Constellaties lanceren is in maar buitenaards leven vinden gaat lastig

Dit is een BNR Podcast. Welkom allemaal bij een nieuwe Space Cowboys waar we ruimtevaart en space news doornemen met steeds wisselende hosten in een vast team. Mijn naam is Thijs Roes en jullie mogen jezelf voorstellen? Ja, Erik Laan van Inhorland Space Lab. En? Inge Loes ten Kate van alles. Universiteit Utrecht, Origin Center, wat je maar wil. Nederlands Planeten Platform. Ja, Thijs Roes, journalist. Ik vind het leuk om te vertellen wie we eigenlijk zijn bij Space Cowboys. Je doet van alles, Inge Loes? Ja, ik doe van alles. Hoe is het met het Origin Center? Ja, dat gaat best goed. We hebben in mei een congres, dus dat is leuk. Om het te hebben over buitenhuisleven? Onder andere. Daar gaan we het vandaag ook over hebben. Erik Laan, je bent ook al lang journalist. Journalist, ja. Ik ben nu docent bij Inhorland. Hoogschool Inhorland waar ik studenten klaarstoom voor om satellietraketten te ontwerpen, bouwen en testen. Wat goed. En wat zijn jullie belangrijkste onderwerpen? Als ik kan beginnen, ja, ik wil het graag hebben over weer een nieuwe constellatie. De TeraWave-constellatie van Blue Origin die ze aan het bedenken zijn. Internet en zo? Internet en zo, ja. Gelukkig hebben we nog genoeg plekken voor meer satellietjes. En wat is jouw belangrijkste onderwerp, Ingelloes? Dat wordt kiezen tussen Europa, de Maan, en toch weer Mars. Interessant. Ik wilde het over Europa hebben, maar dan ook over het continent Europa. Of in ieder geval over ESA. Dus daar gaan we het vandaag over hebben. In deze 191ste aflevering, had ik nog niet gezegd. Heel goed, maar we gaan even beginnen in de geschiedenis. Jullie stippten het nog even aan. Wat is 40 jaar geleden? De Challenger is ontploft 40 jaar geleden. Heb jij dat beleefd actief? Ja, bij ons thuis, mijn vader stond te koken. Het was het 6-uur journaal en daar werd het op uitgezonden. Toen zat ik daar en ik was 9 en ik heb heel hard zitten huilen achter het nieuws. Toen moest ik een paar dagen later op het Schot 5-weeks journaal, werd het nog een keer uitgezonden. Ik denk dat dat een van de dingen is die mijn klasgenoten uit die tijd zich nog goed kunnen herinneren hoe ik zat te huilen voor de televisie. Want de Challenger was ontploft en dat vond ik echt offschuwelijk. Je was zo betrokken? Het heeft 30 jaar gekost geloof ik voordat ik die beelden kon zien zonder te huilen. Echt waar? Het heeft echt een wijze impact gehad. Het was de special door waar Ockels ook mee naar de lucht was geweest. Het was sowieso in 1995, dat was niet het eerste jaar daarvoor. Er zaten twee lanceringen tussen denk ik. In 1985? In 1985, dit was 1986. Hij was de ene daarvoor of de twee daarvoor. Het was natuurlijk bijzonder, het was een groot aangekondigde half civiele missie. Daar zat een juffrouw op, een onderwijseres zat erop. Daarom had het dan ook iets meer aandacht gekregen dan normaal. En waren alle scholen ook aan het meekijken. Ja, dat was alleen nog maar offschuwelijker natuurlijk. Die schoolklas van haar zat live mee te kijken naar hoe dat misging. Erik, heb jij het op dezelfde manier meegemaakt? Ja, ik heb dat ook zeker meegemaakt. Ik was eigenlijk tot die tijd meer in astronomie geïnteresseerd. Ik was toen 13 en ik keek heel vaak naar de stereo en telescoop. Maar dat treedde en ik volgde Wubbe Ockels natuurlijk wel. Ik keek kijk tv. Maar ik weet nu heel goed die lancering. Dat wij laatst de telegraaf. En we kregen de dag daarna de telegraaf in de bus. Die lag op de mat echt met die foto van die challenge die zo uit bekaars gespat was. En die twee boosters die zo wegvlogen. En een grote kop in de telegraaf van space shuttle verongelukt. En dat triggerde bij mij toen wel echt die interesse dat ik me realiseerde. Dat kan misgaan. Het kan fout gaan. En ik heb vanaf dat moment heel erg dat programma gevolgd. Ook vanwege die vlucht die ze daarna gingen doen. Dat is in 1989, de return to flight. En wat ze toen allemaal gingen doen. Ik heb thuis een hele doos met videobanden. Dat ik dat allemaal heb opgenomen. Dan kwam weer Kijk TV of De Wondere Wereld van Gritutelaar. Dat nam ik allemaal op. Een hele VES bandencompilatie heb ik thuis nog liggen over die tijd. Ik ben dus ietsje jonger dan jullie. Ik was nog geen vier. Drie was ik. Ik heb het echt later pas op school die beelden gekregen. Dat moet dan inderdaad vroege jaren 90 zijn geweest of zo. En Christa McAleph is er ook. Op Netflix hebben we een mooie documentaire over. Of ook een goede documentaire over de O-ringen. Over de O-ringen en wat er allemaal aan nagebeurde. Het is wel even interessant. We hebben nog heel veel nieuws om doorheen te gaan. Wat is uiteindelijk de legacy geweest van die ramp? Wat heeft het veranderd? Nou, er werd meer geluisterd denk ik. Iemand had het natuurlijk gewaarschuwd. Er is van hogerhand gewoon niet geluisterd want er was druk. Daar hebben ze wel dingen aan veranderd. Maar goed, toen was het een jaar of 15 jaar later. Het ging natuurlijk weer mis. En ook wel weer iets op wat ze toch hadden kunnen voorzien. Want ook die tegels waar het toen op misging. Daar werd ook al op getest. Maar ook misschien niet hard genoeg. Het bleef daarna ook verkocht worden. Het kan nu eenmaal fout gaan. Dus dan moet je risico's nemen. Maar sommige risico's liggen zo openblood voor je te blinken. Het heeft volgens mij nog heel lang geduurd voordat degene die daar toen de klokkenluider was... eindelijk de credit kreeg dat hij gelijk had. Is dat Carl Sagan of nee, hoe heet-ie? Richard Feynman was die. Was niet de voorzitter van de raad die dat helemaal doorlicht. Daar heeft hij nog een mooi boek over gemaakt. Maar uiteindelijk de engineer bij, die Morton Tyre Call... dat was de producent van de boosters, waar de oorsprong van de fout zat. En daar zat ook iemand die had ook gewaarschuwd. Ja, want het was koud. En het rubber waarvan die o-ringen wel eens gemaakt... die segmenten van die boosters bij elkaar haalden, hield. Dat rubber kon niet tegen de kou. Dus dat werd broos. Dat voren. En dat vriest daar natuurlijk nooit. Dus dat is nu net als nu toevallig, altijd daar ook een keer gevoren. En daar konden die o-ringen dus niet tegen. En daar was voor gewaarschuwd. En toen hebben ze gezegd, laat ze wel mee vallen. We blikken zo meteen ook nog even vooruit op Artemis 2. Nu is mij wel verteld dat ook de oorspronkelijke shuttlebooster... dat die wel heel erg lijkt op wat er nu in SLS brekkert... waarmee Artemis al hooggemoet lijkt. Dat is eigenlijk hetzelfde ontwerp, maar ze hebben hem iets langer gemaakt. Maar er zit dezelfde stuurstof in. En dat is eigenlijk van hetzelfde ontwerp als de shuttleboosters. En die staan nu ook weer op de launchpad voor Artemis 2. En ook nu, 6 februari is de eerste te lanceren. Maar ook nu is het kouder. Wat mogelijk zeg maar, de wet dress rehearsal. Om dat ding te gaan tanken met de vloeibare stuurstof en vloeibare waterstof. Gaat dat mogelijk wat vragen opleveren? En wederom 40 jaar later door koud weer in Florida. Nou, Artemis 2, nu we er dan toch zijn. Inderdaad, je kan hem live al zien. Dat was een choppy video. Ik weet niet waarom, maar ze hadden internetproblemen volgens mij. Hij staat klaar vanaf 6 februari. Ik kan niet de lucht in, maar ze zijn nog aan het testen. Het kan ook nog heel lang duren. Het is altijd een beetje bespannend in de... Zeker in de ruimtevaartjournalistiek, dat je dus uitgebreid gaat lopen vooruitblikken. Bij een raket die dan nog wekenlang duurt voordat die daadwerkelijk de lucht in gaat. Iedereen is dan helemaal gek geworden van het halen van de vooruitblikken. Maar laten we het even heel kort doen. Artemis 2, er gaan mensen in een rondje rond de maan niet landen. Maar komen we wel terug, is het plan om te kijken of er dan wel een bemenste missie naar de maan kan. Artemis 3. Het zou nog wat zijn toch? Het zou nog wat zijn. Ik moet wel zeggen dat de sfeer vanwege het Amerikaanse, zal ik maar zeggen... De feestfeugte is wel wat gedempt van het planten van deze mogelijke vlag in de toekomst. Het is een kolonitje spelen. Het is dat oude we come in peace for all mankind. Dat voel ik niet echt meer. Weet je hoe het voor jullie zit? Nee, niet heel erg nee. Nee, bij mij ook niet. Ik zou oorspronkelijk ook naar die lancering toe gaan. Maar dat heb ik eigenlijk nu gecanceld voor diezelfde reden. Ik denk ja, ik ga niet daar mooi weer lopen spelen. Ik heb datzelfde gevoel eigenlijk. Wat betekent het nog, die samenwerking? En dan zie je in de ruimte van het heel vaak die samenwerking natuurlijk toch overleven. ISS zie je dat ook. Rusland, Amerika, Europa, Japan, Canada, iedereen werkt daar nog samen. Ja, we zijn eigenlijk het laatste. World peace daar. Ja, world peace op de ISS. Maar hetzelfde heb ik dan met zo'n SLS raket die dan daar wordt opgebouwd. Er zit ook een European Service Module in. En ja, daar doen we dan al mee. Ja, en ik sta er echt op twee benen wat dat betreft. Ik ben super enthousiast, want dat is een fantastisch ding. En we gaan die missie doen. Maar de andere kant is ook van ja, met wie werken we nou samen? Met een land wat Groenland wil binnenvallen of overnemen. Met het idiot van het president. Ja, rationeel vind ik het ook heel vet. Maar mijn hart zit er even niet in, dat voel ik. Die staat even een laag. Nou ja, we zullen het zien. Wat dat betreft ook misschien aan Europa. We hebben wel weer een opdracht om iets te doen. Daar komen we daar ook wel uit over te spreken. Over Europa gesproken, want dat vond ik toch heel bijzonder groot. Een tragisch nieuws als het ware is. Ingeloos wil jij hem even vertellen. Met Europa aan de hand de maan rondom Jupiter waar wij allemaal dachten... dat er mogelijk leven zou kunnen zijn. Daar hadden wij zelfs nog een gevecht over bijna. Wij wilden alle twee hetzelfde onderwerp. Ja, dat is zeker. Dat brak ook mijn hart. Sorry. Nou, waar het om gaat is dat Europa, een van de maanden van Jupiter... een rotsachtige kern heeft. Dus het is gewoon een maantje, net als onze maan. Maar daarbovenop ligt een dikke oceaan van vloeibar water. En die wordt weer afgedekt door een dikke ijskorst. Die is tot zo'n 10 kilometer dik. En omdat we vloeibar water hebben daar... en dat weten we uit allerlei metingen. Dat weten we wel. En dat weten we 100 procent zeker. Dat kun je ook meten aan de manier waarop Europa bijvoorbeeld om zijn as draait. Want als die helemaal vast zou zijn... dan zou die op een andere manier draaien dan als er vloeistof in zit. We hebben ook geizers gezien. Dus we zien ook dat er af en toe vloeistof door barsten in de ijskorst heen... heen spuiten eigenlijk. Als een soort geizer. Ook op Europa hebben we dat gezien. Dat hebben we met Europa hebben we dat gezien. Bij Enceladus, de baan van Saturnus, zijn we daar natuurlijk doorheen gevlogen... en hebben we dat gemeten. Dat is bij Europa nog niet het geval. Maar zowel Jus als Europa Clipper zijn onderweg. En Jus doet een aantal flybys. Maar Europa Clipper gaat daadwerkelijk daar dingen meten. En hopelijk dus ook water in die geizers naar buiten wordt gespoten. Maar de achterliggende gedachte voor daar leven is... als je daar vloeibar water hebt. En dan betekent dat dus dat het rotsachtige keertje warm genoeg is... om dat water vloeibar te houden. En als dat warm genoeg is zijn er misschien wel geologische processen... waardoor je toch misschien een soort van tectoniek hebt... waarbij stukken korsten op zich van elkaar bewegen. Dat hoeft helemaal niet platen tectoniek te zijn zoals bij de aarde... maar wel dat er barsten in zitten en dat die korsten een beetje beweegt. En dat je op die manier dus ook warmte vanuit het binnenste die oceaan krijgt. En een van de gedachten daarbij was ook... misschien kunnen we daar wel van die hydrothermale bronnen vinden... die we ook op de oceaanbodem vinden op aarde. En hoe dat op aarde werkt is dat er dan oceaanwater eigenlijk de bodem inzijpelt. En dat gaat op aarde kan dat behoorlijk diep de korst in... doordat we tectoniek hebben. En daar wordt dat water heel hard opgewarmd... en op een gegeven moment spuit het er onder hoger druk weer uit. Ook een soort geizertjes eigenlijk. En wat er gebeurt is terwijl het water in de korstzijpelt... neemt het allerlei elementen op uit de korsten. Dus er loos van alles op in dat water. Dat wordt er onder druk uitgespoten. En wat je dan krijgt is een soort schoorstenen. Want zodra dat hete water vanuit de korst weer in het koude oceaanwater komt... dan kunnen die elementen niet meer gemixt blijven, dus die slaan neer. De hydrothermal ventie op aarde. De hydrothermal ventie op aarde. Waarvan, wat een van de scenario's is waar leven zou kunnen zijn ontstaan op aarde. En even op mijn begrip, het idee was dat die misschien ook op Europa waren. Ja, dat idee was dat, daar zijn ze misschien ook. Bij Enceledis denken we misschien zelfs wel aanwijzingen daarvoor gevonden te hebben. Maar bij Europa hebben ze toen gezegd... we moeten toch eens even wel echt een goede studie doen. Nou, hoe zit het vaste gedeelte van Europa naar elkaar? En kan je eigenlijk wel tectoniek hebben? Dus zijn de krachten in het binnenste van die plaat wel zo dat dat kan? En eigenlijk blijkt dat dat onderzoek, dat dat rotsachtige gedeelte gewoon een beetje... er gebeurt niet zoveel. De kracht, ja, de getijdenkracht van Jupiter. Jupiter trekt heel hard aan Europa, dus die zorgt ook dat Europa een beetje platter wordt... en weer een beetje ronder. Die levert maar 3 procent van de hoeveelheid spanning die je nodig hebt om echt tectoniek te krijgen. Dus er gebeurt waarschijnlijk niet zoveel. En een aantal andere processen waarvan we hoopten dat dat toch voor wat tectoniek... dus wat beweging in die kors zou kunnen zorgen... daarvoor is er gewoon niet genoeg kracht en niet genoeg spanning in het binnenste. Althans, dat is wat de modellen die er nu zijn gemaakt in deze studie... Ja, lijkt het er dus op dat het maantje, het rotsachtige maantje gewoon niet zo actief is. En dat betekent niet dat het water niet het oppervlak in kan zeipelen. Het betekent alleen dat het veel minder diep gaat en dat je dus veel minder dynamiek hebt. En wat je krijgt doordat er water dieper de korst in kan... krijg je ook nog allerlei dis-equilibria, dus geen evenwicht. Dat betekent ook dat er nieuw materiaal gevormd kan worden... en materiaal weer teruggevoerd kan worden. En als je dat alleen maar hebt in de bovenste paar meters, of misschien 100 meter... dan kom je op een gegeven moment in een chemisch evenwicht. Dus dan krijg je wel nog uitwisseling van materiaal... maar dan blijft eigenlijk de onderste laag van die oceaan... en de bovenste laag van dat maantje. Dat komt in een soort van evenwicht. En leven wil nou juist geen evenwicht. En die hydrothermale bronnen geven vaak een verschil in bijvoorbeeld zuurtegraad. Dus de pH in de oceaan is compleet anders dan de pH van het water wat eruit komt. Dat is iets wat leven heel fijn vindt. Er zijn allerlei chemische gradienten in het gesteente. En daar kan leven energie uit halen. En als je dat soort chemisch niet meer van dat soort onevenwichten hebt... of onbalansen, dan is er misschien geen energiebron voor leven. Dat is wel... Het brak niet zozeer maar hard dat jij dat doet, want jij bent absoluut de expert. Heel graag, maar wel dat hij dynamiek mist. En daarmee dus die goede bron voor leven er misschien niet is. En salades is dus met cassini doorheen gevlogen. Er zijn ook organische moleculen gevonden. Dat hebben we dan bij Europa nog niet. Wie weet wat er nog gevonden wordt natuurlijk. We hopen natuurlijk dat Europa Clipper heel veel dingen gaat uitzoeken... en dat hij misschien toch ook nog metingen kan doen hieraan. Weet je wanneer die aankomt tevallen? 2030. Oef. O. In 2031 was wel leuk erg aan Clipper en Juice. Die komen dan vlak achter elkaar langs Europa gevlogen. Dan zitten er maar twee maanden tussen of zo. Dus dan kunnen ze eigenlijk met een hele rits aan verschillende instrumenten... gewoon bijna gelijk tijdig dingen meten. Dus dat wordt heel leuk. Maar goed, ja... Jammer dus. Van niets te studiën? Ja, een groep geologen uit... Dat is een hele goede vraag, dat weet ik natuurlijk niet uit mijn hoofd. Zoek maar even op. Dus op basis van bestaande data, om het zo maar te zeggen. Het is op basis van bestaande data... en vooral ook op basis van wat we van de aarde weten... en wat voor krachten je nodig hebt om de processen die we hoopten dat er waren... om die überhaupt te laten plaatsvinden. En door nou te meten van wat hebben we hier dan niet op Europa... wat we op aarde wel hebben. En wat is er dan wel wat nog dit soort krachten kunnen veroorzaken. Dat heeft eigenlijk laten zien dat het dus waarschijnlijk niet kan. Spijtig. En hoe hoeft het toch die oceaan een keer in? Nou, dat is het. Uiteindelijk gaat die oceaan wel de doorslag geven. Maar hoe komen we door 10 kilometer ijs heen? Lastig. We gaan het zo meteen nog meer hebben over mogelijke buitenaarsleven. Dat komt zo. Ik denk dat ik even naar de ESA wil. Want het is de European Space Week in Space Summit in Brussel. En daar komen wat nieuwtjes uit. En er is een persconferentie geweest. Een samenwerking tussen de ESA en de EU. Die vind ik wel belangrijk, want de EU is niet de ESA. De ESA is niet van de EU. Er zijn een paar landen die wel bij de ESA zitten, maar niet bij de EU. Zoals Noorwegen, de UK, en weet je wel wat er nog is? Er is nog een derde volgens mij. Die hebben gezamenlijk een persconferentie gegeven. Want die moeten dus meer gaan samenwerken. Een gedeelte daarvan gaat heel erg over defensie ook wel. Of jullie de reuring in Europa een beetje mee hebben gekregen. We hadden het vorig jaar ook wel eens over in de podcast. Dat de Europese ruimtevaart ook wel een enorme defensie-inslag begint te krijgen. Heb jij dat ook gemerkt, Erik? Ja, absoluut. Dat zie je om je heen gebeuren. Dat defensie invloed krijgt op wat we met ruimtevaart doen. Dat is eigenlijk al wat langer aan de gang. Alleen, het krijgt nu gewoon veel meer impact vanwege het gedrag in Amerika. Dat we toch zien in Europa dat we souverijne capaciteiten moeten opbouwen die we nog niet hebben. Dat zie je natuurlijk met Starlink. Dat wordt gebruikt wereldwijd. Van de massacadruk van SpaceX. Dat is een fantastisch systeem. Heel veel satellieten. Perfect internet overal waar je maar wil. En goedkope terminals. Dat is het grote onderscheidende verschil. Op schaal. En op schaal inderdaad. Je kunt abonnementen afnemen voor niks. Dus dat is echt fantastisch. Zo'n terminal kun je makkelijk op een drone plakken. Als die kapot gaat dan koop je gewoon een nieuwe. Doe je dat zelf met OneWeb. Dat is eigenlijk de Europese tegenganger van Starlink. Die heeft veel minder satellieten. Maar die kan wel dezelfde internetcapaciteiten leveren. Maar die terminals kosten 100 keer zoveel. Ah ja. Dat problemen heb je ook nog. Dat zijn geen wegwerppartikel meer. Maar lichtelijk gepronkt werd. Iris 2, daar hebben we het vorig jaar ook een keer over gehad. Dat moet een soort defensiecommunicatienetwerk worden. Ook zodat landen dat we niet 100% afhankelijk zijn van andere systemen. Die is nu online ook. In zijn eerste versie. Dat is OneWeb in feite. Iris 2 is in ieder geval de term die wordt geprek. OneWeb is als het ware even het netwerk. Je kan Iris 2 voorlopig even zien als een soort virtuele laag. Die daarin een projectnaam om het zo maar te zeggen. Waarbij dus bij acht satellieten, en ik weet niet welke satellieten dat zijn. Dit werd op de persconferentie bekend gemaakt. Dat er acht satellieten van vijf landen nu beschikbaar zijn gekomen. Zodat er nu al actief een beveiligd netwerk is voor Europese landen om mee te communiceren. Dus er is al zware ruimte geboekt op die bestaande satellieten. Gezegd, dit is nu Iris 2. We hebben dus nu al een... Hier zijn ze dus eigenlijk het platform op aan het bouwen. Maar ze moeten uiteindelijk in 2029 helemaal af zijn. Ja, er moet er ook een lage aardbaasatelliet bij komen. Dus de OneWeb Plus constellatie en de SES O3B M-Power satellieten. Met meo-satellieten. Dat moet er ook bij komen. Dus dat is best een hele krachtige constellatie. Maar niet voor algemeen internetverkeer. Het is inderdaad voor kalemiteiten, voor defensie. En voor overheden. Wat ik daar nog zelf aan mis is... Het is hartstikke goed voor defensie. Maar wat ik mooi vind aan Starlink... is dat natuurlijk ook naar de consument wordt gekeken. Die kan dat ook doen. En dat heb je met Iris Square niet. Kijk, in Nederland zit je niet te wachten op een Starlink terminal. Want je hebt 5G, je hebt overal glasfiber. Daar gaat Starlink het nooit van winnen. Ook al schalen ze op naar al een miljoen satellieten. Dat gaan ze nooit allemaal bedienen. Maar stel je voor dat je in Europa... dat we een aanval krijgen, dat onze digitale infrastructuur wordt platgelegd... door wat voor aanval dan ook. Ja, dat vind ik wel. Dat zo'n Iris Square-system er ook moet zijn voor de consumenten. Die moeten ook denken van... ik wil toch een e-mail kunnen sturen aan mijn tante in een ander deel van Europa. Nee, het gaat goed met mij. Ik hoef geen 4K live verbinding met VR-reality. Curled e-mail. Gewoon een simpel e-mail. Wil je gewoon via je telefoon... dat je toch via zo'n netwerk dat kunt versturen? Een plaatje of een video even stopzetten en dan op text beest alles. Dat is wat dat betreft wel genoeg. Dat element mis ik nog net even in dat Europese domein. Dat je ook de burgers wat meer mogelijkheden geeft... om toch te zorgen dat je veilig blijft. Dat je de moderne samenleving op die manier een beetje in stand houdt. Want anders weet men niet eens meer waar je een possegel haalt. In de persconferentie werd ook wel dit heronderstreept. Er moet van alles gebeuren in Europa zeggen ze. Als je kijkt tussen de jaren 2019 en 2024... is het marktaandeel van Europa gehalveerd sinds 2019. Toen is in 2025, vorig jaar, na de grote breuk... die er opeens tussen de Verenigde Staten en Europa kwam... wel heel veel geld bijgekomen. Nu zie je dat het NASA-budget ongeveer overeenkomt met het ESA-budget. Maar dan moet je je wel voorstellen dat bij het ESA-budget... nu heel veel defensie ook bij meeword genomen. Dus je hebt in Amerika ook nog de Space Force... en een soort hele constellatie er omheen. Het NASA-budget is ook iets anders dan andere Space Budgetten... van alle bedrijven die erbij horen. Maar er is dus ontzettend veel geld vorig jaar vrijgemaakt... naar Europese standaarden. En dat moet gaan naar Reusable Rocket, dus herbruikbare raketten... snel kunnen lanceren als je een satelliet in crisis hebt. Cargo Return, dus moet ook nog kunnen. Daar wordt het op ingezet. En er komt een European Space Act aan. Daar ben ik nog niet ingedoken. Ik weet niet of jullie er van al iets van af weten. Daar wordt aangewerkt dat er in ieder geval Europees bij de nieuwe wetten komen. Ja, en een onderdeel, dat ken ik op zich wel... dat gaat ook over sustainable use. Dus duurzaam gebruik van de ruimte is dat. En dat je als je iets naar de ruimte brengt... dat je ook weer zorgt dat het ook weer veilig uit de weg gaat... als je er klaar mee bent. Dat betekent voor geostationaire satellieten... dat je ze naar een graveyard orbit brengt. En voor lage aardbaan-satellieten, dat je die orbit in feite. Maar wat ik ook hoop, wat daar ook nog terecht gaat komen... en dat staat er ook nog niet echt in... is dat je de hoeveelheid aluminium gaat beperken... die je gebruikt voor satellieten. Want als je je satelliet van aluminium maakt... wat veel partijen natuurlijk doen, want aluminium is licht, het is sterk... je kunt het goed bewerken, het is goedkoop, fantastisch materiaal. Alleen zodra zo'n satelliet terugvalt in de atmosfeer... dan raakt hij met 7, 8 km per seconde de bovenste luchtlagen. Dat wordt allemaal verpoederd, groot plasma ontstaat er. Het aluminium, dat wordt een grote wolk van aluminium-oxide-deeltjes. Die zijn piepklein, die vallen heel rustig terug naar de aarde... maar die komen wel de ozone-lag tegen, waar met behulp van UV-licht... Ozone wordt afgebroken en ook weer wordt aangemaakt... maar dat aluminium-oxide er zorgt ervoor dat dat versneld gebeurt. Dus het gebruik van aluminium, als je het hebt over gewoon... ik zou zeggen honderden satellieten, no problem. Maar nu we met Starlink naar 42.000 satellieten gaan... en elke paar jaar ga je zeggen, nou, verversen we weer... want we hebben weer nieuwe technologie en we krijgen weer sneller internet. Die 42.000 satellieten, allemaal aluminium, dat valt allemaal netjes terug. Ik weet ook, de Chinezen gaan nu 200.000 satellieten lanceren... tenminste, dat hebben ze in een ITU-filing aangemerkt... van we gaan 200.000 satellieten lanceren, ook voor internet. Dan heb je dat natuurlijk nog een graadje erger. Dus dat biedt maar tegen elkaar op. En ik hoop dat dat ook vanuit Europa echt wel eens een keer gezegd wordt... we moeten daar gewoon zorgvuldiger mee omgaan met die ruimte. Ook voor het aantal botsingen natuurlijk, dat is ook een probleem... als je zo'n Chinezen constellatie straks hebt van 200.000... en Starlink 42.000 en Blue Origin Amazon Leo een paar duizend... dan komen er nog wel wat bij, dan komen er gewoon botsingen... en dat is gewoon problematisch. Ik blijf even weg van de astronomie die hun plaatjes verpest worden door satellieten... en ook de elektromagnetische straling die veel radioastronomen last van hebben. Een soort gat in de oost- en laagdeel 2 hoor. Ja, mogelijk. En ze hebben daar metingen mee gedaan met testballonnen... die je oplaadt om temperaturen te meten in de hogere luchtlagen. En daar hebben ze ook meteninstrumenten meegenomen... om gewoon elementanalyse te doen van wat vinden we op al die luchtlagen. En daar vinden ze dus die aluminiumdeeltjes... maar daar vinden ze ook bijvoorbeeld hafniumdeeltjes. Hafnium? Hafnium, dat vind je dus niet. O, die zucht even heel diep. Ja, dat hoort toch niet in de atmosfeer. Wat is hafnium? Ik heb nog net van hafnium geloven. Dat is een van die rare earth elements. Of gelijder, dat zit daarin. Dus ze vinden dat gewoon terug en het is niet van natuurlijke oorsprong. Veel mensen zeggen, oh ja, al die satellieten geen probleem... want je hebt ook per dag 10.000 kilo meteoren komen er vallen op aarde. Ja, maar daar zit geen hafnium in en ook niet zoveel aluminium. Daar zit cobalt en ijzer. Ja, dat is het grootste deel daarvan, de silitiemoxyden. Ja, dat creëert geen probleem voor die ozonelaag. Dus ik hoop die European Space Sector daar echt wel eens een keer... zelfs kijken, een paragraaf in gaat overopnemen. Omdat onderwerp heb je afgeronden. Er was namelijk ook nog de general keynote bij de European Space Conference. Ik zei het al twee keer verkeerd. European Space Conference. Van Jozef Aschbacher, die ik zelf persoonlijk eigenlijk helemaal niet kende. Ik weet niet of jullie als een speech eens kijken, maar ja. Hij noemde het woord efficiency wel twintig keer. Want het was heel erg het idee dat er dus eigenlijk te veel eilandjes waren overal. En dat moest minder nationaal, het moest meer Europees. Dus dat was wel het code-word dit keer. Meer geld er naartoe. Dit jaar lanceren we 65 missies. Maar of dat nou is van waar we aan meedoen, waar we één pinkje aan meedoen... dat was een beetje onduidelijk wat hij daarmee bedoelde. Maar het is wel heel duidelijk dat er ook daar een wissel is getrokken. De woorden zijn er. Nu de daden. Maar dat gaat jaren, geen jaren, overheen natuurlijk. Dus we zullen zien. Na het volgende onderwerp. Eentje van jullie twee die zegt ik wil meteen, anders pik ik je meteen eentje uit. We hebben nog weer satellieten, we hebben nog buitenaartsleven. Nou, ik wil wel iets vertellen over Mercurius. Ja, Mercurius. Ik heb het al eens opgemaakt. Ja, we komen dadelijk op buitenaartsleven op alle mogelijke manieren. Ik moet je nog eventjes de credit geven waar die hoort. Het artikel is geschreven door als eersteouter Paul Bern. B-I-K-R-N-E. En die is van de Washington University in St. Louis. Die heeft het verhaal over Europa geschreven. Ja, en de nieuws. Mercurius, wat is dat? Voor iets curieus met Mercurius. Het is wel een grappig artikel en dat is vooral de reden dat ik het ook even wilde noemen. Er was de Messenger missie die heel lang heel veel nieuwe dingen over Mercurius verzameld heeft. We wisten heel veel dingen niet. Toen kwam Messenger en nu weten we ineens heel veel dingen wel. En zien we allerlei dingen. En nu wordt nog heel veel onderzoek gedaan met de gegevens die we hebben van Messenger. En een van de redenen is dat er nu ook een Europese missie onderweg is naar Mercurius. Beppi Colombo. Die is nog steeds onderweg. Ja, eind. Nou ja, dat was vooral heel lang. Wanneer gaat hij nou? Toen ging hij. En nu is hij onderweg. En eind van dit jaar zou hij aan moeten komen. Dus nu wordt er natuurlijk in aanloop naar die missie, wordt er weer allerlei nieuwe onderzoek gedaan. Om te kijken van waar gaan we nou naar kijken en hoe kunnen we nog beter specificeren wat we willen kijken. En wat men had gezien op foto's van Messenger is dat je hebt op Mercurius, je hebt craters. Maar je hebt ook wat we noemen hollow's. Dus het zit een soort van gaatjes in het opvlak waarvan we niet helemaal zeker weten hoe die daar gekomen zijn. Alsof er gewoon lokaal iets ingezakt is. Een beetje van die putten die je soms ziet in de weg. Weet je wel, dat er een heel stuk weg is. Zo'n zinkgat. Alleen we weten niet precies hoe dat kan op Mercurius. En wat ze daar nu ook hebben gezien is dat aan de randen van die hollow's dat je strepen hebt. En bij strepen denk je natuurlijk dat er iets van materiaal moet verplaatst zijn. Dus misschien is het wel iets van een lawinetje of zo. Maar voor een lawine heb je allerlei omstandigheden nodig waarvan we dachten dat je die helemaal niet hardt op Mercurius. Je hebt geen atmosfeer. Dus je hebt geen luchtverplaatsing die kan helpen om materiaal te verplaatsen. En we denken ook, we weten dat er op Mercurius in een paar craters wat ijs is. Maar dat is permanently shadowed. Waterijs. Maar verder gaan we er eigenlijk van uit dat er op Mercurius gewoon niet zoveel is. Geen ijs in het oppervlak. En toch zien we die lijntjes en die moeten ergens door veroorzaakt worden. En wat deze studie nu heeft gedaan is niet zozeer naar een oorzaak zoeken. Maar eerst eens even kijken van waar vinden we die dingen nou allemaal. Daar hebben ze met machine learning een programma gebouwd om patroonherkenning te doen. En te kijken van waar vinden we nou. Vinden we er meer? Vinden we er meer? Ze hadden al gezien dat er een soort van clustervorming was. Dus wat ze nou hebben laten zien is dat je ze heel veel ziet op hellingen van die hellingjes die een deel van de tijd in de zon liggen. Dus dat betekent dat er toch iets moet verdampen. Dus iets verdampter waardoor je toch materiaalverplaatsing krijgt. Dus van onder verdampt er iets dat gaat omhoog en daardoor gaat er wat er boven ligt dat beweegt. En dat schuift dan naar beneden en dan krijg je die mooie lijntjes. Een beetje wat we op Mars zien we dat ook met die gullies. Dus ja er zit er klendelijk toch iets waarvan we niet wisten wat er zat. En waardoor het kan stromen. Men denkt nu aan zwavel en wat andere lichte elementen die misschien in de kors zitten en door die opwarming daar uit worden gefilterd. Dat staat dicht bij de zon he? Heeft dat dan nog? Ja, Markuus heeft een hele rare baan. Dus die draait drie keer om zijn ast terwijl die twee keer om de zon draait. Dus als je daar zonsondergang is ook maar heel kort dan komt die meteen weer op. En je hebt ook een hele lange dag nacht kant. Dus aan de ene kant is het ijskoud en aan de andere kant is het vrij heet. Dus Markuus is sowieso een beetje typisch in hoe die om de zon draait. Maar dit hebben ze dus nu gevonden. En er kan van allerlei grote conclusies aan verbonden worden. En hier hebben ze het meteen over geologische activiteit. Waarvan ik denk dat is wel een hele grote stap. Van dingen die verdampen naar grootschalige geologische activiteit. Maar goed het is wel leuk om te zien dat ze dus heel erg hun best doen. Om nu al vast te kijken van wat kunnen we toch op basis van de data die we hebben. En Bepie Colombo gericht daar laat zoeken. Want dit is het onderzoeken van die lineae. Is wel iets waar Bepie Colombo, een van de instrumenten van Bepie Colombo ook daadwerkelijk naar gaat kijken. Van kunnen we daar toch iets van vinden. Wat gaaf. En wanneer moet die aankomen? Eind van dit kalenderjaar. Oké, komt eraan. Het komt eraan. Het komt eraan. Maar wat ik vooral heel grappig vond aan dit artikel. Ik denk dat het heel nuttig is. Ik denk dat het heel nuttig onderzoek is. Het is gedaan door Valentin Bickel. En nog een hele rits ook met mensen met een geologisch achtergrond. En nuttig. Dieper kan ik het niet zeggen. Maar wat ik heel grappig vind is dat dit een artikel is waarvan ik denk dit kan heel prima in een goed planeten tijdschrift. Maar op de een of andere manier wilden zij heel graag dat het in de nature tijdschrift kwam. Dus nu staat het in Nature, Communications, Earth and Environment. Waarvan ik denk die hebben dus heel hard hun best gedaan om dit heel spectaculair te maken. Want nu staat er een nature dingetje op. Terwijl het is echt een heel interessant en goed voorbereidend verhaal. Maar ik vind het zo typisch dat het dan hierin gepubliceerd is. Verkeerde journal. Ik zou dit gewoon, planetary space science of naar Icarus of weet ik veel naar een planeetjournal. Want het is voorbereiding op die missie. En nu staat het eigenlijk in een verkeerd journal. Waardoor het lijkt dat er meer achter zit dan er volgens mij achter zit. Dus het wordt een beetje meer opgeblazen dan dat ik denk. En daarom vond ik het toch wel leuk om. Want het is echt heel interessant. Maar de manier waarop zij het nu geprobeerd hebben interessant te maken. Als het in de geo staat en niet in een wetenschappelijk tijdschrift. Bij wijze van. Ja, maar dat het in Nature, Communications. Maar vooral dat het in Earth and Environment staat. Terwijl dit is Mercurius. Heel apart. Je zou Mercurius dan nog als de omgeving van de aarde kunnen zien. Maar dat is niet helemaal de scoop van de journal. Wel goed om eens een keer over Mercurius te hebben. Want hoe vaak hebben we het best best Cowboys? Nou, ik hoop vanaf december 2020 wat vaker. Want dan hebben we er weer een missie. Prachtig planetje. Je kan hem ook wel eens af en toe zien. Maar heel moeilijk. Heel moeilijk. Ja. Zat hij heel dicht boven de horizon. En dan kun je hem zien. Oh goed. Ja, goed. Ja. Dat is rekening mee houden. Ik wil eventjes naar een paar satellieten die omhoog zijn gegaan. Weer satellieten. Jij hebt er een paar Erik. En ik wilde eerst even twee noemen van de ESA. Er zijn namelijk nieuwe plaatjes van de Meteosat Third Generation Sounder Satellite. Ik vind het soms wel grappig dat als je bij de journaals of het nieuws naar het weer kijkt dan eens in zoveel jaar dan op een. Dus het is veel beter. Want dan is er ergens weer een satelliet online gekomen. En dat is nu ook aan de hand. Deze nieuwe Meteosat staat live. Maar er is ook een andere hele interessante satelliet waar de data nu van beschikbaar is. Dat is van het BioMass programma. En die hangt al jaren in de lucht. Maar de data is nu eindelijk openbaar. En het is dan dus ook van de voorbereidende fase naar de operationele fase. Dat is nu ook net gebeurd. En dat is wel interessant. Met een infrared camera kan hij door de bladeren heen kijken van bossen. Wat met radar doet hij dat volgens mij? Low frequency infrared stond er. En daar zitten denk ik meer instrumenten op. Dat durf ik. Ja, dat zal absoluut. Ik ben bossen fanaat samen met de oprichter van de eerste oprichters Herbert Blankesteijn van deze podcast. Die is ook een bossen fanaat. Ja, we zijn allebei bosbouwers. En kunnen ze dus kijken hoe dik de stammen zijn van alle bomen. En daarmee kijken hoeveel CO2 er opgeslagen is. Goed. Het zegt ook iets over de luchtvochtigheid. En daarmee wordt dat meegenomen voor weerverspellingen. Maar ik vond het heel gaaf dat ze met een Europese satelliet... Kunnen ze dat wereldwijd doen? Ja, dat is het mooie. Van die banen trekt het over de aarde. En is het gaan kijken hoe gezond zijn de bossen en hoeveel CO2 er wordt opgeslagen. Want ik las ook, ze hadden om het helemaal goed te calibreren. Want je neemt zo'n meting dan en dan. Hoe bepaal je nou of je meting nou goed is. Hebben ze ook met hetzelfde type instrumenten op vliegtuigen eroverheen gevlogen. Over gebieden die ze op de grond ook helemaal tellen. Dan gaan ze gewoon bomen tellen met mensen. Hoeveel zijn er nou eigenlijk? En dan ga je kijken met zo'n vliegtuig. Zien we dat nou ook vanuit zo'n vliegtuig. En vervolgens zien we dat nou ook vanuit de satelliet. Om dan met elkaar te vergelijken of dat nou klopt. En dan kun je dat ook door extrapoleren naar de rest van de meting. Want je gaat nooit over de hele aarde natuurlijk ook die bomen allemaal gaan tellen met mensen. Dus dat vond ik wel leuk om te lezen. Dat ze daar een hele calibratiekampagne... Dat het niet alleen de satellieten, maar ook heel veel mensen op de grond die ook zorgen... Het is een fantastisch project natuurlijk. Ja, goed, sinds het zij. Fantastisch als het allemaal niet... Maar je kan je eigen voedselbos nu zien. Ik kan kijken of ze gelijk hebben met hun meting. Precies, er moet nog een paar jaar groeien. Er is meer omgehaald van CO2 aan de boomstammer dan... Nou, er is heel veel gepland, maar het moet nog groeien. Maar jij hebt ook nog andere weer satellieten die de lucht in zijn gegaan. Ja, er was een announcement van een bedrijf dat heette Deep Sky. En die hebben ook een weerdienst. Die hebben al een aantal 6U CubeSats. Dat zijn kleine melkpak-satellieten al in een baan om de aarde... Die het weer in de gaten houden. Maar die gaan nu de stap maken om een grotere satelliet-constellatie te gaan vliegen. Zowel in aantal als ook in formaat-satellieten. Oké, een commercieel bedrijf? Commercieel bedrijf en die levert weer informatie wereldwijd aan allerlei bedrijven. Het is gewoon een business dat je goed kunt voorspellen wat het weer wordt... voor allerlei logistieke operaties. Daar kun je gewoon geld mee verdienen tegenwoordig. Maar wat ik opvallend vond van deze announcement is dat ik ook dat link met een trend... die je ziet bij de bouwers van CubeSats... is dat die ook de sprong maken naar grotere platforms. Ik was afgelopen november bij de SpaceTec Expo in Bremen. Daar komt de hele Europese ruimte- en ruimte-industrie... op een grote beursvloer met mooie boots waar je alle mooie dingen kan zien. En daar zag ik dus EnduroSat en die leveren voor ons ook een vluchtcomputer... voor onze eigen satelliet. Maar die vertelden mij ook dat ze echt gaan de overstap gaan maken naar grotere platforms. Dus van CubeSats naar Microsats. Dus van ordegrote 70 kilo platform waarop je dan ook nog iets kunt neerzetten aan een instrument... van 80 kilo, dus 150 kilo totaal. Omdat de lanceerkosten toch omlaag zijn gekomen. Omdat de lanceerkosten omlaag zijn gekomen en nog verder omlaag gaan. Maar ook gewoon omdat ze meer capabilities nodig hebben. Ja, blijkbaar. Dat CubeSats hype is daarmee een klein beetje dus al een beetje achter ons het mag weer groter. Het mag weer groter inderdaad. Je ziet bij andere aanbieders ook Easy Space uit Delft. Kijkt ook naar grotere platforms. En je ziet ook de defensie daar aan trekken. Dat die constellaties voor van alles en nog wat willen hebben. Dat kun je met CubeSats niet meer volledig bedienen. Want je hebt toch weinig te power. Je hebt niet genoeg apparatuurgroter voor instrumenten. Dus dan moet je gewoon naar grotere platforms. Maar ik vond het interessant om te lezen dat ze daar echt die stap maken... Zowel naar grotere platforms en echt de commercieel gebruik van weer. En dat ze ook AI gaan gebruiken. Dat ze de weersvoorspellingen beter gaan maken met AI. Nou, denk ik zelf. Heb je daar echt AI voor nodig? Ja, daar zat al heel lang een vorm van machine learning in. Ja, dat zat al heel lang een vorm van machine learning in. Een mode bussword. Ik vraag me echt af wat je nou met machine learning... Stel, je hebt zeg maar de weersituatie op moment X. Je weet overal temperatuur en overal windsnelheden. Dat geef je aan zo'n AI. Je geeft hem ook op een ander tijdstip. Wat doet een AI daarmee? Het blijft toch uiteindelijk een chaotisch systeem, denk ik dan. Het weer, dat zou toch wel veel dingen... Ze voorspellen in het trend door. Ze voorspellen dus iets wat misschien wel helemaal niet gebeurt... omdat het weer omslaat. Maar het is altijd, hè. Met alle tokens is het statistiek. Het is het trainen van data. Alleen maar hoe groot is de kans op... in dit geval dat een watermolecule naar links of rechts beweegt? Ja, die vlinder in de Amazon. Die vliegt ook. Dan wordt het vijf maanden later toch een storm ergens. Daar zit het hem in, dat je beter kan kijken. Het lijkt op een voorige iets. Dat wil niet zeggen dat het dat dan ook doet. Dan zal het dan ook gaan lopen klitschen. Ik geloof ook persoonlijk over de AI-discussie helemaal niet... dat het een perfecte uitkomst komt. Het geeft je een 80, 90 procent goede kant op, suggestie. Het is altijd een beetje discussie. Je hebt een instrument dat verzamelt data... en vervolgens is de vraag, wat doe je met die data? Dat vind ik altijd zo leuk als sommige zaken al lang offline zijn gehaald... maar de data nog steeds nieuwe ontdekkingen geeft. Maar in dit geval, om hoeveel satellieten gaat het? Dat werd niet echt duidelijk uit het nieuwsartikel. Een constellatie, ook een beetje een buzzword aan het voorkomen. Dat is een constellatie. Vierde constellatie die we nu behandelen in deze uitzending. Heel goed, ik zie nog een paar dingen op jouw lijstje staan. Maar wat mij betreft mag jij ook naar een Cairn Reactor of the Moon. Dat is goed, want daar las ik een artikel over op Space News. Dat NASA en de Department of Energy hebben nu iets getekend met elkaar. Dat is eigenlijk laagverrijkde uranium, zogenaamd HLU. Dat zit eigenlijk tussen het laagverrijkde uranium in... wat nu in kerncentraals wordt gebruikt... en het hoogverrijkde uranium wat wordt gebruikt voor het maken van kernwapens. Daartussen zit HLU. Dat schijnt heel goed te zijn voor kleinschalige Cairn Reactoren. Daar hebben ze 400 kilo van en dat gaan ze aan NASA geven. Dan gebruiken ze dat maar om straks op de maan... en dan hebben ze het over 2029, om die Cairn Reactor op de maan neer te zetten. Je moet daar natuurlijk elektriciteit hebben voor de mensen op de maan. Zonnepanelen zijn... Als je op de Zuidpool bent, dan heb je kans dat je ze net op de verkeerde plek ligt... en nooit licht ziet. Is dit een goed idee? Ik ben geen Cairn Reactor expert. Ik heb wel eens een kleine gezien, inderdaad. Maar is het een goed idee om die naar de maan te sturen? Ik denk uiteindelijk... Wil je mensen op de maan echt een basis laten creëren... dan heb je gewoon een hele bak met energie nodig. Die bak met energie, dan kun je echt velden met zonnepanelen gaan aanleggen... maar met een Cairn Reactor ben je gewoon meteen klaar. Dus het is echt wel een hele snelle stap om gewoon veel energie te hebben. Dus in die zin is het wel positief. Maar hoe is het in de huidige geopolitieke klimaat? Ja, lekker. Lekker. Lekker. Waarom? We klinken wat vertwijfelder dan andere afleveringen vorig jaar. Dat klonk al eens leuke ideeën. In 2029 denk ik, oké, dat gaan we nu als een nucleaire reactor in 2029 erheen brengen. Want volgens mij Artemis 3, nog steeds in de boek voor 2027... dat zie ik ook nog niet in 2029 gebeuren. Dus wat heb je voor infrastructuur nodig... voordat je überhaupt daar een nucleaire reactor kan bouwen? Ik bedoel, die kunnen we niet intact naar boven sturen... dus dat moet helemaal in stukjes en beetje. Dat betekent dus dat er al mensen wat langer moeten zitten... en dan even een weekje om te kijken of ze er kunnen zitten. Dus je hebt al een soort van permanent... of in ieder geval een basis nodig waarin mensen iets langer kunnen zitten... om te zorgen dat ze die kernreactoren kunnen opbouwen. Wat ik ook wel maf vind eigenlijk... is dat je de afgelopen jaren eigenlijk weinig gehoord hebt... over het ontwerp van dit soort kernreactoren. Volgens mij komt het gewoon uit de kook van defensie. Ik bedoel, op vliegdekschepen zitten die dingen ook. Maar hoe groot zijn ze nou echt? Maar dit is gewoon iets waarvan we al weten dat het werkt. Dus laten we het ook maar gewoon op de baan zetten. Maar dan kleine kernreactoren zoals in onderzeeër, zeg maar. Want die modulaire hype... Wanneer was dit? 16 jaar geleden heb ik een verhaal over gemaakt in Oregon. Ja, die is uiteindelijk toch weer feed gegaan, weer overgekocht. Technologie is er wel, maar ook die hype heeft het niet helemaal waargemaakt. In ieder geval nog niet. Wie weet is dit dan de juiste toepassing, maar we zullen het zien. Even kijken, we hebben nog een paar mooie dingen op de lijst staan. Ik zou het eigenlijk heel graag even over Mars willen hebben. Over buitenaarsleven, kunnen we het nog eventjes hebben. De Mars sample return, we hebben die ook in het jaaroverzicht... van vorig jaar nog even over gehad. Ja, het lijkt er nu wel op dat het echt helemaal klaar is. Wat wil je vertellen? Er is dus eigenlijk een positiever NASA-budget dan we al heel lang dachten. Het congres heeft het een beetje hersteld. Het congres heeft behoorlijk hersteld zelfs. Maar wel met direct de kanttekening. Mars sample return is klaar, gaat in de kast en komt daar voorlopig niet meer uit... als dat er überhaupt nog uitkomt. Het ophalen van de buisjes van Perseverance, van de rover. De buisjes van Perseverance. De buisjes heeft neergelegd klaar voor het oprapen. Weet jij waarom? Wat is hier nou zo impopulair aan? De grap was dat NASA eigenlijk zelf bezig was met twee scenario's. Ze zaten natuurlijk op een berag van 11 miljard. Dat is een beetje begrotelijk. Dus ik snap ook wel dat mensen zeggen dat er moet iets gebeuren. NASA was zelf net bezig met het ontwikkelen van twee aankopere scenario's. Eentje gebaseerd op de Skycrane waarmee Curiosity en Perseverance zijn geland. Dat zat ergens tussen de 6,6 en 7,7 miljard. Ze waren ook bezig met een commerciële partij. Die kon tussen de 5,8 en 7,1 miljard dollar iets doen. Dat zit een beetje in dezelfde prijsklasse natuurlijk. Maar goed, dat is ampergelijk gekoper dan 11. Dus daar werd wel nagekeken van wat kunnen we hier nou mee? Maar er is gezegd dat we het niet doen. Want het is te duur voor een paar samples. Ik weet toch niet zeker of we dit... De kans op succes is misschien te klein voor de hoedans geld. Maar de leopardspot en de poppyseats... Ja, inderdaad. Kan jij even voor... Ik heb jou hier eigenlijk al zo lang zo veel over willen vragen Inge Loes. Kan jij toch even heel kort voor de mensen die het gemist hebben uitleggen... wat er nou gevonden is dat we echt heel graag willen hebben? Nou, er zijn mineralen gevonden en aanwijzingen voor organisch materiaal. Welk type organisch materiaal kunnen we niet meten? Maar er zit organisch materiaal en er zitten mineralen. En op aarde worden die mineralen alleen maar gevormd in water. Dus bijvoorbeeld in meertjes waar ook leven is. Want anders zijn de omstandigheden niet goed om dit soort mineralen te kunnen vormen. En op mars is het heel moeilijk... We proberen na te denken over de geologische processen... en de geochemische processen waarin ze ook gevormd kunnen worden. Wat we zien in die locatie waar het gevormd is... is dat die gevormd is onder relatief koud... maar in ieder geval niet hele hete omstandigheden... waarin het alleen nog maar moeilijker is om deze mineralen te vormen. Dus dit zou wel een aanwijzing kunnen zijn dat daar ooit leven heeft gezeten. Er was een meertje. Dat weten we 100 procent zeker. En er is organisch materiaal waar dat vandaan komt weten we niet. En het ziet er ook een beetje uit. Gewoon als restjes van bij wijsprekken, alloghoeven... Ja, dat is het sowieso niet. Die mineralen zijn groen, dus dat lijkt leuk op ogen. Maar dat is het niet. Het zit wel in een buisje nu. Het zit in een buisje en het ligt daar drog tot dat weet ik veel wanneer. Een soort korstmoss, daar moest ik misschien aan denken. Het ziet er uit als een korstmoss, maar daar heeft het helemaal niets mee te maken. Het zijn gewoon mineralen, dus het is gewoon steen. Maar ik heb ook gelezen dat het een beetje als een mens of een dier doodgaat... en het blijft maar vergaan, dat het enige wat overblijft is zo'n beetje dit. Is dat een accurate omschrijving of is dat geen accurate omschrijving? Nee, dat denk ik niet. Nou, dat weet ik niet. Want wat voor mineralen zijn het dan? VVN-ite onder andere. Dat zijn ijzerhoudende mineralen. En wat je ziet is dat de omgeving de ene oxidatiestaat van ijzer heeft... en die mineralen een andere. Maar die mineralen zijn echt kleine vlekjes. Dat betekent dat er dus heel lokaal een proces was... waardoor die ijzo-oxidatiegraad, dus dat er een elektroontje meer of minder zat... dat dat heel lokaal is veranderd. En dat kan wel doordat je bijvoorbeeld lokaal microben hebt die de omgeving aanpassen... en zorgen dat die elektronen zo anders varieren dat je een ijzer 3 plus of een ijzer 2 plus neerslaat. En dat als je anders hebt of is de hele omgeving FV2 plus of de hele omgeving FV3 plus... dan krijg je niet van die lokale sponsors. Het moet lokaal iets zijn waardoor je dus van die vlekjes krijgt. En organisch materiaal helpt daar ook bij. Maar hoe die twee aan elkaar gelinkt zijn is nog heel onduidelijk. Ja, maar Tijs, dat zijn kerogeenen. Dat weet je toch meer van dan ik. Dat is materiaal wat uiteindelijk overblijft van planten. Dat is waarschijnlijk van die grote, of tenminste zien we vooral ook veel meteorieten... van die grote macromoleculaire netwerken zoals we dat noemen... waar veel koolstof en waterstof in zit. Maar op aarde heb je vier type kerogeen. En dat komt dus of het planten zijn of dat het microben zijn of algen zijn geweest... of dat het grote dieren zijn geweest en die maken allemaal andere type kerogeen. Maar je hebt dus ook hetzelfde type grote verbindingen. Het zijn hele grote netwerken die je dus anorganisch ook kunt maken. Dus dat is misschien waar jij aan leent. Ik lees ook maar wat. Dank je wel voor deze scherpe uitleg. De vraag is dus nu, die samples liggen daar inderdaad... zoals je zegt Erik, die liggen daar gewoon te wachten. Op het oppervlak van Mars te wachten tot iemand ze komt ophalen. Wat grappig is, is dat er dus wel een beetje budget is... om technologieontwikkeling te doen. Want ze realiseren zich wel dat iets terughalen vanaf Mars... op de lange termijn best een goed idee is. Want als we mensen brengen, willen we ze ook een keer terug lijkt me. Dus er is toch een klein beetje budget. Wel 110 miljoen dollar. Dus we komen er wel. Dus een heel klein beetje. We gaan in ieder geval naar die technologieontwikkeling te kijken. En er wordt natuurlijk wel links en rechts gepusht. Je weet het niet, misschien dat er via een omweg toch nog iets commerciëls gebeurt. Maar wie gaat dat betalen? Nou ja, ome Elon dus. Ja, dat is natuurlijk wel de vraag. Ja, er zijn veel dingen in Elon Musk waar ik niet in geloof. Maar waar ik wel in geloof is zijn Tesla-robots. Want als je een auto op 100 km per uur redelijk kan laten rijden... dan kan je ook wel een robot laten lopen. De vraag is natuurlijk hoe werkt dat met zand en dat allemaal. Maar dat je dus niet helemaal een robot hoeft te maken... die helemaal specifiek hiervoor bedoeld is. Dat zou in rap tempo, nu met wat je met real world AI nu al kan... zou je gewoon vrij makkelijk een mensachtige robot kunnen hebben... die dat ding oppakt. Uiteindelijk moet hij dus natuurlijk wel van het oppervlak van Mars hierheen komen. Dat is natuurlijk wel een grote uitdaging. Ook weer de stroomvoorziening voor die robot. De batterij. Hoe krijgt die zijn power? De reden dat die karretjes allemaal zo lang duren... is dat het zonopzij was. Maar hij kan zelfs een borsteltje hebben om zelfs zijn zonnepaneeltje schoon te vegen. Maar op Mars loopt hij daar een half uurtje mee. Dan moet hij een paar dagen opladen. Dat is op zich oké. En de Chinezen zijn ook bezig met de sample return missie. Maar dat is een hele andere plek. Ja, een hele andere plek. Maar kennelijk is de druk daar niet hoog genoeg voor... om dat bij de Amerikanen prioriteit te maken. Die vind ik... En dat zou maar zo... Het zou zo kunnen dat de Chinezen leven op Mars ooit ontdekken. Precies. Ik vind het allemaal prima ontdekken. Maar gewoon, dat kan mij niet zo veel schelen. Maar ik vind het wel grappig dat de Amerikanen normaal gesproken zijn... en willen al dat soort ontdekkingen voor zichzelf. En nu dus, klopt, blijklijk niet. Ik weet, dat praat ik over 20 jaar geleden... heb ik ook aan Mars sample return gewerkt voor de European Space Agency. Toen was het idee van we gaan misschien in 2011... met Mars sample return, met een Europese missie. Maar toen leefde ook al het idee van het afbreukrisico... van Mars sample return. Stel, je doet die missie, je haalt die samples terug... en er zit niks in. Ja, je vindt gewoon eigenlijk wat steen en wat materiaal van je. Ja, we hebben wel iets nieuws gevonden, maar dit is het, zeg maar. Dan is er vervolgens wel, oké, er is geen leven op Mars, punt. Bij de publieke opinie daar net van. Ja, net als met Viking, dat was natuurlijk ook, er is geen leven op Mars. In totaal was het 10 samples op 2 locaties op Mars gemeten. Maar dat krijg je natuurlijk wel. Ik snap wel dat. Toen spelde het misschien ook een rol, en een rol natuurlijk van... het idee van, ja, we gaan naar Mars met mensen. Dus, ja, die Mars sample return, we gaan straks mensen sturen. Ja, die kunnen dat toch ook meedemen. Ik denk inderdaad ook van, het is nu nog een pristine environment. Als je die mensen gaat sturen, dan is het geen pristine environment meer. Dat zou heel vervelend zijn, dat je dan dingen vindt dat je dan op een gegeven moment... gaat twijfelen, ja, is dit nou, hebben we het meegenomen? Of was het er nou wel? Zeker, zeker, dat is vervelende. We hebben nog een paar minuutjes over in deze aflevering. Ik wil eventjes, nu we toch over buiten aan het leven hebben... toch eventjes bij de EUAP's uitkomen, die Unexplained... of Unidentified Aerial Phenomenon. Daar hebben we het bij Space Cowboys vrijwel nooit over gehad. Ik heb het één keer aangestipt in ongeveer een halve minuut. En nu vind ik dat er toch net Gio wel met een hele goede docu is uitgekomen. Want... Where to start met dit jaar? Het was een nabrander, of niet? Ja, het is een nabrander. Dus ik kan ook zeggen, kijk gewoon die docu. Dat ga ik zeker doen. Ik heb het lang gehad over... Als je het over unidentified objects hebt... dan kun je het vaak over de U hebben. Unidentified. Dus bel me maar als het nieuws is en er bewijs is... dat het een beetje unidentified is. Waar deze documentaire eerder begint... is zijn we het überhaupt eens over het feit dat er een phenomenon is? Unidentified Aerial Phenomenon. Nou, als we even de A weglaten, dus gewoon Unidentified Phenomenon. Is er een fenomeen dat we kunnen meten? Zo ja, dan worden er nu instrumenten gebouwd. Onder andere door Evi Loeb, astronoom. Wat ken je er benieuwd van? Van Omu Omuwa, waarvan hij de mogelijkheid wilde openhouden... dat het misschien een buitenaard... Nee, hoe moet je dat zeggen? Gewoon een buitenaard levensvorm is die... een beetje van ster naar ster aan het slingshotten is. Want toen hij voorbij de zon was... heeft iets hem geaccelereerd en hij weet niet wat en weet niet waarom. En er zijn natuurlijk heel veel van die beelden uitgekomen... de afgelopen jaren van ongeidentificeerde fenomenen in de lucht... van heel gek bewegende vlekjes die je op al die camera's kan zien. En nu hebben ze gezegd, oké, dan moeten we dus maar monitoring gaan hebben... dat in ieder geval op een standaard manier dat vastlegt. Dan gaan we kijken of we daar iets mee kunnen met die data die daar uitkomt. Of we dan in ieder geval eens kunnen worden over het feit... dat er überhaupt een fenomeen te meten is. Dat is wel goed. Meer dan dat heb ik er niet over te zeggen. Ik vind dat wel een leuke... Ik vond de clips in dit geval wel weer. Ik vond het wel een stukje beter dan in de jaren 90 aan ontvoeringsdingen. Het begint ook met een quote van Carl Sagan, wat ook wel een slimme is. Dus het gaat eerst over de hype en dan gaat het over die instrumenten. Dus het wordt met een soort wetenschappelijke insteek. Want net als bij Die Mars Sample Return is het van... Je weet het niet, je weet het niet. Je zal toch The Unknown in moeten en toch spannende vragen moeten stellen... om een keer ergens uit te komen. Dus vandaar. Je hebt een nabrander, Erik, maar je hebt ook nog iets over... een datacentrum in de ruimte van Blue Origin. Of is het een communicatie? 6 terabyte per seconde. TeraWave, dat gaat Blue Origin lanceren. Wat is dit dan? Eigenlijk doen ze het al Amazon Leo, dus tegen hangar van Starlink. Dat is ook een soort business to business constellatie bouwen... voor grote bedrijven. Dat gaat TeraWave heten en die gaat 5200 satellieten bevatten. En waarvan 128 in een MEO-baan, dus een medium earth orbit. Dat staat in het bericht op Blue Origin, waar het website zelf... wil ze 6 terabyte per seconde data-link meegrijpen. Ja, dat is echt heel veel. Ik vraag me af of dat niet een typfout is. Ik ben zelf zijdelings betrokken geweest bij een 1 terabit per seconde link. Dat was ook al bijna science fiction. Nu gaan ze 6. Is er misschien een potentieel dat het signaal 6 terabyte aankwam... maar dat de ontvanger of de verzender dat helemaal niet kan? Dat zou iets uitgebreid zijn. Dat is een potentiele bandbreedte van wat ze gaan gebruiken. Dat zou kunnen zijn. Waar zitten we nu op? Bij die lasercommunicatie bijvoorbeeld. Dit is lasercommunicatie. Wat is dit? Dat ga ik snel opzoeken. Terwijl Erik zijn andere brandertjes even pakt. Dat zijn Starship tiles op Falcon 9. Ik zag op Reddit een leuk fotootje dat Starship tiles hadden geplakt... op de Falcon 9-lancering. In de 2-3 dagen gaat zo'n Falcon 9 omhoog met Starlink-satellieten. Er was een foto gemaakt dat ze op de fairing hadden een aantal Starship... thermal tiles geplakt. De vraag is wat doen ze daar? Ongetwijfeld, één of andere test. Er was geen uitsluitsel over op Reddit waarom die tiles daar nou zaten. Op die Falcon 9. Je simuleert alleen maar dat omhoog gaan en die fairing wordt er afgeworpen... maar die krijgt nooit de thermische belasting. Die fairing terug en wordt ge-recovered. Ja, die wordt ge-recovered. Je hebt alleen maar het omhoog gaan en het naar beneden komen. Ja, dat was een hele discussie op Reddit. Volgens mij het in groter getallen produceren en zorgen dat ze vast blijven zitten... was het ding niet eens. Misschien overleven ze. Een lijmgetest of zo. Bijvoorbeeld. Zo'n ding ging het laatste tijd in ieder geval vorig jaar meer over dan de bovenkant. Maar ik vond het grappig dat ze gewoon hun eigen lancering gebruiken voor dat soort testen. TNO is ook bezig met lasercommunicatie en claimt 1 terabit in person 6. Dus misschien zit er wat Amerikaanse fluff bovenop. Nou, dat is een mooie onmeter afvalronde. Ik kijk even bij jullie. Wij zijn het hele zonderstelsel weer doorgekruist. Volgens mij wel. Wij zijn niet buiten dit zonderstelsel geweest, volgens mij. Dit keer niet. We houden het dicht bij Aarde, dicht bij Europa. Dank jullie wel. Ingelloeg Sten Katen, Erik Laan. Mijn naam was Thijs Roes en op naar aflevering 192. Doei. Doei allemaal. Doei.