Hoe beheers je een tuimelend ruimtestation?

Welkom bij Space Cowboys nummer 75. Ik heb het weer eens nagedeld. Mooi jubileum. Dat is Luc van den Abeelen die hier hoort. Welkom Luc. En we hebben een nieuwe Space Cowboy. En dat is een dame, Sharza Timmman. Welkom, wat leuk dat je er bent. Ja. Meteen de jongste Space Cowboy. Nou, kijk. En ja, wat weet ik van je? Opgeleid aan de TU Delft. Gepromoveerd in de mens-machine interactie. Ja, klopt helemaal. Geïnteresseerd in ruimtevaart, bezig met ruimtevaart. Ruimtevaart expert mag je rustig zeggen. Ook wel bezig geweest bij ESA als ik me niet vergis. Klopt, vijf jaar lang, inderdaad klopt. Wat vind jij dan nog belangrijk om daarbij te vermelden? Ja, ik heb een grote passie voor robotica. En vooral wat je dan kan doen in samenwerking met de mens. Dus mens-machine interactie word ik heel blij van. Want je hoort vaak autonomie of dat iets autonom is. Of alleen de mensen aan de slag. Maar ja, die samenwerking, dat vind ik heel belangrijk. En daar kan je ontiegelijk veel mee. Leuk. Nou, dan ben je op een ontzettend goed moment daarbij gekomen met de robot arm. Ja, nou, ja. Ja, zeker. Wat niet bij je te gekund. Fantastisch. Ik stel voor dat we eventjes met elkaar vertellen wat we aan onderwerp hebben meegebracht. Charly, wat wil jij ons vertellen vandaag? Nou, ik begin dan gelijk met de Autos op de Maan. Want dat ligt dicht bij mijn hart. En Toyota en Lockheed Martin zijn daarmee bezig. Dus laten we het straks daarover hebben. En het ruimtesession is natuurlijk bijgestuurd deze week. En dat was even spannend. Maar misschien kunnen we het daar ook over hebben. Want er was een ruimtesloep, noem ik maar even, die een naam... Nou, dan doe je het te kort hoor. Nee, dit is... Die was op hoog geslagen in elk geval. Ja, precies. Twintig jaar geleden zou je dit een ruimtesation hebben genoemd. Maar nee, modullen die aan het internationale space station is vastgemaakt. Een Russische. Maar leuk is juist dat je begint over die Autos op de Maan. Want ik las van de week een stuk in de New York Times. Allerlei dingen in de ruimtevaart zijn tegenwoordig vijftig jaar geleden. We hadden de landing op de Maan dus ondanks vijftig jaar geleden. En de Apollo 13 met die ellende die ze onderweg hadden vijftig jaar geleden. De eerste auto op de Maan was pas ook vijftig jaar geleden. Ja, Apollo 15. Ja, en daar schreef New York Times een uitgebreid stuk over. Met alle leuke details dat ik bij me heb. Dus daar ga ik jullie dan meteen ook over lastig vallen. Super, voor zin in. Luc, wat heb jij? Nou ja, toch nog eventjes naspreken over de commerciële ruimtevluchten van Branson en Bezos. Dat is niet allemaal helemaal positief nieuws wat daar nog over te vertellen is eigenlijk. Nou ja, dan gaan we natuurlijk... Daar maak ik een cliffhanger van. Wil je vragen hoezo? Maar dat vraag ik dus niet. Nee, precies, inderdaad. Nou, Naouka gaan we natuurlijk aan alle kanten bespreken. En verder is er nog iets anders naast die twee auto's die jullie noemden. Er gaat ook nog een heel klein Japans Transformertje op de Maan rondrobbelen. Dus dat is ook nog een interessante. En misschien als we nog tijd hebben. Blue Origin is bezig om de new Glenn raket meer op de spullen van SpaceX te laten lijken. Verbaas me niks. Nee toch? Klinkt eigenlijk heel logisch. Moet ik dat vragen, maar dat is goed. Dat is leuk. Oké, ik geef jouw voorrang, Sjozad. Oké, dat is niet nodig, maar... Ja, maar toch leuk. Vertel. Ja, laten we even beginnen met de auto's op de Maan. Zijn we daar over eens? Zie je zeker, ja. Ja, wat ik vooral lees is dat Lockheed Martin dan bezig is met auto's op de Maan. Een rover in de correcte term. En daarmee zijn ze heel erg aan het focussen op het woord autonoom. En daarbij, dat vind ik een beetje een gevaarlijk woord, moet ik eerlijker zeggen. Want bij een auto denk ik aan iets met de mens erin, maar dat is dus niet komtzakelijk. Klopt, inderdaad. Ik denk dat auto's vaak gebruikt worden om het publiek duidelijk te maken van het gaat om een soort van auto. Een ding met wielen. Ja, precies. Het is eigenlijk veel ingewikkelder dan dat. En wat ook belangrijk is, is om te begrijpen dat dat ding niet op zichzelf rijdt. Misschien kan het autonome taken uitvoeren, dat zeker, maar daar moet iets voorzichtig en genuanceerder over zijn. Want hoe autonoom iets ook is, er zit altijd een mission control achter. Die daar echt dag in dag uit aan het zweten is, om zo'n autonome auto te laten rijden. Een beetje à la perseverance en zo. Denk aan curiosity bijvoorbeeld. Denk aan curiosity. Ja, die kan natuurlijk rijden van dit punt naar dat punt. Maar zodra het een situatie tegenkomt waarbij zijn algoritme gewoon niet meer weet wat hij moet doen, dan stopt hij. En dan vraagt hij Aarde, wat moet ik doen? En dan komt er een hele groep experts over de hele wereld die dan dag en nacht over gaan discusseren. En dan weer het volgende commando geven. Dus dat is best wel iets ingewikkelder dan hoe het in het nieuws wordt verteld. Er zit dus gewoon altijd wel menselijke interactie in de loop. Er zit menselijke interactie in de loop inderdaad. En wat ik eigenlijk, ja, ik zou die artikelen gewoon heel anders schrijven. Want de kans die ik hierin zie is gewoon, je hebt astronauten op de maan, straks. En dan heb je ook nog rovers op de maan. Die kunnen dan samen dingen uit gaan voeren. Die kunnen dan taken uit gaan voeren. En wat zo gaaf is hieraan is, ze kunnen parallel taken uit gaan voeren. Bijvoorbeeld dat een astronaut een bepaalde sample aan het oppakken is. Terwijl de rover eigenlijk een andere taken uitvoeren is. Maar je kan ook bijvoorbeeld, de astronaut kan in het wagentje, die kan dan ja, eigenlijk veel efficiënter gaan rijden. Eigenlijk, dat dat is, want zoiets kan ook op afstand worden bestuurd. Bijvoorbeeld uit een toekomstige gateway of vanaf Aarde. Maar dan zit je meer met tijdsvertraging. En dan, ja, het is toch efficiënter als je dan daar gewoon zit als astronaut. Je ziet het gewoon en je kan gewoon veel sneller dingen uitvoeren. Dus er zijn hele mooie kansen. Wat weten we van die plannen van Toyota en Lockheed Martin, zei je, hè? Zijn er al, weet ik veel, ontwerpen voor die autootjes? Dat is een goede vraag. Ik zie Luc heel enthousiast kijken. Bij Lockheed Martin en General Motors gaat het echt het concept bekijken. Ze hebben grove plannen vooral wat betreft, zeg maar, de taken die er moeten worden verricht. Ja, zeg maar, de capabilities van het apparaat. Toyota, ja, die stuurt al allerlei ontzettend mooie plaatjes in het ontspan. Een zeswielig vehicle? Ja, een zeswielig ding. Is dat niet een artist impression? Het is zeker een artist impression, maar er zijn er al heel veel van. Het ding is zelfs al als klein speelgoedautootje te pakken. Die heb ik natuurlijk in de boekenkasten staan inmiddels, dat zou je begrijpen. Dus hoe moet je dat wel zien als een ontwerp? Ja, zeker. Dit is iets waarvan Toyota en Yaksa, zeg maar, de Japanserna zou zeggen van... dit kunnen we gaan bouwen, dit heeft ook nut, dit is gewoon doorgerekend. En als we straks de grote jongens van SpaceX met hun spaceships op de maan landen, kan er zo'n ding worden meegenomen. Door NASA, is dat het idee? Dat zou kunnen. Als Toyota het bouwt, dan is dat Japan. Ja, maar in... Die werken samen natuurlijk. Yaksa en NASA, die werken voor heel veel missies samen. Dus ik zou me niks verbazen als ze dan zeggen, de SpaceX komt met de Human Lander, en dan komen jullie met de Rover bijvoorbeeld. Ja, precies. Als het even mee zit, kan die inderdaad aan boord van die landen zelfs mee. En is het dan een ding dat qua afmetingen gewoon past in een dag? Ja, dat moet lukken. 6 meter lang, 5 meter breed, 4 meter hoog, 13 cc aan leefruimte. Dus ik denk dan wel dat je er dan ook gelijk bent hoor. Boterham en schone onderbroeken die kunnen dan waarschijnlijk niet meer mee, maar dit moet in één keer kunnen. Dan wordt het natuurlijk wel heel erg interessant, hoe krijg je hem eruit, en hoe krijg je hem op z'n wieltjes in het maanstof. Dat is altijd het allerleukste. Als je een beetje operationeel hebt gewerkt op de maan, echt die end-to-end service operations, dat is ontiegelijk interessant. Dat is zo leuk. Het is altijd, alles is een probleem, van oh nee, de wielen zijn te groot, oh nee, dit. Maar het is zo leuk, het is gewoon een puzzel. Zal ik dan eens beginnen over dat maanauto uit het Apollo-tijdperk? Dat is wel grappig, omdat in die tijd was ik een schooljongen. Ik heb meegemaakt, dat is een groot woord, maar ik heb dat gevolgd via de kranten en het visier van destijd. Ik heb me eigenlijk altijd vaagjes zitten afvragen, ja, maar hoe ging dat ding dan mee? Want ik kon me dat niet zo goed voorstellen. Ik wist wel dat die capsule vrij klein was, met een beetje persen konden daar alleen twee gasten in. Ik zag verder ook niet echt, maar ik heb dus nu net uit de New York Times geleerd, dat het een opvouwauto was. Ik bewonder altijd Ikea met hun pakketten, een meubel ontworpen en zo ontworpen dat je dat in elkaar kunt zetten. Ook nog zo dat het in een rechthoeken geheel past. Het is een puzzel van formaat, ja, maar dat hebben ze dus. Ik heb het zaakje in opgevouwen toestand gezien, als je in de New York Times opzoekt, daar staat het artikel, dat komt dan link in de show notes. Dan zie je inderdaad als een soort Ikea pakket in een Q-bus, dat steken nog net wat wielen uit. En ja, dan herken je de wielen van dat autootje. En dat is waanzinnig. Het is een goed stukje ontwerp geweest, de dingen hebben ook uitstekend gefunctioneerd. En die staan nog gewoon op de maand. We hebben zelfs die beroemde beelden van de laatste twee landingen volgens mij, dat je dus inderdaad het bovenste deel van die maandlander ziet opstijgen. Dat werd gedaan met een camera die op die auto's zaten. En ook daar weer heb je de mens in de loop die zo belangrijk is. Want ja, je ziet de dingen opstijgen en de camera tilt mooi mee. Maar die werd dus vanaf de aarde bestuurd, live. En die was ook rekeninghoudend met die seconde verkraging. Dus dat was echt een stukje vakmanschap van de cameraman daar. Het leuke is ook dat er één keer wat schade is geweest aan een van die Lunar Rovers. Een spotboard was afgebroken door de ene van de rijden. Het was inderdaad gewoon een autootje. Ze zaten er met z'n tweeën in stoeltjes. Volgens mij waren het tuinstoeltjes niet. Het was zo simpel als een tuinstoeltje. Een framepje met wat textiele banden. Het moest natuurlijk allemaal zo licht mogelijk zijn. Het moest zo licht mogelijk zijn. Iedere gram telt. Dat zo gaat natuurlijk. Vooral als je naar de ma gaat. Het grappige is, in mijn herinnering, ik zou gezoren hebben dat het ding een stuur had. Maar op de foto's in New York Times heb ik geen stuur kunnen ontdekken. Dus het ging met pookjes. Maar ik onderbraak jou. Jij was een spatboot, had je het over? Juist doordat het dus allemaal zo licht mogelijk was gemaakt, was het ook een beetje kwetsbaar. Op het moment is er van de achterwiel een spatboord afgebroken. Hoe cares. Maar bij het gasgeven en het rijden vloog er dus een hele hoop maanstof omhoog. Wat ook weer op de maanauto en op de astronautie kwam. Dat ding ook gewoon door een kuil reed of zo. Dat stof zag opvliegen. Ja, inderdaad. Toen zijn de astronauten aan de gang gegaan met de spulletjes die ze hadden. Een soort Apollo 13 in het klein. En vervolgens hebben ze een maankaart, echt een stukje platte grond, dubbel gevouwen. En met gaffertape aan het stompje van dat spatboord vastgeplakt. En dat bleek helemaal te functioneren. Geweldig. Dat vind ik heerlijk. Dat vind ik echt zo mooi om te horen. Dat is gewoon zo typisch Apollo. Het is echt gewoon datgeen wat ze hadden, daar deden ze het mee. En als je nu kijkt naar de veiligheidsvoorschriften hadden, waarschijnlijk konden ze helemaal niks meer doen. Ze hadden alles stopgezet, maar vroeger dachten ze dat ze het gewoon voor elkaar zouden krijgen. Hoe dan ook. Inderdaad. Apollo 13 is natuurlijk het ultieme voorbeeld daarvan. Wat ze allemaal niet hebben gebruikt om apparatuur om te bouwen. Inderdaad sokken, omslagen van emission log books en dat soort zaken. En zelfs bij Apollo 11 dreigde het ontzettend fout te gaan. Wat je net al zei, een hele kleine cabine met een hele grote ruimte pakken. Met zo'n, nou ja, zeg maar het zuurstofaggregaat op de rug. Dan kan je je voorstellen dat als je met z'n tweeën daar staat te manoeuvreren, dat je wel iets raakt. En wat raakte ze? Het knopje waarmee de stijgmotor geactiveerd moest worden om weer te kunnen opstijgen. En die schakela brak af. En dat hebben ze toen weer weten te repareren door een huls van een ballpoint in dat gaatje te steken. En op die manier de schakelaar toch nog over te kunnen halen. Geweldig. Dat stuk in New York Times staat vol met geweldige details ook. Een daarvan over improviseren gesproken. Daar gaat het wel niet over repareren of zo. Maar het was natuurlijk allemaal keurig gescheduleerd. Wat ze moesten doen en ook wanneer ze moesten rusten en zo. En ze waren op een gegeven moment onderweg terug naar de maanlander. En toen zag een van die astronauten een interessante steen liggen. En toen heeft hij een of andere leugen verteld aan Mission Control. Om te kunnen uitstappen om die unieke steen op te rapen. En dat is nog steeds een soort trofee. Want de wetenschappers waren met die steen ook inderdaad ontzettend blij. Dat zal ik nou niet vertellen. Maar op die manier heeft hij die steen als het ware de auto in gesmokkeld. Volgens mij was het verhaal dat het een oranje kleurige steen was. Klopt dat? Nee, het was een poreuze steen. Ah, oké. Die orange soil was inderdaad weer... Dat was bij Ollo 17 waarschijnlijk toen er een wetenschapper mee was. Ja, precies. Schurden, hemel uit de dak en zo. En wat wou ik nog meer? Oh ja, nou ja, een paar speks. Want dat vond ik ook wel heel interessant om te vernemen. Die auto was ongeveer, doe ik het op het oog hoor, 2,5 meter lang. Maar hij reed 6 meel per uur, dus 10 kilometer per uur ongeveer. Dat is twee keer zo hard als je zou lopen. Maar de afstanden die ze aflegden, die mochten niet groter zijn dan wat ze terug zouden kunnen lopen. Voor het geval er onderweg iets zou gebeuren en ze terug zouden moeten lopen. Ja, maand AMWB is er niet. Je moet het zelf kunnen oplossen. Als ik het goed begrijp, het ding is dus drie keer meegeweest. Of drie keer, hadden ze zo'n leng bij zich. Naarmate ze meer vertrouw erin kregen en alles goed bleef gaan, zijn ze wat meer risico gaan nemen. Dus toen werden de afstanden wat groter. En er kwamen er ook steeds meer samples terug natuurlijk. Want dan kan je steeds meer... Nou ja, niet bovendien, maar voor mij wel heel belangrijk. Het leverde schitterende foto's op van een ruig maanlandschap met hele grote bergen. En als je dan inderdaad inzoomde op een klein zwart stipje, herkende je daar de maanlander in. Dus dat geeft een klein beetje het idee van wat die gasten hebben gezien van pot voor dikker. Dat is home. Daar moeten we straks weer mee naar aarde terugvliegen. Dus niet uit het overliezen. Fantastisch. Absoluut, briljant verhaal. Dus goed, de maanauto. Dat we nog veel mogen volgen. Waar gaan we mee verder, Luuk? Nou, aanhakend daarop een ander klein... Nou, het is niet echt een auto, een rollend vehikeltje. Ook weer van de Japanners. Dit keer in samenwerking met Tomy. En Tomy is een speelgoedfabrikant. Ze willen om al heel vroeg onderzoek naar de gesteldheid van de bodem van de maan te kunnen doen. Ze stellen een klein bolletje voor. Wat als een transformer kan uitschuiven. Dan wordt het een soort beschouwd rol, zeg maar. En dan rollend over het oppervlak samples kan gaan doen. En weerstand testen. Met je binnen in een motor dat het zwaartepunt verlegt. Ja, iets dergelijks. Volgend jaar moet het eigenlijk al op de maan liggen. Via een commerciële lander van iSpace. En ja, nou ja, je zult begrijpen dat ik natuurlijk niet kan wachten tot het moment dat... Ook dit ding als speelgoeddingetje... Een soort van een BB-8 is het dan toch? Ja, inderdaad. Het zal er wat minder spielbaar uit bestuurbaar. Maar ik vond het een ontzettend opvallende dat inderdaad een speelgoedfabrikant daarbij wordt betrokken. Ja, dat was nog even mijn aanvrander. En Sjoerd, jij wou het hebben over het ongeval dat we hebben gehad daarboven. Het is goed gekomen, gelukkig. Maar het was wel even spannend. Want dit maak je niet ieder jaar mee eigenlijk. Wat ik onmiddellijk aan moest denken... Dat was natuurlijk 2001, een Space Odyssey. Waar ook iets misgaat met een... Ik noemde het dan een ruimtesloep, dat mag niet van Lu. Dat was de ruimtesloep Betty die op een gegeven moment op hol slaat. Maar misschien kun jij gewoon vertellen wat er is gebeurd? Ja, volgens mij is het best simpel hoe het fout is gegaan. Nauwkaard had natuurlijk al wat problemen met het koppel. Uiteindelijk is hij gekoppeld. Volgens mij drie uur later, ik kijk jou even aan Lu. Drie uur later dacht hij opeens, oh, volgens mij moet ik hier weer weg. Maar hij zat gekoppeld, dus die trusters gingen aan. En ja, je hebt natuurlijk wel over een heel groot ruimtesation. Maar je hebt maar een klein beetje trust nodig om daar beweging in te brengen. Want het is de ruimte. En het ruimtesation ging daardoor draaien. En dat is eigenlijk wat je gewoon echt niet wil hebben. Dus volgens mij is Mission Control heel snel samengekomen. Zowel de Amerikanen en de Russen zijn heel snel samengekomen. En die hebben dus tegen gas moeten geven eigenlijk. Dat is simpel gezegd. Volgens mij hebben ze dat gedaan door de progress trusters. En ook van de Russen module inderdaad de trusters aan te zetten. En om dat te verhelpen. Volgens mij zeiden ze dat het zo lang doorging totdat de brandstof op was. Inderdaad, de primary fuel supply van Nauka. Totdat dat op was. Want hij hield er spontaan op, dat heb ik dan weer gelezen. Maar dat zou dan geweest zijn. De puten gingen er doorheen. Dit is nogal een verhaal hoor. Op het moment dat het allemaal gebeurde, verklaarde NASA. Het vond allemaal wel mee. Het station is 45 graden uit zijn positie gekomen. Later was er een update op Twitter. Blablabla. Further analysis showed total attitude change before regaining normal attitude control was 550 degrees. Dus meer dan een hele ronde. Precies. We hebben natuurlijk allemaal met samengeknepen billen naar de lancering van Nauka gekeken. Omdat er regelmatig iets met protonraketten mis is gegaan. Dat ging allemaal goed. Vervolgens is er een hele reeks ellende geweest. Koers antennes die niet zouden zijn uitgeklapt. Vervolgens was er een storing in het brandstofsysteem. De halfmotoren konden niet gebruikt worden in het begin. Iedereen helemaal in de zenuwen. Twee weken geleden had Spees Koubors erover. Koppeling staat voor 29 juli gepland. Dat zou allemaal wel eens later kunnen worden. Wondervolgens konden ze de boel toch aan de praat weten. Eerst met de standregelraketjes de boel een klein beetje in een hogere baan gekregen. Vervolgens hebben ze door kennelijkheid oplossen van softwarefouten de halfmotor aangekregen. Dat er iets niet deugde hadden we twee weken geleden ook al over. Ja precies. Maar toen was inderdaad alleen Koers het probleem te zijn. Vervolgens ging de koppeling zelf ook niet helemaal vlekkeloos. De laatste meters zijn met handbesturing door een Russische cosmonaut gedaan. En vervolgens leek alles goed te gaan. We hebben de prachtige beelden van de koppeling gezien. Dat was allemaal live te volgen. En inderdaad rond het moment dat voor het eerst het luik naar de nieuwe module werd open gedaan. Begonnen de motoren te vuren. Nouja, Nauwuka zit onder een hoek van 90 graden met Zvezda gekoppeld. Zvezda begon gelijk tegengas te geven om de boel te proberen te automatiseren. Ja, en erkenlijk zat Nauwuka in een gunstige hoek. En die won het gevecht uiteindelijk. Je zat toen ook nog eens een keertje met een niet volledig dekkende communicatie. Tussen het grondcontrole station in Moskou en het ruimtstation. Dat is twee keer uitgevallen, klopt dat? Ook nog een keertje? Ja, dat is ook spannend hoor. Doordat het hele station draaide, bleven de antennes niet goed gericht. Dat is niet abnormaal hoor. Dat gebeurt normaal ook een keer per uur voor een paar minuten. Maar je kan me voorstellen dat als je in zo'n situatie zit, dan heb je één minuut geen communicatie. Dat is heel eng. Ja precies. Vooral voor de grond. Nouja goed. En wat ik dan nog graag wil weten. Volgens mij is het een toevallige omstandigheid dat het ruimtstation alleen maar in een draaien raakte. Want is er niet ook iets meteen aan de baan veranderd? Nee. Of is het gewoon verwaarloosbaar? Het station is natuurlijk al heel erg zwaar. Je moet een enorme pulse met motor opgegeven. Makkelijker aan het draaien te krijgen dan van z'n plek te krijgen. In eerste instantie ga je gewoon om je massaal middelpunt heen draaien. Om in een hogere baan of een lagere baan te komen. Moet je echt enorm veel motorkracht hebben en precies in de goede richting sturen. Dus qua baan is er gelukkig niets veranderd. Maar wat nu wel blijft is een behoorlijk lakomieke reactie van Roscosmos. Die zegt van nou alles is in orde. Er is geen onderzoek nodig. Er is gewoon een foutje geweest. Want mijn vraag zou zijn waardoor is dit gebeurd? Inderdaad. Zij dus ook niet dat het een menselijke fout is geweest? Is dat niet het laatste bericht dat ze kwam? Dat het een menselijk fout is? Ik schaar dat bijna een beetje onder. Dat is lekker makkelijk. We kunnen iemand de schuld geven bij alle grote problemen die er in de Russische ruimtevaart zijn geweest. Wordt gezegd van ja, nee, het is een menselijke fout. De vrevel die er nu een beetje ontstaat is dat Roscosmos aan een hele tijd volhoudt van wij sturen geen cosmonauten mee met de nieuwe commerciële capsules. Voordat die zich een aantal keren hebben bewezen. En nu gaat er aan Russisch kant iets behoorlijks fout. En dan wordt gezegd van oh nee, er is niks aan de hand. We doen geen onderzoek. Je krijgt dus ook gewoon de oorzaak niet te horen. Het ISS huwelijk tussen NASA en Rusland is natuurlijk al niet zo goed meer. Wat de Russen met de Chinezen samenwerken. Ik begin er een klein beetje de indruk te hebben dat Rusland gaat proberen om ergens nog aan te haken. Want de lancering van Nauka is de laatste van een groot Russisch ruimtevaartuig geweest. En overigens denk ik, als ik dan vooruit denk naar die samenwerking tussen de Russen en de Chinezen. De Chinezen hebben ook geen zin in flauwekul volgens mij. Die zijn ook meer van alles heel goed regelen. En geen genoegen nemen met een menselijke fout. Als je nu inderdaad kijkt naar wat er allemaal gelukt is het afgelopen jaar aan de Chinezen kant. Is dat gewoon een bewijs dat hun kwaliteitscontrole dik en dik in orde is. En bij de Russen is precies het tegenovergestelde aan de hand. Dus wat dat betreft denk ik dat China ook wel heel goed zal nadenken. Ik zie een samenwerking met de Russen eerder op ideologische gronden plaatsvinden. Dan van goh, we kunnen jullie techniek zo goed gebruiken. We zijn allemaal ex-communisten, wat zullen we samen gaan doen? Ja, het is weer het oude liedje met China. Ze hebben alles goed afgekeken en het vervolgens beter geïmiteerd. Daar komt het tot neer. En juist dat voorafgaande aan de voorbereiding voor deze podcast. Had jij gezegd dat je nog wel eens wilt hebben over de besturing van zo'n ruimtestation. Zijn er speciale dingen die jij daarover wilt vertellen die hier relevant zijn? Ja, ik denk, kijk, Luc zei het natuurlijk al. Wil zo'n ruimtestation in een andere baan gaan of uit zijn baan willen gaan. Dan gaat er heel veel brandstof doorheen. Maar die correcties worden wel regelmatig gedaan. Dus af en toe heb je een burn en dan krijg je hem weer gewoon goed op zijn plek. Maar wat er nu is gebeurd, dat had eigenlijk niet mogen gebeuren. Het is best extreem. Kijk, het feit dat er zo'n module tegen gas geeft en het komt goed. Dat klinkt allemaal heel makkelijk. Maar dit is echt een grote nee. Ik denk dat mensen aan de grond die hebben echt zitten zweten. Ja, die zijn wel anders gek. Ik begreep ook dat in alle uitleggen die ik tegen me gekomen, dat zo'n ruimtestation eigenlijk best wel een heel gammel geheel is. Dat is niet berekend op grote krachten, uit welke richting dan ook. Het is gewend alleen maar te zweven. Dus als je echt stevig moet corrigeren, dan moet je heel erg uitkijken waar het op berekend is. Dat je geen schade aanreegt. Gelukkig moeten we het ook even zo zien. In tegenstelling tot de vluchten die twee weken geleden hebben plaatsgevonden, de commerciële vluchten, hebben we natuurlijk aan boord van het ISS de meest getrainde personeel, zowel aan de grond als in het ruimtvaartstation. Die zijn echt op alles en meer voorbereid. Dus ik denk zelfs dat zij dachten van oké, deze procedure gaat nu in en die gaan we nu uitvoeren van punt A tot Z. Je zit met een ontzettend kapabele team te werken. Dus daar heb je dan wel even geluk mee. Als dat zo is gebeuren bij een commerciële vlucht, dan moet je niet verwachten dat het op dezelfde manier afloopt. Dan heb je alleen één kant, dan heb je alleen de grondkant. En de andere kant heb je geen experts. Laten we daar eerlijk over zijn. Niettemin was er een NASA-ingenieur die zei van nou, ik ben blij dat alle zonnepanelen en radiatoren er nog aan zitten. Dat is precies, dat zijn, kijk als je de verkeerde as gaat draaien, die zonnepanelen zitten precies aan het uiteinde. Dat is in theorie de eerste wat afbreekt. Als je hoort de motoren van het Russische ding gingen vuren en het station raakte in een draaien, dan kan ik me de science fiction film daarbij al meteen voorstellen. Maar ik begrijp dus dat het ging om een rotatie van een halve graad per seconde. En dat is iets wat je dus als je erin zit eigenlijk niet merkt. Dat is ook wat er wordt gezegd, de astronauten hebben niets gevoeld van de manoeuvre. Dat was niet merkbaar. Wat dat betreft valt het enorm mee. Natuurlijk, dat hoort niet te gebeuren. Die antenne was niet meer gericht en zo, geen communicatie, dat is allemaal vervelend. Maar het was niet dat de boel nou zat te schudden na la Star Trek. Nee, dat maak je alleen maar mee als je een botsing in je mini hebt. Maar laten we ook kijken naar het eerste deel van wat er fout ging. Na elkaar dat dat moeizaam koppelde aan ISS. We hadden daar wel de ere in. Dat was ook nog spannend. Dan heb je hem eindelijk gelanceerd en dan kun je er eindelijk wat mee. En dan gaat het niet volgens het plan. Dus dat was ook heel erg spannend. Ik zag inderdaad het donkere scenario al vormen. Eerst 30 jaar ontwerpen en bouwen. En wachten tot hij eindelijk gelanceerd wordt. En vervolgens het potentiële scenario dat hij 2 weken na de lancering ergens in de stille oceaan plont. Dat zou wel heel triest zijn geweest. Die robot arm kan nu gewoon volgens het plan uitgepakt. Er zullen vast wel vertragingen zijn. Nou ja, goed. Er blijven ook gelijk allerlei stekeligheden zijn. NASA heeft onmiddellijk na dit incident gezegd van de lancering van de Starliner. Die is een tweede onbemande testvlucht. Die stellen we uit vanwege dit geheel. Rusland heeft gelijk al gezegd van... Van de Starliner, dat Boeing ding. Ja precies, inderdaad. Waarom zou je die moeten uitstellen door deze moeilijkheden? Precies, dat is inderdaad een goede vraag. Er is natuurlijk, ja, de stand van het station is anders. Misschien is hij inderdaad van een kilometer hoger of lager gaan zitten. Waardoor Starliner misschien toch eventjes nieuwe software moet hebben. Om de actuele stand van zaken en positie in de ruimte door te krijgen. Maar Rusland heeft gelijk gezegd van... Nou, we vinden het heel erg oncharmant dat jullie ons nu de schuld geven. Van die noodzaak tot uitstel. Want er zijn hele andere dingen aan de hand. Nou, het was slecht weer in Florida. Hielp ook niet. Maar bij een controle kwamen Boeing-ingenieurs erachter... Dat er diverse ventielen en kleppen in het brandstofsysteem... Niet stonden in de positie die ze verwachten. En er wordt gefluisterd dat niet alleen dat het probleem is... Maar dat er ook nog iets aan de software niet in orde zou zijn. En dat is nou precies het probleem... Waaraan ze de afgelopen anderhalf jaar hebben gewerkt... Om überhaupt tot deze tweede vlucht te komen. En dat zou dan weer een typisch Boeing-probleem zijn? Dat lijkt het wel zo langzamerhand. Ik moest er inderdaad vandaag nog weer aan denken... Als je vijf jaar geleden het over Boeing had... Dan was het het emblemen van kwaliteit en historie... En het beste wat je kon krijgen. En van die reputatie is niets meer over. Op luchtvaartgebied is het fout gegaan. We hebben de dramas met SLS. We hebben nu dit geharrowar met de Starliner. Ik was er ontzettend van uit gegaan... Dat Boeing vanwege zijn heritage als eerste beman zou vliegen. Inmiddels zijn er al twee Crew Dragons van SpaceX omhoog gegaan met bemanningen. Als het even tegen zit voor Boeing... Gaat er ook nog een derde omhoog... Voordat er überhaupt een tweede onbeman-lansering van de Starliner is. Het is lastig om een Boeing en een SpaceX te vergelijken. De mentaliteit van SpaceX is ongekend. Zo'n Boeing en Lockheed Martin zijn wat meer conservatief. Ze doen heel veel, maar ze zijn heel groot. Als je zo groot bent, dan ben je gewoon geworteld. Het wordt op een bepaalde manier gedaan. De snelheid zit er niet meer zo in. Ze zeggen dat ze heel erg last hebben gehad van de wet van de remmende voorsprong. Er is arrogantie ontstaan. Dat merkte je ook bij een ander project waar Boeing een tijd aan heeft gewerkt. De XS1. Dat zou een onbeman behoorlijk groot ruimtevliegtuig zijn geweest... Wat voor Amerikaanse defensie werd ontwikkeld. Daar zijn ze volgens mij een jaar of drie mee bezig geweest. Na dat zij als Prime werden gecontracteerd... Toen er volgens mij twee andere partijen waren afgevallen. Na drie jaar zeiden ze van, het lukt niet, we gaan er niet meer verder. De boze tongen die er dan altijd het commentaar bij geven... Die zeggen, het is lekker makkelijk om op die manier je bedrijf draaiende te houden... Ingenieursinteressante onderzoeken te laten doen... Zonder dat je ooit de verantwoordelijkheid hebt om een operationeel systeem af te leveren. De verzameling van wat er allemaal aan negatiefs rond Boeing is... Dat het begint heel erg hoog op te stapelen. Ik denk dat er straks echt bloedgezweed wordt als de eerste lansering van SLS gaat plaatsvinden. Als dat fout gaat, nou dan zou het wel eens kunnen dat Boeing omvalt. Of misschien gewoon stopt met... De treptijd... Ja precies. Kwaar luchtvaart zijn ze heel erg aanwezig in Amerikaanse defensie. Dus Amerikaanse regering zal Boeing wel overend houden. Maar qua reputatie is het een heel erg ingewikkelde situatie. Maar ik begrijp ook, vanuit Boeing, vooral dan in de ruimtevaart... Boeing kan minder snel een risico nemen zeg maar. SpaceX neemt voor ons ogen risico's. Ik denk dat ze daarom ook ieders vriend zijn geworden. We kijken er graag naar. Je hoopt altijd, je zit daar met gekleidste vingers van... Als het maar goed gaat, als het maar lukt. Als het maar goed gaat, als het maar goed landt en dan is er een explosie. En dat gebeurt keer op keer op keer, vanaf het begin. Vanaf de eerste lansering hebben ze het aangekondigd. Vanaf de CEO, iedereen. Daar is communicatie over. Dus mensen gaan er achter staan. Ze gaan het fotograferen, filmen. En dat gebeurt gewoon waar we bij staan eigenlijk. Maar bijvoorbeeld in Boeing... Als er iets ontploft van Boeing of er is een explosie. Ja, dat zijn andere meningen over. Want Boeing hoort het goed te doen. Boeing is niet die start-up. Boeing is niet die... Ze spelen niet hetzelfde spelletje. Een voorbeeld daarvan was inderdaad ook... Een van de parachutetests die ook met Starliner werden gedaan. Waar een paar van de astronauten die de eerste bemannde vlucht zouden gaan meemaken... waren daar te gast. En het ding doet parachutes open. En er ontplooien er maar twee, waardoor drie open moeten gaan. Je zag wat aan de gezichten van de astronauten die aan de hand het commentaar gaven. Maar eigenlijk was het Hossanna geweldig. En wat een fantastisch geslaagd experiment hebben we weer gehad. Er wordt ook gewoon niet toegegeven dat er iets fout gaat. En wat dat betreft voor ademing om bij SpaceX te gasten kunnen zijn... via alle kanalen die ze via internet aanbieden. Je ziet nu inderdaad letterlijk van dag tot dag wat er gebeurt in Boca Chica. Deze dagen is het weer heel erg interessant. Gisteren is booster nummer vier, oftewel super heavy, naar buiten gereden. Drachtig. Er zijn foto's van de onderkant en er zitten 29 motoren in het ding gemonteerd. En het ding is 80 meter hoog. Het is onvoorstelbaar. 29 Raptors, dat is ongelofelijk. En de snelheid waarmee ze dat in elkaar hebben gegeven. Bijna niemand heeft het in de gaten gehaald. Op een gegeven moment wisten we dat er zo'n vijf naar het testplatformen zijn gebracht. Gisteren twitterde Musk ineens van, zie hier de raket. Spaceship nummer 20 is in aanbouw. Ook daar blijf ik tussen verbazing en bewondering zitten. Dat ding is dan zelf ook weer 50 meter hoog? Iets kleiner, 35-40 meter. Dat komt dan ook weer boven op de booster? Het geheel moet hoger worden dan de Saturnus V. De legendarische maandraket. Het gaat richting 120 meter. Als je nu naar spaceship nummer 20 kijkt. De eerste die in een baan om de aarde moet gaan vliegen. Daarom, om terug te kunnen keren, heeft hij ook een hitteschild nodig. Dat wordt nu met de hand tegel voor tegel opgemonteerd. Als je daar de foto's van ziet, krijg ik het zweet weer in mijn handen. Zie je de Columbia weer? Je ziet een aantal tegels zitten die met wit plakband vast worden gehouden. Tussen de tegel en de roestrijstalen huid van spaceship lijken stukken netkous te zitten. Die aan stukken zijn geknipt. Ik heb geen idee wat dat daar nou precies onder doet. Of dat nou permanent is en waar het voor dient. Het ziet er allemaal zo houtje-tau ut. We zijn wel langzaam een beetje gewend aan het feit dat ze ruimteschepen buiten in de woestijn bouwen. Maar tot nu toe is toch alles goed gegaan. Deze booster gaat binnenkort worden getest. Die gaat de lucht in. Ik begrijp dat die om de aarde gaat. Maar gaat die in zijn eentje getest worden zonder de SN20 daarbovenop? Nee, het is in één keer full-up. Geen test van de booster zonder meer. In de vorige space cowboy was besproken dat de test steeds compacter wordt. Normaal was het eerst bij een hi-bracket oké. Kijken of die goed kan tegen het afkoelen. Kijken of die tegen druk kan. Dan vol tanken en kijken of het niet lekt. Voordat je naar een motortest gaat. Als je de ding is neergezet, boom, gelijk motortest. De volgende keer, ik kan me niet anders voorstellen dat ze wel wat motorentesten gaan doen met die 29 stuks. Hoe vaak maken we het mee dat er een lansering uitgesteld wordt omdat er even iets mis is met een motor. Dat zijn raketten waar hoogstens 9 motoren in zitten. Dit is drie keer zoveel. De kans dat er één motor zich niet lekker voelt op het moment dat je een test doet is vrij groot. Ik denk wel dat er een iets uitgebreidere testcampagne gaat komen voor deze booster nummer 4. Maar vervolgens zetten ze spaceship er bovenop en gaan we gewoon vliegen. En aan die 29 motoren is het erg als daar eentje van niet helemaal lekker werkt? Hoogst waarschijnlijk niet. Dat was zelfs al zo bij de Saturnus-5. Als er eentje uitvalt dan brandt de rest wat veller of iets langer. Ze gaan naar 32. Uiteindelijk willen ze er 32 onder hebben. Maar wat mij vooral heel erg, ja, ik vind dat zo bijzonder hoe snel ze dat voor elkaar hebben gekregen. Was het nou niet binnen 24 uur of binnen een dag, denk ik, hebben ze dat allemaal? Het installeren van een motor is nu een paar uur werk. Dat is heel snel verdoerd. Dat is ongelooflijk hoe ze dat hebben gedaan. Dat ging echt zo snel. Volgens mij heb ik ergens gelezen dat het 20 minuten duurde per raptor. Als je bedenkt, alleen SpaceX kan dit voor elkaar krijgen. Geen ander doet dit. Precies. Als dit een organisch, laat een andere, ik ga geen naam noemen, maar je weet allemaal over wie ik het heb. Als je het niet meer hebt, dan zou er inspectie moeten komen tussen iedere raptor in, tussen iedere booster in. Controle, dan zou er FVE. Maar nu, gewoon in één keer, bam, hebben ze al die. En dan zitten er ineens 29 raptors op. Ik krijg onwillekeurig het beeld voormen van een pitstop van Max Verstappen. Ja, inderdaad. Op zo'n manier gaat het gebeuren. Het is heel grappig hoe er zo ontzettend veel accounts zijn die alles volgen. Twitter en YouTube. En de Vika girl. Ja, precies. Er zijn mensen die zijn gaan houden van de raptor engines. Wat dat betreft is het dan wel heel pijnlijk om je te realiseren dat het uiteindelijk lot van al die motoren nogal prozaais is. Ze donderen allemaal in de oceaan en zinken gewoon naar de bodem. Want dat is hoe de eerste testvlucht eruit gaat zien. Want de bedoeling van die hele booster is natuurlijk wel dat die ook herbruikbaar wordt. Uiteindelijk wel. Daar is nog een heel ingenieuze systeem voor nodig om hem tijdens de landing op te vangen. En hem weer op de lanceertafel neer te zetten. Hoe dat er precies gaat uitzien. Een cylinder van 80 meter. Door die cylinder heel langzaam naar de lanceertoren toe te laten vliegen. En hopen dat de lanceertoren dan blijf staan. Precies. Of dat hij dan niet gewoon tegenaan ketst. En de eerste vijf keer gebeurt dat niet. Dat worden nog hele spannende dingen. Dat gaat allemaal niet gebeuren tijdens die eerste testvlucht. Dan is het gewoon super heavy brengt SpaceShip20 na een baan om de aarde. Hij gaat dan wel zich omkeren en manoeuvreren. En zeg maar een landingsprofiel volgen. Maar SpaceShip20 wil geen risico nemen. Die testmanoeuvreren gewoon boven de oceaan. Er zullen dan aardig wat boten en vliegtuigen in de buurt zijn. Om dat goed vast te leggen kan ik aan nemen. Maar dat geheel gaat gewoon verloren. Die zingt de oceaan in. En dat is ook uiteindelijk het lot van SpaceShip20. Dat gaan ze op dezelfde manier op de oceaan laten landen. Het ding zal zich heel anders gedragen dan de eerder gevlogen testexemplaren. Er zitten meer motoren in en ze zullen veel meer brandstof hebben. Dus de dynamiek en het vluchtgedrag van dat ding is echt heel nieuw. Met zoveel brandstof aan boord wil je echt geen risico. Voor mensen hebben maar ook zeker niet voor de installatie op Boca Chica. Die alleen maar steeds meer aan het groeien is en steeds waardevoller wordt. Wat ik wel mooi vind trouwens, even terugkomen op die tegels. Die tegeltjes hebben wel een les geleerd van de Space Shuttle. Wat er bij de Space Shuttle gebeurde met Enterprise, dat werd dus getransporteerd op een 747. Maar de helft van die tegeltjes vloog er naar af. Dus ik vind het dan mooi dat ze nu gewoon ter plekke, hoe klungelig het er ook uitziet. Maar duct tape is je grootste vriend. De details ontbreken nog. Het lijkt er inderdaad op dat er hier gekozen is voor een systeem waar je het tegeltje vast schroeft aan het metaal. Met de Space Shuttle's, dat was trouwens Columbia, waar je het de eerste uiteindelijk hebt gevlogen. Dat was allemaal die verbindingen met vild en dat er op elkaar plakken. Dat bleek niet het meest solide systeem. Wat ik nog even wil bespreken, en dat sluit mooi aan op ongeveer alles wat we tot nu toe hebben besproken. De maanlander waarvan we hier de procedure wel een beetje besproken hebben, wie mag hem gaan maken. Uiteindelijk is dus SpaceX als enige overgebleven. Waarbij Jeff Bezos natuurlijk knarstentandend achterbleef. Die heeft daar ook geen genoegen mee genomen. Die heeft een beroepsprocedure ingesteld bij de Government Accountability Office, de GAO. Die heeft uitspraak gedaan en Jeff Bezos heeft ongelijk gekregen. Er is bepaald dat de NASA geen onredelijke beslissing heeft genomen. Daar komt het eigenlijk in het kort op neer. Die beslissing blijft dus staan. Dat klopt. Jeff Bezos was er vanuit gegaan dat er twee partijen zouden worden geselecteerd. Maar NASA heeft laten weten dat wij het recht hebben om twee, één of nul partijen te selecteren. En ze hebben er één geselecteerd. En ja, hele logische redenen eigenlijk. Ze hebben gezegd dat SpaceX gewoon onder de indruk van de innovatie was. Dat is heel wat als NASA daarvoor uitkomt. Dat vind ik heel bijzonder. Maar het zijn we het allemaal wel mee eens denk ik. En het was goedkoper. Bovendien, meer geld was er niet. Er kon maar één contract gehonoreerd worden. Want in het hele verhaal van Artemis en de financiering daarvan. Alles gaat inderdaad naar de raket en de bevondende ruimteschepen. En die lander moet nog maar een keertje op een naamiddag worden gebouwd en betaald blijkt het. Volgens mij was NASA ook heel blij dat er twee airlocks waren. Dat er zoveel ruimte was voor de peloten. Zo'n unit wil je toch ook graag aanschaffen? Ja, zeker. Bezos is nogal ver gegaan. Die heeft op een gegeven moment gezegd tegen NASA. Ik geef jullie twee miljard korting als ik nog een contract krijg. Ik wil allerlei onderzoeken zelf financieren. Maar tot op dit moment lijkt het niet gelukt. Hetgeen wil niet zeggen dat die ploeg niet toch gewoon doorgaat. Dan gaan ze zelf op de maan landen. Precies, inderdaad. Kijk, straks kan je in het gekste geval misschien ook gewoon wel een super heavy van SpaceX kopen. Om datgene te lanceren wat jij op de neuskegel wil zetten. Zo kun je alle combinaties maken. Ja, precies. Dus de vraag of ze dat willen natuurlijk. Als je een soort Space Race krijg je dan. Als er echt nog eens een doorbraak in denken en filosofie komt van jongens, samen komen we twee keer zover. Je weet het nooit. Als je kijkt wat er de afgelopen vijf jaar gebeurd is en veranderd is. Ja, durf ik niet te zeggen dat dat niet gaat gebeuren. In ieder geval was Jeff Bezos had dus twee argumenten. Eén was, jongens jullie zouden twee winnaars aanwijzen. Daarvan is gezegd, NASA had wel een voorkeur uitgesproken maar had dat niet toegezegd. Dus dat heeft dat GAO bepaald. En verder ging het ook over de redelijkheid van de keus van NASA. En ook daarvan is bepaald dat NASA geen onredelijk beslissing heeft genomen. Even afgezien van een of twee, maar de keus op zichzelf. Daar hadden ze het recht om die zo te maken. En dat is nu dus ook onheilbaar. Ja, zeker. Naar z'n aannemend natuurlijk, en dat weten ze, daar ben ik van overtuigd, een enorm risico als het gaat over schedule. We kennen allemaal de calendars die Musk hanteert. Ze maken zich nu afhankelijk. Dat is natuurlijk een groot nader. Je kan het donder opzeggen dat het allemaal langer gaat duren. Dit voorjaar zijn Musk. Voor 1 juli vliegt Spaceship 20 op Super Heavy. Ja, dat is niet gebeurd. Dat kunnen we misschien de komende twee maanden wel verwachten. Maar de tijdlijnen van Musk zijn beroemd en berucht. Wat dat betreft is er het geluk dat de mandaat van landen op de maanden in 2024 al langer van de agenda is. Ze zullen gaan landen als de hardware ervoor klaar is. Maar weet je daar helemaal niks mis mee? Dat hij daar zo'n haast achter is. Hij weet echt wel wat hij doet. Hij geeft aan 2024. Natuurlijk weten we allemaal, oké, dat is over drie jaar. Dat is echt snel. Maar het feit dat hij dat gaat roepen, dat zet Blue Origin aan de startplokken. Maar ook voornamelijk de overheden. NASA, ESA, JAXA, al die overheidsinstanties, al die ruimtevaartorganisaties. Die denken dan, hohoho, we moeten er achteraan rennen. Zeker, ze worden naar buiten. Dat is zo gezond. Als je dat ziet in de afgelopen zoveel jaar in de ruimtevaart. Er is echt tempo in gekomen. Ik denk echt dat Elon Musk daar eigenhandig een grote bijdrage aan heeft gehad. Want het is echt iedere keer, 2024. Of het nou lukt of niet. Je krijgt toch dat idee van, oh jongens, we moeten wel echt opschieten. En dan wordt het misschien, 2026, wat maakt dat nou uit? Uiteindelijk is iedereen meer in de ruimtevaart gaan investeren. Sneler gaan handelen. Dat is alleen maar gezond denk ik voor die industrie. Hij heeft echt die Amerikaanse benadering van, ik gooi mijn pet over de schutting. Dan moet ik er wel overheen. Hoe snel het dan gaat gebeuren, dat zien we wel. Je verwacht het van hem, dat hij van die te gekke tijdlijnen heeft. En de planning, dat allemaal krap is. Het past helemaal bij hem. De tolerantie, zowel voor dit soort zelfoverschatting als ook voor de fouten die je gemaakt hebt. Die is gigantisch. Er wordt hem veel gevund inderdaad. Hij is onlangs 50 jaar geworden. Hij heeft een groot feest in Boca Chica gegeven met veel vuurwerk. Het enige waar ik allebei stilsta is, ik hoop dat hij niet te veel hamburgers eet. Dat hij een beetje gezond leeft en dat hij inderdaad gewoon 85 gaat worden. Niet als Steve Jobs bij 55 de meelpout. Of gewoon vroeg sterft. Want als hij er niet is, is de droom weg. Dat is waar. Vind jij dat ook zo? Ja, dat denk ik echt. Hij is echt persoonlijk. Hij draagt de boel wel hoor. Niet alleen SpaceX trouwens. Nee, zeker. We gaan een beetje om de tijd denken. Had jij nog een onderwerp, nog een verhaal om te vertellen? Even denken. Ik kijk Luc even aan. Anders Luc. Ik heb er ook nog eentje in. Een paar kleine dingetjes. Het gaat weer over Blue Origin en SpaceX. Blue Origin is al een hele lange tijd bezig met de grote raket... die uiteindelijk voor het eerste spullen van Blue Origin in een baan om de aarde moet brengen. Daar zijn zij de New Glenn voor aan het ontwikkelen. Een grote raket waar we weinig van weten. Wat er nu naar buiten druppelt zijn verhalen over een intern project... een project dat Jarvis wordt genoemd om de tweede trap van New Glenn herbruikbaar te maken. En daarvoor, wat een verrassing, roesterijstaal te gebruiken. Zoals SpaceX ook al doet. Wat dat betreft, ook hier weer de invloed van SpaceX. Iedere één is ervan al overtuigd dat de enige manier om op een logische manier... aan ruimtevaart te doen is compleet herbruikbare lanceersystemen. Dan was er nog wat gedoe rondom de commerciële ruimtevluchten... die Bezos en Branson hebben gedaan. Wat mij opviel is dat er ontzettend veel kritiek is gekomen. Uit allerlei hoeken van mensen die zeggen, oeh, rijke luis gedoe. Dit heeft niets met wetenschap te maken. Waar dient dit voor? Ik moest toen ontzettend denken aan Kill Devil Hills in 1903 op 17 december. Toen twee broers, fietsenmakers van beroep, het voor elkaar kregen... om voor het eerst een gemotoriseerd vliegtuig te laten vliegen. Ook dat ging toen nergens over. Er was geen noodzaak om het te doen, maar ze wilden het gewoon graag. En ze hebben het zelf gefinancierd en het is er gelukt. En kijken wat het vliegtuig uiteindelijk heeft betekend voor economie... aan ontwikkeling en dat soort zaken. Dus ik heb zoiets van, deze projecten om toeristen mee naar de ruimte te nemen... zijn geadverteerd als toerisme. Ja, vind je het gek dat je dan geen wetenschap gaat doen daarboven? De discussie over de footprint vind ik zeer terecht. Alhoewel, choose your battles. Als dit niet meer mag, dan moeten we ook niet meer in een auto stappen die op benzine gaat. Nou, dat bijvoorbeeld. Mijn mening is, je moet niet met willekeur een toepassing uitkiezen en zeggen deze mag niet. Nee. Want of dat dan wel de meest effectieve of efficiënte manier is om het klimaatprobleem te bestrijden... je moet bepaalde vormen van energie belasten of daarmee stoppen. Maar toepassingen illegaal verklaar, dat is inzinn. Ga stimuleren, ga vliegtickets duurder maken en stop het geld wat je over hebt... in het ontwikkelen van elektrische aandrijving van vliegtuigen. Ik ben ervan overtuigd, zonder dat ik het kan voorrekenen, dat zonvakanties verbieden... vliegvakanties verbieden, een groter deel van de oplossingen van het klimaatprobleem is... dan het verbieden van ruimte toe. Ja, dat is volledig duidelijk. Ja precies. En ik denk dat wij daar als mensen in de ruimte vaart of interesseerd in de ruimte vaart... Ruimteaantuizaster, ja. Ik denk dat we daar ook een grote rol in spelen. Ik denk, stel dat Elon Musk zo'n vlucht had gedaan. Die had door en door uitgelegd wat er gebeurt, wat het nut daarvan is. Tuurlijk was er een Joyride-aspect aan geweest die mensen dan wel gaaf zouden vinden. En in dit geval is er alleen maar, kijk hij is ook miljardair, hij is ook. Maar zij hadden het zo anders aangepakt. Want nu hebben we het idee van twee miljardairs die gaan voor een Joyride... omdat ze niet uitleggen wat ze doen. Er worden systemen getest, er wordt van alles getest. Ik zie het helemaal niet als een Richard Bracken, het maakt me helemaal niks uit wie er in zit. Het gaat natuurlijk leuk als een Nederlander in zit met een Blue Orange en dat is heel tof. Dat vind ik leuk. Maar het is veel belangrijker wat er allemaal wordt getest. En er is weer een nieuw toestel voor het eerste getest, het eerste flytest... waar mensen in zitten voor een nieuw toestel. Dat is heel belangrijk. Ja, zeker. Dus het informeren van het publiek en wat er nou gebeurt, waarom dit zo belangrijk is. En als wij dat weglaten, of nee als zij dat weglaten moet ik zeggen... dan gaan mensen speculeren en dan gaan ze alle redenen bedenken. Inderdaad het footprint, maar ook van waarom stop je dat geld niet in armoede. Alsof dat geld, als dat niet naar ruimtesvaart gaat, dat wij het dan van de... dat de ruimtesvaart het van de ontwikkelingslanden steelt. Want zo werkt dat allemaal niet. Maar ik denk als wij dan informatie daar weglaten, dan gaat het publiek nadenken. Media gaat er allemaal over speculeren. En speculeren is soms leuk, ik weet dat jij van speculeren houdt, maar... Absoluut. Je moet wel een beetje correct blijven. Vooral dit soort... Zo heb je al die negatieve berichten inderdaad, dat is jammer. Nou ja, wat dat betreft komt er misschien een herkansing. Want Musk heeft wel degelijk een kaartje gekocht. Hij gaat met Branson vliegen, wanneer weten we niet. Maar dat moet wel gebeuren. Met Spex kan hij niet in dat geval. Nee, nee. De concurrentie te houden. Laatste dingetje nog over die ruimtetouristen. Ze hebben allemaal mooie speldjes gekregen. Wings, maar geen officiële. Niet van de Federal Aviation Authority. Nou, het is dus grappig, op zo rond de dagen dat de vlucht van Blue Origin plaatsvond... heeft de FII de regels aangescherpt om jezelf astronaut te mogen noemen. Hebben ze dat om deze reden gedaan? Het zou mij niet verbazen. Gemeen van ze. Ja, een nieuwe regel is nu, je moet een taak hebben. Een bijdrage brengen. Een wetenschappelijke taak. Een soort testvlucht zijn. En nou, dus geen officiële astronautenwings. Natuurlijk, die hele discussie loopt nog steeds. 80 kilometer, 100 kilometer. Ik heb ze iets van, laten we dat nou anders benaderen. Ruimtevaart wordt door de meesten gedefinieerd als in een baan om de aarde zijn. Nou, daar moet je een bepaalde snelheid voor hebben. Als we het nou eens gewoon op die snelheid definiëren, dan ben je van alles af. 28.000 kilometer per uur, dan ben je in een baan om de aarde, dan mag je jezelf astronaut noemen. Oké, maar dan telt het opstijgen dus niet. Dan telt zo'n korte parabolvlucht, zoals Branson en Bezos hebben gedaan, telt gewoon niet meer. Kijk, het offer is dat we inderdaad de ruimtevaartgeschiedenis dan een klein beetje moeten aanpassen. De eerste twee Amerikaanse astronauten zouden dan geen astronaut meer zijn. Er zijn zelfs mensen die zeggen van, ja, je bent pas... Heb je het dan over Shepard en Glenn? Shepard en Grissom. Oké. Sommigen zeggen van, je mag jezelf pas ruimtevaart noemen als je één volledige cirkel om de aarde hebt gemaakt. Het historische probleem daarbij is dat Joerika Karin dat niet heeft gedaan. Die heeft net niet een volledige orbit gemaakt. Om die uit de historieboeken te schrappen, gaat mij net iets te ver. Het term astronaut is toch eigenlijk best wel gewoon duidelijk. Het heeft toch iets, als je zelfs niet met een beroep... Ik denk dat het heel simpel is als je getraind bent om al die dingen te kunnen doen. Daarom vind ik het zo kort door de bocht dat zo'n beest al zegt, we're trained. En dan heeft hij het over een persoon die een week voor zijn vlucht een telefoontje krijgt. Je kan mee. We're trained, helemaal niet. Je zet de sluizen ook open. Iedereen die dan straks een kaartje koopt, die krijgt die astronaut doen. Dat wil je uiteraard niet, zou ik zeggen. Dat devaluëert. De training gaat waarschijnlijk over hoe je eruit ziet, wat je allemaal kan doen, wat je allemaal kan doen. Wat doen alle klopjes. Je kan je nooit aanraken trouwens. En hoe gaat de deur? Je krijgt wat simpels. Maar als je dat ding niet weet te vliegen... Niet alle astronauten vliegen ook een sois. Of zo werkt het ook niet. Maar die mensen worden een jaar lang basic training. En daarna nog een missiespecifieke training. En dan ben je... Het zijn zulke capabele mensen. Ik heb met heel veel ESA astronauten mogen werken natuurlijk. Maar ook Apollo astronauten mogen ontmoeten. Gesprekken mee hebben. En dan kijk je dan van... Ja, Jeff Bezos is een astronaut. Nee. Zo werkt dat niet. Niet omdat hij niet ver genoeg of niet hoog genoeg. Als je er al een vraagteken bij hebt, dan is het toch wel geen astronaut. Misschien is dat wel goed genoeg. Oké, we hebben twee mogelijke criteria. Opleiding, diploma misschien. Snelheid. Dat gaan we officieel indienen. Ik ben heel benieuwd hoe de luisteraars daar op reageren. Laat het ons eens weten. Ik heb nog even één dingetje. Daar hebben we het hier ook eerder over gehad. Starlink. Functioneert intussen redelijk. De internet service van Elon Musk. Daar heb je hem weer. Twee Nederlandse gasten van de site Voice.nl. Mark en Wouter. Die hebben Starlink getest. En hebben de bevinding dat dat allemaal best goed werkt. Het is nog wel schrikbaar en duur zeggen ze. Zeker voor mensen in ontwikkelingslanden. Die daar best profijt van zouden kunnen hebben. Het belangrijkste nadeel is dat op dit moment nog een geofans geldt. Dus als je vanaf een bepaalde postcode een abonnement neemt. Dan zorgt Starlink ervoor dat alleen in jouw postcode gebied die internetverbinding werkt. Dus het werkt niet op een rijdende auto. Het werkt niet als je het meeneemt naar de camping in Frankrijk. Dat zal op een duur misschien wel goed komen. Maar nu in elk geval nog niet. En er is een probleem. Lijkt het met de warmteproductie. Schotel gebruikt 180 watt. En gaat uit als hij warmer wordt dan 50 graden. Dus zet je hem op een dak in de zon. En het is een warme zomerdag. En de zon staat er ook nog eens een keertje op. En hij werkt. Dan kan hij uitvallen. Dat zijn een paar bevindingen van Wouter en Frank van Voice.nl. Leuk om even door te geven. Dominika, doe heen. Jullie ook. Mooi zo. Dan was dit Space Cowboys 75. Dankjewel Charizat Timman. Leuk dat jullie er was. Leuk om er bij te zijn. Ik vreug hem tot de volgende keer. Luc van den Abeelen ook. Iedereen die geluisterd heeft. Bedankt. En heel graag tot de volgende keer. Tot de volgende Space Cowboys. Dag allemaal. ***