Falende lanceringen, 'Woz' begint spacebedrijf

Welkom bij Space Cowboys nummer 1870. Welkom Arno Wielders. Goedemiddag. En welkom Erik Laan. Nou ook goedemiddag. Wij gaan het hebben over allerlei ruimtevaart nieuws en daarom om eventjes de gedachten te bepalen vraag ik jou Arno, wat is jouw leukste onderwerp van vandaag? Ja dat moet Inspiration4 zijn. Vannacht gaan vier gewone mensen zoals jij en ik die gaan aan boord van een Crew Dragon de ruimte in, blijven daar drie dagen en dan komen ze weer terug. En ik zat een beetje te nadenken is dat nou iets belangrijks of niet en ik denk dat het heel belangrijk is. Ieder geval voor de ruimtevaart en voor normale mensen zoals wij met minimale training straks misschien ook wel zo'n ritje kunnen maken. Ja we gaan er straks veel meer over zeggen maar wat ik leuk vind in elk geval is dat ze een veel indrukwekkende reis maken dan Jeff Bezos en Richard Branson hebben gedaan. Dus dat is wel opmerkelijk aan dit verhaal. Absoluut. Erik jouw mooiste onderwerp? Mijn mooiste onderwerp is Perseverance, het Mars karretje wat de Amerikanen hebben rondreiden. Die heeft voor het eerst nu succesvol een aantal samples genomen van Mars en de bedoeling is dat die samples gaan terugkeren op aarde met een missie die nog in ontwikkeling is nu de Mars sample return mission. Oké nou mijn leukste onderwerp is het nieuwe ruimtevaart bedrijf van Steve Wozniak bekend van Apple. We weten er volgens mij nog heel weinig van maar wat we er allemaal niet van weten daar gaan we het zo over hebben. Dat is een interessant programma. Dat is heel fascinerend. Wat gaat die man doen en heeft dat perspectief. Nou leuk. Inspiration4 dus. Vannacht om 2 uur. Als het weer goed is natuurlijk he. Dan vertrekken ze. Is het weer goed? Volgens mij hebben ze 70% kans dat ze lanceren. Maar het is een heel ruim lanceren window wat ze hebben. 5 uur geloof ik. Ja het kan best dat ze pas om half 4 van nacht lanceren of later. Maar ik heb een klein beetje op Netflix een mooie documentaire. Beetje Amerikaans maar wel erg leuk om te volgen. En daar is eigenlijk vanaf de toewijzing van de drie mensen die daarbij zijn gekomen. Naast de billionaire Jared Isaacman. En die heeft allerlei doelen gesteld. De een doel was dat je je moest hoop brengen. En de andere doel was dat je genereus moest zijn. En daar zijn de stoelen en de mensen op geselecteerd. En dat proces hebben ze een beetje in kaart gebracht. En ook de training die ze bij SpaceX hebben moeten doen. Ze hebben een soort team uitje gedaan. Door Mount Rainier te klimmen. Ze hebben ook bij een paraboolvlucht. Ze hebben door zo'n vliegweg heen. En ze hebben ook in die simulator moeten zitten. Centrifuge precies. Dus het was wel grappig om te zien. Maar die Isaacman die milliardair die betaalt dus de hele boel. Die heeft ook bepaald wie er mee gaat toch? Of niet? Hij is daarbij betrokken geweest. Hij zegt in de documentaire zelf dat hij bij een aantal niet betrokken is geweest. Dat hij dat zelf op de eisen die ze stelde heeft door laten gaan. Dus hij heeft niet zelf de mensen uitgekozen. Oké. Verder hebben ze zo te zien ook zo divers mogelijk gemaakt. Voor zover dat kan met vier mensen. Ik heb twee mannen, twee vrouwen. Er is een donker iemand bij. Ook een jongen is er tegenwoordigd. Verschillende opleidingsniveaus. Goed overlaagdacht. Het lijkt het doorsnee van de bevolking. Ik vind dat wel erg goed gedaan. Ja. En dan gaan ze drie dagen rondjes draaien. Dat zei ik dus net al. Het is veel hoger. Het is echt in de ruimte. En het is een baan om de aarde. En dat kon je allemaal van Bezos en Branson niet zeggen. Nee. Ze gaan zelfs naar 575 kilometer hoogte. Dus hoger dan het ISS. Ja. Waarom eigenlijk? Hoe hebben ze die baan bepaald? Zit daar iets achter? Ja. Ze wilden iets doen wat iets meer was. Kijk gewoon op 400 kilometer rondjes draaien. Doen we toch ook al een tijdje. Ja. Ze wilden iets doen. Geen rocket science. Dat weet je. Dat is het misschien nou net wel. Maar oké. Maar die 575 is iets wat nog niet door veel mensen is aangetikt. Dus ook hoger dan de Hubble servicing flights. Die 45 kilometer. Daar zijn ze dus net even boven gaan zitten. Gaan we dan dingen kunnen zeggen als, behalve de Apollo astronauten is niemand, is geen mens zo hoog geweest? Of is dat? Ja. Ja. Ja. Ja. En dat voor een toeristische missie. Ja. Maar dat is niet van wat Dragon kan aankan en wat Falcon kan doen. Ze praten over misschien naar 1000 kilometer hoogte, maar veel verder dan dat. Niet nu toch? Nee, nee, nee. Maar wat de capaciteit van de raket in principe aankan. Dus ja. Ik kijk er wel een klein beetje naar uit moet ik eerlijk zeggen. Ja. Maar dan is het dus midden in de nacht en wordt het een beetje lastig om dat live te gaan zitten volgen. Dat ga ik dus wel doen. Dat ga jij dus wel doen. Ja, ga ik dus wel doen. Stoer? Ik denk dat het toch wel een beetje een soort historische gebeurtenis is. En ik ben heel erg benieuwd, want dit zijn mensen zoals, die hebben niet vier of tien jaar een training gehad. Dus ik ben heel erg benieuwd hoe zij in die Dragon zitten. Wie gaat dat ding dan besturen? Dat doet dat ding zelf. Je hebt helemaal geen mensen nodig om dat ding te besturen. Ze zitten daar gewoon maar als passagiers in een tram. Ja. Zoals die andere astronauten ook. De training die astronauten doen als ze naar de ruimte gaan, is voor een grote deel hoe moet je bij ISS aankoppelen? Wat moet je in het ISS doen? Hoe ben je daar zes maanden? Hoe overleef je daar? Al die training, dat hoeven ze niet te doen. Maar je zegt dus eigenlijk Arno, dat doet dat ding zelf. Dus er zit ook niet eens op de grond iemand aan een joystick. Dat is gewoon geautomatiseerd. Wat ik begreep, is dat Grilled Dragon bijna volledig geautomatiseerd is. Waarschijnlijk. En alleen in geval dat systemen uitvallen, dan is er een bepaalde actie nodig. Maar dan is het alleen dat de mensen die erin zitten, die moeten eigenlijk ondersteunen de mensen op de grond die bepalen wat er gebeurt. Ja, ja, ja. Dus bewijsenspreker zeggen ze, druk nu die knop in en draai hem drie klikjes. Pak nu de brandblusser, want je moet nu wat blussen. Dat soort dingen bijvoorbeeld. Hele goede tips zijn dat. Ja, oké, dat is leuk. Dat brengt mij bij het verhaal waar jullie misschien meer van weten dan ik. Anders klik ik even door. Maar het verhaal van de Virgin Galactic Missie met Branson aan boord, daar is iets mee. Daar is een koersafwijking geweest. Hij is geweest in airspace, waar hij helemaal niet... Wat zit je nou te lachen? Het is weer eens een typisch verhaal. Is het waar of niet? Ja, nee, het is waar. Ze zijn buiten... Oevers getreden. Precies. En dat mag niet. Dus de FAA heeft gezegd, van voorlopig vliegen jullie niet. We zoeken eerst uit hoe het gekomen is. Maar gisteren was er een uitspraak van Branson en die zei gewoon, ja, ja, luister nou, dit zijn testvluchten. We kwamen er een klein beetje buiten. Maak je die druk, jong. Wat is het probleem? Ja, want dat was toch wel significant volgens mij. Ja, volgens mij. Anderhalve minuut of zo buiten die envelope die ze hadden bepaald. Anderhalve minuut in tijd gewoon. In tijd, ja. En aan de andere kant zegt het natuurlijk ook iets dat vliegtuig dat wel aan kon, dat ze uiteindelijk wel weer zijn geland op de plek waar ze moesten landen. Oké, dus dat kon gecorrigeerd worden? Dat kon gecorrigeerd worden. Maar je bent ergens waar je volgens het plan niet hoort te zijn, dat betekent dat er gevaar is? Ja, precies. Nou ja, gevaar. Kijk, dat valt op zich wel mee, maar het is gewoon niet de bedoeling. Nou, dat moet je gewoon niet doen. Nee, maar het geeft wel aan, kijk, dit ding wordt natuurlijk gevlogen door echte piloten. Ja. En niet door de computer. Is er iets bekend over de oerzaak? Want als je daar buiten terecht komt, dan moet er iets mis zijn gegaan ten opzichte van dat plan dat er was. Ja, ik denk dat het te maken heeft met die raketmotor die toch net een andere output had dan voorspeld, maar ik heb het onderzoek dat ze dat geslopend. Wat ik begrepen heb is dat die twee piloten die hebben besloten om die manoeuvren te maken omdat ze anders niet naar die 85 of 80 kilometer hoogte zouden komen. Dat is het verhaal of gelucht wat ik gehoord heb. Of het waar is, weet ik niet, maar ik kan me voorstellen dat als je als piloot daar bent en je ziet inderdaad dat er een verandering is in je raketmotor, dat je daar toe besluit. Helemaal als je de baas achterin hebt. Ja, ja, er ringt wel wat van af natuurlijk. Hij was oorspronkelijk gepland voor eigenlijk rond deze tijd een keer te vliegen, of eind van het jaar. En toen kwam Jeff Bezos, dat hij al ging. Nou toen dacht Prens, ik wilde aandacht. Ik spring aan boord en we gaan. Testvluchten, parquet, licht met die hap. Die druk was er denk ik op zich wel bij die piloten. Maar goed, die piloten, ik zie ze er op zich niet voor aan dat ze dan echt extreme risico's gaan nemen om het te laten lukken die 85 kilometer. Ik denk altijd gewoon dat het binnen de capaciteit lag van de vliegwagens. Het is gewoon niet de bedoeling. Volgen we nu straf? Want jij zegt al Arno, je vliegt voorlopig niet. Dat zeggen dat zeg jij niet, maar je vertelt dat ze dat gezegd hebben tegen Virgin. Is dat het? Of als een onderzoek is geweest en er komen dingen aan het licht, kunnen ze dan nog meer straf krijgen? Ja, ik weet het niet. Maar ik denk, de FEE is ook een beetje een ondersteunend iets. Ze willen niet al dit soort vluchten al gelijk killen als er een keertje iets fout gaat. Dus ze willen wel het kunnen accommoderen. Dus ik denk dat ze een waarschuwing krijgen en waarschijnlijk zullen er een aantal procedure's aangepast moeten worden die gepland zijn tijdens de vlucht. Hoe moeten piloten zich gedragen? Wat moeten ze doen bij dit soort omstandigheden? Daar zal heus wel een correctie in gedaan worden, maar voor de rest denk ik dat ze over misschien twee maanden vliegen gewoon weer. Ja, het is een leerproces. Maar er kwam trouwens gisteren bij nog ook een bericht van Virgin Galactic zelf, is dat er door een referancier was verteld dat de bepaalde componenten in de spaceship toe dat daar iets mogelijk mis mee zou zijn. En dat dus alleen daarom ook al even de vluchten werden stop gezet. De volgende vlucht zou met Italiaanse Air Force zijn. En die vlucht is nu echt wel in de vertraging gelopen, ook door die componenten die mogelijk iets hebben wat niet hoort. Dus er is wel het een en ander gang bij Virgin Galactic waarvan ik denk, ja, nou, hoe gaat dat verder die sote? Ze hebben ook wel een keer een dodelijk slachtoffer gehad. Ja, waar. En drie op de grond tijdens hun testen. Ze hebben totaal vier bedrijfsleden verloren tijdens testen en tijdens een vlucht. En het schijnt ook zo te zijn dat er echt al die informatie die uit Virgin Galactic komt, ook uit Virgin Orbit, dat dat echt, dat moet allemaal langs allerlei communicatie figuren, zeg maar. En er komt echt heel weinig informatie uit, zeg maar. Ja, anders dan bij SpaceX. Anders dan bij SpaceX. Je ziet het zelf bij Blue Origin. Die zit ook bovenop hun in informatie. En dat heeft Virgin Galactic Orbit hebben dat ook heel sterk. Ja, oké. Nou, laten we naar jouw verhaal gaan, Erik. Je had het over Perseverance, het Marswagentje. Dat monsters aan het verhaal. Monsters van Mars. Monsters, ja. Dat is het Nederlandse woord voor sample. Ja, precies. Groene monsters. Nee, serieus. Dat is nu gaande. Wat is daar zo bijzonder aan? Want er is wel vaker geschept in de bodem van Mars, de viking zelfs al. Ja, maar goed, deze monsters die worden van iets grotere diepte van Mars genomen. Tientallen centimeters. Ik weet niet precies hoe diep het gaat, maar niet... Exo-Mars volgend jaar gaat naar twee meter diep. Dat had Red Perseverance niet, maar die neemt dus die monsters uit waar die langskomt. Maar het bijzondere nu is dat die monsters die worden echt bewaard voor een toekomstige Mars Sample Determinatie. Er zitten iets van 36 flesjes waar die monsters in terecht moeten komen, gedurende hele operations. En dat hele geheel van die 36 flesjes wordt op een gegeven moment op het marselbevlak achtergelaten op een goede plek. Ik wilde net gaan vragen, gaat die daar nou al die tijd mee rondrijden, maar nee, hij zet zijn lading gewoon even... Hij rijdt er nog even mee rond totdat ze allemaal gevuld zijn met interessante locaties. En dan wordt dat geheel van die 36 samples ergens neergezet waar in de toekomst een andere rover heel makkelijk heen kan rijden. Die Perseverance is natuurlijk een heel extreem goede klimmer en dat is de grootte van een kleine Volkswagen Golf. En die rijdt, die gaat straks wel op hele mooie plekken komen, daar is die nu al. Maar straks een rover die die samples moet ophalen, het is een heel simpele rover, die moet alleen die samples even pakken en ze in een raket zetten en het raket vliegt weer terug. Dat moet op een plek neergezet worden waar hij goed bij kan. En dan wil ik vragen niet gehinderd door al te veel kennis. Op marges heb je natuurlijk wel zandstormen en dat soort dingen, als je dat gewoon ergens neerzet vind je het dan over een weet ik veel, want wanneer komt er een missie langs, dat weten we natuurlijk nog helemaal niet. Ja, we zijn in de planning, het staat nu 2031 volgens mij voor de lancering, dus dat pakketje zal er wel even staan. Maar goed, dat wordt wel extreem goed afgesloten door het systeem. Dus elk flesje waar een sample in gaat, dat wordt helemaal gesheeld. Maar je moet het wel terug kunnen vinden. Ja, je moet het wel terug kunnen vinden, maar dat uiteindelijk... Dan heb je wel geen probleem meer in de hand. Nee, dat zie je met de Mars Reconnaissance Orbiter. Daar kun je al zien waar hij rijdt en je kunt dat heel goed timen en je kan waarschijnlijk, die box kun je straks vanuit de ruimte gewoon zien waar hij staat. Met Mars GPS bewijzen te spreken, vanuit de ruimte zien waar hij staat, want hij zet signalen uit of wat? Nee, hij zet voor mij niet signalen uit, nee dat doet hij niet, maar op een gegeven moment weten ze gewoon de locatie, omdat ze weten waar de perseverance is, waar hij op gedropt is. Ja, waar hij op gedropt is. En de moeilijkheid is nog wel van om uiteindelijk die Mars Sample Return echt in de buurt te krijgen van die samples. Want dat is nog een grote uitdaging. Ja, je moet met een bepaalde nauwkeurigheid landen. Dat is natuurlijk een verhending. Precies, ja. En als je dat vergelijkt met toen de Vikings hadden zo'n landing ellipse van nou een paar honderd kilometer, en dat moet je natuurlijk nu niet hebben. Dat je zegt, oh we zijn op Mars geland en willen die samples pakken, oh maar ze staan honderd kilometer verderop. Dus dat is de tolerantie die je hebt een kilometer of zo? Ja, ik weet niet precies, maar dat zal het ongeveer worden zeg maar. Dat het wel bereikbaar is binnen korte tijd. Zeker, en die monsters, wat voor informatie zoeken ze daarin? Hoef of laat? Nou kijk, uiteindelijk leven natuurlijk. Dat is het grote vraagstuk van is er leven op Mars of was er leven op Mars? Dat is de vraag die eigenlijk ieder mens volgens mij bezig houdt. Is er leven in het universum buiten onze eigen planeet aarde? Dus dat is de grote vraag. Dus daar zoeken ze ook die samples wel op uit. Van waar zijn die precies samplen? En nu hebben ze dus in een soort rivierbedding waar zeer waarschijnlijk water heeft gestaan, wat weg is verdamt. Hebben ze monsters genomen waar je dat water zou kunnen terugvinden. En ja, waar water is, is mogelijk leven. Dus mogelijk zitten daar fossielen in van vroeger leven. Ik denk niet dat dat leven dan nog leeft als het eenmaal weer terug naar de aarde wordt genomen. Wie weet hebben gekkere dingen gezien. Ja, en je kan ook naar het gas kijken wat opgesloten zit in de steen. Als je dat weer terug meent naar de aarde en je haalt dat uit het gesteente, dan kan je daar ook analyses aan doen hoe de atmosfeer van Mars zich heeft ontwikkeld. Dus dat is ook interessant. Ja, ja. Kijk aan boord van die persufeer. Er zit natuurlijk al een heel meedsysteem om allerlei samples door te meten. Dat doen ze ook aan boord. Maar daar zijn natuurlijk beperkingen aan. Je hebt maar een beperkt hoeveelheid meterapparatuur mee. Op aarde kun je bijvoorbeeld met rundgenstralingen, met versnellers kun je allerlei analyses doen die je nooit op Mars kunt uitvoeren. Ja, en als je later denkt van oh maar misschien dat deze analyses nog iets aan het lichter kunnen brengen en je had het niet van tevoren ingebouwd, dan kun je dat inderdaad pas doen als het op aarde terug beschikbaar is. Het grote nadeel is wel het stijl we brengen die samples terug straks in 2032, 34. We gaan alle analyses doen en we vinden niks. Nou, die kans is natuurlijk groot. Ja, die kans is aanwezig. En dan? Dan stuur je weer in middelen. Of dan zijn de Chinezen al lang terug met een missie, hebben we wel wat gevonden. Maar de Chinezen wonen daar alvast. Dat is wel een angst die leeft bij Mars wetenschappers. Ja, mogelijk geeft dat een impuls om dan het Mars onderzoek ineens te stoppen. Ik zou van ja, er is geen leven, stop het maar mee. En dat is wel een van de redenen waarom die Mars-Sem-projecteur nog niet heeft plaatsgevonden. Omdat dat steeds, het kost natuurlijk nog veel het geld. En dat geld kun je ook stoppen met zoiets als Perseverance of een andere rover of een ander onderzoek, waar je dat niet doet. Ja, maar het is natuurlijk ook wel een rare redenering dat je zegt, we gaan dat maar niet onderzoeken, want anders vinden we misschien niks en dan mogen we niks meer onderzoeken. Ja, maar dat is een reële angst natuurlijk. Er is maar een beperkt hoeveelheid geld voor dit soort ruimtevakprojecten aanwezig. Dus dat moet je goed voorstellen. Wat ik interessanter vind is, dit is een manier om een sample terug te krijgen die best tijd gehoord is. Je zet het nu klaar en dan ga je wachten op een toekomstige missie. Maar bij mijn weten zijn de Chinezen ook al bezig met het terugkrijgen van materiaal van Mars? Nee, ze zijn bezig met materiaal van de maan, dat hebben ze gedaan. Maar een sample return missie van China heb ik nog niets van gehoord. Oké, dus dat is toch wel zonder concurrentie op dit moment? Nee, misschien dat ze het over een jaar of twee aankondigen, want daar zijn we niet te baas. Ja, dan zouden ze het dus snel voor elkaar kunnen krijgen toch? Dat is dat, maar dat is altijd zo. China heeft één partij die alles bepaalt en als ze iets willen dan gebeurt het gewoon. Dat is hun voordeel. Oké, nou goed, we kunnen niks anders doen dan afwachten. Leuk, dan wil ik het gaan hebben over het ruimtevaartbedrijf van Steve Wozniak. Privateer Space, het is aangekondigd. Maar als ik de bericht geef, ik begrijp goed, weet niemand eigenlijk wat die wil gaan doen. Wel hebben ze een mooie video gebracht, daar laat ik even een paar stukjes van horen. En ik vertel wat we zien. Er wordt een raket gelanceerd, we zien beelden van de aarde. Together, we gaan ver. Precies. Mensen die naar boven wijzen. We kijken naar elkaar. Oplossen problemen samen. Dit is geen race. Het is geen competitie of een spel. Osbanden, deel van de zon. We zijn één planeet. We zijn ontdekkers. We zijn droomers, risktekers, engineers en stargazers. Maandeelden. We zijn mens. En het is voor ons om samen te werken om te doen wat goed is. Dus hier is het om ons te zorgen zodat de volgende generatie beter kan zijn samen. Ja echt zo'n PR video. Ik zie jullie ook lachen. Dat is om die gezolde taal dat jullie lachen. Ja een beetje wel. Ja. Als je noemt typisch Amerikaans. En er wordt helemaal niks verteld over wat ze gaan doen. Nee. Maar het goede is dat de man heeft verschrikkelijk veel geld. Ja, het is een oprichter van Apple. Zeg dat er nog eventjes bij is. Steve Wozniak, een van de twee. En dan is er ook een andere. Ik weet er ook helemaal niets van af. Er is niks bekend van wat die van plan is. Ik heb hetzelfde filmpje ook al gezien. Toen dacht ik ook van wat gaat die nou doen? De speculatie is en dat is gebleken uit documenten die per ongeluk zijn ontdekt. Dat die iets wil gaan doen met het opruimen van ruimtepuin. Dat is nieuw voor jullie? Dat was het plan wel. Maar dat opruimen van ruimtepuin. Er zijn er meer die daarmee bezig zijn. En dan wordt de vraag hoe wil die dat dan gaan doen? Want er zijn niet veel succesvolle manieren die je zou kunnen bedenken. Uberhaupt lijkt mij, er zijn wat ideeën over het rondsturen van satellieten. Die dan één voor één grote brokstukken ophalen. Maar dat zet geen zood aan de dijk als je miljoenen kleinere brokstukken hebt. Dat is het probleem. Wat er moet gebeuren in mijn inzien is dat eerst die grote jongens moeten weggehaald worden. Bijvoorbeeld Enfysat, een satelliet van de European Space Energy die op een gegeven moment ermee uitschreekt. Zit op 800 kilometer. Die hangt daar dus een grote bus van 9000 kilo. Accident waiting to happen. Die moet gewoon naar beneden. En dat is het probleem. En nog een paar van dat soort grote jongens tussen de 500 en de 1000 kilometer. Misschien wil hij dat wel gaan doen. Maar dan is de volgende vraag wat is het verdienmodel? Dat is het issue in ruimtepuin. Er is geen verdienmodel. Er is niet de wetgeving die je daarop aanstuurt dat je daar wat mee moet. Aan de andere kant, ik ben het niet zo dat ik het niet moet doen. Aan de andere kant, iedereen praat erover. Iedereen zegt dat ruimtepuin moet eindelijk maar wat dat gaat problemen veroorzaken. We raken satellieten kwijt straks. Dus dat er op een punt komt waarbij mensen zeggen het moet gebeuren en we moeten daar geld voor opzij zetten. Dat zie ik binnen nu en een paar jaar wel gebeuren. Oké, down the line is het voor de echte commerciële ruimtevaart. En dan praat ik over de Satcom industrie. Die hebben het gewoon over dollars per bit. En hoeveel als je op een gegeven moment moet zeggen we moeten een maand korter opereren. Dollars per bit, dat snap ik even niet want bit is iets uit de IT. Ja, hoeveel data die je als satelliet zeg maar doorzet. Dus als je dan gaat uitrekenen dan kost het gewoon geld. Maar wie gaat er rekening in betalen? Op een gegeven moment maken ze een risicoanalyse en we hebben 10% kans dat ons satelliet eerder dan dat die dood gaat geraakt wordt door een stuk ruimtepuin. Ja, daar ga je uitrekenen. Dat levert me zoveel geld op. Als ik 20 satellieten heb dan moet ik wat mee doen. Ik denk dat die tijd aan het komen is. Hoe heet dat? Een winstgevende propositie om die troep gewoon weg te halen. Maar hetzelfde geldt voor al die constellaties die nu omhooggegooid worden zoals OneWeb, Starlink en er zijn er nog drie, vier in de maak. Er is ergens niet een penalty die je betaalt als er iets misgaat. Dat is denk ik het probleem. Als je op een gegeven moment een botsing krijgt tussen twee satellieten en een van die twee satellieten is van jou. India deed dat laatst nog als experiment. Een oorlogvoering in de rijd. Internationale boosheid, maar niemand kon er wat aan doen. Ze hadden toen het idee dat het ruimtepuin dat we nu creëren, dat valt heel snel terug naar de aarde. Er zijn er nog een aantal objecten die zitten nu ergens tussen de 200.000 kilometer en die zitten er lekker rond te draaien. Stel dat dat jou raakt, je satelliet, je kunt dat aantonen. Dan heb je op zich wel een case, maar er is niet dan keiharde wetgeving of een internationaal tribunaal waar je dan zegt, India kom maar even naar voren. Dit is de schade die we gelezen hebben, kunnen we even betalen. Maar dan heb je nog niet eens over de miljoenen objecten van centimeter en kleiner die ook schade kunnen aanrichten en waar je gewoon niet eens aan kunt beginnen om die op te ruimen. Ja alleen, kijk daar zijn de gevolgen soms niet zo. Het is vrij leeg nog in de ruimte. We zijn daar nog niet dat dat echt een probleem gaat zijn. Het probleem wat ik nu zie is echt die grote jongens. Dat zijn die accidents waiting to happen. Als die bijvoorbeeld envisat in één keer geraakt wordt door een of andere satelliet, dan begin je problemen te krijgen. Dat moet je voorkomen. Dat er nu al, hoe ver het ruimtepuin is, daar kunnen we nu mee omgaan. We moeten gewoon zorgen dat er niet meer bij komt. Maar wat er nu is, dat is mee te dealen. We gaan Worstnieck volgen, vroeg of laatst zal hij toch moeten bekendmaken wat hij gaat doen. Hij is welkom natuurlijk. Ja dat denk ik ook en hij is ook niet de eerste ex-IT'er die zich op dit gebied begeeft. Met alle bezossen. We hebben ook weer nog meer, Elon Musk zelf natuurlijk. Chris Kemp, Paul M. Astra. Hoe heet je die gasten van Eric Schmidt en I believe Larry Page. Die hebben ook geïnvesteerd in... We hebben het al eerder gezegd, ruimtevaart is extreem hot op dit moment. Tenminste aan de andere kant van de oceaan. Hier is het nog een beetje aan het vormen. Misschien dat we er later nog terugkomen. Ik zie dat de nieuwe Director General van ESA wel een aantal ideeën waar we achter kunnen staan. Dus dat is wel leuk. Oké, dan vertel meteen maar. Hij heeft heel erg goed gekeken naar wat er aan de overkant van de oceaan gebeurt. En is bezig om te kijken of we Europa net zo competitief kunnen maken. Hij vindt ook dat er nieuwe bedrijven moeten komen. En misschien ook dat bepaalde projecten niet meer zo gegeven moeten worden aan de standaard bedrijven. Dus er moet ook competitie in komen. Er moet ook wel privaat geld bij. Dus hij heeft daar best wel ideeën over om dat aan te gaan pakken. Hoe heet de man? Joseph Arschbacher. Oké. Sinds januari is hij aan het roer. En lijkt wel dat hij een soort frisse wind er doorheen probeert te gooien. Goed zo, dan is dat meteen ook vermeld. Eric, jij wilde het ook hebben over een aantal mishaps, noem je het. Gevaalde lanceringen. Sinds de vorige uitzending was het raak met de lanceringen. Voor mij was de eerste die Astra lancering. Die lanceren vanaf Codiac Island in Alaska. Oké. Dus in de diepe kou. Polaire satelliet. Ja, daar kunnen ze polair goed lanceren. Maar dat is een goede plek daarvoor. Maar Astra, dat zijn toch meestal tv satellieten? Nee, maar dit is een Astra Rocket Company. Oké, andere Astra. Wat ik net zei, Chris Kemp is daar de CEO. En dat was ook vroeger een IT figuur bij NASA Ames, meent ik. Maar die Astra raket, wat ze daarvan zeggen, dat noemen ze containerized launch. Ofwel, dat rij je ergens heen met een paar vrachtwagens en dan ga je gewoon lanceren. Waar je ook bent. Je moet wel een stukje beton hebben onder je. Dit was de 6e raket die ze eigenlijk hadden gebouwd. Ze hebben ze niet allemaal gelanceerd. Maar de 6e raket ging op een gegeven moment ontsteken. En die ging toen een beetje zijwaarts. En dat was enigszins komisch te zien. Orijinal. Die ging zo hooveren. Die ging hooveren over de grond. En het vergeen ook buiten beeld. Wat er gebeurde was dat een van de raketmotoren niet goed is opgestart. En dat hij daardoor instabilisch geworden en die andere raketmotoren hielden hem wel een beetje. Er was een betrokken bij dit verhaal die twitterde bij die bewuste beelden. Dat hij het eigenlijk wel een compliment vond voor zijn team. Dat dat ding, terwijl er een motor was uitgevallen, toch nog gewoon omhoog bleef weizen. Dat hij de verkeerde kant op ging. Dat klopt helemaal. Hij is uiteindelijk wel omgevallen. Hij is uiteindelijk wel omgevallen. Maar goed, het is voor Astra. Het is een bedrijf wat ik zei dat ze al de 6e raket gebouwd hebben. En het wordt nou wel echt tijd dat ze een succes boeken. Want ze waren eigenlijk wel bij de eerste vlucht. Ze waren al verder dan ze nu waren. Dus ze zijn een beetje terug aan het lopen qua successtory. En dat kun je niet hebben. Ze hebben een raket gebouwd die moet iets van 150 kilo naar de lage aardbaan brengen. Dus echt een hele kleine raket voor kleine satellieten. Maar op zich wel een niche in de instantie. Een speciaal doelgroep. Ja, precies. Maar goed, ik denk dat ze moeten nu echt wel laten zien dat het lukt. Want anders is denk ik het einde verhaal. Ja, oké, dat was een Firefly. Ja, dat was Firefly nog zo'n nog een Amerikaans bedrijf. Kijk, dat is wat Arno ook zei. Dat mist een beetje in Europa. Dat soort bedrijven lanceren. We hebben ze wel in Europa. Isis? Nou ja, die rakettenbedrijf. Die is er al niet mee? Isis lanceert niet. Die zorgt alleen dat er veel satelieten op de raketen plaatsvinden. Organiserend bedrijf? Ja. Eindsbureau. Ja, oké. Dus er zijn wel Europese initiatieven. Alleen dat is voornamelijk nog paperstudy. Nou, niet meer. Je hebt nu Rocket Factory Augsburg. En je hebt Isis Aerospace. En die zijn echt nu hardware aan het bouwen. En snel. Ja, maar goed, ik wil iets op een launchpad zien. Ja, nee, dat moet je eerst nog bouwen. Dus ze zijn in Noorwegen aan het bouwen. En ze zijn in Zweden bij Kiruna aan het bouwen. Beton wordt gegoten en zo gesproken. En ik zag toevallig van de week dat ze nu ook in de Noordzee op een platform willen gaan lanceren. Ik was gisteren in een webinar inderdaad met de Duitse partners die dat gaan doen. Dus ze willen echt in de Noordzee iets van 400 km ten noordoosten van de Duitse wadden. Daar willen ze dan een schip heen varen. En dan vanaf dat schip lanceren. OHB zit daar voornamelijk achter. Maar wat ging er mis met die Firefly? Ja, wat ging er mis met die Firefly? Die ging dus ook omhoog. En dat ging goed. Maar na 15 seconden ging ook een van de motoren uit van de vier. Dus die bleef met drie motoren vliegen. En op een gegeven moment in de supersonische gebied hadden ze geen control authority meer. Dus ze konden de raket niet goed meer besturen. En die ging vervolgens een soort van looping maken. En ook dat was indrukwekkend eigenlijk. Om te zien dat die raket kon weerstaan. Dat die niet zomaar zou fragmenteren onder die actie. Dat ze overal iets positiefs zin zien. Precies. Maar goed toen heeft de launch director toch maar op de rode button gedrukt om dat ding te laten explodeerden. Dat was een fantastische explosie. Maar goed dat was wel einde van die Firefly. Maar dat was de eerste lancering. Ze hebben heel veel data opgehaald. Dus ik denk dat ze binnen een paar maanden de volgende gaan doen. Goed. Dat wachten we dan af. Arno jij wilde het hebben over solar super flares. Daar was een mooi stuk over verschenen. In de scientific American. Ja, dat is wel grappig. Wat een hele hoop mensen zich niet beseffen is dat we zitten hier op onze aarde. En we zitten redelijk veilig. En daarachter wat er buiten gebeurt, dat maakt niet zo veel uit. Dat is dus niet helemaal waar. Als je gaat kijken in de geschiedenis. En dat hebben ze nu in dat stuk gedaan. Ze hebben gekeken in bomen en in de jaringen. En daar kunnen ze bepaalde hoeveelheid elementen uithalen. En als er bijvoorbeeld een hele grote flare is geweest. Dan kan je van bepaalde elementen is daar meer van. Uitbarsting op de zon. Uitbarsting van de zon. Je raakt de aarde. En daar ontstaan allerlei deeltjes. En die slaan dan neer op de aarde. En dat kan je detecteren. En er zijn een aantal events. Een van is het Carrington Event. Dit is in de begin van de 19e eeuw gebeurd. Waarbij een hele hoop elektrische spullen op de aarde stuk gingen. Dus elektriciteitspalen. Dat soort zaken. Wat er toen was elektrisch. Dat heeft een probleem opgebracht. En wat ze nu hebben gezien. Is dat ze hebben evenementen. Nog veel eerder in de geschiedenis. Toen er nog helemaal geen elektriciteit was. Dus we hadden er niet zoveel last van. Maar we hebben er ook nog een aantal eventen. Waargenomen die 10 tot 100 keer sterker waren. Dan voorspeld. En ze zien dat in de afgelopen 6000 jaar. Ze hebben dat tot nu toe twee keer gevonden. Terwijl ze pas 25 procent van de data hebben bekeken. Van die hele periode. Dus grote kans dat daar nog vier of vijf bij komen. En dan heb je het ongeveer van één keer in de 1000 jaar. Dat zo'n enorm event gebeurt. En als dat nu zou gebeuren. Zouden we alle satellieten verliezen. En we zouden onze compleet elektriciteit. En dan zouden we onze elektriciteit. En we zouden onze compleet elektrische infrastructuur op aarde verliezen. Oei. Dus niets elektrisch zou moeten werken. Dat is zeer ingrijpend. Dat is zeer ingrijpend. Dat is gewoon terug naar het jaar nul. Dat is terug naar de holen tijdperk. Bijna wel ja. Dus dan krijg je plunderingen en hongersnood. Ja ja. Ik denk dat civilisatie zoals we hem nu kennen. Gaat even opstil. Ja. Dus dit is pas nu net een week geleden. Een week geleden is er dat artikel gepubliceerd. Maar ik denk dat hier actie op nodig is. En er zijn wel bewegingen gaande. Die bijvoorbeeld ook de ruimte om de aarde in kaart wil brengen. En wil blijven monitoren. Maar ik denk dat we dat nog veel serieus moeten gaan nemen. Ja. En het feit dat dit soort uitbarsting op de zon voorkwam. Dat had ook niemand verwacht. Het is een moeilijk soort dreiging. Ja. Want je moet dan gaan beschermen. En heel veel kosten maken. Tegen iets wat je niet kunt doen. Maar je moet wel veel kosten maken. Tegen iets wat misschien de komende paar eeuwen nog niet gebeurt. Ik denk niet zozeer dat je moet beschermen. Je moet een backup gaan regelen. Ik denk dat dat wat... Oh ja dat is bescherming. Ja oké. Maar die moeten wel gaan komen. Er moet een soort niet-elektrische backup komen. Van de belangrijkste zaken die we hier op aarde hebben. Ja of backupapparatuur die je zo ver weg stopt. Dat die het overleeft. Ja. Ergens onder de grond ofzo. Technisch is het niet op zich een probleem om je daarop voor te bereiden. Nee technisch niet. Maar qua kosten wel. En psychologisch wat ik zeg. Dat je je beschermt tegen iets wat mogelijk niet gebeurt. Een beetje Millennium problemen. Een beetje delta-werk eigenlijk. Ja. Dat hebben we toch doorgemaakt. Maar daarvoor is... Het is goed dat je dat delta-werken noemt. Die kwamen er pas toen het was misgegaan. Dat Carrington event in 1869. Ja dat is zoiets ja. Dat ik het goed heb. Wat ik er ook van gelezen heb. Dat ze toen in de Caribbean. Dat ze daar het pollicht hadden gezien. Dat is een fantastisch spektakel moet het worden. Als het gebeurt. Je ziet fantastische dingen. Aan de evenaar zo ongeveer. Dus de pollicht bij de evenaar zichtbaar. En dan zijn deze events 10 tot 100 keer sterker. Dus dat is echt wel een grote impact. Ja. Podcasten werken er nog niet meer. Althans zijn we hem diep onder de grond doen. Dus we moeten misschien dat daar nog een week voor hebben gedaan. Of hebben we het bitcoin mining? Dat is jouw onder... Dat zal dan ook even op pauze moeten. Ja. Nou, interessante gezichtspunten. En misschien dat het na allemaal... Hoe heet het? Na onze tijd gebeurt. Dat is wat er over gezegd kan worden. Als al die data geanalyseerd is. Dan denk ik dat daar wel een reactie op gaat komen. Vanuit de ruimte van de wereld. Als we iets willen monitoren. En langdurig willen zorgen dat we daar waarschuwing voor krijgen. Dan moeten we iets in de ruimte hebben. Die dat kan regelen. Om het te detecteren of om het te beschermen? Nee, om te detecteren. Dan ben je toch nooit op tijd. Want dat komt toch zo hard op je af. Ja, maar je hebt een paar dagen. Dus je kijkt naar de zon. En je ziet daar iets ontstaan. Dan heb je een paar dagen om nog wat te doen. Precies. Een paar dagen is weinig. Maar je kan dan wel zorgen dat de satellieten de juiste kant richting... Het reist niet met de lichtsnelheid. Nee, het zijn deeltjes die wel massa hebben. Dat gaat niet. Er zijn geen fotonen die schade maken. We hebben een snelheidsnagel. Want satellieten doen het nu ook al. Vooral telecomsatellieten. Die buiten die van Ellen belt zijn. Die hebben een bepaalde stand. Waarop ze het minst oppervlakken hebben. Om last te hebben van die EMF. En dat is een bepaalde stand. En ze hebben een bepaalde stand. Om last te hebben van die EMC-gevoeligheid. Dus elektromagnetische compatibiliteit. Van je satelliet met de omgeving. Dus ze gaan ze in een bepaalde stand. Dan is die oppervlakte het kleinst. Dus ze werken daarmee. In 1989 is er overigens wel al zo'n iets geweest. In Canada. In Canada. Toen het energie gebeurde. Helemaal uitgeschakeld. Dat hebben toen de satellieten gewoon goed overleefd. Ik weet niet op de Carrington-schaal wat dat toen was. Veel minder. Dus het gebeurt wel in mindere mate. Dus het is op zich wel iets. Wat in alle schalen voorkomt. Waar je je gewoon op voor kan bereiden. Het is niet één keer in de duizend jaar. Boem één event. Maar het zal één keer in de tien jaar. Ook al iets zijn. Ja precies. Ze zijn er van verschillende schalen. Net als Stormen trouwens. Oké. Nou goed. Dan kunnen we afwachten wat de definitieve versie van dat onderzoek gaat opleveren. Absoluut. Ben benieuwd. Dat doe jij voor ons. Dat in de gaten houden. Oké. Actionite. Deze komt van jou Erik geloof ik. De Kamervragen van het CDA. Ja. Over de robot arm. De ERA-lansering. Ja dat zag ik ook langskomen. Robot arm voor het ruimtes station. Wat waren de Kamervragen? Ja die waren van Mustafa Amahouch. Ik weet niet of ik zijn naam goed uit zeg. Ja. Die zit bij de CDA. Die is wel betrokken bij de ruimtevaart. Die had een aantal vragen gesteld. Of de minister überhaupt op de hoogte was. Van de lansering van de European robotic arm. Omdat Nederland daar de afgelopen... Missen antwoord natuurlijk altijd ja. Want drie weken nog na te denken. Je hebt altijd voorzien ja. O daarna. Dat was natuurlijk een introductie. Wat doet Nederland nu aan ruimtevaart? Wat zijn de plannen voor de toekomst? Ok daar ging het om. Daar ging het uiteindelijk om. Dat waren allemaal hele goede vragen. Die terecht worden gesteld. Wat is nou de rol van de Nederlandse ruimtevaart? Wat ambiëren we? En wat ambiëren we nou met z'n allen? Want we doen mee in de European Space Agency. En in die economie moeten onze Nederlandse bedrijven gewoon mee werken. En hoe meer je bijdraagt hoe meer je terugkijkt. En hoe meer de Nederlandse overheid daar in stopt. Hoe meer Nederlandse bedrijven daar aan mee kunnen doen. En je ziet gewoon eigenlijk sinds ik in de ruimtevaart werkzaam ben zo'n 25 jaar is dat gewoon een teruglopend gebeuren eigenlijk. Vanuit de overheid. Er is geen interesse voor. Want Nederland is gierig. Nederland ja. Zo worden we wel gezien. De voormalige minister van Financiën Gerrit Salm die zei ooit waarom financieren we die dure vuurpijlen? En die meent ook gezegd hebben waarom stoppen we überhaupt geld in ruimtevaart? Want wij hebben S-TEC. Hij ging liever gamen. Hij ging liever gamen of flipperen. Maar we hebben S-TEC. Dus ja al dat geld wat al al die mensen die 3000 mensen in S-TEC werken. Ja dat hebben we toch al in onze economie. Dus ja waarom zouden we daar verder geld in stoppen? En waren het niet dat andere Europese lidstaten dan denken van ja waarom is S-TEC in Nederland? Je krijgt het niet makkelijk meer weg. Je krijgt strafmaatregels. Er zijn al een aantal onderdelen vertrokken. In Madrid zit een aantal ASA Science groepen die vroeger in Nederland zaten. Maar die zijn allemaal niet. Madrid is een groot woord maar het gebeurt gewoon. Je kan het niet maken natuurlijk door zelf extreem weinig bij te dragen. En dan wel zo'n groot deel van de organisatie te hebben. Oké maar luister de ware kamervragen die gingen dan hier over en toen kwamen er antwoorden. Want jij wilt over antwoorden hebben volgens mij. Ja die waren teleurstellend. Wie is de betrokken bewindsperson? Mona Keizer van economie en klimaat. Dat is de bewindsperson die over Nederlandse ruimtevaart gaat. Ja ik vond de reactie gewoon teleurstellend. Aan de ene kant begrijpelijk. We zitten in de huidige politieke situatie dat we een demissionair kabinet hebben. Dat gaan we door spelen naar het volgende kabinet. Stikstofcrisis en dingen. Maar er staat ook met zoveel woorden in. Er was een vraag van ja komen er nog dit soort projecten als ERA die we als Nederland gaan doen? Dat antwoord is gewoon nee want dat past niet in de in onze visie, in ons budget. We hebben ons echt gefocust op een paar hele kleine niches. En dat is waar we goed in willen zijn en dat is wat we alleen doen. Werd dan bedoeld ruimtevaart niches of juist niches buiten de ruimtevaart? Nee niches in de ruimtevaart. Wat Nederland goed in is, het bouwen van optomechanisch instrumenten voor aardobservatie. Dan heb je een hele lange historie van je loopt van GO-ME naar Schiermachie naar OMI naar TROP-OMI naar Sentinel-5. Dat bouwt Nederland traditioneel instrumenten voor. En daar staat het doel. Dan maken we prachtige dingen als Nederlandse industrie. Dus de staatssecretaris is wel een punt of niet? Dat is een punt, maar daar stopt het. Het probleem is dat het daar stopt altijd. Met en dan kijk ik ook naar de industrie zelf. We kunnen die hele mooie instrumenten bouwen en hele knappe instrumenten. Alleen je ziet nooit dat daar nou een commerciëel succes van wordt gemaakt. Het blijft altijd een ESA-project, een one-off. En daarna, ja, er is gewoon geen drive om een commerciële instrument te maken. Terwijl er een hoop satellieten boven hangen waarop instrumenten zitten die het veel beter hadden kunnen doen als het Nederlandse bedrijfsleven die instrumenten had gebouwd. Het punt dat je nu, dat grijpt weer terug op waar we het net over hadden, dat de Verenigde Staten wel een bloeiend ruimtevaartindustrie heeft die competitief is en noem maar op, en dat wij dat hier niet hebben. Ja, in veel mindere mate. In Europa al minder. Ja, in Nederland een stuk minder, zeg maar. Er zijn een paar onderdelingen. ESA is een bedrijf dat echt enorm is gegroeid. Vandersat. Vandersat. En Hyber. Inderdaad. Ja, dus er zijn wel hier en daar uitzonderen. Maar dat is vooral dankzij die ondernemers zelf. Niet zozeer omdat Nederland nou... Nee, precies, oké. Ondanks het Nederlandse beleid is dat. Kijk, wat je een beetje zou willen is dat een overheid op een aantal gebieden een lange termijnvisie heeft. Dat is in mijn ogen een klein beetje de rol die er overheid heeft. Zoals ik het ging, maar wordt het ook beweerd met die optomechanische... Sorry dat ik... Ja, dat is een lange termijnvisie die niet, zoals het mooie woord, langdurig houdbaar is. Want het is veel te weinig. Je kan niet op die manier doorgaan door eens in de tien jaar zo'n prachtig instrument. Laten we daarover stellen, instruments zijn prima, maar je kan dat niet één keer in de tien jaar doen en denken dat je daarmee redt. Nee. Dat is niet competitief, dat is geen groeiscenario, dat is helemaal niks. En dat is een klein beetje waar een hele hoop mensen nu ook... We horen dit niet alleen van ons, want ik of zie nu ook bij presentaties van het ministerie van Economische Zaken toe, dat de industrie ook wat feller wordt en wat meer zegt van ja, wat willen we nou eigenlijk met z'n allen? Dus ik zie wel dat er wat meer komt, maar het is nog steeds een beetje tam af en toe. Ja, dat is tam en weinig inspirational vind ik het ook. We hadden net over Mars Sample Return. Die missie is nu in voorbereiding door de Amerikanen en door ESA. Nou, er wordt door allerlei partijen hard gewerkt, maar in Nederland doen we daar gewoon niet aan mee. Terwijl we wel... Kijk, we hebben wetenschapper in Utrecht, Inge Loest en Katen. Ja, die heeft aan Mars Rovers gewerkt. Is hier ook geweest. Dat is perfect, wetenschapper om daar aan mee te dragen. We hebben Lionix in het oost van het land, die bouwen hele slimme life market chips waarmee je leven kunt deducteren. Oké, is het nog niet hier geweest? Dat is eigenlijk het instrument wat naar Mars moet. Ja. In mijn ogen. Dat bedrijf gaat niet aan de slag als daar... Nee, als er bijdragen. Niet gewoon geld is. Nee. Dus er zijn hele mooie dingen mogelijk. Zo'n Mars Sample Return ook, daarvan denk je dat inspireert gewoon mensen. Daar krijg je mensen op de bed, daar ga je naar kijken. Want je wil gewoon weten hoe zo'n missie loopt. Ik geef ook zelf les bij in Holland, gebied van space engineering. Al die studenten, die zijn niet geïnteresseerd in de volgende optomechanisch instrument voor aardobservatie. Die willen meer weten over Mars, die willen veel uitdagendere dingen doen dan wat we nu doen in Nederland. Oké, helder. Goed. Weer een onderwerp om te blijven volgen. Nog meer daarover of gaan we naar het volgende? Nou, gaan we naar het volgende. Ik heb nog twee, we raken er een beetje doorheen, maar dat is prima. Ik heb hier staan, ik weet niet eens hoe ik het moet uitspreken, dat komt ergens uit een van jullie appjes, Goes You on Falcon Heavy in 2024. Dat is die milieusatelliet of die weersatelliet. Ja, er gaat een weersatelliet, de GOESU, en dat staat voor Geostationary Operational Environmental Satellite. Oké, ik begon het in het Engels uit te spreken, maar in het Engelse taalgebied doen ze dat vast ook. Ja, en dat is al u he, dus ooit begonnen bij de letter A. Dus dat is al een hele serie van satellieten, eigenlijk de tegenhanger van wat wij in Europa hebben, MeteoSat, dus die kijkt naar het weer. Maar goed, er gaat er een in 2024 omhoog, en ja, het triggerde mij wel, die lansering gaat nu door een Falcon Heavy gebeuren. Dat is het nieuws. Oké, ja. Waarom is dat belangrijk? Ik vond de kost wel interessant, er stond 152 miljoen dollar voor die lansering, terwijl zeg maar een vorige contract met de ULA, de competitor van SpaceX, die had het gedaan voor 165 miljoen. En we praten natuurlijk in de ruimtevaart vaak over dat die kosten naar beneden gaan, maar dat valt hier dus wel heel erg mee. Nee. Ja, dat wilde ik even melden, dat in die ruimtevaart zit een hoop bus soms van overgaande kosten van access to space, gaat echt orders naar beneden. Oké, maar laat eens even, Falcon Heavy, dat is dus SpaceX, die zijn bezig door raketten die hergebruikt kunnen worden de kosten omlaag te brengen, maar hebben op dat gebied natuurlijk geen concurrentie nog, dus kan het, en ik hoor uit je woorden dat ze die prijs wel een beetje meer hebben gemaakt, een miljoen of 10. Ja, maar dat is niet de reden waarom ze gekozen zijn. ULA heeft zich teruggetrokken, omdat ze geen Atlas V meer in voorraad hebben. Atlas V gaat eruit, er komt een nieuwe, de Falcon, dus ULA heeft gezegd van wij hebben onze Atlas V die we nog hebben, die hebben we al verkocht aan commerciële mensen, dus wij trekken ons terug uit dit contract, en daarom heeft SpaceX dat gekregen. Anders hadden ze het niet gekregen. Ik ging speculeren, zouden ze soms die prijs zo stijlen dat ze zo hoog zijn? Nee, dat geloof ik niet, dat maakt deze niet zo van uit. En je moet ook niet vergeten, als je commerciëel een Falcon Heavy koopt, is die een stukje gekoper dan nu, he? Er zijn heel veel additionele eisen die de Amerikaanse overheid stelt aan een lanceerpartij, waardoor er heel veel papierwerk bij komt, die misschien bij commerciële lanceeringen wat minder is. En daar gaan de kosten wel een stukje van omhoog. Ja, dan gaat het naar iets als 120 miljoen, als je een Delta Heavy, ik zeg nou Delta Heavy, Delta 4 Heavy, maar als je die voor de NRO gaat inzetten, dan ben je volgens mij wel 300 miljoen dollar kwijt. Dat is ook allemaal papierwerk. Dat is ook allemaal papierwerk en geheimzinnigheid, weet ik allemaal niet veel. Dan praat je voor 150 miljoen aan papierwerk. Als je 30, 40 man, gedurende 4, 5 jaar, continu dat soort dingen moet laten controleren, dan gaat het in de papier lopen. Maar is dat zinvol papierwerk, of is het onzin? Soms is papierwerk zinvol, dan dient het de veiligheid of iets. Ja, de NRO is een enorme veiligheidsdienst in Amerika. Die moet alles geheim houden, dus ja, voor hun is het nuttig. Dat is veilig in de zin van bedrijfsgeheim of nationaal belang? Nationaal belang, nationale veiligheid, daar valt het onder. Maar goed, mijn punt is eigenlijk, die lanceerkosten zijn nog niet die orde van grootte naar beneden gaan. En SpaceX is daar natuurlijk keihard mee bezig. Maar die is natuurlijk ook, ze lanceren ook hun eigen Starlink satelliet. Die herbruikbaarheid van zo'n Falcon 9, dat wordt pas echt interessant als je die launch cadence hebt. Dat je elke week lanceringen hebt. Juist, dat je dat tempo omhoog krijgt. Alleen als je dat tempo hebt, dan kun je die stap maken dat je lanceerkosten naar beneden brengt. Is het gewoon gezin? Want je ziet eigenlijk geen enkele andere partij echt serieus werken aan herbruikbaarheid. Maar dan denk ik nog eventjes aan... Ja, je hebt Relativity Space, die doen dat, en Blue Origin doet dat ook. Ja, maar ik zie ze niet op de launchpad. Nee. Jij houdt alles op de launchpad staan, dan is het oké. Maar Relativity die verwacht ik eind volgend jaar op de laststeerplatform. Daar verwacht ik best wel wat van. En Blue Origin moet op een gegeven moment ook wat uitkomen. Hij is nu iets van 10 miljard ingestopt, er moet op een gegeven moment iets uitkomen. Ze wachten op de motoren van Tory Bruno. Moet die BE4 motoren leveren? Voor Blue Origin. Blue Origin levert de BE4 motoren aan ULA. Ja, sorry, dat bedoel ik. Ja, hij wacht ULA op. Nou goed, Jeff Bezos is resultaat gericht om dat een beetje te bewaken, denk ik toch? Daar blijkt het nu te weinig van. Hij is meer bezig met zijn eigen superyacht van 500 miljoen dollar. Prioriteit. Maar als ik terugdenk aan het verhaal over dat papierwerk, dan maak ik me toch een beetje zorgen, want de kosten van lanceringen kunnen natuurlijk wel met een orde vergroten omlaag, maar als de kosten van het papierwerk niet meegaan, dan blijft je toch steken op de helft van de kosten. Ja, maar laten we even, geven we het nog even een paar jaar zou ik zeggen. Kijk, die NRO, hoeveel geld zij aan de lanceringen uitgeven, dat maakt ze helemaal geen donder uit. Dat soort overheidse instellingen in de Velostraten, bij zoveel geld, 100 miljoen meer voor een lancering, maakt echt helemaal niets uit. En ook de satellieten die ze bouwen, wij weten niet eens hoeveel die satellieten kosten, maar ik denk dat ze niet goedkoop zijn. Dat is een apart verhaal, dat moeten we los zien van de lanceringen van de Starlinks of van een communicatiesatelliet van SES of wat dan ook. Ik denk dat je die twee dingen los moet zien. Ja, dat zijn twee werelden. En ik denk dat als op een gegeven moment, als Starship echt gaat lukken, dat weten we natuurlijk niet, dan moet het wel echt heel rap naar beneden gaan verwacht ik. Ja, dat klopt. En dan met het enorme pelo die je hebt, komt een nieuwe dimensie van mogelijkheden naar boven, die je kunt gebruiken als Starship. Ik wil nog even met jullie gezellig speculeren over het onderwerp de ruimtelift. Daar stond een stuk over in de Volkskrant dat ik met veel plezier gelezen heb. En om dat even heel grofweg samen te vatten, die ruimtelift is op aarde niet mogelijk, omdat je... Nog niet? Nee, je kunt geen gebouw, maar niet met bekende materialen. Dat is toch tamelijk fundamenteel onmogelijk? Ik had het stuk ook gelezen en ik was het er niet helemaal mee eens. Oh, is dat zo? Ik maak even af het verhaal. Op aarde niet, maar op de maan bijvoorbeeld wel. Omdat daar minder zwaartekracht is, kun je daar beter ofwel iets ophangen, en draad die vanaf een plek in de ruimte naar beneden hangt, ofwel iets bouwen wat niet onder zijn eigen gewicht bezwijkt. Nou, jij. Ja. Kijk, dit is inderdaad de sterkte van de kabel, dat is een enorm iets wat goed uitgezocht moet worden, en dat weten ze nu, en er zijn bepaalde kristallen, en daar refereert je ook naar in het artikel, die single nano kwaakbuisjes en zo. Die zouden het in principe kunnen, alleen die kristallen, die worden elke paar jaar ongeveer tien keer langer. Dus als je die, als je dat volhoudt en het onderzoekt, dan schiet het best op. En ik ben het helemaal niet eens dat al sowieso op de maan, maar zelfs op de maan, laten we nou eerst eventjes een aantal dingen eerst doen, want je moet toch een hele hoop spullen naar toe brengen, voordat je die lift kan bouwen. Ja. Dus je wil die basis op de maan hebben, en de ruimtestation dat moet hangen. Precies, precies, precies. Die moeten de eerst komen, die jaren komen. Ja, zeker, maar intussen moet je toch niet mensen tegenhouden die je gezellig aan zo'n ruimtelift willen rekenen, en alvast willen bedenken hoe je die maakt. Ja, maar dan kunnen we weer een weddenschap doen, over een paar jaar denk je dat die zou kunnen komen, ik weet het niet. Maar ik ben ervan overtuigd dat dat de ultieme oplossing is. Voor het naar de ruimte brengen van dingen? Ja, voor alles in de ruimte. Je mensen, spullen, je hoeft niks meer te testen op vibraties of wat dan ook, je hebt gewoon een simpele... Hijze. Maar jij gelooft dus serieus in een ruimtelift op aarde? Nou, niet in nu en 100 jaar, absoluut niet. Nee, nee, nee, maar op termijn. Ik verwacht dat binnen dit soort wetenschappelijke onderzoeken, het is nogal een grote verbetering. Tussen nu en een jaar of 30, ik denk even aan hoelang ik zelf nog te leven denk, want ik wil het graag zien, op de maan? Nee, geloof ik niet. Erik, wat wil jij erover? Op zich, op de maan zie ik dat eerder gebeuren dan op de aarde. Ja, hmm, ja, zeker, er zijn we het over eens, minder zwaartekracht is heel eenvoudig, maar hoe realistisch is het om het binnen enigszins zelfzienbare tijd ook te maken? Nou, ik deel die mening van Arno dat dat niet binnen de volgende 100 jaar gebeurt. Oké, ook niet op termijn? Nee, ik zie dat niet, nee, ik zie dat niet. Nou jammer, dan ga ik uitkijken naar andere mijlpalen. Maar de grap is, er zijn dus al zat mijlpalen die, als je dat volgt nu in de ruimtevaart, er gebeurt extreem veel daar, het laatste keer ook over. We hebben het elke week hierover. En dat is wel heel goed. En zoiets als zo'n ruimtelift, ja, ik vind het super spectaculair. En ongetwijfeld gaat dat komen, maar niet in de afzinkbare tijd. En de reden is de ontwikkeling van de materialen? Ja, maar ook zo'n hele kabel afwikkelen naar beneden. Volgens mij hebben we nog helemaal niet uitgezocht hoe we dat gaan doen, joh. Nee, dat is een groot zaak. Je moet het eigenlijk eerst in de ruimte brengen. In een baan die daarvoor geschikt is. En dan moet je dat af. Is het geostationair waarschijnlijk of niet? Ja, maar, ja, je moet het geostationair aanbrengen, dus dat hele systeem. Volgens die kabel gaan naar beneden. Maar het kabel moet uitkomen op een vaste basis. Maar vervolgens gaat die kabel natuurlijk, die zit op andere plekken vanaf de aarde. Dus je krijgt een differentiële zwaartekracht. Dus dat ding gaat, ja, dat krijgt een oscillatie. Hoe krijg je die nou geankerd ergens? Waaiën en drillen. En vergeet niet dat op de grond, hier op aarde, is het niet een klein kabel van een paar centimeter dik. Het gaat echt over meters. Een kabel van meters dik. Ja, ja, ja. En dan een goede faciliteit om dan vervolgens aan die kabel omhoog te klimmen. Bij Naza hebben ze daar allerlei technologie in studie. Ze moeten allerlei tandwielen daar alvast op krijgen. Ze willen natuurlijk niet dat die kabel beschadigd raakt. Of als die zou breken. Of dat er een stuk ruimtepijn doorheen vliegt. Of er vliegt daar. Stel nou dat die op 18.000 kilometer hoogtij breekt. Dan gaat die langzaam, maar zeker gaat die hele kabel. Een heel fascinerend proces. Het is een fantastische scène. Je gaat hier om de aarde heen wikkelen. Ja, ja. Het is een fantastische scène in een van de boeken van Kim Stanley Robinson. Groene aarde, blauwe aarde, rode aarde, waar je niet beschrijft dat inderdaad tijdens een oorlog op Mars, dat die ruimtelift echt neerslaat slaan. Dat is catastrofaal. Catastrofaal. Ik zie het eigenlijk nog eerder gebeuren op die manen van Mars. Dat je daar zeg maar zo'n kabel vanaf het oppervlak uitrolt naar een plek waar je in een baan om zo'n baan zit. Dat je microgrifty access hebt tot die baan. Of was het maar om te oefenen? Maar goed, sowieso denk ik dat die manen een hele mooie plek zijn als outpost, zeg maar, voor exploratie. Leuk, leuk om jullie inzichten daarover te horen. En mijn stof is op. Wil een van jullie nog iets kwijt? Wat wel interessant is, dat wilde ik het laatst ook nog, we komen nu in de decade van Venus terecht. De komende tien jaar is niet echt Mars het hoogtepunt, maar we gaan een klein beetje verschuiven naar Venus. Er zijn nu drie missies gegeven. Dat is hier wel een keer gezegd. Daar wordt nu heel hard aan gewerkt. Er zijn nu zelfs plannen om de wetenschappelijke output te combineren van die drie. De komende jaren zal je daar een hele hoop van horen. Het is interessant om, en Venus is een planeet waar we niet zo veel van weten, maar wel erg interessant is om te onderzoeken. Ja, zonder meer. Erik nog wat? Ik had nog een laatste vraag naar aanleiding van Inspiration4, die lansering die vanacht hopelijk gaat plaatsvinden. Want we weten dat inmiddels de FAA, de officiële Astronaut Wings, niet gaat uitreiken aan Jeff Bezos, omdat ze hebben gezegd je bent alleen astronaut als je echt een functie hebt bekleed aan boord en om het iets te besturen. En nou dacht ik, hoe kijken ze nou aan tegen die Inspiration4 Astronauts? Die hebben allemaal een functie, he? Ja, er is één, die is piloot. Die is pilot. Ja, die is piloot en die ander is commander. De andere is mission specialist, heb ik gehoord. En de mission specialist. Ik verwacht dat die... Dan verwacht je dat ze echt de FAA Astronaut Wings gaan krijgen? Hebben ze die titels bedacht? Het is raar dat ze die titels hebben gekregen. Maar ja, dat zou een hele goede reden kunnen zijn. Ik vond het ook een beetje flauwig van de FAA, omdat zeg maar op dat tijdstip dan ineens gaan find you. Ze weten gewoon niet... Het was een redenzochte om die wings niet te hoeven geven, toch? Ja, voor mij wel. Voor mij zijn het gewoon astronauten, want ze zijn boven de 80 kilometer. Het woord astronaut betekent astro is ruimte, naut komt uit het griks van zeilerschippen. Niemand die in de ruimte heeft gevaren. Dus als je maar een seconde boven de mesopaus bent geweest, ben je astronaut. Helemaal niet eens. Maar of je nou professioneel astronaut bent, of recreatief astronaut, of commerciëel astronaut, dat maakt niet uit. Je bent astronaut. Space Cowboys gaan hun eigen wings uitgeven, denk ik. Ja, goed idee. Op tien meter hoogte als je dat haalt, dan is het een hele mooie zin. We zijn allemaal astronaut, van planet A naar B. Absoluut. We zitten op ruimteschip A naar B. Leuk. Dat hebben we vastgesteld in deze zitting met Arno Wielders. Dank je wel. Met Erik Laan ook bedankt. Mijn naam is Herbert Blankesteijn. Dit was Space Cowboys nummer 78. Bedankt voor het luisteren. En graag tot de volgende over twee weken.