Welkom bij Space Cowboys nummer 77. Dat zat je goed, Luc. Dank je wel. Voorafgaand aan het open doen van de microfoons had jij dat voorspeld. Ja, berekenend. Die voorspelling komt uit. Ja, heel fijn. Luc van den Abeelen is hier aanwezig. Yes, we zijn er weer. Michel van Baal is aanwezig. Jawel, ik ben er. Mijn naam is Herbert Blankesteijn en we gaan ruimtevaart onderwerpen, bespreken ruimtevaart nieuws. Wat heb jij, Michel? Nou, een heleboel. Er is echt een heleboel aan de hand. Ik wilde graag even kort staan bij de James Webb Telescoop, want daar zit echt nu toch wel hoopvolle beweging in. En ik heb er nog een kleinigheidje bij. Op Netflix zag ik dat we Inspiration 4, dat dat de Netflix serie wordt. Dus dat is die eerste commerciële, zeg maar, burgervlucht van Elon Musk. Ik zag die promo en ik zat me af te vragen, is dit nou feit of fictie? Het is geloof ik feit, maar het wordt zo gebracht dat je denkt dat het niet waard is. Misschien weten we het na de vlucht nog niet. Maar het lijkt natuurlijk wel onderdeelen een beetje, maar we gaan het zo even hebben van die strategie die ze hebben om die beeldvorming rondom die commerciële miljardairsvlucht een beetje te draaien. Ik moet zeggen, dit vind ik dan wel een toch wel weer knap in elkaar zit. Ik kap je hieraf, want ik weet dat je leer hebt, maar het gaat helemaal niet. Ik zag iets langs komen over de mogelijkheid dat geavanceerde beschaving in de ruimte duizend spheres om een zwarte gaten heen zouden kunnen houden. Wachter onderwerp. Fascinerend wat er echt over heen zouden kunnen hebben. En iets moderner dat de verzekeraars zich in toenemende mate terugtrekken uit de ruimte van het land. Daar wil ik ook wel even bij stilstaan. Goed, Luc. Dom Aerospace, een gedeeltelijk Nederlands instituut, heeft de eerste vluchten gemaakt met een klein ruimtevliegtuig. Dat vind ik heel erg spannend. Eigenlijk alles wat vleugels heeft en met ruimtevaart te maken heeft, daar word mijn hart warm van. De Japanners willen grond van vogels naar aarde gaan brengen. En er zijn er meerdere, maar er zijn inderdaad plannen voor allerlei hele grote ruimtesstructuren. Vogels, de evenemalen van Marzoui, dat nieuwe... Maaitjes. Dank voor de correctie. Grote structuren. Russen werken aan een of andere nucleaire sleper. Chinezen willen kilometer grote structuren gaan maken. Potverdikkie, het is net science fiction in die werkelijkheid. Ik wil zeggen, ja, we kunnen ook tegenprotesteren waarschijnlijk. Dat mag niet. Oké, wat ik heb is Virgin Orbit dat naar de beurs gaat. Dus we kunnen straks aandelen, Richard Branson kopen. En wat ik ook weer leuk vind, het sluit een beetje aan op jouw, hoe heette het ook weer? Installation 4? Nee, hoe heette die? Inspiration 4. Inspiration 4. Want er komt ook een serie, een verfilming van The Foundation, van de drug Asimov. Ah, dat is lang geleden. Natuurlijk niet echt ruimtevaart, maar het is zo'n epische cyclist die die heeft gezeten. Leuk om even naar vooruit te kijken. Oké, nou, Michel, jou eerst onder. Ja, James Webb Telescope. Ja, ik, hij is, ze zijn klaar met het testen. De James Webb Telescope is de opvolger van de Hubble Telescope. Ook een stukje Nederlands Trotsen, daar hebben we ook wel vaker over gehad in deze podcast. Daar zit een instrument in wat van Astron in Twingerlo komt. Daar is er weinig aandacht voor. De telescoop staat nu, ze hebben het over november nu voor de lancierdata. En ik heb ook al eens eerder uitgelegd dat dat betekent dat het dus nog niet zo vast staat. Ze noemen het wel een dag, of ze het een dag noemen, dan wordt het serieus. Maar toch, hij is nu klaar met het testprogramma, dus ze zijn hem aan het inpakken. En hij wordt verscheept met overzee, een zeecontainer, naar Kourou en Frans Schijne. En dat betekent toch wel dat het heel serieus in de buurt komt. Want als je daar eenmaal bent bij dat specifieke punt, die heeft mijn ervaring, dan moet je als die in Kourou is nog wel even kijken of die transportgoed heeft doorstaan. Maar dan is er meestal aan de satellietkant, is het dan wel onder controle. Je gaat zoiets niet overvaren als je er niet heel serieus van plan bent om hem ook af te doen. Je weet gewoon dat hij dat doet. Weet je, dat doe je dat niet. Dus dat geeft wel hoop dat hij toch nog dit jaar omhoog zou gaan. Wat fijn zijn, want dan blijft de vertraging beperkt tot een jaar of 14. Dus het is in die zin, zou het wel fijn zijn als hij echt gaat. Ik begin langzaam echt te hopen dat het komt. Er zat nog wel een dingetje, maar dat weet de staat zeker zegt niet van, maar met de raket. Want hij gaat om Ariane 5, toen het trauma raket is, maar die heeft daar een speciale verwerking van nodig. Of dat ook allemaal goed gaat, dat heb ik niet scherp. Ik begin hoop te krijgen dat hij komt. Maar goed, opvolger van de Hubble en Infrarotals, als ik me niet vergis. Ja precies, we krijgen niet die schitterende visuele plaatjes. Nee, maar ze maken wel weer false color. Ze zullen absoluut wat mogelijk. En op zoek naar exoplaneten. Onder andere. En dan is er nog een beetje, wel van deze tijd opmerkelijk dingetje wat ik zag langskomen. En dat is dat ze overwegen om de naam te veranderen. Dus het zou best kunnen dat het James Webb Telescoop, helemaal niet het James Webb Telescoop gaat zijn. Is dat nog weer verstopst? Waarom? Nou dat heeft te maken met die James Webb. Die naam is sowieso een beetje een rare naam, want James Webb was een administrator van NASA. Ikke racisten zijn geweest ofzo. Homofoben. Ja inderdaad. Maar de man heeft een bepaalde status in NASA, omdat hij eigenlijk, daarom heeft hij de vernoeming gekregen, voor gezorgd heeft dat NASA het wetenschappelijke programma niet liet vallen. Eigenlijk zo'n beetje rond de Apollo-peer. Dus hij schijnt ervoor gezorgd te hebben dat NASA de activiteit doet die ze nu doen. En die naamgeving is een soort erkentelijkheid. Alleen hij blijkt ook, althans die geruchten gaan nu, die verhalen gaan nu, nogal veel te maken hebben gehad met de poging om homose en lesbiennes uit organisaties van de Amerikaanse overheid te duwen, wat eind jaren 40 heel heftig gebeurde. En dat begint nu naar boven te komen. Dus dat is toch een beetje de cultuur van, de sfeer van het momentum, zo maar even te zeggen. Dus de naam begint langzaam ontstreden te worden. NASA schijnt in de achtergrond, ze zeggen er niks over, maar schijnt in de achtergrond dit aan het uitzoeken te zijn. En het kan dus nog zijn dat ze op een gegeven moment moeten besluiten onder die druk om die naam te veranderen. Ja, of was het maar omdat een discussie die hierover ontstaat, als je die naam niet verandert, dan houdt die ook nooit op? Nee, nee, nee, goed, gaande met Von Braun in Johnson Space Center, daar staat een borstbeeld van een zeer futuristisch aangeklede Von Braun. Ja, die heeft natuurlijk ook een paar gekke dingen gedaan in zijn uniform. Laten we wel weten. In Natie Duitsland, voor wie het niet weet. Daar spit ook nog een ander gevoeligheidje onder, want het is heel gek, weet je, dat je een telescoop de naam geeft van een bureaucrat, van een administrator, weet je. Dat is heel ongebruikelijk. Tot nu toe kregen al die... Ik was ook gewoon gaan denken dat het een beroemd astronoom was, eerlijk. Ja, ik wist het ook. Dat wist ik ook niet. Maar dat is het niet. Nee, het is inderdaad een bestuurder, om het zo maar even te zeggen. Terwijl meestal telescopen namen krijgen van fameuse astronoomen. Al dubbel, weet je. Dus in die zin was het al een omstreden. Het lag al gevoelig. Het was ook blijkbaar door de toenmalige NASA-directeur gewoon vrij zelfstandig genomen, dat besluit. Dus dat zal ook wat oud zijn, dit vermoed ik zo. En misschien is dit dan nog een soort van laatste poging om er terug te draaien. We wachten het even af. Hopelijk gaat er iets omhoog wat een telescope is. Het is het eind van dit jaar onder een naam. Het maakt me eigenlijk niet uit. We zien wel later wel hoeveel we hem noemen. Nou, ik vind het enorm spannend. Ik ben bloednerveus voor al dat uitklapgedoe wat daar moet plaatsvinden. Kuroo is natuurlijk vochtig als daar toch iets de neuskegel binnendrinkt. De boel gaat aan elkaar plakken. Een lanceerverpraging. Oh man. Ik heb er een half jaar gewoond. Ik heb er wel vertrouwen in. Je hebt er zelfs gewoond? Ik heb er een half jaar gewoond. Oh wauw. Otter van Dikkie. Andere keer over hem. Ja, inderdaad. Yes, Don Aerospace. We hebben het er lang geleden kort over gehad. Erg interessante company. Ze maken kleine stuurraketjes voor de standeregeling van satellieten. Daar verdienen ze goed geld mee. Ze zijn ontzettend ambitieus als het gaat om het te ontwikkelen van een lanceersysteem. Ze willen uiteindelijk naar een ruimtevliegtuig wat meerdere vluchten per dag kan maken. En payloads tot zo'n kleine 300 kilometer in een lage aardbaan kunnen maken. Dat willen ze inderdaad gaan doen met een ruimtevliegtuigje wat opstijgt vanaf een startbaan naar zo'n 110 kilometer hoogte vliegt. Waar een satelliet met een heel klein raketje aan lanceert. Vervolgens terugkeert. Opnieuw getankt kan worden en de volgende vracht naar boven kan brengen. Dus dat ruimtevliegtuig waar je het nu over hebt is als het ware een eerste trap. Ja. Dus tot welke hoogte gaat dat ding zelf? Zo'n 100, 110 kilometer. Oké, dus net de edge of space. Ja precies. Nou, dat ruimtevliegtuig moet een behoorlijk groot ding worden. Iets van 18 meter lang. Ze zijn nu bezig een klein model daarvan te testen. Hier en daar wordt er al op gereageerd van ja het is eigenlijk niks anders dan een radiografische schaalmodel. Dus gaat dit iets worden? Ja, die vergelijking kan je maken. Het is bijna een schaalmodel van de Concorde. Zo'n vorm heeft het ongeveer. Het is bijna 5 meter lang en kan 0,4 kilo aan vracht meenemen. Nou, dat stelt nu natuurlijk niks voor. Maar het gaat om test. Er zit nog geen raketmotor in. Deze vijf vluchten die eind juli al hebben plaatsgevonden, 26 augustus werd het pas bekend gemaakt. Die verdraging snap ik niet helemaal. Maar niettemin, ze hebben binnen drie dagen die vijf vluchten gemaakt. Twee vluchten zelfs met maar 90 minuten daar tussen. En dat is precies wat ze willen. Ze hameren ontvallend op. Wij willen binnen de regels en de operaties van de burgerluchtvaart vallen. Er wordt helemaal gecoördineerd met een vliegveld. Dat ze zeggen, we willen gewoon niks hoeven te storen. Wij doen gewoon als het ware een luchtvaartwaatschappij. Meer flexibele ruimtevaart. Dat is inderdaad best slim. We komen wel even naar Schiphol. We halen je satelliet op. Vanaf daar kunnen we gewoon de lucht in. Dat wordt inderdaad de benadering. Ze willen helemaal af van die ontzettend ingewikkelde infrastructuren die ruimte havens normaal hebben. Maar dan wel voor beperkte peloot. Want het is wel iets van 10 ton of zoiets. Dat ga je niet redden. Maar kijk, waar de markt voor kleine satellieten veel groter is geworden. Vooral met dank aan SpaceX. Doordat de kosten ontzettend omlaag kunnen. Dus je kan voor relatief heel weinig geld een satelliet lanceren. Wat Don AeroSpace wil is dat je dat ook heel snel kan doen. Bij wijze van spreken kan je bellen van hebben jullie voor volgende week dinsdag de vlucht van drie uur een plekje voor me. En dan kan je gaan. Dus heel spannend. Natuurlijk, dit is inderdaad heel beperkte ding. Dus maar tot ongeveer een kilometer hoogte gekomen. Dat moet nog een stukje meer worden. Ze moeten hun raketmotor er nog in gaan bouwen. Maar de eerste stappen zijn gemaakt. Ze hebben het in het begin gehad over potentieel duizenden testvluchten van dit schaalmodel. En waarschijnlijk is het nog wel iets van een kleine vier jaar wachten tot het grotere toestel daadwerkelijk gebouwd kan worden en zijn testvluchten kan gaan maken. Dus heel spannend. Ik vind het ontzettend interessant. En dat Nederlandse tintje is natuurlijk voor ons echt leuk. Ja, dat Nederlandse tintje wil ik hem af en toe zeggen. Ik zat ook even te kijken van hoe zit dat nou met dat Nederlandse tintje. En toen dacht ik, die knakkers, die ken ik. Want dat zijn die, wie zijn het nou eigenlijk? Ik ben erover in de schuur. Dit zijn allemaal mensen die uit de raketclub van TU Delft komen. Dus uit DER. Daar hebben we het al vaak over gehad. En dan vooral ook allemaal uit het Straatovs project. Weet je, dat is het project waar ze proberen om een studentenraket naar de ruimte te brengen. En daar gaat mijn hart dan wel weer harder van kloppen. Want dit is waarom ik zo van die studentenprojecten hou. Niet zozeer omdat ze een raket naar de ruimte brengen of zonder resuïne. Maar het is wat ze daarna gaan doen. Wat zo mooi is. En dan zie je nu ook hier. Je ziet toch wel weer die hoogvliegers die daar ook zitten. Zie je dan hier ontstaan. En denk je, daar deden we het voor ooit. Dat vind ik echt leuk. Ze nemen het enthousiasme en de creativiteit van studenten mee. En slepen het zo het bedrijfsleven binnen. Precies. Waarom jij ook wel zegt, en dat was toen ook als een beetje voor de begeleider in de PR. Maar goed, Bastiaan, ik ga je nog even bellen. Ja, ja. Als Bastiaan wordt gebeld. Dan had ik aangekondigd Virgin Orbit gaat naar de beurs. Dat gaat via zo'n spec constructie. Weet je wel, ze vissen ergens een bedrijf op dat al aan de beurs genoteerd is. Maar verder leeg is. En verkopen zich daaraan. Dat is wat er gaat gebeuren. Maar dan kun je vanaf, nou de datum weet ik eigenlijk niet eens precies, het zal ook nog niet helemaal vast liggen. Kun je aandelen kopen, kijken ze hopen 483 miljoen dollar op te halen. Dus dat is wat het opbrengend aantal aandelen dat ze verkopen. Wordt aangeduid met de ticker VORB voor de Amerikaanse beurs voor tech aandelen. Nasdaq, wie van jullie gaat aandelen kopen? Ik vind niet veel trouwens. Nee, nee. Zo'n half miljard. Ja, nou ja, op een of andere manier in deze business voor beursgangen. Er was een elektrische auto bedrijf, dat was ik laatst nog nooit een auto had gebouwd, wat voor 8 miljard de beurs opging. Als ik het goed begrijp, Virgin Space is niet zozeer de bemannde variant. Maar vooral toch de Boeing, waar die enorme raket onder hangt. Virgin Orbit is in orde. Virgin Galactic, als ik me niet vergeten heb. Precies al. Dus dit is Virgin Orbit. Dus toch? Dat is degene die, ja precies. Terwijl die hebben wel bewezen dat ze wel kunnen. Weet je wel, en dezelfde soort markt, zeg maar, voor wat kleinere satellieten, is een vergelijkbaar concept. Ik denk, nou ja, als ik dan toch in deze hoek aandelen zou komen, kopen doen, dan maar die zeg maar. Niet de Virgin Galactic. Ik haal me daar verre van. Ik zit bij de verkeerde zender, want ik heb niks met financiën en ik weet er ook helemaal niks van af. Binnenkort in het theater. Ik denk niet dat we er heel lang over hoe we doorpraten, maar het is leuk om het te melden, want het is toch wel weer een maat voor het succes. Ja absoluut, het is het volwassen woorden van het bedrijf. Zeker weten. SpaceX nog steeds niks trouwens. Nog steeds een verliep bedrijf. Nee, en ik, ja, dan ga ik er toch wat over zeggen inderdaad. Nee, ik hoop dat dat niet gebeurt. Ik heb het al eens eerder gezegd, SpaceX hangt naar mijn gevoel voor de volle 100% aan wat Musk wil. Ik heb het al eerder gezegd als Musk. En je wilt niet dat daar de wens van aandeelhouders voor in de plaats is. Precies. Kijk, mijn grote angst is, want ik ben van wat Musk doet een enorme fan. Niet van de persoon, denk ik. Maar als Musk vandaag overlijdt is het hart uit SpaceX. En komt ervan de plannen van heel snel naar Mars reizen. Weinig meer terecht ben ik bang. En iets vergelijkbaars verwacht ik als het grote geld gaat bepalen wat er gebeurt. Kijk, we hebben natuurlijk ontzettend veel verhalen van succesvolle bedrijven, waar uiteindelijk de aandeelhouders, de oprichter er gewoon uit hebben gewerkt. Dat zou ik wel ontzettend... Ja, maar we hebben ook een voorbeeld, en misschien is dat niet het leukste voorbeeld, maar ik denk aan Facebook, waar dat wel naar de beurs is gegaan, maar waar de oprichter nog steeds alle macht heeft weten te behouden. Dat kan dus ook nog. En de vraag is natuurlijk wel een beetje, hoe lang je als bedrijf dat frisse techno-start, de gevoel weet je wel, toch een beetje die disruptive manier van innoveren, die ik ook wel bewonder hoorde aan die van, maar hoe lang kan je het volhouden? Op een gegeven moment zul je toch op een of andere manier regulier echt een kwaliteitsbewaking moeten gaan doen, die je denkt er niet echt aan gaat ontkomen. Dus de vraag is, of je... Nou ja, los van het vragen of we wel zo snel naar Mars moeten, nou hebben we er uiteindelijk wat van, maar of het voor zo'n bedrijf niet beter is om op een gegeven moment op een gegeven moment te gaan werken, als je eenmaal door die innovatiefase heen bent. Ja. Maar, wie ben ik? Nou goed, ik denk dat het besef bij Musk wel goed zit. Er is onlangs drie, vierdelige interviewserie van The Everyday Astronaut met Musk op YouTube verschonen. Daarin zegt Musk ook van, ontwerpen is niet het probleem. Produceren, daar zit de moeilijkheid. Want je moet iets makkelijk, snel en relatief goedkoper kunnen maken. Ja, precies. Dus dat besef is er wel. En aan de andere kant kan je natuurlijk ook je afvragen, van ja, als het alleen maar over innoveren gaat, dan kom je nooit tot een echt goed product natuurlijk. Op een gegeven moment moet je zeggen, van nou, dit is de innovatie, maar hier gaan we dan ook de komende tien jaar mee verder. En ja, wat Musk heeft bedacht en nu heeft opgezet is zo anders dan we de afgelopen vijftig jaar gewend zijn, dat ik wel zoiets heb van nou, ga hier maar lekker vijftien jaar mee spelen en dus kijken hoe ver we komen. Ja, oké. Michel, jouw tweede onderwerp. Nou, het sluit zich op aan eigenlijk, want dat was Inspiration4 en dat is toch een SpaceX onderwerp zeg maar. We krijgen over een week of twee de eerste, in mijn beleving toch wel echt serviele ruimteflucht. Even los van dat gehoop naar tachtigen 100 kilometer. En de vier gewone mensen aan boord. Ja, dit is de eerste dragonvlucht met gewone mensen aan boord. Waarbij ze toch ook alweer denk ik gaan proberen om een beetje dat biljnessfeestje gevoel, zeg maar, wat nou ja. Cowboy hoede. Ja, ik denk dat het netto rendement of het netto, nou ja, zeg maar, imago tot nu toe niet zo best was van de afgelopen twee dingen die zijn gebeurd. Hier zie je dat ze toch wel anders aanpakken. Ze doen het ook wel slim. Op Netflix komt een serie, waarbij ze de komende weken al vier afleveringen, als ik het goed heb, rondom de voorbereidingen gaan uitzenden. Ik moet zeggen, ja, die zag er wel goed, het teaser, de trailer zag er wel goed gemaakt uit. Weet je wat ik opeens moet denken, als ik je een reden mag vallen. Wil de Mars One dit niet? Een project en dan geld verdienen met de mediacoverage daarvan? Ja, maar. De enkel reist naar Mars, voor wie het niet meer weet. Ja, alleen hier is denk ik niet het verdienmodel. Want dit is geen verdienmodel, dit is PR. De vlucht is betaald door een mediacre en dit is die vlucht waarop je een ticket kon winnen en dan moest je doneren aan een kinderziekenhuis, weet je, waar ze goed hebben nagedacht over de uitstraling en de sfeer. Dat is eigenlijk een goed gecaste viertal. Kon er één ticket gewonnen worden op deze manier of hebben al deze mensen flink in de bus geblazen? Nee, nee, nee, ze hebben één, dat was even uit mijn hoofd hoor, maar je hebt dus de mugger daar zelf die gaat, ik heb zijn naam even kwijt en dan heb je een ticketwinnaar. Een Japaner? Nee, een Amerikaan. Voor mij heeft hij heel rijk gewonnen met een betaalsysteem, betaalsysteem voor winkels en dan een, hoe heet het, een winnaar. Een verpleegster van het verpleegkundige, hoe hoor ik het te zeggen, verpleegkundige van het ziekenhuis, die ze daar vervuldig voor geselligdeerd hebben en dan een gebruiker van het systeem, dus van het betaalsysteem van zijn bedrijf, van zijn klant van zijn bedrijf, weet je wel. Ja, zo hebben ze dat viertal samengesteld. Is er dan ook nog een professionele crew bij? Nee, nee, volgens mij niet. Nee, het is een principe. Ze worden op afstand bediend. Ja, dat is wel, maar we moeten niet en niet vergeten dat de commandant een zeer ervaren piloot is. Oké, er is een piloot. Ook in gevechtsvliegtuigen en zo. Ik denk dat die tickets of die opleiding ook gewoon allemaal zelf heeft gekocht en betaald. Dus ja, je zit heel dicht bij het concept van nou, het is bijna een testpiloot die het commando voert, maar in principe hoeven ze geen enkel knopje aan te raken. Ze gaan ook niet naar Spacestation, he, voor het goede hoor. Dus ze gaan de ruimte in een aantal, ik weet niet precies hoe lang, een aantal dagen, denk ik. Vier dagen volgens mij. Ja, niemand weet wat de led zit. En dan weer terug naar het begin. Dat zijn altijd de details die je niet hoort. Van ja, iedereen wil het natuurlijk wel weten. Moet je dan naar de wc? Ja, precies. We weten wel waar het toilet zit, maar hoe het precies werkt, dat weten we niet. Dat is altijd zo, als het nog steeds bedrijfsgaan. Nee, maar dit is dus wel een serieuze ruimtevloer. Dit is dus niet even naar 100 kilometer en meteen weer afzakken. Nee, dit is... Echt rondjes draaien om de aarde, vier dagen lang. Ja, ik vind het een veel grotere mijlpaal dan wat er afgelopen tijds gebeurd. Ja, precies. Zeker weten. We hebben een leuk gebruik weten te maken van het feit dat die niet naar space station gaat. De koppelapparatuur is uit de neus van het toestel verwijderd. En daar zit nu een gigantische plexiglazen koepel. Dus deze vier mensen gaan met echt schitterende foto's terugkomen. Om maar te zwijgen van de persoonlijke ervaring, want een foto blijft een vierkantje met beeld daarin. Maar als je je hoofd in zo'n koepel steekt en je kunt alle kanten opkijken, dat is even wat anders. En dan kun je er nergens meer in zitten inderdaad. Ja, ja. Nee, zo gooi je hoge ogen. Deze crew was inderdaad ook de eerste sinds lange tijd die als ruimtebemanning op de voorparina van Time Magazine stond. Helaas alleen in Amerika verkrijgbaar, maar niettemin. Dus nee, dit steken ze qua PR heel goed in. Ja, en het is ook beter dat ze niet naar space station gaan, want dat scheelt gewoon heel veel gedoe. Weet je wel, want ja, naar space station gaan is met al die internationale partners gewoon een complex proces. Het is van het woordelijke idee. Dus als je daarheen wil, je creëert veel meer weerstand, etc. Dit kan SpaceX volledig zelfstandig, zonder verder gezuur, regisseren. Dus ik zou het ook zo gedaan hebben. En de organisatie is dus in handen van, kunnen we wel vaststellen, die miljardair en SpaceX die daar dan de PR-vruchten van gaan plukken? Ja, volgens mij wel. Er zijn een paar van die tussenhandelaren, van die partijen die er bij de komende vluchten tussen zitten, die voor SpaceX, die in de markt zijn, dat ze aan een kant dus vluchten bij partijen als SpaceX kunnen kopen en dan vervolgens die weer verkopen aan klanten. Dus daar heb je een aantal van die partijen. Maar deze dacht ik niet op die manier gaan. Volgens mij niet. Space Adventures zit er inderdaad vaak tussen. Ik heb hier de indruk dat het inderdaad gewoon een direct contact met SpaceX is. En al goed over nagedacht hoor. Ja. Vanuit de beeldvorming. Wordt dus in september, rond de 15. 14, 15 is ooit. Netflix zendt het live uit op het YouTube kanaal van Netflix. Een interessante combinatie. En weet jij ook hoe die serie, wordt dat een journalistiek volgen van de hele vlucht met weet ik veel dagelijks updates? Nee, dat niet. Ze hebben dus vier afleveringen uit mijn hoofd in de aanloop. Die komen per tweedal vrij. Dan is de lancering live en dan doen ze eind september. Daar hebben ze nog geen datum aan geplakt op Netflix. Is dat dan de samenvatting van de missie. Oké, dan laat ik daar maar op aansluiten met de feit dat Foundation, het was een sprokelijke trilogie maar het is volgens mij veel meer geworden dan dat. We hadden zes of tien boeken. Van Isaac Asimov. Heel lang geleden. Heel lang geleden. Precies want ik heb die boeken ook al weet ik veel tien, twintig jaar in huis. En toen was het al een begrip. Maar het is blijkbaar nooit eerder verfilmd. Dat wist ik ook niet. Je zou erop gegokt hebben dat het wel was gebeurd. Het begon dus als een trilogie. Het wordt nu een serie. Ik heb er een stuk over gevonden in Ars Technica en dat zal ik linken in de show notes. Maar het is natuurlijk heel moeilijk te verfilmen want het gaat over een geheel van massa's planeten en het speelt over een periode van duizend jaar of iets dergelijks. Dus het heeft een geweldige schaal en een gigantisch aantal hoofdpersonen ook die allemaal hun leven leven en die allemaal in allerlei stadia tegenkomen. Dus het is heel complex. Het zal waarschijnlijk ook qua verhaallijnen best moeilijk te volgen zijn. Maar Ars Technica is er heel lovend over. We zijn Games of Thrones gewend. Ik wilde dat als een getouwenknop vastknopen. Je kunt er wel wat aan tegenwoordigen. Ik heb de boeken gelezen en dat is nog veel erg. Je kan Star Wars nog een puntje aan zuigen. Maar er is dus een trailer in omloop en binnenkort wordt die serie gestart en dat is dan op Apple TV. Oké, je moet wel filmen van die platform hebben. Het is een zet een zet veel abonnementen. Gaat dat kosten? Dat wil. Tenzij je het weer via BitTorrent gaat downloaden. Maar dat stimuleren wij natuurlijk niet. Oké, Luc, jouw volgende project. Ja, Japaners, Yaksa, willen grond van Phobos, een marsmaan, naar aarde gaan halen. Onder een of andere reden was dat ineens weer in het nieuws. Het merkwaardige is dat als je op de site van Yaksa, die we ook in de show notes zetten, gaat kijken dan zie je dat die site in 2015 is geschreven. En daar is eigenlijk nog niks aan veranderd. Maar niettemin, het zou toch al relatief snel moeten gaan gebeuren. Yaksa wil met een H3 raket die nog moet gaan vliegen. In september 2024 een complex ruimtevaartuig naar Phobos sturen. Die bestaat dan uit een rocket stage en een lander. Ze denken er nog over om een rover mee te sturen. Dat vind ik ook nogal iets. Ben je drie jaar voor de lancering daar nog over aan het denken? Hoe laat je een rover rondrijden op zo'n klein maandje als Phobos? Want daar is hoe genaamd geen zwaartekracht. Als je even de wielen laat draaien dan stijgt ze op. Misschien dat dat een soort rover wordt met die ski-stokken. Dat je jezelf kan vastprikken. Wielen lijken me inderdaad. Als ze toch nog aan het nadenken zijn, dan is er nog tijd zat. Ik weet dat we dat bij Rosetta ook met filelanden geprobeerd hebben. Dat dat toch behoorlijk moeilijk bleek. Je zal maar net zo gekanteld liggen of een harde steentreff. Het is echt moeilijk gegaan. Niet zoals gepland. Ze willen die hele handel in 2024 aan haar toe sturen. Ik weet niet wat voor baan ze precies volgen. Maar in augustus 2025 volgt een passte landing. Dat kan er mee te maken hebben dat ze een quasi-orbit rondom Phobos moeten gaan doen. Je komt niet lekker in een baan om dat plaatje. Je moet constant sturen. Versturingen zijn groter dan de eigenlijke. Het staat me ook bij dat landen op manen van Mars baanmechanica technisch enorm ingewikkeld is. Dat zou wel kunnen kloppen. Als je de plaatjes van die baan ziet lijkt dat op niks wat je kent. Daar hebben ze vast een hoop slimme mensen voor om dat uit te rekenen. Computers. Dan nemen ze vervolgens enorm de tijd. Pas drie jaar later in augustus 2028 gaan ze weer terug naar de aarde. Dan zouden wij wel 10 gram Phobos stof in juli 2029 moeten kunnen opvangen. Zij gaan ervan uit, Jaxa, dat Phobos waarschijnlijk ondergespetterd is met allerlei materiaal van Mars zelf. Komete-inslagen zullen het niet zijn. Kleine brokstukken die op Mars inslaan. Het is niet het bekende verhaal van hier gaan we materiaal aantreffen dat onageroeerd is geweest sinds het ontstaan van het zonnecellen. Nee, inderdaad. Wat dat betreft een hele interessante mix van spullen die ze daar kunnen aantreffen. Ze hopen er ook achter te kunnen komen of Phobos en potentiëel ook Dymos of dat nou ingevangen astroïden zijn of inderdaad samenklonteringen van spullen wat is opgespad bij een botsing van de grootte. De herkomst van die meisjes zelf. Precies. Heel veel foto's te onderzoeken. Natuurlijk gaat het ook over communicatie met die toestellen. Waarin EES een rol zou gaan spelen. En inderdaad de techniek van landen, boren, spullen verzamelen en weer naar aarde brengen. Dus ja, potentiëel ook een hele hoop technieken die voor ooit een bemanne missie nodig zijn. Want ja, er wordt her en der toch gezegd dat het waarschijnlijk veel handiger is om eerst eens op Phobos of Dymos te gaan kijken met een bemenste missie dan direct naar Marse te gaan. Je kan een paar dingen simpel aanvliegen. Alhoewel het inderdaad rond onze maandje gaat vliegen natuurlijk een flinke uitdaging is. Ernaf hoor, maar oké. Dus spannend, houden de Japaners in de gaten wat dit betreft. Michel, jij mag er weer eentje. Ja, ik had nog een beetje science fiction-achtig onderwerp met een serieus ondertoon. Ik kwam een wetschappelijk artikel tegen en dat ging over het idee om te zoeken, en dan met name in die enorme collectie van bepaalde infrared telescopen die heel veel groot deel van de hemel in elkaar hebben gebracht, naar objecten die een Dyson sfeer zouden kunnen zijn rondom een zwart gat. Leg uit de Dyson sfeer. Het is er ook een beetje uit de science fiction afkomstig idee dat er een aantal zeer geavanceerde beschavingen, dat die op een gegeven moment rondom een ster een soort bol zouden kunnen bouwen om alle energie die je die ster uit zendt te kunnen gebruiken voor je geavanceerde maatschappij. Die Dyson sfeer zou je kunnen zien omdat je die energie op een pad meer op een andere frequentie kwijt moet, waardoor je in het infra-rood dit soort objecten misschien zou kunnen detecteren. Om te beginnen van Denk trouwens, dat is als je nagaat dat een klein deel van de Sahara alle energie kan leveren, zonder energie die wij als mensheid nodig hebben, dan moet je als beschaving wel heel veel energie kwijt kunnen om zo'n Dyson sfeer te moeten aanleggen. Ja, het is een vrij radical idee. Maar wat ik wel grappig vond, want het leuke of het interessante eraan is natuurlijk dat de schaal waarop je dit soort dingen moet doen echt compleet absurd is. Je kan ook in Denk in een ring, maar een Dyson sfeer is een heel bol. Het lijkt me mechanisch ook wel lastig, want in zonnestelsels daar roteren dingen om een as, dus je komt eerder tot een cilinder dan tot een bol. Ik weet niet of mensen dit leuk vinden om te volgen. Ik vind een bol iets raars. Ik zie een heleboel omgeving. Ik ben met je eens, ik zie nog een paar problemen, ik kan ook kometen zijn, ook vrij lastig die nachts kunnen komen. Maar wacht even, we gaan even de overstap maken. Dit is een wild size, ik weet niet of je het idee hebt. Ietsje wilder, maar als je er even over nadenkt, grappig genoeg eigenlijk ook weer niet, is om dat dan te doen bij een zwart gat. Ja precies. Allereerst omdat een zwart gat in potentie heel erg klein is. Dus je kunt de bol die je... Een klein bolletje kun je even opstaan. Ja, is eigenlijk van een heel ander soort schaal. Het bouwen rond in de buurt van een zwart gat is waarschijnlijk wel een uitdaging, maar de schaal waarop je dat doet is een heel andere. Ik heb er niet genoeg verstand van, maar wel degelijk zoveel energie uit te zenden dat je dat kan oogsten en dat je ook vanaf die, bijvoorbeeld in Frieroot dan, die energie weer kwijt moet aan de buitenkant van die bol. Dus als je dan toch op zoek wilt naar extreme beschavingen in het heelal, dan is het een idee om die enorme database die we al eens hebben even op te zoeken. Ik zie meteen ook de Discovery serie over extreme civilisatie. Nou, die verbaast me dat ze er niet gewoon meer staat. Maar ik vond het idee wel leuk. Binnenkort in het theater. Het is toch, weet je al, detecteren van buitenaardse beschavingen hangt voor mij, ik voelde me altijd wel een beetje op dit soort ideeën, want ja, gewoon even met ET bellen, ik geloof niet dat het gebeurt, maar restanten van geavanceerde beschavingen vinden, weet je wel, zou wel een manier kunnen zijn om er ooit achter te komen of ooit ergens in de tijd elders een nieuwe idee te hebben. Of dat er in de tijd ergens anders een beschaving is geweest. En dit is heel radical, maar ik vond het wel een interessant idee. Ik denk, vooral omdat ik dacht, oh ja, maar dan kan je die extreem grote, onmogelijk grote bol natuurlijk een heel stuk kleiner maken. Je hebt wel een zwart gat waar je mee moet werken. Ja, precies, inderdaad. Het is geen alledaags koek. Ik vond het een interessant idee. Duizend sfeer, soms. Maar waar leidt dit dan toe? Naar wat voor soort signalen moeten we dan? Infraroodbronnen dan toch? Maar moet een ander soort infraroodbron zijn dan degene die we al kennen? Ja. Want het moet bepaalde specificaties hebben. Je moet het ergens aan kunnen herkennen. Ja, het is blijkbaar een bepaalde signatuur die je dan verwacht, zeg maar, in theorie. Die afwijkt van wat een normale bron, normale sterren, et cetera doen. En wat serieuze wetenschappers, als het een zijnoot was, weet je wel, waarschijnlijk ga je deze bron niet vinden. Maar als je dat gaat doen, ga je vermoedelijk wel een heleboel andere dingen vinden waarvan je denkt, hey, dat is interessant. Dus dat is zo'n werkweerenschap natuurlijk heel vaak. Je gaat op zoek naar iets dat vind je niet. Ja, je vindt iets anders. Maar je vindt iets heel anders. Dus dat was een beetje ook de gedachte. Maar het idee is dan om die database's met waarnemingen van infraroodbronnen in de ruimte, om die dan heel specifiek te gaan doorzoeken op dit soort spectrum wat je ervoor nodig hebt. Overigens vind ik het wel een stap. Kijk, je kunt ergens naar zoeken uit overtuiging dat je het zou kunnen vinden en dan iets anders vinden. Oké, dat kan een acceptabele uitkomst zijn. Het is wel wat anders om van tevoren al te zeggen. We gaan ergens naar zoeken. We vinden het niet, maar dan vinden we vast iets anders dat ook leuk is. Misschien vind je hem wel. Oké, grappig. We noteren het. Maar niet heel nuttig. Nee, nee, nee. Spannend. Wie weet. Maar dan wel graag nog binnen mijn leven. We zullen nog spannende dingen genoeg meemaken. Zeker, zeker. Bijvoorbeeld wat je nu gaat vertellen. Ja, ja. Nou ja, een beetje mysterieus vind ik het wel. Het komt ineens allemaal tegelijk. We hadden het net over reuzeachtige Dyson-sfeers of kleinere bollen rondom een zwart gat. We zijn natuurlijk gewend dat ruimtevertuigende satellieten redelijk klein zijn. Het grootste wat we ooit hebben gebouwd, de International Space Station, is maar iets van 100 meter lang. Er zijn nu wilde plannen, vooral van de Chinezen, die gaan bestuderen hoe ze kilometerlange ruimteschepen zouden kunnen gaan bouwen. Nou, nog wilder zijn dan de plannen voor de toepassing daarvan. Ik denk meteen getijdenkrachten. Bijvoorbeeld. Waar de Chinezen aan lijken te denken zijn inderdaad grote energiestations. Voordeel van in een geostationaire baan hangen, want daar zou het dan moeten komen, is dat je altijd zicht hebt op de zon. Lekker zonnen, veel energie kan oogsten. En dat dan, ook geen klein detail, via microwave naar de aarde sturen. Dan zou het dus inderdaad gaan om iets van kilometers lang. Daar zouden 143 lanceringen van de nog te bouwen Lange Mars 9 raket voor nodig zijn. Ze gaan eerst 5 jaar studeren. En er zijn plannen voor wat kleinere tests. Een eerste station zou iets van 660 ton moeten wegen. En toch al 600 bij 300 meter meten. Ik praat dan over bizarre budgetten, alleen door de kilo's die je omhoog moet brengen. 10.000 dollar per kilo was onder de maatstaf van de investerings? Ja, het wordt minder op in het moment. Maar inderdaad toch, als je het niet meer moet doen, dan is het inderdaad toch, als je zo'n 150 lanceringen van een raket... Hebben de Chinezen al een raket die terug kan komen op staartlanden, hergebracht kan worden? Lange Mars 9 moet dat gaan worden. Ik denk dat er dus twee palen worden gedaan. Chinezen hebben grote ambities om sneller al spullen te lanceren. Ik denk dat Lange Mars 9 begint als een grote conventionele raket in de Aala Saturnus 5. En dat ze tegelijkertijd een herbruikbare versie gaan ontwikkelen om dit soort gigantische projecten mogelijk te maken. Je kan je er gewoon ontzettend weinig, tenminste mij lukt dat niet, bij voorstellen hoe je iets van een kilometer lang gaat bouwen. Wat voor materialen ga je dan gebruiken? Hebben ze iets over de hoogte waar dat dan zo... Geostationairs 36.000 kilometer boven. Is dat de hoogte van de maand dat elke avond overkomt? Nee, ik denk wel dat je dit heel erg duidelijk gaat zien als dit een vast plekje krijgt. Voor een schotje daarop. Dat denk ik eigenlijk niet, want op 36.000 kilometer afstand is iets van een paar kilometer... Dat is weer wel... Heeft geen grote hoek. Nee, het is dan maar inderdaad net... Als we hem op een leuke plek zouden hangen, dan zou ik precies weer reflecteren. Maar als dat weer wenselijk is... Mooppotten mag je invullen hier. Dan denk ik in alle eerlijkheid, wat jij zegt, je hebt astronomische budgetten voor nodig. China kan op de grond nog heel wat winst boeken als ze willen. Dat kunnen ze natuurlijk ook doen. Hoe bedoel je op de grond winst boeken? Met duurzame energie. Oh, ja. Dan zou ik zeggen... Een paar filters op die kolencentralen. Begin daar eens mee. Of geef zonder wind nog even een flinke boost in je land. Dat is natuurlijk een land met ruimte. Daar kan enorm veel winst worden geboekt. Ik heb toch liever gezegd dat ze daar dan die astronomische budget aan besteden. Want dan is volgens mij China in één klap gewoon. Nou ja, ik moet zeggen... Ik vind het inderdaad een beetje mysterieus. Ze gaan eerst kijken van, kunnen wij kilometerslange schepen bouwen? En de toepassing lijkt daar een beetje achteraan te hobbelen. Dus ik heb zoiets van, maar wat zit daar dan precies achter? Waarom heb je zoiets ontzettend grootsen nodig? Misschien denken ze, als ze dit proberen, dat ze dan straks iets anders weer heel goed kunnen. Soms is het gewoon een techniek op zoek naar een toepassing. In plaats van andersom. Dat denk ik altijd wel een beetje. Ja, precies. De Chinezen denken wel aan grotere dingen. Ik kwam op Weibo, zeg maar, de Chinese Twitter, een patent tegen van het Shanghai Xing Xing Engineering Research Institute van vorig jaar. En dat laat ook iets grappigs zien. Het zijn eigenlijk gewoon 5 communicatiesatelliten die aan elkaar zijn geplakt. Met extra zonnepanelen daar aan en wat robotarmen. Dus ze denken in ieder geval aan het klusteren van diverse dingen in een geostationaire baan. Dit maakt het inderdaad wel een stuk makkelijker beheersbaar. Je hoeft maar één standregelingssysteem te hebben, wat 5 satellieten in de gaten houdt. Er is van alles gehaand aan de Chinese kant. Rusland is ook met gekke concepten bezig. Zoes, in de Nederlandse Zuys genaamd. Een nucleaire sleper. Ook een gigantische ding. Er zijn diverse versies met verschillende nucleaire aandrijvingen. Een nucleaire sleper voor in de ruimte dan toch? Precies. Wat alleen achterwege blijft is, wat gaan jullie dan slepen? Dat is dus de vraag. Afgezien van de satellieten met kernreactoren. Dat zou ook kunnen. Je moet inderdaad heel snel denken aan welke bondfilm was het ook weer. Waarin zo'n Russische satelliet een soort chemie opslokt met grote kaken. Wat bedoel je met nucleaire? Met een kernreactor aan boord? Ja precies. Eén concept zou dan met een analoge technologie van de VASIMIR. De Changdias die Amerikaanse astronaut heeft ontwikkeld. Ionenmotoren worden er genoemd. Schiet er niet op als het gaat omslepen zou ik zeggen. Het wordt ook grote dingen met hele eile structuren. Ontzettend ambitieus. Dat komt dan inderdaad van een natie die 20 jaar doet om een module aan het internationale ruimstation te voegen. Waarvan de koppeling dan ook nog niet erg vlekkeloos ging. Ook dat. Het was ooit een groot ruimtewaard land. Wie van jullie wilde het trouwens nog hebben? Ik heb het voorbij zien komen in de voorbereiding over de beschuldigingen van Rusland aan het adres van JuistLubach. Ga daar maar over verder. Met name en toename is het allemaal gebeurd zelfs. Vanuit de Russische zijde. Dit verbetert toch al. Amerikaanse astronauten die opzettelijk schade zou hebben aangegeven. Ja precies. Het speelde dus allemaal in 2018. In de orbitale module van een soeus. Die aan het ruimteschip vastgekoppeld zat. Ze hadden eerst van er is ergens een lek. Zij gaan zoeken en kwamen toen inderdaad een geboort gaatje tegen in dat ruimteschip. Onderzoek ingesteld. Nooit echt een uitslag uitgekomen. Tenminste die hebben de Russen niet bekend gemaakt. Men hield dat toen op. Er is gewoon een ingenieur te enthousiast geweest. Hij heeft per ongeluk een gat in die romp geboord. Op de grond. Voor de lanceering. Voor de assemblage. Volgens dat dichtgestopt in de hoop dat niemand recht te komen. Dat is het nieuws. Superlijm zou dat zijn geweest. Daardoor kon hij de vacumtest op aarde doorstaan. Niemand heeft het doorgehaald. Het is een hele grote deboel. Thermische stress. Afkoelen. Vliegt eruit en je hebt een lek te pakken. Kort geleden kwam ineens Roskosmos. Tenminste dat wordt vermoed. De naam van de bron wordt in het Russische artikel niet genoemd. Maar deskundigen zeggen aan de toon kan je wel een beetje afleiden. Dat het gewoon de directeur van Roskosmos is geweest. Die heeft nu de theorie dat de naaste astronaut Serena Anon-Chancellor ziek is geworden. Die zou een bepaalde vorm van trombose hebben ontwikkeld. Roskosmos zegt dan daardoor is zij waarschijnlijk in psychische problemen gekomen. Ze heeft een boor gepakt en heeft de CEU's om klaar te proberen te maken. Om op die manier haar terugkeer naar aarde te versnellen. Dit is een behoorlijk extreme beschuldiging. NASA is uiteindelijk met een verklaring gekomen. Wij staan totaal achter onze astronauten. Ik geloof dat die uiteindelijk hebben gezegd wat er met haar aan de hand was medisch. Wat al een enorme aanzondering is. Dat gaat er niks aan. Op aarde schijnt dat probleem ook trouwens helemaal opgelost te zijn. Missy Stappie is onlangs een ruimtewandeling uitgesteld. Ook vanwege een medisch probleem met een astronaut. Die heeft zelf de reden daarvan getwitterd. Mark Fenderhuy had een beknelde zenuw in zijn nek. Waardoor hij in eerste instantie een ruimtewandeling later zou doen. Nu is hij toch vervangen door een andere astronaut. Wat dat betreft opvallende openheid hier en daar. Ik kan me niet anders voorstellen dat dit verhaal nog een staatje gaat krijgen. Dit verziekt natuurlijk de tochal ongezonde verstandhouding tussen Roscox-NOS en NASA. Ik begrijp niet waarom ze dit doen. Het was veel makkelijker toen ze zeiden dat er een ingenieur op aarde heeft. Dan was het verhaal afgeweest. Nu rakelen ze alles weer op. In mijn ogen veroorzaakten ze nog extra schade. Dus mysterieus gedrag. Meestal is het voor intern gebruik. Voor de eigen wereld. Voor binnenlandse gebruik. De Russen hebben nu het imagoprobleem. Er was laatst weer nieuws dat ze schuurtjes hadden gevonden in Zarya. Het oudste blok van Space Station. Daar zitten ook weer schuurtjes in. Het is natuurlijk aging technology. Dit nipbel wordt oud. De Russen zijn heel goed in de oude dingen die al lang over datum zijn aan de praten houden. Dat kunnen ze zeggen. Maar er komt een moment dat dat niet meer kan. Ik denk dat ze een beetje aan het spinnen zijn. Om dat probleem voor zich uit te duwen. Maar dit is wel heel onsmakelijk. Het kwam ook echt een paar dagen na alle problemen die met de koppeling van Nauka waren. Als je het dan toch hebt over politiek spelen en afleiden van de problemen die je hebt veroorzaakt. Dan zou dat best in dat vakje kunnen passen. Als het gaat om wie later nu weer wilt om zich heen. Dan heb ik nog Jeff Bezos. Kort geleden was door een rechtelijke uitspraak het licht op groen komen te staan voor de maanlander van SpaceX. Bezos had dat ter discussie gesteld. Zijn plan was afgewezen. Nasa had voor SpaceX gekozen. Niet voor twee mogelijkheden. Wat ze aanvankelijk hadden aangekondigd bij de rechten. Zei het is oké wat ze gedaan hebben. Nu is er toch weer een nieuwe gerechtelijke procedure gestart. Is het werk van SpaceX aan die maanlander alsnog weer stilgelegd? Formeel ja. Jij denkt dat ze gewoon door gaan? Mensen betaalt het toch allemaal zelf. Hoe kerf is. Ja precies. Want het verhaal wil dat in november daar dan weer uitspraken over zouden komen. En dat het dan alsnog misschien weer zou kunnen beginnen. En jij zegt niks aan de hand. Ga gewoon door. Je hebt wel gelijk in de zin dat de fabriek gaat verder. Ik weet niet of je dit inreeult. Maar meestal heb je al die review processen. Waar je moet melden bij de opdrachtgever. Of waar je staat. En dat hebben ze natuurlijk bij Falcon en Dragon. Hebben ze het uitgangspunt gehad. Bouw maar wat, zoek het maar uit. Maar ik denk dat Nasa hier meer bof op gaat zitten. Dus op het moment dat ze dat niet mogen doen. Dan kan je op een gegeven moment niet meer verder. Omdat je gewoon even oké nodig hebt. Tenzij ze het helemaal loslaten hoor. Maar vanuit projectmanagement kan ik me eigenlijk niet zo goed voorstellen. Ik denk dat die in de achtergrond gewoon helemaal stil ligt. Waar SpaceX niet echt blij mee is. Dat gaat ze natuurlijk niet zeggen. Nou ja verhalen gaan nu. Dat de werknemers van Blue Origin er ook helemaal niet blij mee zijn. En er zijn zelfs een paar mensen die zo ver zijn gegaan. Dat ze daar twitterberichten over hebben geplaatst. Het gedrag van onze directeur reflecteert niet wie wij zijn. Wat wij willen uitstralen. En er zijn dus inderdaad gewoon ook al een paar hoge projectleiders. Weg gegaan bij Blue Origin. En zijn bij SpaceX gaan werken. Het PR-probleem van Blue Origin wordt alleen maar groter. Bijna alles wat Bezos op het ogenblik doet. Inderdaad zijn commentaren na zijn ruimtevlucht. Van dank aan Amazon klanten en werknemers. Wat voor serie. We noemen ze ook tone deaf. Het gaat uiteindelijk over gun factor. En in dit geval dat je grote projecten voor heel veel geld moet worden gegund. Ondanks het feit dat het een rare flippo heeft. Krijgt Elon Musk die heeft die gun factor in ieder geval veel beter aan zijn broek hangen. Ja zeker. We naderen het einde van deze Space Cowboys. Nog een minuutje of 10 uur nog. Allemaal nog eentje doen. Ik had er ook nog eentje dus komt goed uit. Ik kwam het bericht tegen dat in toenemende mate verzekeraars gaan satellieten willen verzekeren. En dat was wel onmerkelijk. Verzekeren in de ruimte is natuurlijk vrij duur op issense. Het is een factor op 10 duurder dan vliegtuigen. Bijvoorbeeld. Als je wilt verzekeren ben je vrij grof geld kwijt. Je ziet volgens mij meestal dat commerciele bedrijven. Telecom, satellieten en dergkarta die zijn vaak wel verzekerd. En dan zijn ze verzekerd voor eventuele schade. De lansering schade als die daarboven kapot gaat. Als je iemand anders schade toe brengt. Maar niet voor het verlies van inkomst. Op het moment dat je je satelliet wegvalt en je product niet meer kunt verkopen. Dat dan weer niet. Dat is niet verzekerbaar. Dus satellieten van ruimtevoud organisatie zijn meestal niet. Dus een wetenschappelijke satelliet kun je niet verzekeren. Heeft ook niet zo zin. Als die uit elkaar spat en je moet opnieuw beginnen. We gaan niet nog een keer de James Webb telescoop bouwen. Dan ga je een telescoop bouwen met de stand van de technologie van nu. Dus dat heeft geen zin. Maar je ziet dat met die operationele. Maar als het geld terug komt is dat natuurlijk wel zinvol. Ja maar voor overheden niet zo. Voor bedrijven wel. Omdat je toch gewoon het lopende budget. In mijn beleving doen de meeste overheden het niet. Misschien wel de lancering. Dat je die dan nog een keer gratis terugkaart. Maar bedrijven doen het vaak wel. En dat zie je nu steeds meer gebeuren. Dat er steeds meer van die netwerken van satellieten van bedrijven komen. En die worden in toenemende mate moeilijk verzekerbaar. Omdat die verzekeraars zich allemaal achter het hoofd aan het krabben. Die zien hoe hard dat gaat. En iedereen vrees dan het kestelereffect. Dat op een gegeven moment ooit. En het gaat over lage banen. Dat het daar zo druk wordt dat je een escalatie krijgt. Van space debris. Dus twee satellieten botsen met elkaar. Dan krijg je een wolk en daarna een ring van puin. Dat botsen weer met andere satellieten. En voor je het weet is het één grote puin zo. En weer een Darsens vee om de aarde. En van rommel weet je. En daar is men een beetje bang voor. Dat is nog niet in zicht. Maar als het komt. En omdat je als verzekeraar dus die hele levenspan van zo'n satelliet moet verzekeren. En zeggen ze allemaal. We kunnen niet meer vooruit kijken. Met die netwerken. De Starlink netwerken die nu ontstaan. Durven we drie schoenen niet meer te nemen. En dat is wel een interessante. Want dat betekent dat die verzekeraars uit die ruimtevaartmarkt gaan stappen. En wat dat dan voor een dampend effect heeft op nieuwe activiteiten. Dat vraag ik me wel serieus af. Als ruimtevaartbedrijf een onderling moet je een fondsje maken. Ja, zoiets zou je moeten gaan doen. Een broodfonds bijna. Of het risico nemen. Overigens wel een interessant artikel voor de shownotes. Want er staan best veel getallen in. Bijvoorbeeld het aantal werkende satellieten in de afgelopen vijf jaar. Dus is ze met 200% hoger gegaan in de ruimte. Dus je ziet wel heel mooi hoe die. En we hebben het ook wel zelf gehad. Maar dan hebben we het ook vaak over hoeveel zijn er nou precies. Dat staat eigenlijk allemaal in dit artikel. Zet hem erbij. Ja. Zou dit dan nou toe kunnen leiden dat het de industrie gaat veranderen? Bijvoorbeeld dat Starlink type 2 5 keer zo groot satellieten maar 20 keer zo weinig? Nou, ik denk eerder dat het uiteindelijk toch leidt tot meer regelgeving op. Wat betreft het deorbiter van inactieve satellieten. Want dat is het punt. Alleen het probleem is dat het relatief duur is. En het is wel een probleem om die capaciteit te moeten inbouwen. Dan kan je ze minder lang gebruiken dan je wilt. Dus de neiging is om elk gebruik eruit te pressen. En daarna zoeken we het maar uit met z'n allen. We gaan wel aan de kant als er iets langs komt. Weet je, dat is nu nog te veel het idee. Dus je moet dan toch strakker gaan afdwingen. En ja, dan heb je toch overheden nodig. Strakker gaan afdwingen. Dat er dingen die op het worden of geostrateriaal naar een graveyardbaan gaan. Zodat je er geen last meer van hebt. Dat is al wel redelijk standaard. Dat zijn maar een beperkt aantal bedrijven die daar last van hebben. Van die geostrateriaal naar een baanvervuiling. Maar in die lage banen is dat volgens mij nog onvoldoende geregeld. Ja, het wordt inderdaad wel ontzettend druk. Wat ik begrepen heb is dat er inmiddels alweer zo'n 50 Starlink satellieten terug zijn gevallen. Allemaal gecontroleerd volgens mij. Dat wist ik eerder niet. In BNR Digital vandaag. En vandaag is 1 september. Dat de levensduur van zo'n Starlink satelliet 7 jaar is. Dat betekent dus ook dat na 7 jaar ze alweer allemaal vervangen moeten hebben. Ja, binnen 7 jaar zal Starship wel vliegen. En die kan er gewoon duizend tegelijk. Ja, bij wijze van. Daadwerkelijk zal het meenig schelen. Luc, jouw laatste. Ja, ESA. De relatief nieuwe Director General van ESA, meneer Aschbacher, blijft bezig om inderdaad zijn stempel te drukken. En misschien ESA een beetje aantalmoediger tot groter denken. Hij stelt voor om volgend voorjaar een aantal nieuwe vlaggenschipprogramma's te starten. Wat in het verleden vergelijkbare programma's waren, waren inderdaad Arianen, Columbus, Hermes. En wederom stuurt hij erop aan om Europa te laten nadenken van moeten wij niet een eigen bemand, bemensbaar systeem hebben om zelf onze astronauten te kunnen lanceren. Ik blijf het opmerkelijk vinden. De commerciële capsules die vliegen letterlijk om onze oren. Waarom zou ESA niet gewoon een paar vluchten met een dragon kunnen kopen? In plaats van in te zetten op de ontzettend complexe en dan vooral politiek ingewikkelde weg van een Europese ruimteschip te gaan bouwen. Nou, hoe komt dat? Versteen je? Nee, nee, industrie. Nee, kijk, industriepolitiek. In ESA bestaat er in feite ook om uit de verschillende landen de ruimtevaartindustrie, nou ja, aan het werk houdt dat ook heel flauw, maar inderdaad activiteiten genereren voor de ruimtevaartindustrie en daar dan mooie dingen uit te laten ontstaan. En daar zie je dan dat een deel van het traditionele programma ligt bij de Europese Unie nu, dus die hebben eigenlijk aardreservatie in het naast zich in feite overgenomen. Wat in één kant mooi is, want dan kun je nog meer landen doen, weet je, dat is wat het wordt te zeggen. En hoe heet het, ja, er ligt ook een enorme uitdaging aan die lanceringskant. Wat doen we daar nou mee? We hebben Ariane 5, Ariane 6, maar eigenlijk toch het meest gevoel dat we daar achterlopen, weet je, dus daar zal ook wat moeten gebeuren. En dan heb je dan inderdaad nog de telecommunicatiehoek, weet je wel, waar die voor het kwant op telecommunicatie kwam langs, omdat dat echt de typisch onderwerp is waar je bij de lidstaten dan geld op zou kunnen halen, om dan weer echt iets groots te kunnen neerzetten. Maar ESA heeft in mijn beleving wel een beetje het probleem dat de ruimte waarin het dat kan, weet je, de wetenschappelijke missies, telescopen en zo, dat is allemaal redelijk strak, daar heb je niet zo heel veel extra ruimte, daar kun je niet veel extra in doen. Maar die optionele programma's, Telecom, volgens mij heeft ESA nu wat minder ruimte om daar nieuwe activiteiten in te ontplooien. Dus ik lees dat in dat licht, in een prooging om weer meer ruimte te zoeken, om nieuwe dingen te kunnen doen. Op zichzelf natuurlijk, doet de juich, he, zelf nog, je hoort het. Vanzelf, ik ben de eerste die staat te juichen bij een Europees ruimteschip. Maar of je nou naar bemanende ruimtevaart moet, dat vraag op dit moment, dat vragen we wel een beetje af. Precies, inderdaad. Kijk, het gaat natuurlijk uiteindelijk ook wel om gewoon de politieke wil om dat te doen en ja, dat is vanaf 1985 al niet gelukt. Nee, het is je ontbreekt ook, als ik het mag zeggen. Ja, ja, het is, er is niet veel ten positieve veranderd waarom het nu ineens wel zou kunnen. En dan denk ik ook, laten we dan in Europa de dingen doen waar we goed in zijn. En dat is aardrozefatie en science. Weet je, want dat zijn de twee domeinen waar Europa van oud zei heel erg goed in is. Ja, daar, niet onbelangrijk ook. Precies, nou ja, ik ben heel benieuwd hoe Frankrijk zich gaat opstellen. Dat was onlangs, sorry dat ik de details eventjes niet helemaal paraat heb. Een beslissing die over Ariana 6 ging, dat daar een hele hoop extra geld voor is. Maar dat Duitsland meer daarin gaat bijdragen dan Frankrijk. En dat ziet de Fransen niet lekker. Ook de productie van raketmotorenzaal. Daar heeft iemand eens flink gebij in z'n dier. Nee, nee, precies. Je gaat wel van baan hé. En gewoon de oude prestige traditie tussen Duitsland en Frankrijk. In Vernon worden natuurlijk al bijna eeuwenlang Ariana motoren gebouwd. Die productie zou naar Duitsland gaan. En daar voelde de Fransen zich behoorlijk te kort gedaan. Ergens niet heel onlogisch. Want Duitsland was in financiële zin een groot bemanne ruimtevaart land. Dus een grote partij bij het financieren van bemanne ruimtevaart smisjes. Daar is het perspectief nu een beetje. Ik heb het idee dat het perspectief daar een beetje weg is. Dat betekent ook dat je budgetaire mogelijkheden hebt. Of plat. Je kan zeggen, als dat de ref niet is, dan gaan we dan iets anders doen. Maar dan kom je elkaar heel vaak tegen in die balans tussen de belangen van verschillende landen. Dus een herordening van waar ESA zich allemaal mee bezighoudt. En welke rol speelt, zit daar wel een beetje aan te komen. Dat lijkt het. Dus kan nooit kwaad ontwikkeling. Zeker weten. Mooi. Nog een slotwoord van een van jullie. Chinese hebben nog hun tweede ruimtewandeling gedaan. De derde volgens mij ook al. Ja inderdaad. In de geschiedenis. De eerste was 20 minuutjes. Deze waren gelijk 6,5 uur per stuk. Ook in een aangepaste ruimtepak. Wat comfortabeler is. Meer kan, veel vaker gebruikt kan worden. Dus die zijn lekker bezig. En laatste berichten zijn dat SLS inderdaad niet meer dit jaar gaat vliegen. Ja, wat een verrassing. Dat gaat toch echt volgend jaar worden. Michel, jij nog? Nee, ik heb er voldoende gezegd. Oké, dit was Space Cowboys 77. Over twee weken zijn we er weer. En dan weer met vers nieuws. Dus iedereen graag tot dan en bedankt. Dag, tot de volgende keer.

Show notes

Tags