Einde van iconische radiotelescoop, China haalt maanmonsters, raket op zonneënergie

Hartelijk welkom bij Space Cowboys volgens mij is het aflevering 61 en ik verwelkom Luc van den Abeelen. Hoi Luc. Hallo. En ik verwelkom onze nieuwe aanwinst, Michel van Baal. Goeiedag, hallo. Dag Michel. Hanging welkom. Je bent, zoals je in je eigen persoonsbeschrijving op internet weergeeft, een verdwaald ruimtevaartingenieur. Leg eens uit. Ja dat klopt inderdaad. Ik heb ruimtevaart gestudeerd, dus dat is mijn oorspronkelijke achtergrond, maar ik ben daarna in de communicatie beland. Overigens na tien jaar voor de Europese ruimtevaartorganisatie ESA te hebben gewerkt. Ik was tijdelang de communicatiemand achter André Kuipers, om het zo maar even te zeggen. En daarna ben ik iets verder van de ruimtevaart weg verdwaald, maar ik heb wel altijd warme belangstelling gehouden voor het veld en wat er allemaal hier gebeurt. Maar met name vaak ook de politieke aspecten ervan. Oh ja, ja. Nou, prettige kennis te maken. Nou, wij kennen elkaar natuurlijk al lang, maar dat zeg ik namens de luisteraars. Leuk dat je erbij bent. En ik stel voor dat we even een rondje maken wat we in petto hebben voor iedereen. Even iets eruit pikken. Luc, wat heb jij bijvoorbeeld? Crew-1, de eerste operationele missie van de Crew Dragon, is naar ISS gevlogen. Vervolgens heeft China een hele belangrijke lancering gedaan. Belangrijke missie Chang 5 naar de Maan. En er zijn vertragingen op allerlei gebieden. Oké, Michel en jij? Ja, ik heb vier dingetjes. Ik zou het even met jullie over Vega willen hebben, want er was op 27 november een lancering en die is jammerlijk mislukt. En dat was al zo'n zo'n moeizam geval in mijn beleving. In de categorie ellende moeten we, hoewel het niet echt ruimtevaart is, even stilstaan bij het definitieve afscheid van de Arecibo-telefoon. Ja, zeker. Of niet zo uitspreek, maar daar moeten we denk ik even een requiem aan wijden. Ja, zeker. Het even over minder spannend Sentinel-6 hebben, maar niet onbelangrijk. En heel even als we tijd hebben over de podcast 13 Minutes to the Moon, want ik begreep dat jullie daar nog nooit over gehad hadden. Nee, dat is waar. Dus een goed plan om dat te doen. En ik heb de laatste lot gevallen van OneWeb, dat door de Britse overheid is overgenomen. En vooral, dat vind ik een heel erg leuk onderwerp, een raket op zonne-energie. Dan vraag je af wat je je daarbij moet voorstellen, dat ga ik nu niet verklappen, dat is een mooie cliffhanger. Nou, dat houdt me spannend. Oké, Luc, kom jij maar eens door met je eerste onderwerp. Ja, nou, het is eindelijk begonnen, het nieuwe tijdperk in de Amerikaanse bemande ruimtevaart. Astronauten gaan voortaan op commerciele vluchten hun weg vinden naar het International Space Station. Op 15 november is dat voor het eerst gebeurd. De Crew Dragon Resilience vertrok die nacht. Het was een latertje voor Nederlandse kijkers. Met vier astronauten aan boord, drie Amerikanen en één Japaner. En die gaan een half jaar aan boord van het International Space Station verblijven. Ze hebben er zo'n 28 uur over gedaan om ISS te bereiken. Dat had sneller gekund. Als het weer niet een dagje vertraging had veroorzaakt, dan had ze de trip in acht uur kunnen maken. Nu hebben ze de tijd gehad om uitgebreid het ruimteschip van binnen aan de kijkers op aarde te laten zien. En een beetje te spelen met Baby Yoda, de Child uit de nieuwe Star Wars serie The Mandalorian. Een klein pluusje beest die zij als zogenaamde Zero-G Indicator mee hadden genomen. Ik denk dat Amazon weer goede zaken doet, zo kort voor Thanksgiving en Kerst. Het zijn altijd hele gewilde objecten, dat soort speeltjes die in de ruimte meegaan. Worden er nog reclamecontracten voor afgesloten volgens jou? Ik had begrepen dat het ruimtestation vaker betrokken zou worden bij commerciële projecten. Zou dit daar een onderdeel van zijn? Misschien wel, het zou zomaar kunnen. Onder astronautie kom je ontzettend veel science fiction fans tegen. De thema's horen bijna onverbrekelijk bij elkaar. Maar het zou me niks verbazen als er ook nog een contractje op de achtergrond zit. Er komt een dag dat het eerste afdeling Sales zich hiermee gaat bezighouden. Ik hoop dat dat nog niet zo ver. Dat zou zomaar kunnen inderdaad. SpaceX is wat dat betreft lekker op stoom. Het is een eerste missionele missie. Daar wordt vanuit de hoek van LASA nog een beetje voorzichtig over gedaan. Het blijft best een splinternieuwe vaartuig. Dat moet zich echt nog bewijzen. Nog een hele hoop uren moet maken in de ruimte. Maar in ieder geval zijn er na de lanceeringsnaam nauwelijks problemen geweest. De vlucht naar het ruimtesation, inclusief het koppelen en overstappen, zijn perfect verlopen. Dat betreft dat Boeing op het ogenblik even zit nakijken. Die hebben de concurrente capsule Starliner in ontwikkeling. Die een jaar geleden een onvertuindelijk eerste onderman de vlucht maakte. Software raakte totaal niet meer. Er was enorm veel brandstof waardoor het ruimtesation niet kon bereiken. Een herhaling van die testvlucht zit misschien voor aandacht maand, maar waarschijnlijk voor pas januari volgend jaar in de pijplijn. De eerste beman de vlucht gaat dan pas volgende zomer plaatsvinden. Boeing loopt op het ogenblik ruim anderhalf jaar achter op SpaceX. Dat is natuurlijk een grote tegenvaller voor ze. Dank je wel. Michel, jouw eerste onderwerp. Laten we dan maar even beginnen bij de deur telescoop. Het grondonderwerp. Helaas hebben ze deze maand moeten besluiten dat ze de Arecibo... Ik dacht dat het Arecibo was. Dat dacht ik ook. Houd het daarop. De Arecibo telescoop gaan ontmantelen. Het is een icoon, het ding bestand uit 1963. Bij iedereen is het bekend omdat hij in een heleboel van de wereld... ...filmstuff figureert. Bekend is de Golden Eye. Maar ook in de beroemde onder ons soort mensen bekende film Contact. Ook in Species. Contact naar de roman van Carl Sagan. Dat wil ik bijzeggen. Het was tot 2016 de eerste filmstuff die we hebben. En niet omheen. Tot 2016 was het de grootste radiotelescoop van de wereld. Met 305 meter tot de Chinese 500 meter telescoop in gebruik namen. Het is gebouwd in een natuurlijke holte in het landschap. Het is niet een radiotelescoop met zo'n schotel op een statief. Het is een natuurlijke glorring in het landschap waar ze een telescoop van hebben kunnen maken. Het is een soort put van deze grote lag. Daar hebben ze hem in gebouwd. Alleen is hij in 2017 al door de Orcaan Maria zwaar beschadigd geraakt. Nu zijn er recent een aantal kabels gebroken van het telescoop. Daardoor stukken ze in gesport. Na onderzoek hebben ze geconcudeerd dat het ding niet meer te redden is. Dat is wel een momentje waar we even bij stil moeten staan. Weet je ook wat ze nu... Sorry. Michel, weet je wat ze nu mee gaan doen? Sorry, Luc, ga je gang. Het is ontzettend zonde. Het lijkt onvermijdelijk. En weet Michel waarom het ding niet gered kan worden? Ik weet dat niet precies. Er staat iets dermate op. Ze zeggen dat het te gevaarlijk is om mensen onder te sturen om dingen te fixen. Dat heeft met de risico's voor de mensen die het moeten doen. Ze zeggen dat het niet meer te fixen is. Ik had begrepen dat het een beetje te vergelijken is met een fietswiel. Alle spaken staan onder spanning. Dat geeft de stevigheid aan de structuur. Nu er een paar spancabels zijn gebroken, staat een groot deel van die schotel onder spanning. Ze weten niet meer wat er gebeurt als ze er aan gaan vogelen. Ik dacht dat het zelfs zo was dat het zaakje niet konden onderzoeken... zonder onafwaardbaar gevaar voor degene die dat aan zou moeten doen. Dus dat het daarom wordt besloten om maar gewoon mee te stoppen. Je moet je afvragen wat het best wel een oud apparaat is. Hoeveel waarde heeft het nog om daar heel veel geld in te stoppen? Die afweging moet je ook wel maken. Ik wilde het nog even hebben over de Arecibo boodschap van 1974. Ik weet niet of dat je nog wat zegt. Dat ding is ook beroemd omdat we hem voor het eerst gebruikt hebben... om een boodschap van de mensheid in te sturen. Wat ik persoonlijk een heel stom idee vind. Waarom vind je dat? Ten eerste is het wel zo dat het vrij naïef is. Als je een plaatje zou maken van de melkwegstelsel... en je tekent dan het gebiedje uit wat intussen na 46 jaar... waar die boodschap al is, het gebied wat die boodschap heeft bereikt... dat ga je op een kaart van de melkweg niet kunnen vinden. Het is natuurlijk een extreem klein gebied. Maar het tweede is ook dat je aanneemt dat de ontvanger een vrolijke Frans is... die denkt dat is leuk, we gaan eens even kennis maken. En ze kunnen ook zeggen... daar zou ook een geavanceerde beschaving kunnen zitten... die denkt wat is dat van zoetje mieren, die gaan we even uit trappen. Het is niet vrij van risico, zullen we maar zeggen. Daar hebben we ook verstandige filosofen en astronomen dingen over gezegd. Zoals in eerste plaats een beschaving die wij kunnen bereiken... die dan vrijwel zeker veel verder zijn dan wij, want wij zijn er nog maar zo kort. Het is erg onwaarschijnlijk dat een beschaving korter zou zijn dan wij... en toch onze boodschap zou kunnen ontvangen. En bovendien is er de waarneming dat een verder gevorderde beschaving... die een minder verder gevorderde beschaving ontmoet... die gaat altijd de minder verder gevorderde beschaving onderdrukken. Dat is op aarde tenminste altijd gebeurd. Maar blijkbaar waren ze daar in 1974 nog niet zo ver wat dat betreft. Nee, inderdaad. Maar gelukkig zou ik dan bijna zeggen dat deze telescoop... die had natuurlijk wel een nadeel dat hij niet op een statief stond. Hij kon maar een heel beperkt deel van de hemel zien. Dus wat dat betreft heeft die boodschap ook maar een heel beperkt deel van de hemel kunnen bereiken. Ja, precies. Dat is ook een beperking van dat ding. En is het ook een beperking van dat ding dat deze telescoop... een belangrijke bijdrage in bepaalde ontdekkingen heeft gehad? Ja, nou, een van de opmerkelijkste is dat ze ermee de dagduur van Mercurius hebben vastgesteld. Dus die had al net heel lang gedacht dat hij 88 dagen was. Maar bleek uit de metingen van deze telescoop dat Mercurius dag 59 dagen duurt. Ik denk dat dat ongeveer hetzelfde is als een omloop om de zon. Dus ik dacht dat een jaar korter was dan een dag bij Mercurius. Maar als genomen weten het beter dan ik, denk ik. Dat is één van de wetenschappelijke ontdekkingen. En hij schijnt er vrij recent nog ergens te begin deze eeuw... hebben ze nog een ontdekking gedaan over maandeis. Dus ijs op het ploeg van de maan, waar die ook een bijdrage aan had geleverd. Ja, dat is wel degelijk. Nou, heeft ze besproken best verdiend. Dan is het toch jammer dat we het ding niet gewoon over een paar jaar als toeristen hadden kunnen bekijken. We kunnen dan alleen nog maar naar die put in het landschap staren. Gaan ze hem echt helemaal slopen en verwijderen? Of gaan ze er ook nog iets van over? Dat kan natuurlijk ook, dat je hem gewoon laat rotten, zeg maar, daar in de jungle. Wat is in Puerto Rico, hadden we nog niet eens gezegd. Dus je kunt hem natuurlijk ook gewoon achterlaten en hem tot monument uitroepen? Ja, de Fransen zouden dat doen, weet ik uit ervaring. Ik moet stagiaire in Kourou, in Frans Guiana. Misschien straks bij Vega komen we er nog even op. En daar staat alles er gewoon nog. Puerto Rico is eigenlijk Amerikaan, he? Of die dat ook doen, nou ja, moeten we maar twee van wachten. Ja, misschien heeft het ook weer iets romantisch... om dan over een aantal jaren een totaal overwoekerde, grote technische installatie in de jungle te hebben. Precies. Dat kan ook zijn charme weer hebben. Zeker. Oké, dat was Arecibo. Dankjewel, Michel. Het verhaal dat ik dus heb over de raket aangedreven door zonne-energie, heeft een van jullie daar al van gehoord? Of is het helemaal nieuw voor jullie? Ik neem aan dat dit in space is, toch? Vertel. Ja, daar heb je gelijk in. Want je kunt je inderdaad moeilijk voorstellen dat je een raket hebt en daar monteer je zonnecellen op en dat die dan zou opstijgen. Dat is één van de dingen waar je onmiddellijk van aanvoelt dat dat eigenlijk niet kan. Dus wat is het idee? Het idee is, en het is bedoeld voor een interstellaire missie. Die dus de interstellaire ruimte voorbij Pluto zou moeten kunnen bereiken in een redelijke tijd. Je weet, de Voyagers hebben daar 30 jaar of zo over gedaan voor zoverwaarde. En dat is eigenlijk te lang, want dat is meer dan de carrière van een astronoom. Dat is dan weer onhandig, want je wilt dat iemand die die missie bedenkt en misschien ook de resultaten van zal kunnen zien. Dus zo'n missie moet een beetje harder gaan dan de Voyager. En hoe zou je dat kunnen bereiken? Nou, het idee is om een of andere zonde te maken met een hitteschild. Die stuur je dan in eerste instantie naar de zon toe. En je zorgt dat er aan boord voldoende aanwezig is van een of andere materiaal, een gas of een luïstof. En de experimenten op aarde worden gedaan met helium om te kijken of het principe werkt, en dat is waarschijnlijk het geval. Het idee is waarschijnlijk dat als je zo afschiet naar de ruimte dat dan waterstof aan boord zou zijn. En verder is het eigenlijk vrij eenvoudig te begrijpen dat hitteschild in de eerste plaats is om het ding te beschermen als je naar de zon toe schiet. Maar bovendien wordt het gloeiend heet. En daar pomp je dan het materiaal, zeg even Marks Halver, die waterstof, die wordt dus heet tot op het explosief aan toe. En dat laat je dus ergens naar buiten. En dan heb je een soort straalmotor. Ja, precies. En het enige wat je dan nog moet testen is, kan je de zaak voldoende versnellen. Meer dus dan bijvoorbeeld met raketmotoren, of goedkoper dan met raketmotoren. Kun je daar voldoende snelheid mee bereiken. En de eerste aanwijzingen zijn dat dat het geval is. Het wordt gedaan bij de Johns Hopkins University. En daarvan dan het natuurkundig laboratorium of zo. Dat kan ik even niet zien. Maar het idee is om dan dat ding een snelheid te kunnen geven van ongeveer 300.000 kilometer per uur. Niet per seconde, want dat is lichtsnelheid, maar 300.000 kilometer per uur. En ter vergelijking, de Voyager doet het met 30.000, nee sorry, 35.000 milen, dus 45.000 kilometer per uur. Dus ongeveer zes keer zo snel als de Voyager. Dat is een belangrijk voordeel inderdaad. Aan de technische omschrijving te horen heb ik wel eens iets van, ik denk dat het goed is dat dit voor onbemanende toestellen wordt gebruikt. Want inderdaad waterstof tot explosietemperaturen, daar zit nog wel een risico aan. Zolang je daar de zuurstof bij uit de buurt houdt, moet dat redelijk goed kunnen. En dat is in de ruimte natuurlijk een stuk makkelijker dan op aarde. Voor de rest, je hebt natuurlijk ook als je mensen erbij zou hebben, maar dat is inderdaad niet het plan, dan zou je zuurstof nodig hebben, maar dan heb je dat wel in separate tanks. Ik heb nog een ander beswaar, jongens. Want ik zie dat als baanmechanicus, dat is natuurlijk mijn achtergrond, het bereiken vanaf de aarde van een baan heel dicht bij de zon is best wel moeilijk. En vraagt om een behoorlijk grote investering in delta V, om het zo maar even te zeggen. Je gaat eerst heel veel moeite doen om iets bij de zon te krijgen. Waarbij ik me nu wel afvraag, als je nou al die moeite zou doen om meteen delta V in dat ding te pompen, ben je dan niet efficiënt op bezig. Om meteen de goede kant op te schieten bedoel je dus eigenlijk. Ik ben wel een beetje zeptis of dit een goed idee is, maar het is wel een interessante gedachte. Ik ben natuurkundig en ik weet dus dat als je iets naar de zon schiet, en hij maakt dan een rondje rond de zon en hij vliegt weer weg, dan komt hij aan de andere kant vandaan met dezelfde snelheid. Dus je krijgt die snelheid altijd weer terug. Plus wat je onderweg erbij hebt gekregen. Je kunt inderdaad over de opvlak van de zon schieten, daar heb je inderdaad wel gelijk in. Toch vraag ik me wel af of dat de efficiëntste manier is om het te doen. Maar oké, laten we zien. Ik kan je nog even vertellen de gedachten hierover zijn om dat ding tot aan een miljoen meil, ja die meilen de hele tijd in dat stuk, want ik heb geluisterd anderhalf miljoen kilometer van de zon te schieten. Dus dat is de dichtste nadering. En ter vergelijking de NASA Parker Solar Probe, die komt niet dichterbij dan 6 miljoen kilometer. Dus het wordt inderdaad een zeer dichte nadering. Even terug op wat je net zei, want het is wel een interessante gedachte. Het punt is wel, je hebt in de banen om de aarde natuurlijk al 30 kilometer per seconde te pakken. En wil je naar de zon, dan moet je eerst remmen. Dus je zult een deel van de snelheid die de aarde al heeft als het ware eruit moet halen, anders kom je nooit in de buurt van de zon. Dus je gaat eerst verrechtselijk vooraf remmen. Ik begrijp wat je bedoelt. En dat is de vraag of dat nou een efficiënte manier is om het te doen. Maar het is een interessante gedachte. En de enige vraag is inderdaad, kun je met deze technologie voldoende snelheid winnen om wat jij nu net zegt Michel, om dat weer te compenseren. En veel meer dan dat zodat je die 450.000 kilometer per uur gaat halen. Nou, ik ben benieuwd naar de eerste experimenten. Dat zeker. Ja, goed. Well, Luc, jouw volgende onderwerp. Nou ja, wat mij betreft eigenlijk een beetje het hoofdonderwerp voor mijn bijdrage. Ik ben hier heel enthousiast over. De Chinezen gaan maanstenen ophalen. Nou, dat is niet gigantisch nieuw. Natuurlijk hebben de Apollo-astronauten al een paar honderd kilo maanstenen mee naar aarde gebracht. En de Russen hebben dat onbemanct gedaan al in de jaren zeventig, voor het laatst in 1976. Nu staat China op het punt om dat te proberen. 23 november, correctie, is een Lange Mars 5 raket met de Chang 5 gelanceerd. Het is de sterkste raket die de Chinezen op het ogenblik tot hun beschikking hebben. En gelukkig ging alles goed. Het was de vierde of vijfde vlucht van de raket. En er zijn wel wat problemen geweest in het verleden. Dus een bevestiging dat ze de techniek van de Lange Mars 5 raket helemaal onder controle hebben. Maar nu wordt het enorm spannend. De Chinezen hebben een hele bijzondere architectuur gekozen om de spulletjes uit het maanoppervlak naar aarde te krijgen. Er zitten heel veel stapjes tussen. En vooral een hele hoop mechanische toestanden. En ook een hele hoop toestanden die natuurlijk, vooral als je het een eerste keer probeert, enorm veel risicopunten met zich meebrengen. Waar het fout zou kunnen gaan. De update van vandaag, van 25 november, is dat er gisteren en vandaag kleine correcties zijn uitgevoerd aan de baan van het raamteschip. En is hij ook al onderweg naar de maan of is hij nog in de baan op de aarde? Nee, hij is al onderweg. Hij is al 300.000 kilometer ver van de aarde. Dus hij heeft het grootste stuk er eigenlijk al op zitten. Op 28 november moet hij dan gaan dalen naar een baan onder maan van 200 kilometer hoogte. En als alles goed gaat zou hij dan op 30 november moeten landen. Dat betekent dus dat het raamteschip sowieso al in twee onderdelen is uiteindig gehaald op dat moment. En in totaal bestaat het eigenlijk uit vier losse onderdelen. Je hebt een motorblok waar de zonnepanelen aan zitten. Koeling, navigatie en dat soort toestanden. Daarop gemonteerd zit eigenlijk een schaalmodel van de teruggekapsule van het Cejus-ruimteschip. Hij heeft exact diezelfde vorm. En dan is er daar bovenop een soort kegel geplaatst waarop het landingsvaartuig zit. En dat bestaat ook weer uit twee delen. Het grootste blok met de motoren om de boel af te remmen. En daar bovenop een klein robotje met een boorinstallatie en ook een grijparm. Want dat is de manier waarop ze het willen gaan doen. Ze gaan tot twee meter diepte de maanbodem inboren. En dan is er een robotarm die het een en ander aan stenen gaat verzamelen. Daar hebben ze dan twee dagen de tijd voor om dat allemaal te doen. Al die monsters moeten dan in een container worden gebracht. En vervolgens, als het goed gaat op 2 december, gaat dan het bovenste deel van dat landingsvaartuig weer de lucht in. Om het moederschip weer op te zoeken. Daar moet het dan mee koppelen. Vervolgens moet die container van het landingsvaartuig in de teruggeercapsule worden geschooven. En vervolgens moet het moederschip weer richting aarde gaan koersen. Nou, als dat allemaal is goed gegaan... Ik kan zeggen... ...zou op 16 december de capsule weer terug moeten zijn op aarde. Maar, nou ja, zoals gezegd... Welke datum, dat miste ik even, welke datum, Luc? 16 december. Dan zouden we de spullen op aarde moeten hebben. Korte missie. Ja, zeker. Het is snel. En, zoals gezegd, behoorlijk complex. Dit is niet gering wat de Chinezen proberen. Nu is het geen single point of failure, maar multiple points of failure. Ja, ik zal het inderdaad ook in de show notes zetten. Er is een mooie animatie, een computeranimatie gemaakt van al die stappen en hoe die missie eruit ziet. Het ziet er prachtig uit, maar ik moet eerlijk zeggen dat ik er verschrikkelijk nerveus van word. Want als je ziet hoeveel stekkerdjes er losgetrokken moeten worden, hoeveel armpjes er moeten worden gebruikt... ...om dingen te ontkoppelen en vast te maken. Wat dat betreft hadden de Russen het misschien wel heel simpel, maar ontzettend effectief aangepakt. Daar was het ding wat op de maanden landde tegelijkertijd ook gewoon het ruimteschip wat terug naar aarde zou vliegen... ...en de terugkeurcapsule. Dus als dit lukt, dan is het echt wel een mega prestatie van de Chinese engineers. Het is niet gering wat ze aan het proberen zijn. Als dit allemaal goed gaat, dan zal er zeker een tweede soort gelijke missie volgen. Want de Chinese zijn wel zo slim geweest om gelijk maar twee van deze ruimtevaartuigen te bouwen. Als dit mis gaat, kunnen ze de missie opnieuw proberen. Gaat alles goed, dan hebben ze een bonus en kunnen ze bijvoorbeeld op de Zuidpool landen... ...om te proberen om daar een monster op te halen. Heb je enig idee wat ze willen weten? Ik denk dat het ze niet direct gaat om de wetenschappelijke opbrengst van het bekijken van die stenen. Zoals je zegt... Zoals prestigie? Ja, niet zozeer prestigie, alhoewel dat in de Chinese ruimtevaart wel degelijk meespelt. Maar ik denk dat het hen vooral gaat om het beheersen van de techniek. Ze willen zo veel mogelijk space engineering tot hun kennis gaan maken. Want ja, ze hebben natuurlijk grote plannen. Uiteindelijk is het doel om een Chinese op de maan te zetten. Om er met bemensing, zoals het tegenwoordig heet, naartoe te gaan. En verder, de Chinese willen van alles gaan bouwen in de ruimte. In dat kader, de eerstvolgende Lange Mars 5 lanceering is ook alweer een hele belangrijke. Want die gaat dan het basisstuk van het Chinese ruimtsation Tiangong omhoog brengen. Wat dat betreft, volgend jaar heel druk. Dat Chinese station moet in onderdelen worden opgebouwd. Er gaan onbemande vrachtvaartuigen naartoe. Chinese astronauten zullen er bezoeken aan gaan brengen. En de verdere planning van hoe ze met de maan omgaan zal volgend jaar ook duidelijk worden. Dus een enorm interessante en boeiend missie deze. En Michel, ik hoorde jou ook ademharen. Ben je het er mee eens dat ze in feite aan het oefenen zijn met deze missie? Ja, ik denk het ook hoor. Want zoals Luc terecht zegt, het gaat ze waarschijnlijk in mindere mate om de wetenschap. Maar dit is ook de technologie die je moet beheersen als je iets daadwerkelijk bemand wilt doen. Want een paar stenen ophalen kun je inderdaad op de Russische... Ik ben een groot fan van de Russische ruimtevaart. Maar op de keep it simple manier doen. Alleen dat is niet wat hier de ambitie is. Ze willen uiteindelijk in staat zijn om met deze technologie ook die stap naar bemand te kunnen maken. En dat is natuurlijk wel de zekere prestige. Wat ik er trouwens opvallend aan vond, is dat de Chinezen blijkbaar ook beland zijn bij het punt dat ze livestreams doen voor dit soort dingen. Ja, zeker. Dat is wel bijzonder. Want in het verleden waren ze... India gaat zelfs voor India trouwens. Dat zijn landen die heel terughoudend zijn. Laten we eerst maar kijken of het lukt en dan doen we daarna de PR wel. En ze hebben blijkbaar toch de stap gemaakt van we doen het live. En dat is ook wel bijzonder. Ja, ik heb het inderdaad... Ja, dat moet jij als communicatieman Michel ook interessant vinden. Ja, maar het heeft natuurlijk ook niet vrij veel risico's. Precies. Nee, zeker. Wat dat betreft is het wel opvallend dat ze een periode hebben gehad. Dat ze heel uitgebreid vooral hun bemannde vluchten in alle openheid deden. Af en toe had ik het idee van we krijgen nu meer te zien dan bij vergelijkbare missies van NASA. Urenlang de voorbereiding van de astronauten, de bus inklimmen, de tocht naar het lanceerplatform, het aan boord gaan van het ruimteschip, alles werd in beeld gebracht. Toen werd dat ineens afgekapt onder het mond van ja, ruimtevaart moet gewoon routine worden. En we willen niet dat elke astronaut direct een held wordt. Dus we gaan het allemaal wel laten zien, maar niet meer live. En vandaar dat het me nogal verbaasde dat ik inderdaad gewoon naar de Engelstalige Chinese TV heb kunnen kijken, waar de boel totaal uitgebreid en live of misschien semi-live werd gedaan. Want er werd hier en daar wel gezegd van het zou kunnen dat de hele uitzending met 30 seconden vertraging wordt gedaan. Dat heb je dan niet zo ontzettend door. Maar dan mocht er iets fout gaan, dan kan de regie altijd nog wegschakelen op het moment dat er een risico is dat je een exploderende raket in beeld krijgt. En dat is toch inderdaad iets wat China liever niet toont. Misschien hebben ze wel zonder dat wij het weten zo'n 7 seconden vertraging, wat in Amerikaanse uitzendingen ook vaak is, maar dan om obsceniteiten te vermijden. Misschien hebben ze ook wel dat iemand nog net op tijd op een knop kan drukken. Precies, het zou me niks verbazen. Ja, oké. Michel, jouw volgende onderwerp. Ja, ik maak een bruggetje van... Luc had het net over de complexiteit van die lander en de vele snoertjes die daar op de goede plekken vast moeten. Daar is een mooi bruggetje naar Vega, de raket lanceren tot 17 november, want daar zaten een paar snoertjes niet op de goede plek. En dat is natuurlijk... Eerst even terug naar wat er genaamd is. De Vega is een Italiaanse raket, hè? Ja, het is officieel de Europese kleine raket die eind vorige eeuw toen besloten is om dat ding te gaan bouwen. Dat was toen eigenlijk in allereerlijkheid al best een beetje een omstreden besluit, omdat die Italianen wilden dat heel graag. En dan krijg je een soort powerplay tussen landen van het type, als jij niet meedoet met mijn volkere project, dan doe ik niet mee met jouw aardobservatie-ding. En de Italianen hebben Vega wel een beetje doorheen gedrukt met de hulp van de Fransen, terwijl er toch ook op dat moment al wel geluiden waren van is dat eigenlijk wel een zinvolle raket als je kijkt naar de verwachte lancerenmarkt waar je op moet gaan werken, waar natuurlijk de Russen in dit segment kleine raketten met omgebouwde ICBM's, zeg maar, heel waag, tegen hele lage kosten konden lanceren. Het was toen al wel duidelijk dat er ontwikkelingen waren. Je kon SpaceX natuurlijk niet voorzien, maar dat die markt wel heel druk ging worden. En nu zit je inderdaad met een raket die in alle eerlijkheid, als je gewoon kijkt naar wat kost het ding en wat kun je ermee, waarvan je moet afvragen of die competitief in de markt is. Maar ja, access to space is nu eenmaal belangrijk, maar ja, dan moet hij het wel goed doen. Op de 17e vorige week, dinsdag, ging er een lancering verkeerd om ook in alle eerlijkheid wel een heel knullige reden, want ze hadden, voor wie het nu bekend is, een aantal van de kabels die van het controle systeem gaan naar de trust actuators, dat zijn de beweegbare delen waarmee je de straalpijp moet richten, die hadden ze verkeerd om aangesloten. Dus de draad die naar de ene actuator moest, die zat op de andere en vice versa. En wat er met zo'n raket gebeurt, dat is eigenlijk een beetje een stabilisatie, je kunt het vergelijken met het op je hand stabiliseren van de basisdeel, dan moet je continu corrigeren en dat gebeurt in de raket. De raket is eigenlijk constant bezig met die trust actuators om dat instabile systeem stabiel te houden, dat kun je niet vanaf de grond doen, maar ja, dit was de tweede trap voor de goede orde waarin dat gebeurde. Als je dan de verkeerde kant op corrigeert, dan houdt het snel op. Ja, dus dat ding ging tuimelen en dan zie je al heel snel dat hij niet de gewenste baan volgt en dan ben je twee best wel mooie satellieten kwijt. We hebben het al geweten, er zaten aan boord een Spaanse satelliet en een Franse. Die Spaanse was CEO Sat Ingenio, ik heb het even opschrijven voor de gehoorde. En dat was een atmosfatie satelliet. Spanje is echt bezig met een eigen ruimtevaart-ecosysteem te ontwikkelen, dus voor Spanje is het echt wel zuur dat deze satelliet niet haalde. En Frankrijk, die natuurlijk veel meer, we komen straks nog even bij, met volgende onderwerp weer terug op de Franse, natuurlijk een veel langere heritage hebben op dat vlak, daar Tarantus op zitten die keek naar elektrische ontladingseffecten in de atmosfeer. Wetenschappelijk zien heel veel in hetzelfde onderzoek, we vragen het niet door want ik weet er niks van, maar wel klinkt in ieder geval heel spannend. En die satelliet is dus helaas ook weg. En dat is wel echt een knouw voor het Europese lanceerecosysteem. En Michel, dit is een, hoe heet dat, het is een geval van hoe heeft dit kunnen gebeuren? Vraag ik me toch af, hoe kun je in vredes nam die snoertjes verwisselen? En waarom is het niet zo ontworpen dat het helemaal niet kan? Precies. Dat de volgende versie toch wel gespiegelde connectoren zal hebben, dat die verwisseling gewoon niet meer mogelijk is. Ja, beats me. Kijk, dit soort dingen gebeuren natuurlijk wel, mogen niet gebeuren voor de geur. En laten we eerlijk zijn, gezien de complexiteit van dit soort dingen, gebeurt het ook best wel weinig, weet je wel, dat dit soort fouten. Maar je hebt normaal sproken een heel systeem van quality control, weet je wel, het is niet dat iemand ze verkeerd aansluit, maar het zal normaal sproken lijkt mij ook gewoon door iemand gecontroleerd moeten zijn. Dus normaal moet je dit soort dingen als fouten als gemaakt worden, je moet ervan uit gaan dat ze gemaakt kunnen worden, kun je nooit uitsluiten, maar hoe ondervang je dat? Het is ergens ook wel weer op een speciale manier pijnlijk overigens, want het heeft niet direct met elkaar te maken, maar jullie herinneren misschien nog de allereerste lancering van Ariane 5, die ontplofte met... Er zat toch een lab ergens in het brandstofsysteem? Nee, dat was een eerderen. Oh, dat was een eerderen, oké sorry. Helaas een redelijk vergelijkbaar probleem, omdat dat ging ook over dat automatische stuursysteem, dat die raket recht op koers houdt, en dat hadden ze als het ware gekopieerd van de vorige generatie Ariane 4 raket, alleen had het geen rekening meer gehouden dat die versnellingen in de bewegingen van Ariane 5 die hoger waren dan Ariane 4, en wat daar gebeurde is dat die raket zo snel draaide dat de gyroscopensysteem zei, ja die kan niet kloppen, ik ben stuk, en vervolgens de macht overgaf aan het backup systeem, die meten dezelfde hoekversnelling, die zei ook, oh dat kan niet, ik ben ook stuk, en vervolgens zei allebei de systeem, zoek het maar uit. En toen was alles stuk. Ja, het is wel een, het heeft, ja nog wat ze zei, niet echt gerelateerd, maar ik moest er toen ik het verhaal hoorde wel aan denken. Ja, ja. Het idiote vond ik ook wel, dat de oorzaak van deze vega-mislukking eigenlijk binnen 24 uur al bekend was. Dus het lag echt helemaal voor het opscheppen, nou als je dat dan combineert met het feit dat dit de tweede mislukking van een vega in drie lanseringen is, vraag ik me toch wel af, ja wat betekent dat voor de toekomst van deze raket? Ja, je zegt eigenlijk, Lucas het was fijner geweest als ze het er heel lang naar hadden moeten zoeken. Nou ja, dit maakt me inderdaad een beetje onrustig, want in principe, nou ja, het is een onhandigheid in het ontwerp natuurlijk, maar vooral een quality control dingetje. Ja, ik heb de indruk van nou, op pagina drie kwamen ze, dus er is al achter wat er fout is gegaan. Waarom werd dat zo snel duidelijk? Waarom heeft niemand dat eerder kunnen zien? Nou ja, ik begrijp wel waarom het zo snel duidelijk is, want dit is iets wat je in de telemetrie van een raket heel snel kunt zien, dus hij moet een correctie naar links doen, en ik maak het even platter dan het waarschijnlijk is, hij moet een correctie naar links doen, en hij doet overcorrigeert eigenlijk de verkeerde kant op naar rechts, vervolgens moet hij een twee keer zo grote correctie naar rechts doen, en doet volgens hetzelfde naar links, dan weet je meteen wat er aan de hand is. Ja, ja, ja. Oké, zal ik mezelf de beurt geven, of van een van jullie hier nog iets over kwijt? Nou, ik wil van Michel wel graag weten hoe hij er tegenaan kijkt, van ja, wat voor gevolgen voor de verdere carrière van Veca gaat dit hebben? Ja, ik zit daar wel een beetje somber in, omdat, hoe heet het, zoals gezegd, de raket in mijn beleving ook best wel duur nog steeds is, hij was bedoeld om lanceren goedkoper te maken, en eigenlijk ook de kleine klussen te kunnen doen die net te licht zijn voor Soyuz en Kuroop, dat, vrees ik, was al een lastige als je kijkt naar de huidige lancerenmarkt, ja, en dit is natuurlijk voor de reputatie van een raket, natuurlijk ook geen goed nieuws, weet je al, dus ja, als je dan moet gaan kiezen welke raket pak je en hoe ga je het doen, ja, dan kan ik me toch voorstellen dat een heleboel commerciële partijen zich eens achter de oren krabben, en dat is wel zuur, omdat van Arianes Pas, het lanceerbedrijf wat in Europa lanceert, zeg maar, nou juist met name bett Arianes 4 en 5 bekendstom onder enorme betrouwbaarheid. Ja, precies, nou ja, in die tijd had Arianes Pas 50 procent van de commerciële lancerenmarkt in handen, ja, dat is nogal veranderd, en het lastige is nu dat, oké, Vega wil niet zo, maar ze hadden al aangekondigd dat ze eigenlijk af wilden van vliegen met de Soyuz. Ik kan me voorstellen dat er misschien wordt nagedacht om terug te komen op dat besluit, want dit wordt best een beetje ingewikkeld voor ze. Ja, ik ken eerlijk gezegd, misschien voor een andere keer is het een keer leuk, maar ik ken op dit moment de status met Soyuz in Kourouni, dat was natuurlijk altijd al een heel moeilijke, politiek gezien heel moeilijke, ook voor de Russen heel interessant, maar dat wordt een heel lang verhaal, dus misschien moeten we dat even een andere keertje doen. Oké, goed, nou ja, dan begin ik over OneWeb, het satellietbedrijf, ze zouden internet gaan aanbieden vanuit de ruimte, net als Starlink en net als Jeff Bezos met zijn Amazon project, en dat ging failliet, is vervolgens gered door de Engelse overheid, en het nieuwsfeit is nu dat ze uit, hoe noemen ze dat in het Nederlands, suggestie van betaling zijn gekomen, dankzij de investering van ongeveer een miljard geloof ik van de Engelse overheid, samen met Bharti Global van een Indiaanse ondernemer, Metall heet-ie, ja Indiaanse ondernemer, en ze gaan alsnog proberen dat internet aan te bieden met op dit moment 68 satellieten ongeveer, er moeten er zeshonderd zoveel worden en ze hebben nog een aanvraag liggen om er nog eens zoveel als 40.000 bij te gooien, ja dat is een feest, en het voornemen, daar hebben we het ook in Space Cowboys eerder over gehad, om er ook nog eens voor een deel een plaatsbepalingssysteem van te maken, ik weet niet of we hier allemaal van gezegd hebben, ja ja ja, en we hebben wel tegen elkaar gezegd dat plaatsbepalingssysteem, het kan nooit Galileo of GPS gaan vervangen, maar het kan wel een soort backup daarvoor leveren, dat er misschien net nog voor het bedrijfsleven interessant kan zijn, niet voor particulieren om hun navigatie te doen, maar het is allemaal een beetje shaky of ze daar nou werkelijk wat mee kunnen gaan bereiken, ik heb zelf moeite om daarin te geloven, heeft een van jullie daar iets over te zeggen? Ja ik deel die moeite hoor, want sowieso een navigatiesysteem vraagt eigenlijk maar één ding, en dat is een loei van een atoomklok, en dat is heel erg duur, dus als je je satelliet niet hebt gebouwd om een loei van een atoomklok in te zetten, hoe je dan precies, misschien als je er heel veel hebt, en je hebt hele slimme software, dat je daar toch een vorm van plaatsbepalingsdata uit kunt vissen, maar het voelt een beetje kunstmatig, en ik heb sowieso heel veel twijfels hoor, bij die business model rondom internet via de ruimte, en het sterke associatie met het Motorola disaster van Iridium, waar ook Iridium probeerde om een telefoonnetwerk via de ruimte op te zetten, en gruwelijk werd achterhaald door de ontwikkeling van GSM, en overigens voor hetzelfde bedrag 1 miljard euro failliet ging. Ah zo, ja, nou ja goed we volgen hier Elon Musk met zijn Starlink hier natuurlijk heel intensief, en ja als er eentje gaat slagen dan is dat het natuurlijk, want OneWeb ligt daar mijlenver op achter, echt gewoon een factor even snel rekenen, 20 of zo liggen ze achter op het aantal satellieten dat ze boven hebben, en ja dat lijkt mij dat dat moeilijk meer in te halen valt, maar goed de tijd zal leren. Ik denk dat we hier nog veel vaker op terug kunnen komen, en dat zal dan hetzij smalend zijn van zie je wel, hetzij dat we misschien toch nog verrast zijn van wat ze toch nog hebben weten te bereiken. Ja precies, nou ja in dat kader afgelopen nacht vroeg in de ochtend van 25 november, is er dus weer een serie Starlinks door SpaceX gelanceerd. Kijk eens aan. Ja bijna niet meer gigantisch nieuws feit, maar het ging deze keer om de 100ste lanceering van een Falcon 9, en het was de zevende vlucht van dit exemplaar van de raket. Wauw! Dus ja, hij is een business model wel aan het bewijzen meneer Musk, in elk geval van de raket. Ja precies, inderdaad. Dat Starlink dat moet ik eerst zien, maar die raket is lekker. Ja die doet het in elk geval lekker. Nou leuk dat er verschillende richtingen in zijn hier binnen het team, dan hebben we ook nog iets om ruzie over te maken, dat is altijd aangezien. Precies, ook verfrissend. Was dit ook jouw volgende onderwerp Luc, of heb je er nog meer? Ik heb er nog meer, ik heb een serie vertragingen. Oké leuk. Het is eventjes niet anders, we moeten het toch maar even melden, want het gaat wel om hele interessante projecten. Gaganyaan is de naam van het Indische bemannde ruimtevaartuig, wat al een tijdje op stapel staat, en wat eigenlijk eind van dit jaar onbemanct zou gaan vliegen. Dat gaat niet gebeuren. Covid-19 zit in de weg in India, hij heeft een hele hoop dingen achterwege moeten laten, omdat mensen niet bij elkaar mochten komen, vanwege een te groot besmettingsgevaar. Dus zoals het er nu naar uitziet, gaat in de eerste helft van 2021 een onbemannte testvrucht plaatsvinden, met de Gaganyaan-capsule. In 2022 is nog niet bekend hoeveel mensen aan boord zijn om India tot de club van bemannde ruimtenaties te laten toetreden. Het hele opvallende is dat er wel nieuws is over het afronden van de training, van de astronauten die de vlucht moeten gaan uitvoeren. Dat gebeurt allemaal in Rusland. Er wordt heel erg gestudeerd op de systemen van het CEUS-ruimtevaartuig. Dat is natuurlijk een beetje gek als je als land bezig bent een eigen ruimteschip te bouwen. Dus ik begin de indruk te krijgen dat Gaganyaan qua ontwerp en de buitenkant er wel heel erg anders uitziet dan de CEUS. Maar ik heb zo'n vies vermoeden dat de binnenkant van die capsules misschien wel een kopie wordt van de CEUS. Een paar jaar geleden werd er ook met trots gepresenteerd dat een indisch bedrijf een ruimtepak had ontwikkeld. Terwijl eerder dit jaar het bericht kwam dat de Russische fabrikant Zvezda, die ook alle ruimtepakken voor de CEUS-astronauten maakt, ze ook gaat leveren aan India. Dus we moeten maar even kijken hoe ontzettend onafhankelijk en autonom die bemannde ruimtemissie gaat worden. Maar wel een hele interessante. Maar Luc, je zegt India en Bermuda. Is er echt nog nooit een Indiaanse astronaut gaan vliegen? Dat wel, maar de eerste was een gastcosmonaut van de Sovjet-Unie destijds. Die hadden het intercosmos-programma waar een hele hoop mensen uit... Dus het gaat om de bemannde capability van de Indiaanse... Precies, inderdaad. Het is een Indische raket en een Indisch ruimtevaartuig. Met kennelijk een X procent input van Russische zijde op dit ogenblik. Heeft u meer vertraging, Luc? Oh, sorry, Michel even. Ja, heeft u ook even uit nieuwsgierigheid? Had dat niet ooit, dat weet jij vast, in India een astronaut in shuttle gezeten? Een dubbele nationaliteit of zo? Ja, een van de astronauten die met de Columbia is omgekomen, was inderdaad iemand die in India geboren was, maar volgens mij wel de Amerikaanse nationaliteit had aangenomen. In dat geval is het niet vergekomen dan? Nee, nee, nee. Ik kan me inderdaad wel nog herinneren dat er ook heel veel aandacht was in India bij dat ongeluk. Zij echt het gevoel hadden van we zijn één van onze mensen kwijtgeraakt bij dat ongeluk. De loliëk van de berg, maar dan iets tragischer. Ja, inderdaad, iets dergelijks. Volgende slachtoffer van vertraging is Dream Chaser. Dat is een klein shuttle-achtig vaartuigje, wat bedoeld is om vrachtvervoer naar het internationale ruimtesetion te gaan doen. En heel belangrijk, ook spullen op een hele gecontroleerde manier terug te brengen. Dream Chaser is eigenlijk ontworpen als bemannt alternatief voor de capsule waar SpaceX nu mee vliegt en waar Boeing mee gaat vliegen. Zij hadden ook meegedaan aan de competitie om commerciële astronauten naar het ruimtesetion te mogen gaan vervoeren. Zij vielen toen in een vroeg stadium af, maar hebben besloten om ook in de onbemannde sectie mee te gaan. En daar hebben ze wel een contract gescoord. Ik geloof iets in de orde van grootte van tien vluchten. Dream Chaser is pikant afgeleid van een soviet ontwerp. Een klein shuttle in voorbereiding op hun Boeran-project. De foto's van dat schip werden destijds in Amerika geanalyseerd. We waren onder de indruk van de aerodynamische kwaliteiten van dat ding. We hebben hem toen ergens in de jaren 80 voorgesteld om een soort taxi te zijn om bemanningsuitwisselingen op het ruimtesetion te kunnen gaan doen. Dat is er toen niet van gekomen. Maar het project is uiteindelijk gewoon nog een commerciële partij, Sierra Nevada Corporation, opgepikt. Ze presenteren hem nu inderdaad als vrachttaxi. Het ding gaat nu pas in 2022 vliegen. Wat wel heel erg opvallend is, is dat bij elk nieuwsfeit, elke update over de ontwikkeling van het ruimtevliegtuigje, wordt gezegd dat we hem nu aanbieden voor vracht. Maar ons uiteindelijke doel is toch om hem uiteindelijk met astronauten te laten vliegen. Ook een project om goed in de gaten te houden. Voor mij persoonlijk een hele bijzondere. Ik hou ontzettend van ruimtevaartuigen met vleugels. Alles wat netjes als een vliegtuig kan landen, dat heeft mijn aandacht. Dus ook hier blijven we goed opzitten om de boel te volgen. Zijn dat de vertraging? Ja, sorry. Ik had nog eentje. Was dat ook niet een hybride raketmotor? Die Dreamchaser? Ja, volgens mij wel. Dat was er inderdaad eentje met vaste brandstof. En daar dan inderdaad een vloeibare component aan toevoegen waar de boel ontbrandt. Nou weet ik wel dat er nogal wat ontwerpwijzering zijn geweest. Dus ik weet het niet helemaal zeker. Dat zou op zichzelf ook interessant zijn om in de gaten te houden. Want er is op een gegeven moment een soort opleving geweest van hybrides. Daar schiet je als het ware gas door een vaste brandstofkern die dan ontbrandt. Zodat je wel het vermogen van een vaste brandstofmotor hebt, maar de regelbaarheid van een vloeistofmotor. Alleen ze zijn noodwaar moeilijk stabiel te krijgen. Althans ze willen nog wel eens gaan stotteren en daarna ontploffen. En dat is ook bij Virgin Collective de reden waarom Virgin Collective ook een hybride namelijk... op een gegeven moment een keer enorm uit de lucht is gevallen. Dus in die zin is die ook wel interessant of ze die hybride aan het werk krijgen. Maar ik ben wel benieuwd of ze ervan afgestapt zijn. Ja precies, dat gaan we volgende keer uitzoeken. Als je nog één vertraging doet... Ja precies. Ja, de laatste vertraging. Ja helaas betroft die SpaceX. Zoals onze luisteraars natuurlijk wel weten zijn ze ontzettend druk bezig met hun Starship. Het ruimteschip dat uiteindelijk alles andere moet gaan vervangen. En mensen naar de maan en zelfs Mars moet gaan brengen. Prototypen nummer 8 heeft wat motortests gedaan. Voor het eerst met het ontbranden van alle drie de motoren die er op het ogenblik in zijn gemonteerd. En het ruimteschip overleefde dat wel, maar het lanceerplatform niet. Het beton onder die motoren zij een beetje krak. En er is een hele hoop materiaal opgespat. En helaas ook in de staatssectie van Starship zelf terechtgekomen. Daarbij hebben wat betonbrokken en wat schade brokkend leidingen doorgesneden. Vandaar dat het allemaal wat langer duurde met de verdere teststarts van de motoren. Afgelopen nacht in de vroege uur van 25 november hebben ze dat alsnog voor elkaar gekregen. En daarbij gelijk aangekondigd dat dit de laatste test was voordat de proefvlucht naar 15 km hoogte gaat plaatsvinden. En dat zou eal on time, daar moeten we natuurlijk wel rekening mee houden, voor het eind van deze maand kunnen gebeuren. Oftewel volgende week zouden we die eerste vlucht misschien kunnen gaan meemaken. En wederom hartstikke spannend, er kan ontzettend veel misgaan. Maar de volgende exemplaren van Starship staan al klaar. Dus als dit misgaat, dan staat het volgende exemplaar een paar weken later alweer te wachten. Nou, daar zullen we dus zeker meer over te melden hebben in de volgende Space Cowboys over 2 weken. Michel, jouw laatste onderwerp. Ja, ik heb er echt nog 2, maar ik zal het proberen te laten zien. Nou ja, vooruit mag ook wel. Nou, de podcast kan wel kort. De ene laatste onderwerp Sentinel-6 is gelanceerd, wat is het een paar dagen geleden nog maar? Was zelfs in het NOS journaal joh. Kijk, het is toch vaak... Ah, ik hoor dat ook. ... zijn dat onderwerpen die niet zo heel veel aandacht krijgen, terwijl ze wel superbelangrijk zijn. De ene laatste onderwerp van Sentinel-6 is zeehoogtemetting. En de Sentinel-programma is eigenlijk een door de Europese Unie gefinancierd Europees programma. Dat is zo bijzonder, want vroeger werden ruimtvaartprogramma's gefinancierd door ESA. Alleen het nadeel daarvan is dat door de manier waarop de ruimtvaartorganisatie, met name ESA, werkt, altijd de neiging is om telkens een beter apparaat te willen ontwikkelen. Dus een sensor te ontwikkelen die nog nauwkeuriger, nog precieser, nog beter bepaalde taken kan doen. Alleen daar worden klimaatwetenschappers niet blij van. Die zeggen namelijk, ja nee, we willen niet telkens een beter apparaat, we willen gewoon dat hetzelfde apparaat het heel lang doet. Zodat je klimaatregelsen krijgt die je kunt vergelijken. Ja, ja, ja. En daarom hebben ze op een gegeven moment vanuit, en dat is heel lang over praten, maar dat is best ingewikkeld, in mijn naam in de filosofie van ESA en de Europese Unie, hoe dat werkt met ESA heeft, Return, Geographic Return, dus het geld dat je als land investeert in ruimtvaart krijg je ook in opdrachten weer terug. Maar de Europese Unie doet daar natuurlijk niet aan, die hebben gewoon een budget, kunnen ze doen wat ze willen. Dus daar zit heel veel politiek achter hoe dat dan precies werkt. Maar uiteindelijk is het wel heel goed, vind ik tenminste, dat je nu een serie van satellieten hebt die eigenlijk bedoeld is om niet de wetenschappelijk onderzoek, instrumenten beter te maken, maar gewoon dezelfde data overal lange periode te krijgen. En dan is zeeonderzoek, dus zozeeoogtonderzoek is een heel mooi voorbeeld, want daar zijn we eigenlijk, en dat is vooral Frans weer, daar gaat het begin al aan, daar zijn de Fransen met Topex, Topex pocidon, waar ik overigens ben afgestudeerd, heel lang geleden, in de begin jaren 90 mee begonnen. En daarna met Jason 1, 2 en 3 hebben ze daar een serie van gemaakt die telkens hetzelfde doet en die nu wordt overgenomen door Sentinel-6. En daarna meen ik door Sentinel-6A ook nog. En het leuke is dat Jason 3 doet het nog en ze hebben Sentinel-6 precies 30 seconden achter Jason in exact dezelfde baan gezet, zodat je ook nog een tijdje dezelfde gegevens van twee satellieten hebt, zodat je ze eigenlijk heel precies op elkaar kunt afpassen, om maar te zorgen dat die wetenschappers een constante data reeks hebben. Nou, het is niet zo heel sexy, maar het is wel heel belangrijk. En het is volgens mij ook nog de eerste Europese satelliet die op een Falcon of een Amerikaanse raket zat, want dat is aansluitend op de discussie over Vega, is het best bijzonder dat hij op een Falcon zat. Dat heeft dan te maken met het feit dat het een samenwerking is met Amerika. Europa bouwt die satelliet, maar er zitten een aantal Amerikaanse instrumenten in. Dus daarmee is in de deals die dan worden gemaakt blijkbaar afgesproken dat Amerika voor de lancering zou zorgen. En dus zat hij op een Falcon 9 en dat is best bijzonder. Ja, en die 30 seconden, wou ik zeggen, dat is wel een paar kilometer, misschien zelfs tientallen kilometers. Nee, dat is honderden kilometers. Ja, want het gaat met tien kilometer per seconde of daarom trend. Dus dat praat je inderdaad over? Ja, acht. Dus het is 240 kilometer ongeveer. Ja, dat is toch een respectabele afstand voor twee van die kleine dozen. Oké, dank je wel. Luc, had jij nog wat? Ja, nog één dingetje. Rocket Lab, Amerikaans bedrijf wat vanuit Nieuw-Zeeland hun elektron raketten lanceert, is er voor het eerst ingeslaagd om een eerste trap te bergen. Ja, dat is waar ook. Dat hebben we aangekondigd twee weken geleden. Precies. Ja, inderdaad. Dat gaat nog niet op de manier van SpaceX. Het is ook een veel kleiner raketje. De hele elektron is maar 17 meter hoog. De eerste trap slaat er met 12 meter. Ja, precies. Ze hebben hem aan een parachute laten terugkomen en inderdaad in zee laten ploffen. Ze wilden gewoon dit systeem testen, of hij de re-entry zou overleven en of het parachute systeem werkte. Het plan voor de toekomst is om hem tijdens de afdaling aan een parachute op te pikken met een helikopter. Ja, ja, ja. Ja, dat is natuurlijk vanuit economisch oogpunt een hele interessante. Dit was alweer de zestiende lancering van een elektron. Kan kleine satellieten meenemen tot 300 kilo en die je in een lage baan om de aarde afleveren. Dus er was direct een felicitatietweet van Elon Musk onder het motto welkom bij de club. Het is natuurlijk al een beetje vroeg, maar de eerste stap is in ieder geval gezet om ook van deze raket een herbruikbare te maken. Ja, en Michel jij had aangekondigd dat je nog twee laatst om, dus je had er ook nog één volgens mij. Ja, ik heb nog eentje. Dat is meer een tip eigenlijk. En dat is om de podcast 13 Minutes to the Moon te beluisteren. Dat is een podcast van de BBC World Service en hij is fantastisch, kan ik jullie vertellen. Je bent wel even bezig, ik heb hem geluisterd eigenlijk wekenlang onder het koken. Het is een hele lange podcast, het zijn volgens mij 11 afleveringen van ongeveer een uur. Maar ze gaan maar over 13 minuten. En wat die podcast eigenlijk belicht is hoe die laatste 13 minuten van de landing, van het moment dat ze besloten we gaan proberen te landen op de maand. Dit gaat over de Apollo 11. De landing. De landing van Apollo 11. Heel belangrijk en dat was voor mij heel nieuw, de rol die de computer daarbij speelde. En dan zou je denken is dat dan zo boeiend? Ja, want dat was namelijk de eerste computer op kofferformaat tot die tijd waar computers de ruimte namen, een hele kamer in om het zo maar even te zeggen. En MIT heeft toen een computer moeten bouwen die draagbaar was. En ook de eerste keer dat een computer een voertuig bestuurde. Maar dat ging ook niet helemaal goed, daar gaat dan die podcast over. En waar het uiteindelijk op neerkomt is dat ze proberen die podcast op te bouwen, dat je als luisteraar in de allerlaatste aflevering, en die duurt, zou je niet verbazen, 13 minuten. Dat je integraal na die 13 minuten kunt luisteren en dan precies begrijp dat het er gebeurt. Oh leuk. Het is fascinerend. Ik heb een benadering, zeker. Ja, het is echt super. De muziek is ook fantastisch. Dus ik zou iedereen aanraden, je vindt hem onder andere op Spotify, etc. Dus mocht je na deze podcast nog zin hebben in een andere, 13 minuten na de maand. Nou, vast en zeker. En oké, dank je wel. Luc, jouw laatste dingetje? Nee, ik ben er doorheen. Je bent er doorheen? Mooi zo. Dit was het. Leuk. Nou, dat was weer een volle Space Cowboys. Het uur is ook vol, dus dat komt allemaal goed uit. Mooi zo. Dit was het. We zijn er over 14 dagen weer. Hartelijk bedankt Luc van den Abeelen. Hartelijk bedankt Michel van Baal voor jouw eerste bijdrage aan deze podcast. Over twee weken of over vier weken ben je er weer. Daar verhug ik me al vast op. En van de luisteraars neem ik afscheid. Dit was Space Cowboys nummer 61. Heel graag tot over twee weken. Dag.