Wint Boeing of SpaceX de race naar het ISS?

Voordat je gaat luisteren, eerst nog even dit. Mijn naam is Paul van Niem. Ik presenteer bij BNR de podcast De Strateeg. En daarin onderzoek ik wat de grote ontwikkelingen zijn op het gebied van technologie, klimaat, geopolitiek, ordersvoering en veel meer. Wat betekenen ze voor Europa, voor Nederland en dus voor jou en voor mij? Je vindt hem via BNR.nl of je eigen podcast-app. Let's hear it in contact with the Deft One. Ah, that's out of touch. Yeah! Hartelijk welkom bij Space Cowboys, aflevering 41. En ik verwelkom Joeri Nortier. Hoi Juri. Hi, Herbert. En ik verwelkom Luc van den Abeelen. Hi Luc. Hallo. Mooi zo. Iedereen is er. Ook weer op afstand, want het is de coronacrisis en we maken geen gebruik van de BNR studio waar we op elkaar eens lip zouden zitten. We gaan het over het ruimtevaartnieuws van de afgelopen twee weken hebben. En ik stel voor, wat zit er allemaal in? We gaan het hebben over het effect van het coronavirus op de ruimtevaart. Dat doen we elke week. We gaan het hebben over Artemis. We gaan het hebben over de avonturen van SpaceX. Juri, Luc, wat hebben jullie nog meer voor ons in het vat? Heel kort. Boeing, daar is weer van alles om te doen. En wat luchtigere nieuws. NASA en het NASA logo zijn ook in het nieuws. Dat is ook geweldig. En Juri, wat heb jij nog voor ons? Ik heb weer een, helaas, wat minder nieuws uit het verre oosten, uit China. Weer iets misgegaan met de lancering van een raket. En ik wou heel even de aandacht vestigen op Rocket Lab, want die hebben iets heel interessants gedaan. Oké, en wat ik nog heb, dat is de laatste bevindingen over Oumuamua. Weten jullie nog, in de tijd dat we Space Cowboys in het Engels deden, kwam dat ding voor ons langszuizen in het zonenshelsel. Dat was zo weer weg. En er is nu betere gekeken naar de data over dat object dat van buiten het zonenshelsel kwam. Wat het waarschijnlijk is geweest. Dat kan ik zo direct vertellen. Oké, laten we eerst even, dan hebben we dat maar vast uit de weg. We hebben over de laatste coronavirus-effecten in de ruimtevaart. Ik geloof, Juri, dat jij daar wat over had. Luc, Stix Vinger, allebei dus. Oké, vorige keer noemden we ook al dat er over over de hele wereld lanceringen worden uitgesteld. Je ziet dat India heeft alles platgelegd, Frankrijk heeft alles platgelegd. We zien nu ook in de Verenigde Staten dat er echt lanceringen op langere termijn worden uitgesteld. Er zou eigenlijk vorige week een nieuwe GPS-navigatiesatelliet gelanceerd worden door SpaceX deze keer. Het is uitgesteld tot ergens in juni. Dus worden nog wel lanceringen gepland vanuit Cape Canaveral. Maar echt alles begint ook in de Verenigde Staten nu zo goed als plat te komen liggen. En dat gaat wel effecten hebben op missies voor de rest van het jaar. Oké, en Luc, wat heb jij te melden op dit gebied? Ja, dit virus gaat ook de Indiase ruimtevaart een beetje dwars zitten. India heeft plannen om in 2022 een bemannde capsule te lanceren. De Gaganyaan gaat dat apparaat heten. Uiterlijk lijkt hij een beetje op een verkleinde versie van de Orion, ook met vier van die uitstekende zonnepanelen. Er zijn op het ogenblik vier luchtmachtpiloten uit India bezig om te trainen in het trainingscentrum van Roscosmos in Sterrenstad, even buiten Moskou. Maar ook dat is plat gelegd. En ISRO, de Indiase ruimtevaartorganisatie, houdt vol van het zal geen impact hebben op de deadline. We blijven in 2022 vliegen. Maar dat verhaal kennen we natuurlijk niet. Ik zie je ook hartelijk wachten, Jurri. Jurri, het krijg ik er bijna aan toeval. Ja, ik moet heel eerlijk zeggen, elke keer als men van ISRO, de Indiase ruimtevaartorganisatie, zegt dat het geen effect op de planning zou hebben, dan is het tegenovergestelde vaak waar. Ik moet heel eerlijk zeggen, ik ben erg gecharmeerd door het Indiase ruimtevaartprogramma. Maar hun planning is wel echt abominabel. Alles raakt altijd uitgesteld en elke belofte die wordt eigenlijk niet nagekomen. Juist, oké. Luc, jij was midden in een betoog. Nou nee, dit was het eigenlijk. Dat was het zo meteen. Oké. Blijf gewoon even afwachten wat India wil gaan doen. Ze hebben een gigantisch grote plan een tijdje geleden. Ze hebben een schaalmodel van dat ruimteschip laten zien. En dat zat dan vast aan een heel ruimtelaboratorium. Dus als we dat mogen geloven, dan gloort er een gouden toekomst voor de bemannde Indiase ruimtevaartprogramma. Ja, maar dat klinkt ook alweer heel skeptisch. Dat heb je goed gehoord. Ja, oké. Dus dat laboratorium, misschien de volgende eeuw of zo. Mooi. Als we daarmee de corona-afdeling even afsluiten, dan zullen we verder gaan bespreken. SpaceX bijvoorbeeld, wat is er voor nieuws rondom SpaceX? Luc, begin jij eens in dit geval. Nou ja, ze zijn druk bezig nog met bouwen aan Starship. Ondanks corona blijft dat doorgaan. De meest recente test om het ding helemaal op druk te brengen is gigantisch misgegaan. Er is iets fout gegaan, operationeel. Ja, dat was de derde versie, geloof ik. Ja, precies. Van Starship. Ja, inderdaad volgens mij SN nummer drie. Uiteindelijk leek het helemaal goed te gaan die test. Anders werd netjes op druk gebracht. Camera's van allerlei fans die erop gericht staan, die lieten zien dat er inderdaad een ijslaag aan de buitenkant van de tin komt stond. Een boel knalde allemaal niet uit elkaar, dus prima. Als ik goed ben ingelicht, als ik even mag in de reden vallen. Ze hadden een test gedaan door hem te vullen met stikstof. En die was min of meer geslaagd. En toen hebben ze een tweede test gedaan door hem op hogger druk te brengen. Ook weer met stikstof, als ik me niet vergis. Maar dan ook nog eens bij hele lage temperaturen. Bij temperaturen die realistisch zijn voor outer space. Ja, precies. Dat verliep allemaal netjes volgens plan. En men was eigenlijk bezig om de test af te sluiten. En vervolgens is er iets fout gegaan in de volgorde van het leeg laten lopen van die tanken. Oh, het ging pas mis bij het afsluiten van het experiment. Ja. Er zitten twee tanks boven elkaar in die zilveren cilinder. En per abuis is de onderste tank als eerste leeggemaakt. Dan verliest het ding dus ook aan stevigheid. En de boel is eigenlijk gewoon in elkaar gezakt en geïmplodeerd. En op de bewuste video zie je ook als een bierblikje in elkaar kreukelen. Dat is best wel een mooi gezicht eigenlijk. Het levert fantastische plaatjes op. Fieriek verlicht in het donker. Veel rook. Dus wat dat betreft hoge amusementswaarde. Maar nou ja, nummer drie is dus ook naar de schrood hoop verwezen. Alhoewel er wel in het onderste stuk waar de motoren geplaatst zouden moeten worden. Dat is onderschadig gebleven. Daar gaan ze onderdelen van herbruiken in SN. Nummer vier, die ze op het ogenblik aan het samenbouwen zijn. En met een beetje geluk is dat ding binnen twee weken af. En dan kan we weer in een nieuwe poging beginnen. Juri, zijn er nu twee weken? Dat zou zo maar kunnen. Ik geloof dat ze alweer op de... Dat is die timmerwerk klaarste. Ze hebben inderdaad van die metalen ringetjes genoeg liggen. Die stapel je op, je zet er een neuskegel en een staart aan en dan is het klaar. Zo lijkt het in ieder geval te gaan. En vergeet niet, Elon Musk wil natuurlijk elke week zo'n ding bouwen. Dus dit is een mooie oefening. Ja, elke week een lancerenwaardig exemplaar. Dat is voor de... Precies. De productie hebben we het aan al. Juri, jij iets aan te vullen op SpaceX? Nou, ik heb goed nieuws over SpaceX en ook goed nieuws als het gaat om de coronacrisis. Ik heb het idee dat we echt aan de vooravond staan van een hele belangrijke lancering van SpaceX. Namelijk The Crewed Dragon. Eerder deze week kwam Jim Bridenstine, de baas van NASA, met de mededeling. Dat het er echt naar uit ziet dat we eind mei, misschien begin juni, de eerste versie van The Crewed Dragon gaan lanceren. En het mooie daarbij is... Dat is de capsule die bemanningen naar het ruimtestation moet gaan vervoeren in plaats van de Soyuz. Zodat Amerika weer een eigen capability heeft daarvoor. Klopt, ja. SpaceX zorgt natuurlijk al voor bevoorrading van het ISS via hun normale Dragon capsule. Eens in de twee, drie maanden gaat er een keer zo'n capsule naar het ISS met nieuwe experimenten, voedsel, nieuwe kleding, dat soort zaken. Die komt ook weer terug op aarde met de resultaten van de experimenten. Maar wat SpaceX ook heeft gekregen is een contract van NASA om bemanning naar het ISS te brengen. En vorig jaar hebben ze daar een eerste test voor gedaan, onbemannt, die liep goed. Toen in april wilden ze de noodmotoren van die capsule testen, dat ging helemaal fout. De capsule explodeerde tijdens die test, dus dat zorgde voor een enorme vertraging. Ze hadden ook nog wat problemen met de parachutes, die tot op recentelijk zelfs bij tests, daar ging wat mis mee. Niet met de parachutes zelf, maar wel met de testopzet. En ze hadden natuurlijk een probleempje bij de vorige lancering van de Dragon, waarbij een van de motoren uitviel. Dus er zijn nog wat dingen die ze moeten oppakken, maar al met al lijkt het erop dat we nu in eind mei, begin juni, toch de eerste lancering van de Crew Dragon gaan zien. En het mooie daarvan is dat het in eerste instantie zou dit een testflight zijn, dus een testflight zijn, waarbij de bemanning heel even kort bij het ISS langs mocht komen. En daarna, na een paar dagen of misschien twee weken, weer terug zou gaan naar de aarde. Maar wat er nu is gedaan, is dat er met naastijs afgesproken is dat die bemanning van twee personen, langere tijd in het ISS mag blijven, drie maanden zelfs. Dus die mogen, als het goed is, dan tot september in het ISS blijven. Dus dat betekent dat de bemanning van drie mensen die nu in het ISS is, waarvan er maar één een Amerikaan is, dat die even tijdelijk wordt uitgebreid met twee extra Amerikaanse astronauten, waardoor de hoeveelheid wetenschap die uitgevoerd kan worden in het ISS ook weer omhoog gaat. Dus het is goed nieuws, goed nieuws aan alle kanten. Zijn de namen bekend van die twee astronauten die met de Crew Dragon meegaan? Ja, Bob Benken en Doug Hurley zijn volgens mij de twee astronauten die straks eind mei de lucht in moeten gaan. Dus die komen in de geschiedenisboekjes? Dat zijn geroutineerde astronauten, die hebben al eerder op de Space Shuttle gevlogen. Dus dit wordt een belangrijke vlucht. Dit is de vlucht waarmee Amerika weer terug kan gaan de ruimte in. En jij noemde corona. Wat heeft er met corona te maken? Zijn er, zou ik dan denken, geen coronaredenen om dat ding juist niet te lanceren? Nou, dat was dus heel erg de angst die er de afgelopen tijd was. Als het corona virus en de lockdown die je inmiddels ook in de Verenigde Staten zo langzamerhand begint te krijgen, dat het een effect zou hebben op de planning van deze missie. Want er moet een hoop getraind worden. Zeker omdat opeens besloten is dat die twee astronauten langere tijd in het ISS mogen gaan blijven. SpaceX heeft natuurlijk zelf ook de nodige mensen die werken aan het voorbereiden van die capsule en het voorbereiden van de Falconer Racket. Nou, al die mensen die moeten wel in quarantaine blijven. Die moeten allemaal door kunnen werken. Die kunnen niet vanuit huis werken. Je kan niet vanuit huis een capsule testen en een racket in elkaar zetten. Dus er was heel erg een angst dat dit fout zou gaan. Maar juist door in verschillende shifts te werken, door intiems te werken, door mensen goed uit elkaar te ouden, lijkt het er nu te gaan lukken. En dat vind ik wel speciaal. Dat vind ik wel een heel goed teken ook. Ja. Luc, je nog iets bij aan te vullen? Nou ja, het aan boord brengen en houden van bemanningen in International Space Station is aangemerkt als essentiele infrastructuur. Oh, wauw. Bijvoorbeeld ook lanceringen van essentiele militaire communicatie of spionage satellieten gewoon doorgaat. Hij heeft ook ISS dat predicaat gekregen. Dus dat helpt hier zeker bij. Maar het is heel ingewikkeld. En net zoals met die Soyuz bemanning die ondanks is geenseerd, die zit er allemaal veel strenger en heftiger en langer in quarantaine. Ja, oké. Er zit ook zeker een haast voor de Verenigde Staten bij. Want er is nu nog maar één astronaut aan boord van ISS. Ze zijn nog in onderhandeling over het mogelijk toevoegen van een NASA astronaut aan de volgende vlucht van de Soyuz. Dat is pas in oktober. Maar die onderhandelingen zijn nog niet helemaal rond. Dus er is altijd een risico dat vanaf dat moment er geen Amerikaan aan boord van het ISS is. Dat zou natuurlijk niet alleen een enorme blamage zijn, maar ook een technisch probleem. Omdat er dan niemand is om het Amerikaanse gedeelte van het ISS te onderhouden en in dienst te houden. Right. En misschien ook wel een financiële. Want ik weet niet, zou SpaceX goedkoper zijn dan Soyuz? Of heb ik het dan mis? Dat is wel altijd een van de argumentaties geweest. Waarom dat hele commerciële programma in Amerika is opgezet. De Russen zijn stap voor stap steeds meer gaan vragen voor die Soyuz vluchten. Ik geloof dat ze ooit begonnen met 20 miljoen dollar. En het zat bij de laatste vluchten zo ongeveer in de 60 miljoen dollar. Dus dat is wel reden geweest om NASA opdracht te geven van jongens wat gewoon maar binnen de landsgrenzorgen is. Plus dat het ook gevoelig ligt om elk half jaar een enorme zak met geld richting het Kremlin over te maken. Ja precies, zeker in de huidige situatie. Ja precies, alles wat precies is dat heeft tegenwoordig een heel ander smaakje. Zo is het. Vandaar dat het ook ingewikkeld is. Atlas raketten met Russische motoren. Amerikanen willen daar heel graag vanaf. Nou zoveel SpaceX glory is het misschien aardig om het eens over Boeing te gaan hebben. Wie mag ik van jullie daar het woord over geven? Luc steekt zijn hand op. Boeing gaat wat minder lekker. Als we inderdaad een paar jaar terug gaan in de geschiedenis, dan stond Boeing voor alles wat geweldig en van hoge kwaliteit was. Onomstregend. Toen waren er wat Boeing 737 Max exemplaren die niet op de geplande manier naar beneden kwamen. En vervolgens ging er het een en ander recentelijker mis met hun capsule. De concurrent of de aanvullende machine naast wat SpaceX doet voor de commerciële transport van astronauten naar Rijn-en-Ierssens. Bij de eerste missie vorig jaar ging de lancering goed. Tot op het moment van het afstoten van de capsule. Daar ging iets fout in synchronisatie van de boordklok. Vervolgens waren er nog andere softwareproblemen die in standregeling de boel in de war schopten. Dat betekende dat een van de grote doelen van die testvlucht, namelijk rendez-vous en koppelen met het ruimte station, niet door kon gaan. Dat heeft een hele hoop gedoe opgeleverd. Het heeft lang geduurd tot NASA en Boeing besloten om die vlucht helemaal opnieuw te doen. De capsule staat voor deze herfst gepland, in ieder geval na augustus. Dat betekent dat het vrijwel onmogelijk is om nog dit jaar een bemannde vlucht van Boeing te verwachten. Dat werkt ook weer nadelig in wat Jory net zei. NASA probeert er van alles aan te doen om het aantal astronauten aan boord omhoog te krikken. Deze capsule zou vier astronauten omhoog kunnen brengen en potentiëel daarmee de standbemanning van ISS uit kunnen breiden tot zeven personen. Dat gaat het dus dit jaar niet worden. Waarschijnlijk als deze tweede proefvlucht in onbemannde mode goed gaat, dat we pas volgend jaar een eerste crew op Starliner kunnen verwachten. Toen kwamen we nog wat meer naar buiten. We noemden in de vorige aflevering dat SpaceX ook een vrachtcapsule aan het ontwikkelen is die uiteindelijk naar de Gateway moet gaan. Het kleine ruimtsstation dat in de wat verder toekomst in een banande maand gebracht moet worden. Het blijkt nu dat Boeing ook heeft geboden op dat contract. Het aanbod is zo ongeveer terzijde gelegd door NASA. Het is technisch niet goed genoeg en het is ook nog eens een keertje de duurste. Dat opgeteld bij alle perikelen rondom SLS, vele malen vergraagd en ver over budget. Boeing heeft eigenlijk een engeltje nodig om ze weer in wat beter voor aanwagen te brengen. Die afwijzing van dat plan voor dat vrachtvervoer naar de Gateway was echt heel gênant. Het plan is wel ingediend, maar het is uiteindelijk niet eens overwogen. Wegen zijn gebrek aan kwaliteit. Het was gewoon niet goed genoeg om in aanmerking te nemen. Dat is nog ook nog openbaar gemaakt. Boeing zal ook nog iets hebben. Dit was wel een bedrijf dat ooit hofleverend zeer was van NASA. Ze hebben er zo veel voor ontwikkeld. Nog steeds zit ze natuurlijk met zeer veel contracten heel diep in de buidels van NASA. Wie van jullie weet uit zijn hoofd een paar historische mijlpalen van Boeing? Ik weet niet, bepaalde onderdelen van Apollovluchten zijn vast dingen die... Boeing was eerste trap van de Saturnus V. Rockwell was hoofdanemer van de Space Shuttle, maar dat is ook Boeing geworden. Boeing is hoofdanemer van Space Station. Er zijn daar heel veel subcontractors bij geweest. Boeing was de eerste die succesvol was in het pitchen van... ...wij gaan een bemanne de commerciële capsule voor jullie bouwen. Er is heel lang gespeculeerd. SpaceX bleek ook zo'n capsule te kunnen bouwen. Het leek erop dat ze gelijktijdig klaar zouden zijn om bemannd te lanceren. Er werd door heel veel mensen vanuit gegaan dat natuurlijk Boeing dat gaat doen. NASA heeft zo'n sterke relatie met de IO. Ze geven gewoon voorrang. Nu hebben ze ontzettend het nakijken. Dat is een hele nieuwe ervaring. Komen ze terug, denken jullie? Er moet heel veel gebeuren. Ik zie in de komende periode geen grote nieuwe projecten waar zij een belangrijke rol in kunnen gaan spelen. De managment is zo danig. De belangrijkste modules voor het Gateway zijn ook alweer vergeven. Nog eentje niet. De maanlander. Er zijn ook veel kapers op de kust. Absoluut. Blue Origin heeft de daaltrap al een tijd geleden gepresenteerd. Dit is een platform waar we van alles mee naar de maand kunnen transporteren. En ook Crew. Als ik het goed heb onthouden moet eind deze maand dat contract openbaar worden gemaakt. Ik verwacht het dan niet. Boeing zou goed een sier kunnen maken als ze dat tot een goed eind doen. Denken jullie niet dat er meer tijd voor nodig is om de hele managementcultuur te gooien? Dat slechte nieuws weer naar boven kan als het er is. Dat projecten echt kunnen worden bijgestuurd. Het is sowieso een project met een enorm risico om de volgende bemannd lander voor de maand te bouwen. Want dit ding moet in 24 landen. Het gaat niet gebeuren. Maar Trump heeft gezegd dat dat moet gebeuren. En we weten sinds kort dat hij oppermachtig is. Full authority. Wat is dat? Dit is maar een van de weinige plekken waar Boeing problemen heeft. Ze zouden ook nog groot in het maken van andere raketten. De Atlas 5 van Lockheed Martin en de Delta raketten. De hele business voor het lanceren van raketten is nu super competitief geworden. SpaceX snoept wat van de taart af. Ze heeft inmiddels bijna het grootste deel van de taart alweer te pakken. We hebben ook nog Blue Origin. Het bedrijf van Jeff Bezos dat straks met een nieuwe Glenn raket gaat komen. Boeing heeft ook nog een grote hatt. Een hele grote business unit met het maken van grote communicatiesatellieten. Dat is nu juist ook weer iets wat op z'n retour is. Omdat we nu steeds meer die kleine constellaties van satellieten terug gaan zien. Dus ook daar loopt het allemaal niet zo lekker. Starlink, OneWeb, noem het maar op Fenomeen. We zijn even waarschuwing. De opnames hebben we nog voor dat we even de opnames moeten herstarten. Dan weten jullie dat ook. We zijn intussen bij de Maan aangeland. De Maan is al een paar keer genoemd. Maanlanders, Lunar Gateway. Wat is er verder over het Artemis project, het Maan project van NASA te melden? NASA heeft een plan gepresenteerd. NASA's plan for sustained lunar exploration and development. We hebben het gehaald op verzoek van de National Space Council in Amerika. Bijzonderheden zijn dat het rapport een half jaar te laat is. Verder, ik heb het doorgenomen, het blinkt echt uit in vageheid. Wat er in staat met het voorzien van data, dat wisten we allemaal. Artemis 1, 2 en 3 worden er inderdaad in genoemd. Ook dat in 2024 de eerste vrouw en de volgende man op de Maan moeten landen. Daarna wordt er een prachtige toekomst geschetst. Met de toevoegen van de Gateway, aanbrengen van infrastructuur op de Maan. Regelmatige vluchten, mobiele capaciteit op de Maan. Dan hebben we het over een autootje voor twee man of rijdende laboratoria. Op die manier ervaring opdoen. Gateway wat langer bemanthouden om daarmee een reis naar Mars te testen. En uiteindelijk de Marsreizen uit te gaan voeren. Het is een fantastisch stukje proza. Er staan alleen geen data bij en er wordt nergens een budget genoemd. Ik begrijp niet helemaal wat voor rechtvaardiging dit zou moeten zijn van NASA. Om inderdaad een mens naar Mars te gaan brengen. Het is al een tijdje het geval dat er constant wordt gezegd we gaan dit doen, we zijn op weg naar Mars. Maar er is geen commitment, geen noodzaak, geen politieke wil. Niet op een zodanige manier dat dat de geld los maakt. In principe zet Trump al zijn handtekening ergensonder. De president doet de toespraken op de NASA Centres. Die zei destijds dat 2028 niet goed genoeg is, het moet eerder. Dat is de opdracht die NASA krijgt en verder laten ze dobberen. Zoals NASA zelf. NASA zelf is ook op dit moment niet bij machten om naar het Witte Huis te gaan. En te zeggen we willen dit niet doen. Maar dan hebben we dat geld nodig en hier is dan de kalender. Als ik jou goed begrijp met je samenvatting van het rapport. Dit toont aan dat ze in feite tijd aan het verspillen zijn. Ja daar lijkt het wel op. Het is natuurlijk sowieso al dat het commentaar van een hele hoop mensen zal zijn. Van naar de maan vliegen dat is sowieso verspilling. Het vreemde feit doet zich voor dat de grote raket SLS waar eigenlijk het hele project op hangt. In het ogenblik is een opdracht van het congres geweest. Het Amerikaanse congres heeft gezegd dat deze raket moet je bouwen. En vervolgens is NASA eigenlijk gaan kijken of het een vrij onhandig ding is. Zou worden opgebouwd allerlei heritage uit shuttle. De laatste tijd hoor je dus over het ontwikkelingsprogramma voor de hoofdmotoren. Dat zouden de motoren uit de space shuttle zijn geweest. Maar daar zijn er maar een paar van voorhanden. Dus die zijn in een paar vluchten opgemaakt. En dan moet er een nieuwe exemplaar worden gebouwd. En dat schijnt weer een ontzettend lang en toerontwikkelde proces te zijn. Is die SLS niet gewoon een populair opinion? Is het niet gewoon een socialistisch werkverschaffingsproces? Dat is natuurlijk een zienswijze die al stamt vanuit het shuttleproject. De shuttle is destijds door doorgedrukt. Niet zozeer omdat Nixon het belangrijk vond. Maar hij zei van als we dat ding laten bouwen in California. Dan levert dat heel veel arbeidsplaatsen op. Daar zitten een hele hoop van mijn stemmers. Laten we het op die manier bedoen. Dat is inderdaad een beetje de ziense zienswijze. Zeker als het over bebande ruimtevaart gaat. Bebande ruimtevaart is er om de industrie bezig te houden. Die kunnen lekker lang bezig zijn met projecten ontwikkelen. Het is toch ook om het publiek mee te krijgen of niet? Nee, ik denk het niet. Het is niet dat de eerste volgende maanlandingen gigantisch PR succes gaat worden. Het is niet nieuw. We hebben het in de jaren 60 en 70 gedaan. Bovendien vergis je niet een hele hoop mensen bekijken ruimtevaart door de ogen van science fiction films. Dat zijn ze gewend aan de indooritekten. En dat overtref je niet? Dat overtref je. Oké, zullen we de maan hiermee afsluiten? Hebben we nog meer vaste projecten bij te houden? Jury Luuk of zullen we met de losse berichten verder gaan? Jury, wat heb jij nog voor ons? Ik denk dat het goed is om heel even te kijken naar China. Ik heb ook nog wat kleine updates over de kleinere lanceren bedrijven. Dus misschien voorna de break even. China. Vorige week hebben ze geprobeerd om een Indonesische communicatiestateliet te lanceren. Normaal gesproken zou ik dat niet zo interessant vinden. Alleen deze ging mis. Dat is de tweede keer in een maand dat er een lancering vanuit China mis gaat. Wat er gebeurde is dat de eerste twee trappen perfect hun werk deden. Tijdens het ontsteken van de derde trap is er iets mis gegaan. En toen zagen we vanuit Guam een eilandje in het stille oceaan. Dat was de derde trap die nog aan de satelliet vast zat. En die weer door de dampkringen ging en daarin explodeerde. Met satelliet en al weer teruggevallen? Met satelliet en al terug naar de aarde. Het is een beetje een blamage omdat het de tweede keer is in een maand dat er vanuit China iets gelanceerd wordt dat mis ging. Vorige maand was er een lange Mars 7 raket. Een hele nieuwe versie. Daar werd ook de tweede of derde trap, dat weet ik nog steeds niet zeker, kwam een probleem. En uiteindelijk is de satelliet niet in de baan om de aarde gekomen. En hier dus weer. Dit is een raketserie, de lange Mars 3, die eigenlijk vlekkeloze geschiedenis heeft. Maar die dus nu bij de derde trap de mist inging. Er staan de komende periode nogal wat belangrijke missies voor China in de boeken. 24 april staat er een belangrijke missie in de boeken. 24 april staat er een belangrijke missie, want dan willen ze een nieuwe generatie van hun bebande capsules gaan lanceren. Het lijkt een beetje op een rip-off van de Dragon, moet ik heel eerlijk zeggen. Dus dat is de capsule van SpaceX. Maar het is wel een volgende stap in de bebande ruimtevaart. In juli wil China een Mars missie lanceren. Tegelijkertijd willen ze binnenkort ook de eerste onderdelen van hun nieuwe ruimtestation gaan lanceren. Eind dit jaar, begin volgend jaar moet een onbemande missie naar de Maan gelanceerd worden. Die uiteindelijk ook grondstoffen terug naar de aarde gaan brengen voor onderzoek. Best wel veel belangrijke missies. En de twee raketten die nu misgegaan zijn, die hebben ook wat gedeelde componenten. Met de raketten die straks hiervoor gebruikt moeten worden. Dus ik ben heel erg benieuwd wat voor effect dit gaat hebben. Het komt op een heel slecht moment voor China. Zeker nu ze aan de vooravond staan van een aantal zeer belangrijke missies. Ja, en het zijn natuurlijk ook commerciële projecten die geld in het laatste moeten brengen. Ik weet niet hoe dat verder zit met, weet ik veel, verzekeringen en dergelijke reputatie. Reputatie is vervelend. Verzekeringen wordt vaak goed gedeckt. Maar het is op een gegeven moment, als je een commerciële satelliet probeert te lanceren en je wil je daarvoor verzekeren, dan kijken ze natuurlijk wel naar met welke raket je dat doet. En tegenwoordig als je met een proton een Russische raket wilt lanceren, dan betaal je echt wel een veel hogere premie dan wanneer je voor een Europese Ariane raket gaat. En dat gaat nu ook gelden voor deze Chinese raket. Oké, Luc, wat is jouw volgende bericht? Ja, wat minder serieus. Het NASA logo. Ik denk dat veel mensen hem wel zullen herkennen. Die blauwe bol met die hele gestileerde vector erdoorheen. Witte letters NASA en een hele hoop sterren op de achtergrond. Vanaf het begin van de Amerikaanse ruimtevaart al het officiële NASA logo. In gebordeurde vorm zit het op alle pakken van astronauten die de ruimte in gaan. Dat ding is inderdaad in de jaren 60 ontwikkeld, maar in 1975 introduceerde NASA een tweede logo. Velrode, hele gestileerde letters. Alleen maar NASA op een witte achtergrond. Ik geloof dat de allereerste bemanning die daarmee vloog die van de Apollo-Series testvlucht was. Die twee dingen zijn naast elkaar in gebruik geweest tot in de jaren 90. Er waren wel heel veel mensen die dat moderne ding maar niks vonden. Waaronder ook toenmalig NASA directeur Goldin. In 1992 besloot hij het ding op de bergen. Hij mocht niet meer gebruikt worden. Dat ging nogal ver. Hij moest het zelfs op foto's die er van de Hubble Space Telescope waren weggewerkt. Shuttle orbiters werden overgeschilderd. Ook daar werd dat blauwe emblem, wat liefkozend de meatball wordt genoemd, opgeschilderd. Een paar jaar geleden gaf NASA hun logo's vrij voor commercieel gebruik. Vandaar dat je de laatste jaren heel veel op T-shirts en hoodies ziet schrijven. Ik zie superveel T-shirts en jongeren met hippe nasonshoes. Ze denken altijd goed bezig. Mijn hart altijd wat van te kletten. Dat vind ik heel goed om te zien. De verrassing was 1,5 week geleden. Brandenstein, de huidige NASA directeur maakte bekend de Return of the Worm. Zoals dat rode gestileerde logo wordt genoemd. Ze gaan hem voor bepaalde activiteiten weer inzetten. De regels zijn nog niet duidelijk. Hij gaat wel verschijnen op de Falcon 9 raket. Die de eerste beman, de Crew Dragon, gaat lanceren. Oude tijden herleven, nieuwe tijden herleven. Ze hebben vanaf nu verschillende logo's voor verschillende gelegenheden. Begrijp ik uit het verhaal. Of dat inderdaad zo strikt gaat worden, dat weet ik niet. Het hoofdlogo blijft de Meatball, maar de Worm zal af en toe opduiken. Het zou mij niks verbaasen als ze die gaan reserveren. Voor alles wat met bemannen flukten te maken. De Meatball en de Worm, dat is een mooi titel voor een SF-verhaal. Ja toch? The Story of the Meatball and the Worm. Laat ik mezelf even het woord geven. Ik wil jullie bijpraten over Oumoua Moua. Dat had ik net beloofd. Korte inhoud van het voorafgaande. Het was medio vorig jaar dat dat ding opeens het zonnecelsel binnenkwam zweven. Aan snelheid en zo kon je afleiden dat die van buiten het zonnecelsel kwam. Een hyperbolische baan, zoals dat heet. En had een aantal hele wonderlijke eigenschappen. Bijvoorbeeld een vrij snelle wisseling en een vrij heftige wisseling in helderheid. Waaruit werd afgeleid dat die langwerpig moest zijn. Afkomstig van buiten het zonnecelsel en langwerpig. Toen begonnen allerlei mensen te denken aan dat het zelfs toch niet een raket zou zijn. Overigens raketten die met een bepaald doel hier komen, die zullen niet om hun verkeerde as gaan wentelen. Dat je die helderheidsvariaties krijgt. Dat is een in onbruik geraakte raket. Alles is natuurlijk mogelijk. En dat ding had zijn komst niet aangekondigd. Dus hij was wel te zien met telescopen, maar er waren geen details te onderscheiden. Dus niemand heeft ooit gezien hoe dat ding er precies uitzag. Er zijn wel artist-impressions in omloop, maar dat zijn geen beelden van hoe dat ding werkelijk eruit heeft gezien. In elk geval is die vrij snel alweer in de interstellaire ruimte verdwenen. De vraag bleef, wat is het nou geweest? Niet dat we het zeker weten, maar er is nu een artikel verschenen in Nature Astronomy. Dat is dus niet niks. Dat is een dependans van het roemruchte Nature. Dat is een tijdschrift dat verschrikkelijk veel afwijst. Als je daarin verschijnt, dan ben je belangrijk. Dan is het ook uit en tena gepierreviewd en noem allemaal maar op. En wat staat er dan in? Waarschijnlijk is het een object geweest dat afkomstig is van een uit elkaar gerukt hemellichaam. Dat zijn langwerpige vorm heeft gekregen door zijn draaiende beweging en door getijdenkrachten. Waardoor het uitgerekt is terwijl het min of meer gesmolten was. Door warmtewerking van een nabije ster of iets dergelijks. En dat het langwerpig en wel de ruimte in is verwenen en afgekoeld en bevroren is in die langwerpige vorm. Dat is de verklaring die op dit moment als het meest waarschijnlijk wordt gepresenteerd in dat artikel in Nature Astronomy. Dus dat is waar ze het op dit moment op houden. Het is eigenlijk een soort planeetscherf. Ja, zo zou je het kunnen zeggen. Het wordt genoemd een actieve asteroide. Misschien herinner je dat je gedacht werd dat het een komeet zou kunnen zijn. Nou, om bepaalde redenen kon dat niet. Het had geen start bijvoorbeeld. Er was wel iets vreemds namelijk dat het op zijn weg naar buiten, waarbij dus zijn snelheid zou moeten afnemen. Ik weet niet meer helemaal zeker of hij toenam, hij nam in elk geval minder af dan op grond van de zwaartekracht had gemoeten. En dat was heel moeilijk verklaarbaar. Ze hebben geprobeerd dat uit te rekenen op grond van de lichtwerking van de zon. Hij lichtde geeft een bepaalde druk. Die had daarvoor verantwoordelijk kunnen zijn, maar dan moesten ze aannemen dat het ding ontzettend licht was. En dat was eigenlijk niet helemaal houdbaar. En nu wordt er vooral van uitgegaan dat toch bepaalde verdampingsprocessen die toenamen van de snelheid of die te geringe afnamen van de snelheid hebben veroorzaakt. Dus dat er een bepaalde activiteit is aan het oppervlak die als het ware een soort straalmotorwerking heeft gehad. Net geen komet? Net geen komet, nee. Want geen staart, niet zichtbaar in elk geval. Dus het blijft een vage object. En ik moet ook zeggen, ik vind deze verklaringen, deze twee dingen die ik nou jullie vertel, behoorlijk gekunstigd klinken. Maar oké, het verschijnt in Nature Astronomy. Hechgeschreven door ten goede naam en faanbekende sterrenkundige. Dus dit is het beste waar ze mee kunnen komen. Daar moeten we het voorlopig mee doen. Want deze komt nooit meer terug. Tot er misschien een andere komt waar we nauwkeuriger naar kunnen kijken en die we beter kunnen bestuderen. En waar het misschien een betere verklaring oplevert. Dus tot zover Oumuamua. Over die andere, volgens mij was er recentelijk een tweede interstellaire object. Dat is mij dan ontgaan. Volgens mij 2I.Borisov heette het. Ik moet eerlijk zeggen dat ik er te weinig van weet. En volgens mij was dit wel een comet. Dacht ze dat we niet van uitgedroogd hadden. Dus ik moet er even wat meer in duiken. Maar het is misschien interessant om volgende keer eens te kijken wat daar allemaal over bekend is. Ja, als je kans ziet om daar iets over op te diepen, dan graag. Maar dan houden we dat van je te goed. Ja, zeker. Intussen is het voer voor science fiction schrijvers. Dit ook, ja. Helemaal. Helemaal. Als je hoort dat het versnelt. Ja, ik denk gelijk aan plasma raketen. Ja, nou precies. Dit was zo'n raar ding. In alle opzichten. De vorm, alle speculaties daarover. Dat verloop van de snelheid. Er waren heel veel vreemde dingen. Die toch, moet je toch zeggen, heel moeizaam verklaard kunnen worden. Zelfs in Nature of Astronomy. Dus het wordt de meatball en de worm en Oumuamua. Wat zeg je, Luuk? Leeft Eric van Deniken. Eric van Deniken. Ja, van waren de goden kostmonauten. Ik weet het niet, maar die had daar vast iets heel moois van. Dat denk ik ook wel, ja. Oké, wie heeft nog een mooi bericht? Ik heb al een klein laatste dingetje. Luuk dan? Laatste ronde. Helaas weer Trump naar voren halen. Als het maar negatief is? Precies. Hij heeft verklaard dat Amerika maar is, Delfstoffen moet gaan halen op de maan. En hij zegt van, nee hoor, dat mogen wij. Terwijl er toch allerlei verdragen zijn die stipuleren van de maan is van niemand. En er werd destijds zo nadrukkelijk gezegd van het feit dat de Apollo astronauten een vlag hebben neergezet. Het is alleen maar om aan te geven dat we er geweest zijn, niet dat we daar land hebben recleemd. Dus, commercieel zo maar je gang gaan, volgens mij kan dat nog niet. Maar dit is weer een van de gebrechtjes die de president start. En ik ben heel benieuwd naar het staartje wat dat gaat krijgen. Ja, Joeri. We hebben in Nederland ook een expert, Tanja. Ja, Tanja Masson. Die is de gast geweest in een eerdere Space Cowboys. En ik zal ze over vertellen wat ze daar heeft uitgelegd, maar jij eerst. Wat ik laatst ook heb gehoord is dat ze in Luxemburg is de overheid ook zeer geïnteresseerd in het winnen van grondstoffen buiten de dampkring. En dat ze daar ook hebben gekeken hoe ze dat in hemelsnaam nettelijk kunnen inbedden. En daar kwamen ze tot de conclusie dat de interstellaire ruimte, maar ook andere planeten, dat ze dat eigenlijk veel meer willen zien als de oceane. Dus het midden van de intercontinent, eigenlijk de grote oceane. En daar geldt volgens mij nu dat als je daar iets vindt, dat het voor jou is. Daar komt het inderdaad op neer. Wat Tanja ons toen heeft uitgelegd, dat was een recente Amerikaanse wet die dus door het congres is aangenomen. En dan moet ik het even uit mijn hoofd doen hoor, maar die in essentie zegt dat wat je weghaalt van een hemellichaam, dat is van jou. En ja, nogmaals een Amerikaanse wet, dus de rest van de wereld heeft die wet niet aangenomen. Het is niet per se in overeenstemming met de ruimte verdragen die er al zijn, dus dat is een beetje lastig. Maar je kunt dus wel zeggen dat Amerika zich dat recht heeft toegeigend. Dat je dus wat je aantreft en oppakt en meeneemt van een of andere hemellichaam, dat je dat inderdaad meekunt nemen en als jouw eigendom mag beschouwen. En dat klopt wel ongeveer met wat jij zegt, Juri, van hoe de oceane worden behandeld. Want ik geloof dat in internationale wateren, daar mag je ook vissen wat je wil. En dan mag je volgens mij ook van de zeebodem oprapen wat je wilt. Dat klopt ongeveer met elkaar. Maar misschien moeten we daar ook nog even wat nauwkeuriger naar kijken en misschien Tanja Masson nog eventjes daar het haar over laten zeggen. Had jij nog een verhaal, Juri, of zit hij hiermee? Nee, ik heb nog twee leuke verhalen. Wat we de afgelopen jaren zien is dat er steeds meer bedrijven uit de grond schieten die kleine raketten aanbieden. Kleine raketten waarmee je max 100 kilogram in een baan om de aarde kan brengen. Heel erg interessant voor partijen die maar kleine cubesets, van die kleine vierkante satellietjes, willen lanceren. Of voor bedrijven en organisaties die heel snel iets in de ruimte willen brengen. Dus die echt in spannen van een paar weken, vanaf het moment dat de contract wordt getekend tot aan de lancering, echt iets willen uitvoeren. Nou, er zijn er nog een paar van in de wereld en één van de grootste en meest succesvolle is Rocket Lab. Rocket Lab is opgezet door Pieter Beck, een ingenieur uit Nieuw-Zeeland. En zij zijn een paar jaar geleden begonnen met het bouwen van de elektronraket. De elektronraket bestaat, is eigenlijk een mini versie van de Falcon van SpaceX. Ze heeft ook een aantal kleine motoren onderin, twee trappen en kan max 150 kilo in een baan om de aarde brengen. Ze zijn er in 2018 mee begonnen met lanceren. Inmiddels is het ze gelukt om eens in de twee maanden een keer zo'n raket te lanceren. Ze hebben een interessant business model. En nu waren ze op zoek naar de volgende stap. De volgende stap voor Rocket Lab was om die raket te gaan hergebruiken, net als SpaceX. SpaceX landt een raket op een platform in de zee of op de plek waar de raket gelanceerd is, de Cape Canaveral. De elektronraket van Rocket Lab is te klein daarvoor om terug te keren naar de basis, naar de plek waar hij vandaan kwam. Dus ze hebben een andere methode ontwikkeld. Wat zij gaan doen is, de eerste trap van de raket, gaan zij terug de damkring in laten brengen. Vervolgens ontvouwen ze een parachute waardoor die op een paar kilometer boven de zee blijft bungelen. Dan sturen ze er een helikopter op af. En die helikopter plukt dan eigenlijk die eerste trap van die raket met parachute en al uit de lucht. En brengt hem weer terug naar de lanceerbasis waar die raket weer opnieuw gebruikt kan worden. Het is dus hetzelfde trucje als SpaceX heeft uitgevonden om raketten te hergebruiken, alleen een andere techniek. Ja, uiteindelijk de manier waarop het terugkomt is heel anders. Zou dit goedkoper zijn? Want je hoeft nu niet die raket precies op een of andere platform neer te zetten. Je plukt hem uit de lucht, dat scheelt misschien, weet ik veel, software of brandstof of verzimmer iets. Het scheelt sowieso brandstof. Je moet er uiteindelijk nog wel een helikopter naartoe laten vliegen die je meeneemt. De marges waar Rocket Lab mee vecht zijn veel kleiner dan de marges van SpaceX. Dus zij moeten echt veel meer op de kost letten. Maar dit is wel voor hun een manier om ervoor te zorgen dat zij een raket kunnen hergebruiken. En ik vond het fascinerend om te zien omdat ze dus vorige week, nee twee weken geleden, hebben ze een test gedaan waarbij ze geprobeerd hebben om zo'n eerste trap met parachute en al uit de lucht te plukken. En dat is gelukt. Eerste keer, eerste poging. Ja, de eerste keer. Dat kan SpaceX wel vaker doen. Ja, dit gaan ze natuurlijk wel vaker doen deze test. Maar het idee is dan om eind dit jaar, begin volgend jaar, omdat dan ook voor het eerst met een gelanceerde raket te doen. Dus die dus buizen de dampkring komt, weer terug komt en dan wordt het voor het echie. Voor het echie. Ik vind het fascinerend omdat de laatste keer dat we dit soort dingen hebben gezien, volgens mij in de jaren zestig gebeurde dit wel eens met spionage satellieten van de Verenigde Staten. Die gegaan om de aarde, zweefden. En toen was er nog even. Ja, de Discovery, de Corona-capsules, heten die toevallig. En wat daar gebeurde is, er waren nog geen digitale camera's. Dus die spionage satellieten werden in de baan om de aarde gebracht. Die namen foto's, ooit nog op fotoholletjes. En die fotoholletjes moesten op een of andere manier terug naar de aarde komen. Dus er werd eens in de zoveel tijd, er werd een klein capsule uitgepoept eigenlijk. Uit die satelliet. Die ging terug de damkring in. En die moest toen ook door een vliegtuig, terwijl die aan een parachuting moest opgepakt worden. Voordat de Russen er mee aan de haal gingen. Die zaten natuurlijk ook te aazen. Ja, ja, ja, ja. Is wel eens gebeurd als de Russen een Amerikaans filmpje inpikten? Nee, maar er is volgens mij wel een boek over geschreven. Ice Station Zebra. Waarbij zo'n capsule op Antarctica is geland. En dat er een soort van race ontstaat tussen Russen en Amerikanen. Wie heeft hem eerst? Terug te halen. Dus dit was natuurlijk Asstaff of Legends om het zo maar te zeggen. Leuk hoor. Maar het wordt dus nu voor een leuker doeleinde gebruikt dan het hergebruik van de eerste trap van Rocket Labs' elektronraket. Ja, leuk. In de categorie kleine lanceren bedrijven die kleine raketten lanceren hebben we ook nog Virgin Orbit. Virgin Orbit is van Richard Branson. Die volgens mij echt in alles zit tegenwoordig. Hij is natuurlijk Virgin Galactic waarmee we met een klein toestelletje 100 kilometer de lucht in kunnen gaan en kunnen genieten van de ronding van de aarde. Maar Virgin Orbit is een klein bedrijfje waarbij hij een raket heeft ontwikkeld die onderaan een vliegtuig wordt gekoppeld. Het vliegtuig vliegt dan naar 10, 12 kilometer hoogte. En vanaf dat moment wordt dus die raket eigenlijk losgelaten door het vliegtuig. Ontstekt dan zijn motor en schiet dan de atmosfeer in. Het is eigenlijk gewoon kickstart van de eerste 10, 12 kilometer. Ja. Nou, dus ze zijn hier al heel lang mee bezig. Die raket is ook al veel vaker getest en ze zijn er nu bijna klaar voor. Ze hebben nu een test gedaan met het vliegtuig om te kijken of dat allemaal goed werkt. Die test is geslaagd en dat lijkt er nu op dat ze ergens in de komende weken de eerste echte test met vliegtuig en raket en een demo satelliet willen gaan uitvoeren. Kijk ik ook naar uit want dat is altijd interessant om te zien. Een raket die van een vliegtuig wordt losgelaten en dan midden in de lucht zijn motor op brand en wegschiet. Virgin doet dat toch ook met zijn toeristische raket, he? Ja, die worden ook. Die worden in a white night ook een klein, best wel groot vliegtuig. Toen was die tot op zekere hoogte gebracht. Dan laten ze het vliegtuigje waar de toeristen inkomen te zitten, laat ze dan los en die schiet dan weg. En Orbital ATK, inmiddels heet dat Northrop Crumman Innovation Systems, die heeft ook een raket, de Pegasus raket en daar doen ze het al sinds de jaren 90. Dus het is wel een beproefde methode. Ja, ja, ja. Oké, mooi. Nou, als er niks meer is dan gaan we het hierbij later. Ik dank je wel, Jury. Ik dank je wel, Luc van den Abeelen. Mijn naam is Herbert Blankesteijn. Dit was Space Cowboys nummer 41 en we zien en horen iedereen graag terug over twee weken bij de volgende Space Cowboys. Dank je wel allemaal. Doei. Dank je wel. Hai, hai. Hai.