik weet het niet. Dat lijkt wel wat te gebeuren. Die ook een rol heeft bij het bouwen van... Even kijken hoor. Van dat Orbital Reef. Die New Glenda. Als je Jeff Bezos tegenwoordig zit wil hij overal wat meedoen. Want hij zit niet alleen in het Orbital Reef. Maar hij is ook met Kuiper bezig. Portje Kuiper. Wat is dat dan? Portje Kuiper. Dit is een mooi bruggetje. Dat is hetzelfde wat Starlink is van Elon Musk. Oh wacht. Maar dan nu echt grote satellieten die internet voor de hele aarde gaan leveren. En daar was nog meer nieuws over. Even kijken waar ik dat nog heb gelaten. Want er was een hele bunch nieuwe plannen voor grote netwerken. Waar is dat gebleven? Met 150 miljard satellieten? Voor mij 350.000. In die orde van grootte. Wat was dat dan voor plannen? Crackwiler zit erachter. Dat wordt gezegd. Crackwiler is van OneWeb. Dat is ook een constalatiesal in aanbouw. Dat is ook tussen de Deur of the UK opgekocht. En India. Dus dat moet 648 satellieten... Dat is ook nu verhoogd. Dat is ook nu verhoogd. Maar dat is al een systeem wat al halverwege is qua aanbouw. Dus die satellieten, de helft ervan hangt al. Crackwiler is daar toen betrokken bij geweest. Op een gegeven moment gingen ze bankrupt. En toen zijn ze weer doorgestart. Crackwiler is er uitgestapt. En die wilden weer wat in de ruimtevaart gaan doen. Toen kwam die filing van Rwanda bij de ITU. De International Telecommunication Unit. Voor 350.000 satellieten. Dat is gewoon een soort van... Rwanda, ik wil niet discrimineren natuurlijk. Maar je verbaast je wel dat een betrekkelijk arm land dit opeens gaat doen. Waar komt dat vandaan? Ik denk dat het een beetje geopolitiek signaal maken is richting de wereld. De ruimte is niet alleen van rijke miljardairs. Maar ook gewoon van andere landen. Is dit serieus te nemen? Nee, 350.000 satellieten is niet serieus te nemen. Maar het verhaal gaat dat Crackwiler daar dus achter zit. Omdat hij met Rwanda... Rwanda zat ooit ook in OneWeb. Als een van de aandeelhouders. En die had hele goede contacten met de Rwandese overheid. Dat heeft hij voor mij zelfs gewoond. En Crackwiler heeft nu ook... Hij kwam in het nieuws dat hij een aandeelhouders is. En Crackwiler heeft nu ook... Hij kwam in het nieuws dat hij een satellietconstellatie van 328.000 satellieten ging lanceren. Toen dacht ik, volgens mij... Dat getal ligt er redelijk dichtbij. Is dat dan hetzelfde plan of niet? Ja, dat vroeg ik me toen af inderdaad. Maar dat weet je nog niet. Nee, dat weet ik nog niet. Maar we moeten dit in de gaten gaan houden. Ja, met de Soloshow. Die constellations. Van Blue Origin. Die hebben nu wel hun eerste twee satellieten klaar. En die gaan gelanceerd worden met EBL Space Systems. Ook weer een nieuwe raket. Dus er gaat een hoop weer gebeuren. Die gaan begin volgend jaar omhoog. Dus ja, ook Project Kuipen gaat daadwerkelijk lanceren. Die moet uiteindelijk naar 3200 satellieten. Dus het wordt wel dringen bovenin. Dat is echt ongelooflijk. Maar wanneer is de ruimte op voor dit soort dingen? Dat hangt van een hele hoop dingen af. Hoe goed kan je ontwijken? Wat voor afspraken heb je met elkaar gemaakt? Daar kan Nederland zo'n prachtige rol in spelen. Ja, meen je eens. We hebben in Leiden Air and Space Law Faculty. Juristen leiden in Nederland op op het gebied van... Hoe regel je dat nou in de ruimte? Precies. Dat je het nou echt op waarde gewaardeert allemaal. Dat is een beetje het probleem. Want de kennis en de expertise is er. We kunnen heel veel. Maar op een of andere manier zijn we niet in staat... om dat de volgende slag te geven. Hoe noem je dat? Daar heb je speciaal woorden. Ik vind dat... Vanaf nu gaat het beter. Zog jij het woord valorisatie? Misschien zocht ik dat woord wel en wilde ik het niet gebruiken. Misschien ben ik af en toe wat negatief. Maar er kan heel veel denk ik. Alleen het komt er niet helemaal uit de verf nog. Dat is gewoon zonde. Treurige constatering. Hebben we nog meer te bespreken? Ja, volgens mij wel. Want wat ik begrepen heb... Starship, moeten we het toch even over hebben. De volgende static test. Waarbij Starship op de grond blijft... en de raketmotoren aangaan. Ze zitten nu alle zes Raptors op het ruimteschip. En de geruchten gaan dat ze vanavond... En vanavond is 10 november... 10 november gaan ze dat ding ontsteken. Dat is de eerste keer dat ze met volledige propulsie op Starship... gaan proberen om te kijken of dat goed werkt. En dat is wel interessant. Op de plek staat deze podcast online voor dat dat gebeurt. Ja, dat is wel heel belangrijk. Daarnaast gaan vanavond ook weer vier astronauten met Dragonlab naar het ISS. Dat is weer cool, vind ik altijd. Blijft apart om mensen in een capsule naar de ruimte te gaan. En dan gaan ze ook nog eens een keer een dag later... van bijna hetzelfde lanceerplatform... een paar kilometer verderop... lanceren ze weer 60 Starlink-stabiliter. Ik heb al eerder gezegd dat ik de eerste keer... op Starlink-stabiliter ben. Ik heb al eerder gezegd dat uurtje van de podcast van Space Cowboys... het wordt vooral veel te kort. Ja, we gaan binnenkort. Of we gaan twee keer zo vaak. Het wordt allemaal overwogen. Maar toch is het uur inderdaad vol. Nog iets heel belangrijks? Nog één dingetje. Ik denk dat we met z'n allen goed moeten gaan kijken... hoe de Web Space Telescope, hoe die lanceeringen... gaat op 18 december. Er komt nu steeds meer reuring vrij ook. Vanuit ESA, van NASA. Het staat nu in de cleanroom bij de lanceerplatform. Hij wordt straks in de fairing gezet. De raket, de Ariane 5 die nodig is om te lanceren... wordt nu in elkaar gezet. Ik vind dat toch wel een dingetje. Ja, en Nederland heeft er aan meegebouwd. Het MIRI-instrument in het aardrijven. Als je een beetje ziet wat James Webb allemaal moet gaan doen... na de lanceering. Ja, fenomenaal. Ik denk dat het goed is als we dat in Space Cowboys... goed bijhouden. Er komen nog even snel uitgekend... minstens twee afleveringen voor dat dat gebeurt. Ik denk van de eerste aflevering... dat we het goed kunnen doen. En dan gaan we naar de tweede aflevering. Even snel uitgekend, minstens twee afleveringen voor dat dat gebeurt. Ik denk wel drie. Even snel uitgekend, dus dat kan mooi. Goed zo, James Webb. Dank je wel, Erik Laan van Ion Orbit. Dank je wel, Arno Wielders. ESA. Je bent onafhankelijk contracteur, maar je doet wel eens wat voor ESA. Ik doe wel eens wat, ja. En dank je wel Herbert Blankesteijn. Nou, heel graag gedaan. 82. Heel graag tot over twee weken. Bedankt, dag.