Toch naar de maan ten koste van Mars?

Hallo, wij zijn Four Fish Mazar, accountants en adviseurs.
Bij ons draait het om fairness. En nu met AI is dat belangrijker dan ooit.
Want leg zo'n AI-agent maar eens het verschil uit tussen wat kan en wat juist is.
En als we heel eerlijk zijn, AI vond deze commercial trouwens helemaal geweldig.
Four Fish Mazar.
Dit is een BNR-podcast.
Welkom bij aflevering 192 alweer van Space Cowboys.
We gaan alles wat er in de afgelopen twee weken in de ruimte en ruimtevaart is gebeurd...
er eventjes bespreken. We hebben bij ons vandaag Jeffrey Bout.
Hallo allemaal. -Philippe Schoonejans.
Goedemiddag. -Hoi. En ik ben Luc van den Abeelen.
Het hadden allemaal zo mooi kunnen zijn. 11 februari.
Op dit ogenblik hadden er vier astronauten in de ruimte.
Dat is niet gebeurd. De maan gaat een klein beetje een rode draad...
door deze aflevering heen volgen. Dus weten jullie dat alvast.
Maar verder daarnaast, Jeffrey, wat is het leukste onderwerp dat jij te bieden hebt vandaag?
Ik wou het eens over Venus hebben. -Oké.
Heet en nogal dichtbij. Ja, interessant.
En Philip? -Nou, ja, niet dat ik het niet wil zeggen.
Ik wil wel zeggen dat ik het niet wil zeggen.
Ja, interessant. En Philip? -Nou, ja, dat zijn meerdere onderwerpen.
Maar wat ik erg leuk vond, is dat er een discussie ontstaat...
of we misschien in 2030 het ruimtestation ISS niet in de oceaan moeten laten storten...
maar ergens anders aan de grond zweven.
Dus daar gaan we het over hebben. -Initiatief van de Space Expo natuurlijk...
om het ergens... -Dat zou wel een mooi plekje zijn.
Het is een beetje groot, maar... -Je kan geen afscheid nemen van je ruimtearm.
Dat zou heel zonde zijn als die in zee stort.
Omdat die te behouden, zouden we alleen al in de vaart moeten gaan.
Verder heb ik naast al het maandnieuws nog iets over een privé-betaalde...
mogelijke opvolger van de Hubble Space Telescope.
Oké, Philip, laten we beginnen met Artemis.
Die... Ja, spannend verhaal, maar hij ging niet.
Wat is daar precies allemaal aan de hand geweest?
Ja, best wel veel, maar ik vertel ook overal dat het niet heel raar is...
dat zo'n lansering niet doorgaat. Hij gaat eigenlijk vaker niet door...
dan dat hij wel doorgaat. Maar dit was natuurlijk wel een hele spannende...
gepland voor eerst 6 februari en daarna 8 februari...
omdat die wet dress-rehearsal, echt maar het proefvol tanken van de raket...
uitgesteld wordt, want het was heel erg koud in Florida.
En ja, als het zo koud is, dan...
Het is nu 40 jaar geleden dat die Challenger ontplofte toen het te koud was...
bij de lansering. Daar zijn ze echt super voorzichtig mee geworden.
Maar wij zaten er helemaal klaar voor. We hebben in de Space Expo...
een nieuwe tentoonstelling gemaakt, die opende op 5 februari.
We hebben een lezingenprogramma, we hebben de ambassade van de Maan...
dus de hele Space Expo staat in dat kader van die Maan.
Dus nu willen we natuurlijk ook dat hij vlucht en dat hij gaat.
En ja, er gaan allemaal vlaggen mee van alle landen die meedoen.
Ze zijn er 60. Een vlag van de Apollo 18 gaat mee.
Dus dat is leuk voor die Artemis.
We hebben de terugkeerstrategie een beetje veranderd.
Dat ze niet meer twee keer stuiteren op de dampkring, maar in één keer erdoorheen.
Omdat de hitteschuld dan minder belasting zou krijgen.
Dat hangt er allemaal vanaf of het nou doorgaat of niet.
En het ging uiteindelijk niet door, want er waren wat problemen met een lek...
bij de waterstofleidingen, er waren problemen met de grondcommunicatie.
Maar dat is al een paar keer in de media aan de orde gekomen.
Maar wat ik zelf erg leuk vond, was eigenlijk...
na dat uitstel was er een persconferentie van NASA...
waarin zij uitleggen hoe ongelooflijk moeilijk dat wel niet allemaal is.
En dat ging best wel in detail.
En ik vond het eigenlijk maatloos interessant.
Dat tanken, vol tanken van zo'n raket, dat is echt onvoorstelbaar complex.
En je krijgt eigenlijk niet vaak de kans voor een full test...
met de echte flightware, het hardware, dat je hem helemaal vol kan doen.
En hij moet daarna ook weer leeg.
Want het is altijd mogelijk dat bij de echte lansering...
dat er dan een paar minuten of seconden voor de vlucht...
dat er dan een sensortje, een nee zegt.
En dan moet je toch ook het uitstellen en dan moet je ook die brandstof eruit halen.
Een leegpomp, want je kunt het daar niet zomaar laten staan.
Met name van vloeibaal waterstof, het is superkoud, het is -253 graden Celsius.
De zuurstof is -170.
Maar met name die waterstof is lastig. En wat die meneer daar zei, en dat vond ik ook interessant...
waterstof is een heel klein molecuul, dus dat lekt eigenlijk altijd al vrij.
En dat vond ik ook zoiets van, waterdicht is ook een woord, wat een raar woord, dat bestaat namelijk niet.
Een geologe is ook nooit waterdicht, het is altijd een diepte...
waar de druk zo hoog is dat er toch water doorheen kan.
En dat is ook met die waterstof. En zij accepteren een leakrate van 16 procent.
Dat is de grens. En dat vond ik wel eenstuitend.
Een getalde zei aanvangend dat er 14 procent lekt en dat zei oké.
En ze hebben ook vastgesteld dat boven de 16...
heb je kans dat het waterstofgas tot ontploffing komt.
Als het minder dan 16 procent is, dan is die kans er niet. Dus dat is een veiligheidsmarge.
Maar dat betekent dus eigenlijk dat het gewoon altijd lekt.
En zeiden de slow filling, dat gaat wel goed...
maar ze moeten iets van 2,7 miljoen liter brandstof in die raket zien te krijgen.
Dus je kunt niet, zoals je zelf bij je benzinepompje staat...
dat er met een liter per tien seconden erin komt.
Er moet zoveel in, er zijn moeten. Ze hebben die fast filling nodig.
En wat zij zeggen, ja, er is een enorme belasting op die raket.
Om te beginnen is die zo licht mogelijk. Dus die wand van die raket is best dun.
Ze hebben allemaal circovormige lassen waar die stukken aan elkaar zitten.
En daar gaat dan die superkoude vloeistof in.
Dus die raket die ademt, die heeft niet een vaste afmeting.
Of die vloeistof erin zit of niet erin zit, dat scheelt gewoon in centimeter...
in die grootte van die raket. Dus het is ook wel iets echt heel erg riskants.
En daar hebben ze iets minder strenge eisen bij die wet dress rehearsal...
dan bij de lancering zelf, want het moet alleen maar daar het oké weer zijn.
En bij de lancering zelf moeten we ook nog op allerlei andere plaatsen...
waar je neer zou kunnen komen als je een noodprocedure moet is.
Het moet ook nog goed weer zijn. Je moet voor de terugkeer, de voorspelling.
Dat heeft nog veel meer eisen, maar dit is eigenlijk ook al al heel erg ingewikkeld.
En wat ik me ook interessant vond, is als je een nieuwe lanceerdatum hebt...
en die ligt over 48 uur, wat kan, want er zijn meestal vijf data achter elkaar...
dat ze kunnen lanceren. -Vijf in een maand.
En een maand. En dan hebben we drie weken en niet.
Dat komt omdat je op de juiste plek moet aankomen.
Je moet dat rondje om de maand kunnen maken, maar de zonnepanelen mogen nooit...
langer dan 90 minuten geen zon krijgen en allerlei eisen.
Dus je hebt maar vijf dagen, maar het kan zijn dat je op een gegeven moment 48 uur moet uitstellen.
Maar dat kost alleen al aan het verdampen, want die brandstof kost dertig tankwagens met brandstof.
Dus ook dat is geen sinecure.
Ze hebben nu een nieuwe 1,4 miljoen gallon vloeibare waterstofbol gemaakt.
En die is ook nieuw. En daar kunnen ze dan die brandstof mee aanvullen...
om wel die tankwagens in de weer te rijden.
Daarmee betekent dat ze nu binnen 24 uur een nieuwe poging kunnen doen.
Dus dat is alweer een verbetering ten opzichte van die vorige 48 uur.
Dus het is echt een proces waarvan de ingebukkeldheid aan mekaar hangt.
En die persconferentie had met best veel gedetailleerde vragen van technische journalisten.
En als techneut vond ik natuurlijk heel erg leuk dat daar aandacht aan me zeet werd.
Ja, precies. Het is natuurlijk een klein beetje triest...
dat we drie jaar na Artemis I weer dezelfde problemen met deze raket tegenkomen.
Daar was ook het tanken van de waterstof het probleem en het lekken daarvan.
Ik had ook nog ergens gelezen dat de architectuur van de raket...
ook nog eens een wat lastiger probleem maakt...
omdat de stuurstof helemaal aan de onderkant van de raket erin wordt gepompt.
Wat vlakbij de motoren zit.
Dan wil je natuurlijk op het moment dat de motoren ontbranden...
daar niet waterstof beroemd in omvangen.
Dus dat maakt het niet makkelijker.
Ik wil hier toch eventjes een afwezige space cowboy aan boord.
Hij is Michel van Baal.
Die heeft een behoorlijk kritische blog achtergelaten over Artemis...
en heel veel van zijn twijfels daarover gespuit.
Wat eigenlijk ook wel met de gebeurtenis van die wet-trash-rehearsal te maken heeft.
Namelijk dat het ding zo weinig vliegt. Je bouwt geen ritme op.
Er zit zo veel tijd tussen lanceerpogingen...
dat je eigenlijk iedere keer weer een nieuwe experimentele situatie te pakken hebt.
Zelfs het personeel is misschien al weer vervangen.
Ja, wie zal het zeggen?
Dat zei je ook bij de persconferentie.
Met één vlucht per jaar of 2 of 3 jaar wordt het nooit routine.
En zoals die Falcon 9 van SpaceX die elke paar dagen gaat...
dan is het een ander verhaal. Maar bij deze raket is het inderdaad...
elke keer weer nieuw. - Ja, precies.
Toch is het moeilijk te verkopen. Vergelijken met SpaceX...
maakt het ook wel uit dat het waterstof in zich heen methaan was.
Dat is veel makkelijker gegaan. Ook al is dat misschien niet mogelijk.
Methaan is natuurlijk al een veel groter molecuul.
Dus ik kan me dan voorstellen dat je daar minder gevoeligheid hebt.
Maar ja, inderdaad, SpaceX heeft al zo'n tien jaar ervaring met dit ding.
Ze doen elke drie dagen een lancering.
Die zijn echt alle problemen al honderd keer tegengekomen en hebben ze opgelost.
Ja, dat is wel een enorm verschil met dit systeem.
Ik denk dat we er bijvoorbeeld trots op zijn dat ze een heleboel reparaties...
nu op het launchpad, op het lanceerplatform zelf kunnen plaatsen.
Zonder te hoeven terugrijden naar... - Zonder te hoeven terugrijden helemaal...
naar dat vehicle assembly building, dat grote met die kruipende rupsbanden ding...
waar ze een hele dag gaan worden. - Ja, die crawler.
Want ze zeiden ook, we weten inmiddels wel wat de belasting op de raket is...
in weer en wind op dat lanceerplatform en hoe die hen weer beweegt en wat daarmee gebeurt.
Maar van hoe het op die crawler transporten is, weten we eigenlijk niet.
Maar waarschijnlijk hoeft dat niet. Maar als ze nu in maart niet gaan...
dan ongeacht wat de reden was, moeten ze sowieso terug naar dat gebouw.
Want er zijn een aantal batterijen in de raket die dan servicing nodig hebben.
Dat is natuurlijk van alles nog wat elektrisch.
En als je batterijen niet voortdurend oplaadt en onderhoudt, dan doen ze het niet meer.
Dan moet je ze vervangen. Dan wordt het wel een langduriger grap.
Dus we moeten echt wel hopen dat die in maart ook daadwerkelijk gaat.
Ja, precies.
Nou ja, in die blog die ik net noemde van Michel...
uit hij ook nogal zijn twijfels over überhaupt de voortgang, dan wel doorgang van Artemis.
Het zou hem niet verbazen als het bij deze missie om de maand strak blijft...
en er verder van Nazas exploratieprogramma weinig meer overblijft.
Ja, ik deel die mening niet helemaal.
Er is al eens een paar keer aangekondigd dat Artemis III...
die dan die eerste maandelanding sinds 1972 zou moeten worden...
dat die misschien toch later gaat plaatsvinden.
Dat dus ook Artemis III een tripje rond de maan...
en dan misschien wel in een baan om de maand komen zou worden.
Dus een veel eenvoudiger ding. Ik denk dat die er zeker nog gaat komen.
Ja, wat nu heel erg spannend wordt, is hoe SpaceX en Blue Origin het gaan...
gaan doen.
Wat dat betreft, er was zoveel beweging ineens op dat thema...
dat ik heel erg moest denken aan een hit uit, jawel, 1965...
het is even geleden, maar dat heette 'Everyone's Gone to the Moon'...
en het lijkt erop dat dat op het ogenblik wel bezig is.
Want tot onze grote verrassing, tenminste wel die van mij...
heeft Elon Musk ineens aangekondigd dat het hoofddoel van Starship...
niet langer mars is, maar de maan.
Nogal verrassend, omdat hij zo ongeveer dat hele programma ophing aan...
wij moeten een stad op mars gaan bouwen...
intelligentie, zelfbewustzijn, dat moet worden, verspreid over het heelal...
en hij heeft al hele geavanceerde tekeningen laten zien...
van hoe die stad er dan uit zou moeten komen te zien.
Dat is voorlopig van tafel. Als reden noemde Musk...
dat een maanstad binnen tien jaar te realiseren is...
en voor mars zou dat minstens twintig jaar duren.
Daarnaast kun je maar elke 26 maanden naar mars vliegen...
en dan ben je een half jaar onderweg.
Naar de maan toe kan je elke tien dagen vertrekken...
en dan ben je na twee dagen vliegen al op je bestemming.
Dat is dus ook in zijn ontwerpfilosofie.
Je leert sneller met reizen aan de maan, want je hebt meer herhaling.
Daar zit er goed wat in, ja. -Ja, precies.
Nou ja, goed.
Musk zegt alsnog wel dat hij binnen vijf tot zeven jaar op mars wil landen...
maar dat dus voorlopig de maan de prioriteit is.
Ik vond het wel heel grappig in dat ex-berichtje van...
ja, nee, we gaan toch niet naar mars, maar over zeven jaar wel.
Dat is ook nog te snel. -Ook dat ziet niet gebeuren.
Het is wel opmerkelijk hoe Musk is gedraaid...
want een jaar geleden zei Musk nog dat de maan alleen maar een afleiding vormde.
Ja, punt is dat intussen Blue Origin natuurlijk steeds meer op de voorgrond komt.
En wat betreft de maanlanding met zo'n astronauten...
komt nu die Blue Moon Mark 1,5 steeds nadrukkelijker naar voren.
Het zou een aanpassing zijn van wat ontworpen is als een onbemande vrachtlander voor de maan.
Daarvan staat het eerste exemplaar op het ogenblik in een testfaciliteit bij NASA...
om gesimuleerd de vluchten door te maken.
Maar ja, kans is groot en wordt volgens mij behoorlijk groter...
dat een aanpassing van dat onderwerp die relatief snel uit te voeren is...
misschien wel eerder Artemis astronaut op de maan gaat laten landen...
dan dat SpaceX dat met Starship kan.
Dat een onbemande versie laat vliegen eind van dit jaar, naar de maan.
Ik weet niet of dat nog gaat lukken, maar dan de bemande in 2030...
en daarvan wordt nu gevraagd of hij dat alsjeblieft een beetje naar voren kan gaan.
Een paar jaar eerder kan doen. Ja, goed, het is...
Maar wat betreft de SLS, dat zal in ieder geval na drie of vier vluchten wel echt stoppen.
Of was er ook zelfs wel... -Ja, er wordt inderdaad gezegd...
dat het 2,4 miljard dollar per stuk kost. Dat is gewoon bijna niet vol te houden.
Aan de andere kant heb je natuurlijk het verhaal van SpaceX...
met het lanceren van een bemenste Starship naar de maan.
Tot een jaar geleden werd er gezegd dat er zoveel bij moet getankt worden...
dat je er zo'n 20 Starship-lanceringen voor nodig heeft.
Kort geleden heeft Musk gezegd dat versie 4 krachtiger wordt...
en dan zijn we er met zo'n vijf lanceringen voor één bemenste missie.
Dat was nog altijd een hele hoop, vind ik.
En vroeger gingen we met één lancering. -Precies.
Nu ineens vijf lanceringen. -Natuurlijk, dat was maar twee man...
die inderdaad zittend in de cabine moesten slapen.
Voor wat Artemis moet worden met een basis heb je echt wel iets anders nodig.
Maar ja, of dit hem nou wordt...
bovendien heeft SpaceX de afgelopen maanden echt te maken...
met het totaal vastlopen van het testprogramma met Starship.
Nummer twaalf, of? -Ja, nummer elf of nummer twaalf.
Ik ben even de tel kwijt. Die zou nou in maart gelanceerd moeten worden.
De booster daarvoor is afgelopen paar weken uitgebreid getest.
Ze hebben tien van die tanktests gedaan, net zoals SLS heeft doorgemaakt.
En daar zijn wat interessante foto's gemaakt...
van vooral de bovenkant van die booster.
Die heeft een opnieuw ontworpen interstage met de trap die daar dan op zit...
zodat die al motoren kan vuren voordat de twee trappen van elkaar gescheiden worden.
Dat bestaat uit een soort... Het is net een hekje, als het ware.
Maar bij een van die steunen is te zien dat de onderkant helemaal in elkaar gevrommeld is.
Dus dat ziet er alweer niet zo ontzettend opgevend uit.
Dus ja, je moet je toch inderdaad ernstig afvragen hoe realistisch het is...
om te verwachten dat er binnen een paar jaar mensen mee op de maan gaan landen.
Ik geloof ook niet zo in dat concept van die starship.
Dat je zo'n 50 meter hoge raket moet laten landen in het maanstof...
op een onbekend terrein, dat je niet weet waar die poten in terechtkomen.
Het zijn poten die natuurlijk best breed zijn, maar vergelijken met de hoogte...
helemaal niet zo breed, dus ik vind dat echt enorm riskant te uitzien.
Ik denk dat we misschien een weddenschap moeten gaan houden...
van hoe hoog wordt dat ding dat uiteindelijk gaat landen?
Dat is inderdaad geopkort. -Het moet nog opstijgen.
Het moet opstijgen ook nog vanaf de maan.
En er moet heel veel mee... De astronauten zitten bovenin.
Dus die moeten 50 meter afdalen. -Met een lift ook weer moeten doen.
En die ook weer veel weegt.
Dus het is eigenlijk een concept wat...
als je alleen maar een keer naar de maan wil, is dat zeker geen goed concept.
Maar als je de licht een beetje aanboudt aan de toekomstvisie is...
hoe goed dat dat ook is.
En ook het overpompen van brandstof in de ruimte...
van die superkoude brandstoffen, dat is nog niet gedaan.
Dat is ook nog niet bewezen.
Dus we hebben nu misschien vijf tankvluchten...
maar dan nog dat de hele tank is nog niet gedaan.
Ik durf ook bijna niet...
mijn ex-collega Aarti, die nou directeur...
van Starship Human Lander System is in SpaceX...
niet meer te vragen hoe het gaat.
Ik heb een paar keer uitbundig gefeliciteerd bij succesvolle stappen die ze maakten.
Maar het gaat nu zo langzaam dat ik maar eventjes lowkey wat dat betreft.
Ja, precies.
Opmerkelijk dat SpaceX deze wending heeft gemaakt.
Ook Blue Origin deed iets bijzonders.
Die maakte bekend voorlopig te gaan stoppen...
met de New Shepard toeristenvluchten naar de rand van de ruimte...
om zo veel mogelijk ingenieurs vrij te maken te kunnen werken aan die landers.
Dus de maanrace heerst niet alleen tussen landen, maar zelfs tussen bedrijven.
En hij is volgens mij nu echt volop op sterkte gebracht.
Weet je het eruit dat vijf dagen geleden, op 6 februari...
heeft Musk gezegd dat hij volgend jaar...
een onbemande Starship op de maan wil laten landen?
En dat was aantienlijk pessimistisch, dat hij zei dat er dit jaar eentje naar Mars zou gaan.
Nu is er volgend jaar eentje naar de maan onbemand.
Maar het Otrosporkplan was natuurlijk in 2027 bemand op de maan.
Ja, precies.
Nou, we gaan er nog heel veel over horen, denk ik.
Oké, dan laten we de maan eventjes voor wat hij is...
en dan gaan we naar andere plekjes in de ruimte.
Jeffrey, Mathis, heb je het onderwerp?
Ja, ik wou het inderdaad eens over Venus hebben.
Want er staat weer een en ander op stapel.
En daar hebben we het eigenlijk in deze podcast helemaal niet over gehad...
de afgelopen paar jaar.
En de Europeanen bijvoorbeeld, die gaan de Envision-zonde naar Venus sturen.
En zo zijn er nog een aantal die gemaakt zijn...
of op dit moment ontwikkeld worden en over een tijdje van start gaan.
Laat ik hem meteen even bijnoemen, de NASA heeft twee missies in de planning...
die ze nu aan het ontwikkelen zijn, dat gaat nog een aantal jaren duren.
Maar degene die het eerste gelanceerd gaat worden, is door Rocket Lab.
Het bedrijf uit Nieuw-Zeeland en nu ook uit Amerika.
Die hebben de Venus Live Finder op, dat gaan ze ergens deze zomer lanceren.
Alleen dat is maar een heel kleine zonde.
Dus voor hun is dat echt een testcase, want ze hebben al veel dingen gedaan.
Maar iets naar een andere planeet brengen en daar een missie uitvoeren...
dat is er nog nooit gelukt.
Gaat hij daar dan ook zoeken naar tekenen van leven, zoals wij dat kennen?
Op Venus, zo dicht bij de zon, is het die temperaturen?
Het is een hele dappere missie om meteen iets groots te gaan doen.
Ze gaan zoeken naar organische moleculen.
En dat gaan ze doen tijdens een afdaling in vijf minuten.
Dan moet hij meelicht gedaan worden en dan stort ie te pletteren.
No pressure.
En dat heeft dan allemaal te maken met dat er alweer een jaar of vijf geleden...
was er wat in nieuws dat er forsvine in de atmosfeer zou zitten.
Dat was dan heel interessant, want dat zou misschien alleen maar...
geproduceerd kunnen worden door organisch leven.
Er waren meteen al heel veel commentaren op.
Maar het idee dat er toch iets ergens hoog in de atmosfeer zou kunnen hangen...
dat is blijven hangen en dat is, vonden zij, een leuke uitdaging...
om die missie te gaan doen.
Dus dat is wat Rocket Lab gaat doen.
NASA en Europa zijn wat serieus, die gaan hele grote missies doen.
En waar ik het aan heb over die Envision...
Nou, dat is al een tijd bezig.
Een jaar geleden dat ESA het contract heeft getekend...
dat dat ding echt gebouwd gaat worden, dat het ontwerp klaar is...
en dat hij nu in aanbouw is.
Hij wordt gelanceerd in 2031 en komt dan aan bij Venus in 2034.
Dus even wachten voor het echte, het plannenwerk gaat gebeuren.
Maar het is wel heel interessant, vind ik zelf.
Want voorheen dacht men altijd, Venus is een dode wereld.
Is geologisch niet meer actief. Maar daar zijn ze op teruggekomen.
In de jaren '90 is de Magellan daar geweest.
Die heeft een nasasonne die de planeet heel nauwkeurig in kaart heeft gebracht...
met radar.
En toen hebben ze een paar jaar geleden toch ontdekt...
van hey, in die metingen zien we kleine veranderingen.
Er is toch wel wat activiteit bij die vulkanen, bij misschien wel lavastromen.
Dus die planeet is wat minder dood dan we dachten.
En daarom is dat superinteressant. Nu heeft men dus het idee van...
er is geologisch wat aan de hand. Er is nog wel warmte van alles aan de hand.
Tot richting de kern.
En hoe is er een soort interactie tussen dat binnenste, het oppervlak en de atmosfeer?
Dat gaat dan de Envision allemaal proberen te onderzoeken.
En dan haal ik meteen wat Amerikaanse bij, die hebben namelijk twee van die dingen in aanbouw.
Eentje heeft de Feritas. Toen ik dat las, denk ik...
die hebben ongeveer dezelfde instrumenten. Gaan jullie hetzelfde doen?
Maar zij zijn meer gericht op het toch weer helemaal in kaart gaan brengen van de planeet...
en meer te weten komen over de schienis.
Terwijl de Europeanen dus meer over het nu zich willen focussen.
Ik vind het trouwens niet zo heel verschrikkelijk erg...
als er met een vergelijkbaar instrument het weekje iets gemeten wordt.
Die discussie hebben we heel vaak gehad, ook toen ik in ESA werkte.
Dan wilden de lidsten altijd enorm inzetten op het voorkomen van duplicatie.
Maar aan de andere kant, als je dingen op twee verschillende manieren meet...
en op twee verschillende tijden weet, dan kun je het corriteren.
En er kan er één misgaan.
Het wordt vaak gepresenteerd als iets heel vreselijks, maar in dit geval...
ook bij zo'n Venus-missie vind ik dat helemaal niet zo'n paar idee.
Ja, en met sterrenkunde herken je dat ook wel.
Daar heb je ook wel projecten gehad dat zowel de Europeanen als de Amerikanen onderzoek deden...
en met dezelfde metingen kwamen. Dat was ook fantastisch nieuws, als dat meteen klopt.
Dan weet je dat je er goed zit. Enorm vertrouwen.
En als het niet zo is, heb je weer iets wat je moet onderzoeken.
Ja, inderdaad.
Russen hebben in de jaren 80 flink geschoten op Venus.
Maar dat was ook meestal in tweedallen uit het oogpunt van hun protonraket.
Die wilden ook nog eens de hik hebben bij de lancering, dus dan zaak je altijd goed.
Maar die zijn ook mooi in paren die planeet gaan onderzoeken.
Wat ik nog erbij wil vertellen is dat Nederland ook een rol heeft, want het is een ESA-missie.
En dan hebben ze vooral een rol in de fan-spectroscope-instrument.
Dat is weliswaar een instrument dat gebouwd wordt in België...
maar waar de Nederlandse S-ron ook wel een grote rol in speelt.
Want Nederland is sowieso heel goed in het maken van instrumenten.
Vooral op het gebied van aardobservatie. Dit is natuurlijk een beetje anders op Venus, maar...
Ze gaan bezig met het onderzoeken van die atmosfeer.
Ze gaan op zoek naar waterdamp en zwaveldioxiden.
Want dat zou dan wijzen op nuactieve vulkanen. Dus daar zijn de Nederlanders bij betrokken.
En ze zijn ook betrokken bij de dataanalyse van de radarmetingen.
Ze gaan dus helemaal focussen op het maken van algoritmes die de kleinste bewegingen in de Venus-korst kunnen meten.
Dus dat is de bijdrage van de Nederlanders daarin.
Leuk om te weten. - Wat voor kleuren heeft Venus trouwens?
Volgens mij voor het menselijke oog zo goed als wit.
Vanwege de dikke wolken eromheen. En verder is er volgens mij veel zwavel op het oppervlak aanwezig.
Dus dat zou nog gelig moeten zijn. - Ik haal er even bij.
In de jaren negentig had je de Magellan-zonde. Die maakte een radarkaart.
Dat is dus niet echt een beeld. En toen hebben ze dat gepubliceerd als een oranje kaart.
En de grap had dus ook een reden bij. De Russen hebben eerder landers te laten landen.
En toen zag je een beetje oranje foto's. Maar het oppervlak is eigenlijk basalt en is eigenlijk heel grijs.
Toch wordt sinds die Magellan-zonde in de jaren negentig stevast op allerlei platen van het zonnenstel Venus als een oranje bol getoond.
Ik vond het altijd heel raar. Maar dat is niet Magellan-opname. Dat is niet hoe Venus eruitziet. Dat is een radar.
Dat is esthetiek. Ik kan je een geheimje verklappen bij de tot zonbring van de tentoonstelling over Artemis II in de IJs Expo.
Daar hadden we ook een discussie. Dat was een ontwerp kwam opgegeven van de hele layout van de tentoonstelling met beelden van de maan.
En die waren heel erg oranje. Zo erg dat ze ongeveer rood was.
En ik had meteen een commentaar van 'we gaan toch niet naar Mars'. En hetzelfde commentaar had de baas van TNO Space, Kees Buijsgroeckert, toen niet, zag ze dat het toch geen Mars was.
En uiteindelijk hebben ze dat dan een beetje oranje gloed gemaakt. Dus hetzelfde als hem, omdat die hele tentoonstelling er veel mooier uitziet in de layout.
Maar die maat is natuurlijk grijs. Dat is oerzaai. Je wil niet een hele wanden met allerlei interessante informatie helemaal in grijs en wit uitgevoerd hebben.
Dus daar zit ook dat oranje. En ik hoor nu bij Venus dat dat kennelijk ook in z'n wang was.
Ja, make-up voor planeten. Daar komt de top erop neer.
Dus Venus, door ons gezien, zien we alleen maar een wit wolkendek. Daarom heeft hij ook een albedo van iets van 75 procent of zo.
Dat ding is ontzettend wit. - Ja, reflecteert veel zonlicht.
Nou, goed zo. Oké, Filip, jouw volgende onderwerp.
Ja, dat is weer een missie naar het ISS.
We doen eigenlijk net of dat langzamerhand zo'n routine is dat het niet meer interessant is, maar deze keer is het wel interessant.
Sowieso is dit een hele interessante week, want we hebben natuurlijk allemaal een lancering.
Morgen bijvoorbeeld gaat de eerste Ariane 6 met vier boersers. - Twaalfde bewaring, 64 configuratie.
Ja, en dat is dus al waanzinnig spannend, want die is nog niet gevlogen, dus dat is wel leuk.
En dan vrijdag, de dertiende, gelukkig durven we dat, is het vijf uur vijftien Eastern Time, ongeveer kwart over elf.
Ondertijd gaat Crew 12, dat is een SpaceX Dragon capsule en daar zit een ESA-afstandsauto in Sophie Adeno, een Franse.
En Sophie is in Frankrijk inmiddels razend populair, omdat zij is een van die sterren die alles kan eigenlijk.
Ik heb al eens verteld dat ik een enorme liefhebber ben van de James Bond films.
En James Bond steelt altijd een helikopter en dan springt hij erin en dan vliegt hij gewoon weer.
Want hij weet natuurlijk meteen hoe dat werkt, maar die mensen bestaan dus echt.
Want deze Sophie Adeno was een straaljagerpiloot en die is gesertificeerd voor 26 verschillende typen helikopter, om die te vliegen.
En daarnaast is ze natuurlijk ook heel slim en wetenschappelijk en fit en weet ik allemaal naar hoe die gaat.
En met de Dragon, en die Dragon vliegt voor de vijfde keer, dat exemplaar.
Dus niet alleen die raketten die gaan heel vaak, in dit geval de Arf Falcon 9 gaat pas voor de tweede keer, maar er zijn er die twintig keer geweest.
Maar die Dragon is ook al voor de vijfde keer. Ze gaat met twee Amerikanen, één Rus en Sophie.
En gaan ze naar het ISS en daar zitten momenteel nog maar twee Russen en één Amerikaan.
Want op 15 januari werden de vier teruggebracht naar de aarde voor de Medical Emergency.
Dus zij voegen zich dan weer bij die drie die er nu zijn, waarvan ook nog steeds een beetje onduidelijk is wanneer zij nou terug kunnen.
Omdat dat hangt een beetje af van dat lasseerplatform van de Soyuz, waar we net een paar afleveringen geleden over gehad hebben.
En daar is ook nieuws over. De baas van de grondinfrastructuur in Rusland heeft aan het begin van januari gezegd dat het een 'human error' was die het gedaan heeft.
En dus is er ook een 'criminal investigation'. - Oké, eerlijk. Dat lost de zaken op natuurlijk.
Ja, en dat vind ik ook interessant. Want één van de artikelen die ik tegenkwam, maar die uiteindelijk mijn eigen selectie niet gehaald hebben voor vandaag.
Dat ging over medische chirurgen, die zeggen we kunnen veel leren van de veiligheidscultuur in NASA en de gedwongen openheid die daar is, dat we allemaal van elkaars fouten leren.
Nou, ik denk oké, dat is leuk artikelen, maar dat is eigenlijk niet van toepassing.
Maar nu moest ik meteen weer aan denken dat in Rusland is er meteen een 'criminal investigation', want iemand heeft zich niet aan de procedures gehouden.
Ja, dan wordt je natuurlijk neergezabeld. Maar ze zijn dus bezig met de reserveonderdelen en er is een gerucht wat gisteren werd gemeld door een Russische journalist aan het oliezak, heb je misschien wel van gehoord.
Ja, want hij woont in Amerika al een hele tijd. - Exact. Dat het nieuwe platform gisteren geïnstalleerd zou zijn in Baikonur.
Dus misschien kunnen die ook weer een keer terug, maar ondertussen zijn ze wel met die vier die dan vrijdag gaan, die gaan negen maanden.
Ja, dat is nieuw he. - Dat is nieuw he, dat is best lang voor de Epsilon Missie.
En daar is een aantal dingen zijn daar interessant aan en dat zijn dus echt die dingen die wij langzamerhand nauwelijks meer noemen.
Maar er zijn medische experimenten, ze hebben een nieuw echo-apparaat waar je zonder ground crew echo's kan doen, die hoeft niet meer te overleggen, die is geschikt voor een veel langere reis aan de Maan en Mars, met te veel tijdsverschil, maar ook voor onderzeeërs, woestijngebieden op aarde.
Dat is een mooi ding, ze hebben allerlei nieuwe sensoren, botscanners die ze willen uitproberen, ze hebben een nieuw pak wat ze willen uitproberen tijdens lancering en landing.
Ze hebben dingen met plantengroei op het ISS, ze hebben nieuwe materialen voor de oppervlakken die veel minder bacteriën zouden vasthouden, daarin zitten we vooruit, dat zijn allemaal natuurlijk kleine stapjes.
Want ik heb ook toen ik reed had al discussie gehoord van ja, maar het is wel leuk zo'n 100 miljard dollar kostend ruimtes, maar hoeveel Nobelprijs hebben jullie nou eigenlijk gebonden?
Nul, maar het zijn al die kleine stapjes, die zijn ook wat waard, en ik weet nog toen ik naar natuurkunde ging studeren, toen zei ik op dag 1, zei de oogleraar van jongens we kunnen niet allemaal de Nobelprijs winnen, we hebben ook fysici nodig die de tabellenboeken volmeten, die zijn met z'n allen super belangrijk, en dat is iets wat ik ook in mijn oor geknoopt heb, dus ik heb inderdaad geen Nobelprijs gewonnen, maar volgens mij toch best wel een soort...
Een bijdragertje geleverd, dus ik verheug me op die missie van Sofie, en ik ben heel benieuwd wat voor een hype daaromheen gaat komen met oude in Frankrijk.
Zeker in Frankrijk, zeker. Ik had dan nog één vraagje, want het intrigeert mij dat dat pak wat ze willen testen, dat is eigenlijk dan een launch en entry suit, maar wat moet Europa daarmee, want wij hebben helemaal geen eigen ruimtschip.
Dat is een interessante vraag, dat heb ik er niet realiseerd, maar ik heb hem gelijk. Waarom zouden we dat pak willen maken? Ja inderdaad, want een pak is nou eenmaal één op één gekoppeld aan het ruimteschip waarmee je vliegt, je kan niet zomaar een confectie ruimtepak aantrekken en zeggen van nou stuur maar mij omhoog met een dragon of een Chinese Shenzhou.
Daarom, dat vind ik heel intrigerend. Gaan we een volgende keer niet ervan terugkomen? Ja, dat ding heet Euro Suites van CNES, van het Franse Agency, en volgens mij testen is alleen maar of je het een beetje oké aan en uit kunt trekken in zonder waterkracht.
Maar het is nog niet ingezet nu voor de lancering in landen. Oké dan, dat was hem wat Groot zelf betreft. Goed zo. Dan gaan we naar telescopen toe. We hebben onlangs gelukkig meegemaakt dat een heel groot deel van het NASA science budget is hersteld door de snaat.
Daar wordt min of meer op bezuinigd dan we allemaal vreesden. Maar er is nu wel een grappig nieuw iets aan het verbe moment. Niet alles hoeft meer door de staat te worden betaald blijkt, want er is een voormalige Google baas, Eric Schmidt, die heeft aangekondigd om enkele honderden miljoenen dollars te gaan investeren in de ontwikkeling van vier telescopen.
Een daarvan wordt dan een ruimtetelescoop, Lazuli genoemd. Het is een optische ruimtetelescoop die een spiegel gaat krijgen van 3,1 meter doorsnede. Even ter vergelijking, Hubble heeft 2,4 meter.
Dat betekent ook dat hij dan gelijk 70 procent meer oppervlak heeft om mee te kijken, dus dat is een behoorlijke toename. Satelliet moet zo'n 4 ton gaan wegen en zou in 2028 al gelanceerd moeten worden.
Komt dan ook in een totaal andere baan terecht dan de Hubble, 77.000 bij 275.000 kilometer. Een grote elliptische baan waarmee de telescopen ook helemaal geen last zou hebben van starlings die langsvliegen of andere constellaties die zijn zichtvermogen verminderen.
Het zou toch wel wat zijn als we de aardse telescopen op een gegeven moment uit moeten zetten omdat al die starlings in de weg zitten. Wanneer we maar astronomie kunnen bedrijven met telescopen die in de ruimte hangen en verder weg dan starlings.
Ik zag een nieuwe constellatie die weer gelanceerd zou worden. Als je dat ziet dan heb je eigenlijk gewoon continu een strook aan lichtflitsjes aan de nachthemel. Dat is helemaal niet de bedoeling lijkt me.
Lazuli zou dan in die hele hoge baan terechtkomen. Die legt hij dan af in 9 dagen. Dat is gewoon met de maan wat als ik het goed begrepen heb ook hoge bandbreedte communicatie veel makkelijker maakt.
Waarom dan?
Dat is mij niet helemaal duidelijk. Het heeft inderdaad met standen van planeten en afdekken en van alles te maken.
Aan boord zouden dan zijn een whitefield camera, spectrograaf en een coronagraaf.
Het leuke is dat de bedoeling is dat de lazuli eigenlijk gratis beschikbaar zou moeten komen voor wetenschappers.
Een open competitie voor de beste ideeën zou dan de verdeling van de observatietijd moeten bepalen. Dat is heel iets anders dan bij Hubble want daar moet je echt als onderzoeker tijd in kopen.
Die hele snelle lanceertatum is wel een bijzondere telescoop. Binnen 5 jaar ontwikkelen en lanceren is een flinke uitdaging.
Nasa had voor dit soort projecten al zo'n 25 jaar nodig.
Nasa heeft dan toch via de achterdeur mee te maken. Het project wordt geleid door voormalig NASA Director of Engineering bij het Ames Research Center en die man heette Peer Kloupar.
Er zijn dus nog andere telescopen die dat viertal volmaken en die 3 andere blijven op aarde.
Het zou nog gaan om een array van 1200 telescopen in Texas, een radiotelescoop met 1600 antennes in Nevada en een large aperture spectroscope in Arizona.
Het zou natuurlijk helemaal fantastisch zijn om een soort super Hubble erbij te hebben.
Over Hubble zelf gesproken, het wordt nu natuurlijk wel heel erg interessant wat meneer Isaacman als nieuwe NASA directeur met Hubble wil.
Want in zijn tijd dat hij nog privé astronaut was, heeft hij een keertje voorgesteld om uit eigen zak een missie met een Crew Dragon te betalen om Hubble te servicen en in een hogere baan te sturen.
Dus dat wordt nog even spannend wat hij gaat doen.
Maar is het nog interessant? Ik begrijp dat de James Graff Space Telescope een soort tail lens is en de Nancy Grace Roman Telescope een soort groothoek lens is.
Die een veel grotere openingshoek de ruimte kan meten. Maar je begrijpt dat dat ding inmiddels weer terug in de planning is en dat was er ooit geschrapt.
Maar ik begrijp dat hij een vergelijkbare resolutie heeft als de Hubble en dan een hele grote hoek kan meten.
Jij bent er vast beter Jeffrey, maar als je die hebt en die meet met vergelijkbare resolutie aan de Hubble, waarom moet je dan zoveel geld besteden om de Hubble nog te verdragen?
De Hubble is wel uniek, want dat is de enige echt optische telescoop. Die gaat zelfs tot in het blauwe en in het ultrafiolet.
En dat is echt wat geen ander telescoop kan en dat is ook wat een groot gemis zou zijn als de Hubble zou eindigen.
Want ook je hebt bijvoorbeeld Euclid en die zit toch allemaal weer in het infrarood met een klein beetje optisch erbij.
Echt optisch is er maar eentje. - En verder denk ik, hoe meer telescoop, hoe beter.
Dat zeiden we net ook. - Ja, precies.
Ik vind het wel opvallend dat je zegt, vier zondes en het budget was iets van 200 miljoen. Dat is toch helemaal niet...
Nee, nee, nee. Er wordt gezegd dat het wel een half miljard zou kunnen zijn, dus meerdere honderden miljoenen.
Oké, nou ik bedoel een Falcon 9-kortstal, een lasseringkortstal, wat is dat? 30, 40 miljoen? - Ja, zoiets.
Ik bedoel, dat gaat snel. - Ja, inderdaad.
Nou ja, goed, ik vind het heel bijzonder dat dit soort dingen gebeuren.
Gelukkig zijn er mensen die uit eigen zak van wetenschap willen betalen. Dat is een beetje gerust.
Het zou zelfs ook echt iets heel moois kunnen doen voor popularisatie.
Dat je zegt, niet alleen de grote professoren mogen schrijven, ook jij mag dat doen.
Ja, precies. - Wat zou jij voorstellen?
Eigenlijk is er eindelijk een miljardeer die een nietrekettenbouwt om zelfs ruimte in te gaan, bij wijze van spreken.
Er is ook zo'n CEO van Microsoft geweest, die heeft allemaal van die radioschotels neergezet.
En dan meer met SETI-achtige dingen. Toen je daarover begon met 1200 telescopen, zag je 'oh, wacht, SETI of zo?'
SETI is gehoord voor Extraterrestrial Intelligence. - Precies, inderdaad.
Oké, Jeffrey, jouw volgende.
Ja, ik wou het dan hebben over zwaterkrachtsgolven.
En dat doe ik vooral omdat het vandaag 11 februari 2026 is, woensdag.
En het is vandaag daarmee, precies tien jaar geleden, dat de grote bekendmaking was...
dat er grafitatiegolven voor de eerst waren gevonden. Dus een jubileum.
En daar wou ik dan op inhaken om iets te vertellen over wat er afgelopen maanden is gebeurd op dat gebied.
Want het is toch wel heel gaaf wat je onderzoekt wat we nu kunnen doen sinds tien jaar.
Dat we kunnen meten hoe zwarte gaten op elkaar botsen en dan een trilling door het helal heen veroorzaken...
die we dan zelfs hier kunnen meten met twee of drie speciale dedetoren...
die heel gevoelig zijn in het meten van kleine trillingen in de ruimte.
Ja, het nieuwsbericht wat ik er dan bij haalde is dat er in afgelopen december toch wel iets heel gaafs was gemeten...
namelijk een zogenaamde super kilonova. -Dat moet jij even uitleggen.
Een combinatie van een supernova en een kilonova.
Wat is een kilonova? -Een supernova is dus een ontplofte ster.
En een kilonova is dan dat twee neutronensterren of zwarte gaten op elkaar botsen en daarbij een lichtflits geven.
Het nieuws was dat afgelopen december naar buiten kwam dat er een combinatie daarvan was gemeten...
dat je een ster als het ware twee keer hebt zien ontploffen, om het zo maar te noemen.
En die kilo heeft niks te maken met de 1000 gram die wij vinden van kilonova?
Nee, dat heeft dan toch iets te maken met hoeveel ligt of super of hyper of kilo.
Op een gegeven moment moesten ze creatief worden, geloof ik. Hoe gaan we dit nou weer noemen?
Maar er was dus een supernova geweest en die ging dan vervolgens...
daarna kreeg je op dezelfde plek dan zo'n kilonova.
En dat houdt er dus in dat er eerst een ster was ontploft...
en die had dan twee neutronensterren achtergelaten die dan op elkaar botsten en daarbij weer een flits gaven.
Ja, die gravitatiegolf van die kilonova was als eerste gemeten.
En toen heeft een soort alarmsysteem, over de hele wereld worden alle sterrenwachters gewaarschuwd...
van ga allemaal hier en hier en hiernaar kijken.
Want misschien zien we daar een interessant flitsje van twee zwarte gaten die net op elkaar gebodst zijn.
Dat kun je dan in visueel nog zien nageloeien.
En dan zie je zelfs een rood licht, wat dan vooral gemaakt wordt door het ontstaanig goud en platina...
wat dan in die explosie vrijkomt.
Ik zag ergens op Binderen, maar ik heb niet goed kunnen controleren dat er bij zo'n explosie...
twintig aardmassas en goud opeens... - Oh, ik heb de dollartekens in de ogen.
Als je dat echt ontdekte, is het natuurlijk ook niks meer waard dat je dat goud maakt.
Nee, en de goudprijs keldert al zo.
Nou ja, dat was voor het eerst in 2017 ook al een keer gevonden.
Dat was een groot nieuws, nu dan iets minder, dat er behoud zo'n kilonova was ontdekt.
Dit was dus de tweede keer dat men dat zag.
Dat je echt een optische nageloed zag van neutronensterren die op elkaar botsen.
Dat was wat er afgelopen maanden zo langskwam.
En ja, ik zat erover te lezen.
Het blijft heel erg spectaculair als je leest wat er aan de hand is.
Dat er bijvoorbeeld ook een keer, een paar jaar geleden...
zo'n, hoe noemen we dat, botsing is geweest tussen twee zwarte gaten...
waarbij de ene 85 zonsmassas was en de andere 66 zonsmassas.
En dat smolt dan samen tot een nieuwe zwart gat van 142 zonsmassas.
Maar dat is dan acht minder dan de twee bij elkaar.
Dat is de energie die er dan... -Ja, er wordt dan dus massaal omgezet in energie.
In dit geval was dat dan acht zonsmassas.
Nou, hoeveel de energie die daarbij vrijkomt, is echt voor stagen krankzinnig.
Ja, dat is je niet voor te stellen.
Als je bedenkt dat onze zon, die is dus al 4,5 miljard jaar, staat hier te pruttelen.
Nou ja, flinke bak energie te geven aan ons, zou men zeggen.
Dat doet hij door kernfusie, daar gaat massaal om in energie.
Daarbij heeft hij, die acht voor open, 4,5 miljard jaar...
0,05 procent van zijn massaal kwijtgeraakt.
En die gaat even acht zonsmassas in een paar seconden.
Dat doet mij denken aan een verhaal dat ik vroeger als klein, nerde jongetje...
van Suske en Wiske, er is een scène waar Wiske wordt aangevallen door twee wolven...
maar ze valt flauw en die twee wolven springen op haar hoofd af en eten elkaar op.
En dan zijn ze verdwenen.
Toen heb ik samen met mijn broers het uitrekenen hoeveel een gemiddelde wolftvat is de massa.
En met ESMC kwam het hoeveel energie er dan vrij zou komen als die twee wolven verdwenen.
En dan konden na het hele wereld miljoenen jaren van leven.
Ik snap wel dat het verdwijnen van acht zonsmassas een enorm probleem is.
Ja, ja. Dus voor de statistici op z'n minst.
Mogen we nog één ding over zeggen, dat moet de luidschrijf misschien wel wijzen op...
dat boekje wat Space Cowboy Bruno van Weyburg erover geschreven heeft...
over Zwartekrass Golf, is heel goed leesbaar voor De Leek.
Ja, een kleine pocket bij nieuwscientist uitgeweven.
Leuk. Hartstikke goed. Right, dat was 'm.
Ja, was 'm. Goed zo. Gaan we door naar Filip?
Ja, dat is mijn derde omwerp.
Wat als we nou eens de ISS niet laten crashen...
en in het stille oceaan gooien?
En er was nieuws over in Ars Technica een paar dagen geleden.
NASA is bezig met een Reauthorization Act, of het congres is daarmee bezig...
de NASA Reauthorization Act van 2026.
En die moet in stappen goed gekeurd worden door z'n eerste discussie...
in een committee van het Huis van Afgevaardigden.
Ik vind het toch niet heel raar dat wat NASA moet doen, dat dat in een wet staat.
Ja, het is een aparte manier van doen.
Maar er zijn twee belangrijke dingen.
Eerst in die wet is dat het toestemming geeft voor commercial deep space activiteiten...
in plaats van met raketten die eigendom zijn van NASA.
Maar de tweede belangrijke taak is to reassess the ISS reentry in 2031.
En ja, misschien moeten we wel de ISS tijdelijk even opslaan in een andere baan...
voor eventueel Potential Reuse en andere NASA-objectives.
En eigenlijk zijn er twee belangrijke redenen.
Ten eerste vinden ze het zonde om zo'n duurding weg te gooien.
Dan hebben we alle belastingbetalers ter wereld zo verschrikkelijk veel miljarden ingestopt.
Maar de tweede reden was dat er een soort nationaal erfgoed ook gezien wordt.
Je laat dan iets met zo'n historie...
laat je dan zomaar in zee ploffen en dan is het weg en dan kun je er niet meer bij.
Er zijn nu eigenlijk drie scenario's, één het huidige scenario.
In 2031 wordt het met een SpaceX Super Dragon afgeremd.
Daar hoef je maar een klein beetje voor af te remmen, ongeveer een procent.
Dan gaat de rest vanzelf. Dat kost 9 ton brandstof.
De tweede is laat in de huidige baan zitten en doe gewoon niks.
Als je twee jaar niks doet, dan komt hij vanzelf naar beneden.
Maar je weet niet waar. - Nee, en dat wordt dus te gevaarlijk gevonden.
De derde optie, breng hem naar een baan van 640 tot 680 kilometer...
kost 20 ton aan brandstof.
En dan zit hij daar ongeveer 100 jaar totdat hij terug zal...
en die heeft dan nog een suboptie.
Als je naar 2000 kilometer hoogte gaat, dan heb je 133 ton brandstof nodig.
En dan zit hij daar 10.000 jaar en dan moet je er ook nog maar zien te komen.
Maar een groot probleem is dat de raketten en tankstations daarvoor nog helemaal niet bestaan.
De Starship kan wel onder 30 ton meenemen.
Maar je kunt eigenlijk niet dokken aan het ISS.
Als je zo'n krachtige raket aan het ISS vastmaakt en je geeft hem daarmee een zet...
dan gaat hij kapot.
Kan dat eigenlijk wel?
Kun je dat ISS met zo'n krachtige raket, met al die antennes en zonnepanelen en radiatoren...
die flapperende dingen die er aan hangen...
en dat betekent dat er een nieuwe kwalificatie moet zijn.
Er moeten een heleboel tankvluchten. Dat is echt wel een enorm probleem.
En ze hebben nog een tweede probleem ook.
Tussen 500 en 800 kilometer boven de aarde zit het meeste ruimtepuin.
Dus misschien wordt dat ding wel onderweg ergens een keertje geraakt door het een of ander...
en dan heb je hem ook niet meer.
Dus moeten we dan misschien toch wel houden en gewoon blijven gebruiken...
is dan weer een vraag.
Dat is ook iets wat onderzocht moet worden.
Ze zeggen dat de structuur van het ISS nog wel goed genoeg is.
Het lek wat daar zit, is kennelijk gedicht.
De druk is stabiel en die module was afgesloten.
Een van de oudste Russische modules.
En ze hebben al een recente upgrade gedaan van de zonnepanelen.
Er komt nog geen uur, zodat die ook stroom zal hebben.
En bovendien wordt die ontwikkeling van de commerciële stations...
kennelijk wat langzamer dan gehoopt.
En dat is ook een budgetkwestie, las ik.
Want er is 273 miljoen dollar beschikbaar in 2026.
En daar moeten vijf bedrijven het ook mee doen, die allemaal een ontwerp hebben.
En dat gaat dus langzaam, want het budget voor het ISS zelf is 3 miljard dollar per jaar.
En voor die hele exploratie is het iets van acht miljard dollar per jaar.
Dat is verhoudingsgewijs echt maar een klein beetje.
Dus misschien kortt die er uiteindelijk toch wel langer dan 2040.
Alleen dat in een andere baan plaatsen, dat...
Ja, dat wordt iets bijzonders. -Dat is toch wel heel erg moeilijk.
Maar het is bijzonder dat gezegd wordt...
voordat we iets zo belangrijks en zo duur weggooien...
moet er wel een gedegen fact-based analysis zijn...
waarmee het congres, want te vinden dat dat niet meer een NASA-beslissing is...
moet het voor het congres om daar... -Daar wordt het wel erg interessant.
Want het uiteindelijke lot van ISS ligt natuurlijk...
juridisch gezien volgens mij bij de partners.
En niet bij maar de regering van één van de partners.
Dat probleem hebben we natuurlijk voortdurend.
Dat er inderdaad Rusland, Japan, Europa en Canada ook mee te maken heeft.
Eigenlijk heeft Rusland middel meer een veto erin.
Want als die de stekker eruit trekken, dan is het gedaan.
Ja, en als je de Russen mag geloven...
willen ze heel graag zo snel mogelijk de stekker eruit trekken...
om hun eigen nieuwe ruimte- station te gaan bouwen.
Waarvan niemand gelooft dat het begrijpbaar is.
Het punt is nog wel dat ze onlangs dus de architectuur weer hebben aangepast.
Ros zou aanvankelijk uit iets van vijf splinternieuwe modules gaan bestaan.
Nu is het de bedoeling dat er inderdaad een aantal modules van ISS...
worden losgekoppeld. -Onder al die Nauka aanhangt.
Precies, en dan zou er één nieuwe module worden gelanceerd.
Dat zou aan elkaar worden gekoppeld en vervolgens zouden bemanningen en vracht...
met vernieuwde versies van Soyuz en Progress daarnaartoe vliegen.
Of daar überhaupt allemaal geld voor is, dat weet geen hond.
Weinig in het Westen geloven erin.
Maar ja, ik weet niet hoe de Russen gaan doen.
Blijven ze vasthouden aan dit wat min of meer een droom is?
Of ja, dit zou ze eigenlijk wel een kans geven...
om nog steeds aan de mensenruimtevaart te kunnen doen...
zonder daar heel veel geld voor uit te hoeven geven.
En zou het ook niet nog een mogelijkheid kunnen zijn dat je zegt...
die Russische modules, dat zijn eigenlijk de basismodules...
die heel belangrijk zijn, als je die nou is...
of er weghaalt, zoals jij net bedenkt...
of misschien wel laat, maar uitzet...
en er een nieuw station tegenaan plakt, waarbij je zegt...
ik heb hier nog een half station dat ik kan gebruiken.
Ik heb nog een hele hoop zonnepanelen.
Wat wel eens vaker wordt gezegd in de ruimtevaart...
zeker door je ingenieurs...
space stuff is not Lego.
Daarbij zit het probleem nog dat er een aantal essentiële systemen...
in die oude Russische modules zitten. -Standregeling.
Standregeling en volgens mij een algeheel commando over het Rijnlijn Zeilen...
zit in die oude modules die inmiddels 25 jaar non-stop aan hebben gestaan.
Moet je je voorstellen dat je met je Toyota Celica 25 jaar lang rondjes gaat rijden.
Dat slijt wel. -Maar op gelijkertijd wat jij zegt...
it's not Lego.
Je kan dus ook helemaal niet die Russische modules loshalen.
Dat zijn ze helemaal niet gebouwd om los te kunnen.
Die laatste paar zitten met veel minder infrastructuur aan de rest vast...
dan de oude. -Die MLM kan zelf vliegen.
En dit zou alleen maar kunnen op het moment dat wordt gezegd...
we stoppen met ISS, we zetten alles uit...
op dat moment kunnen ze het loshalen.
Dan krijg je alleen nog wel van waar gaat die dragon dan aan vastmaken...
en hoe gaat dat met evenwicht, et cetera.
Je moet dat zelf corrigeren. Die MLM kon in principe zelf vliegen...
maar ze hadden een brandstoftankprobleem.
Daar hebben ze moeten vervangen door brandstoftanks die niet hervulbaar zijn.
De brandstoftanks zijn leeg, want toen hij koppelde aan het ISS...
toen deed hij de USS een paar rondjes draaien...
en die stopten pas toen de tanks leeg waren.
Dus uiteindelijk kan hij nu vliegen. -Nee, nee, nee, precies.
Oké, dus de kosmische slijptool wordt er bijzelf al bijgehaald?
Ja, nou, dat worden nog interessante dagen, dat zeker.
Ik pas eventjes de volgorde aan, want mijn onderwerpje...
kan ik of behandelen, of gewoon alleen als teaser...
want hij staat in de show notes aangegeven.
Volgens mij, Jeffrey, jij had nog één onderwerp?
Ik heb nog een onderwerp, maar... -Go.
Oké. Nou, ik wou het nog even over de Perseverance Rover van de NASA...
die op Mars rondrijdt. -Nog altijd, ja.
Vorige maand hebben ze daar voor het eerst een door AI gepland ritje mee gemaakt.
Dus dat het niet helemaal meer punt voor punt was uitgestippeld...
door mensen van op aarde...
maar dat hij dus zelf autonoom een stukje heeft gereden.
In december is dat gebeurd, en twee dagen is dat geprobeerd.
De ene keer 200 meter, de volgende keer nog iets van 200 meter.
Ja, niet helemaal heel precies.
Maar toen ik het dacht, dacht ik één, wat tof.
Maar ter tweede dacht ik, nou, dan heb ik wel eens tijd.
Misschien hebben ze het wel noodgedwongen ook moeten doen...
wat ze één derde van hun workforce ontslagen hebben in het afgelopen jaar.
Heel erg noodgedwongen, want door budgetschappen vanuit Washington.
Laat de computers maar denken.
Het is natuurlijk wel iets waar ze sowieso naartoe willen en moeten.
Want het kan.
En het is ook nodig voor toekomstige nog veel verdere missies.
Want van hier naar Mars, dat duurt zo'n vier tot twintig minuten...
voordat je signalen daar zijn...
en dat je ook weer zo lang moet wachten tot je een resultaat terugkrijgt.
Maar ik had een paar uitzendingen geleden...
heb ik hier gepraat over de dragonfly die naar Titan gaat.
Toen ik dit las, dacht ik, hoe zit dat eigenlijk met die dragonfly?
Ja, nee, die heeft absoluut AI aan boord.
Want daar duurt het negentig minuten voor dat je een keer je boodschap over is.
En nog een keer negentig minuten voordat het hier terug is.
Dat ding moet met AI gaan bewegen. Dat kan niet anders.
En daarbij is er ook nog eens een helikopter die heel snel moet reageren.
Die persofiëns kun je gewoon eventjes neerzetten.
Zo van, hey, ik zie daar een steen. Hoe gaan we daar eens een keer omheen rijden?
Het is ook iets wat je toch wel wil, want wat er ook bij stond...
is dat als dit eenmaal goed werkt, dan gaat het ook veel sneller.
Dan kun je veel meer wetenschap doen.
Natuurlijk wil je dat je niet onzonderlijk lang bezig bent om een 100 meter af te leggen.
Nee, en om een steen heen te manoeuvreren, dat, ja, interessant.
Ja, dus dat is in ontwikkeling. -Ja, leuk.
Daar heb ik er niet over te zeggen. -Nee, goed zo.
Nou, dan als korte uitsmaat, maken we het cirkeltje even rond.
Keren we nog één keer terug naar de maan.
Want naast SpaceX en Blue Origin, die zich opvallend gedroegen de laatste weken...
kwam ook ineens Lockheed Martin met een whitepaper over hun visie...
op wat er rond 2040 allemaal op de maan moet gebeuren.
Ze hebben grootse plannen.
Commerciële wetenschap, het Delfstof naar boven halen.
Het is een document van 30 pagina's, staat gelinkt in de show notes.
Het staat helemaal vol afspeeldingen van Lockheed Martin, landers...
die daarnazaam niet selecteerden.
En verder maakt het document ook niet helemaal duidelijk...
welke wetenschap dan bereid zou zijn om te betalen voor wetenschappen op de maan...
of om welke Delfstoffen het dan zou gaan.
Maar ik vond het een heel opvallend document in ieder geval.
Goed zo, dan gaan we dat er hierbij laten.
Dan nog één nieuwtje. -Ja, tuurlijk.
Dat is helemaal geen nieuwtje, het oudste nieuws wat er maar bestaat.
De Voyager is altijd natuurlijk heel leuk...
en die zondes zijn nu een lichtdag bijna ver weg.
Ik zag ergens staan wat de huidige signaalsterkte is die hier ontvangen wordt.
Dat is 10 tot de min twaalfde watt.
En het vergelijken in dat stuk met een iPhone, dat is ongeveer 0,1 watt.
Dat is dus 100 miljard keer zoveel.
En toch doet die iPhone, van heel af doet die het niet.
Maar die 10 tot de min twaalfde watt kunnen we dus met een 70 meter antenne ontvangen...
en daar ook nog een informatie uit halen.
Dat vond ik wel indrukwekkend weinig.
Ja, precies, inderdaad.
Thijs zal heel blij zijn dat je dit wel weer even genoemd hebt.
Oké dan. -Ik ben misschien nog een uitsmijder...
maar eigenlijk bedoel ik dan eigenlijk Philippe...
want die is nog te zien op de afgelopen focus-uitzending.
Voor de mensen die dat nog niet gekeken hebben, gaan we nog even terugkijken.
Ja, voor de focus van de NTR.
Vorige week dinsdag om tien over negen.
Dat is nu elf, tien, drie februari was het.
Over de Artemis II onder andere.
Nou, dat is Googlematig makkelijk te vinden.
Hartstikke goed, dan houden we het hierbij.
Jeffrey Bout, dank je wel. -Graag gedaan.
Filip Schoonjans, dank je wel weer.
En Luc, ook bedankt. -Ja, hartstikke goed.
Tot de volgende keer en volg ons op social media.
Bedankt voor het luisteren.
TV Gelderland 2020