Astronauten geëvacueerd en maanreizigers in de startblokken

Dit is een BNR podcast. Welkom allemaal, luisteraars. We zijn hier bij de BNR Space Cowboys podcast, nummer 190. Dit is de eerste Space Cowboys van het nieuwe jaar, 14 januari. Ik heb hier aan boord Jeffrey Bout en Bas-Jaan Bom. Hallo, gelukkig een jaar. Natuurlijk, gelukkig aan iedereen. Ik ben Philippe Schoonejans. We gaan weer eens kijken wat er allemaal gebeurd is in de ruimtevaartwereld. En zien of we dat op een of andere manier kunnen duiden. Lekker vraag aan Jeffrey. Wat is jouw spannendste, leukste of belangrijkste onderwerp? Ik ga het denk ik zo hebben over planet Wides. O jee, altijd leuk. En jij Bas-Jaan? Ik ga het hebben over een gefaalde raketlancering die toch een succes is. Dat is altijd spannend. We hebben ook nog ruimtespace debris in de aanbieding. En voorbereidingen op de nieuwe reizen naar de maan. Maar misschien ga ik je eerste vragen aan Jeffrey. We gaan maar van start met je eerste onderwerp. Ja, dat is goed. Wat ik overal praat was eigenlijk over de eerste resultaten van de Vera Rubin Telescoop. Een enorm grote nieuwe telescoop. Die sinds een jaartje of een half jaar nou operationeel is in Noord-Chilie. En ja, daar zijn dus de eerste resultaten binnen. Dat ding is volop bezig. En wat er vooral uit is gekomen is een hele hoop nieuwe planeten Wides die ontdekt zijn. Zo'n 2000. En nog wat meer spannende ontdekkingen zoals een sterstrome van de Melkweg. En zwakke zwartekracht, lenswerking is al gemeten. En hoe groot zijn die planet Wides? Zijn dat allemaal Pluto's of veel kleiner? Nee, ze zijn veel kleiner. Want er zijn al honderdduizenden van die planet Wides bekend. En als je nu nog planet Wides wil gaan ontdekken, dan zul je het bij de kleintjes moeten hebben. Want er zijn al jarenlang zo veel geautomatiseerde telescopen de hemel aan het scannen. Dat er al zoveel bekend zijn dat er allemaal kleintjes zullen zijn. Maar ja, die Vera Ruba-telescoop is ook een joekel van het telescop. Dus die gaat er duizenden, duizenden, duizenden ontdekken de komende jaren. En wat is de kleintje die die kan ontdekken zo ongeveer? Dat is een goede vraag. Daar ben ik echt niet zo op thuis. Het gaat in ieder geval over enkele honderden meters. Oké, echt klein. En kunnen ze überhaupt nog iets zien? We hebben gezien al die Starlink-straatjes die hier langskomen. Nou, dat is inderdaad wel een probleem, neem ik aan. Want dit is inderdaad een telescop die met een heel groot beeldveld... hele grote stukken van de hemel gaat fotograferen. Hij fotografeert elke drie dagen de complete sterrenhemel. Dus hij zal heel veel last hebben van al die Starlink-satellieten en andere die er langs gaan komen. Dit is een telescop die is helemaal gebouwd op het enerzijds bekijken van veranderingen aan de sterrenhemel. Dus alles wat er gebeurt, dat moet hij gaan pakken. Maar tegelijkertijd, omdat hij zoveel foto's maakt... die kun je met de computer tegenwoordig gewoon allemaal bij elkaar optellen... krijg je uiteindelijk ook een hele diepe foto van de hele sterrenhemel om ons heen. En op die manier gaan we ook hele zwakke dingen ontdekken die we dat niet hadden gevonden. Ja, dat doet je iPhone ook. Alleen dat ding doet het nog iets gerust over een stuk eerder. Ja, het is natuurlijk een camera, maar met hele andere eigenschappen dan jouw iPhone. Dit heeft een spiegel van 8,4 meter. Dus dat is al heel anders dan die paar millimeter van een lensje van jouw camera. En hij heeft 3 miljard pixels. Het is de allergrootste digitale camera die ooit gebouwd is. Dat ding is gehoorlijk bijna meter bij meter groot aan pixels. En daarmee kan hij dus hele grote stukken van hemel tegelijk pakken. Nou, wat er nou zo leuk is aan die planet Weeders, er zijn er al zoveel, komen er veel bij. Ja, nou, een hele interessante waarheem eigenlijk gedaan. Eigenlijk maar één die echt heel veel heeft opgeleverd. Namelijk dat hij tien uur lang één stukje sterrenhemel is blijven fotograferen... om dan planet Weeders te ontdekken en ook kleine veranderingen er aan te zien. En wat hij daardoor heeft ontdekt is ook planet Weeders die heel snel ronddraaien. En de snelste die ronddraaien is een rotsblok van 700 meter... die dan één rondje in 113 seconden doet. Dus minder dan twee minuten draait hij één keer rond. Nou, dat is eigenlijk heel vreemd en onverwacht. Dat is een dag voor dat ding. Een dag is daar minder dan twee minuten. Een dag is daar twee minuten. Eén minuut licht, één minuut donker en zo gaat dat maar door. Dus ze noemen dat een ultrassenelle rotator. En toen je die getallen las, vind ik altijd leuk om er even zo over na te denken. 700 meter groot, twee minuten ronddraaien. Als je dan aan het oppervlakte van dat ding zit, hoe snel zul je dan zelf bewegen? Nou, daar kwam ik op 70 kilometer per uur. Dat is een behoorlijke snelheid als je daar op dat planeetje zou staan. Maar tegelijkertijd de aarde die draait met 1700 kilometer per uur rond. Maar ja, het is natuurlijk een totaal andere wereld. En het leuke daaraan is, dit is bijzonder omdat het alleen kan als dat object... blijkbaar heel sterk is. Want zo'n planerwiel is over het algemeen heel poreus. Als hij die snel gaat ronddraaien, dan laat hij gewoon zijn buitendelen kwijt. Hoe noemen we dat? Middelpunt vierende kracht. Dat kan alleen als je dus een sterker object hebt. Dus dat maakt dit al een bijzonder object. En men denkt ook, er zijn meerdere van dit soort objecten gevonden, dat dat dan overblijfselen zijn van inslagen. Want het is wel heel apart dat zo'n ding heel erg snel ronddraait. Er moet dus heel veel beweging in zitten. En waarom is dat zo? Nou ja, dat was dus wat Yves Rüben heeft opgeleverd. Ik moet zeggen, ik had dat ook al een tijdje geleden gezien. En het is heel leuk dat er ook een stukje software is. Dat kun je zelf op mijn website bezoeken. En dan zie je alle waarnemingen die gedaan worden. En dan zag je opeens zo, allemaal planerwielis om de zon heen draaien. En opeens een hele klomp bij je, in één gebied. Dus dat was die waarneming van tien uur. Maar als je dan laat zien van, hoe ziet het er een maand later uit? Dan zie je die klonslo langzaam verspreiden door het zonnestelsel heen. Dat is wel een heel gaaf gezicht. Ik denk dat ik dat alleen maar op dat moment gezien had kunnen hebben. Want inmiddels zal hij wel veel meer planerwielis hebben ontdekt. En dan wordt het al een zootje, zeg maar. Als je nu naar die website gaat, dan zie je dat dus niet meer. Dat weet ik eigenlijk niet zeker. Ik zal hem even opzoeken en in de show notes nog even noemen. Helemaal mooi. Ik denk dat dat het er was. Dat was je Vera Rubin eerste resultaten. Ik kan nog iets vertellen over dat er ook zo'n sterfstrom is ontdekt. Misschien ook wel interessant. Onze eigen Melkweg is een enorme schijf van sterren. En heel af en toe zou het kunnen zijn dat een kleine sterrenhoop of een klein sterrenstelsel van ver dat dan aankomt vliegen en wordt opgenomen in de Melkweg. En dat is in het verleden gebeurd, al heel lang geleden. Dan kan het zijn dat kleine sterrenstelselen worden uit elkaar getrokken, terwijl dat door de Melkweg wordt opgeslokt. Maar gedurende miljoenen jaren kan je dat dan nog net zien. Dan zie je een soort selier van sterren die zich door de Melkweg heen beweegt. Dan doe je dan een sterfstroom. En daar is er nu in ieder geval al eentje mee ontdekt. En dat in de toekomst zal er veel meer gaan gebeuren. Omdat ik vertel dat hij zulke diepe opnames van de sterrenhemmel zou maken. Dat hij die makkelijk kan vinden. En van dingen die heel lang geleden gebeurd zijn. Want die discussie hadden we bij het jaaroverzicht. Of iets wat 4 miljard jaar geleden gebeurd was. Of dat nou wel een plaats zat in het jaaroverzicht van 2025. Maar toen kwam het licht bij ons aan. Dus uiteindelijk vonden we dat dat toch gerechtvaardigd was. Als je naar de sterrenhemmel kijkt, is dat altijd terugkijken in de tijd. Dus actueel wordt het eigenlijk nooit. Behalve in de binnen de zonnenstel. Bas-Jan, waar gaan we met jou mee beginnen? Ja, dus ik zat toevallig afgelopen maandagochtend een raketlansering te kijken. As one does. Dit maal was het de PSLV-lansering. Dus een Indiase raket. Het was de bedoeling dat hij in een sun-synchronous, een polaire baan zou komen. De P in PSLV staat ook voor polar. En het is een viertraps raket. En het was eigenlijk de eerste keer dat deze raket weer ging vliegen. Nadat hij de vorige keer gevaald was. Dus dat was wel even spannend. Ze zeiden, we hebben het probleem opgelost. Maar helaas, in de derde trap, wat een vaste brandstofmotor is, aan het einde van de lansering gebeurde er iets. Je zag op de livestream helemaal in een spin gaan. Dus de kant waar de vlam uit komt, die zat aan de verkeerde kant. Dus daar zag je al, er was iets mis. Ze maakten het niet helemaal bekend. Dus voor het algemene publiek was het nog niet helemaal zichtbaar. Maar als je er een beetje naar keek, dacht je wel van dat kan nooit goed gegaan zijn. Je zat al live naar te kijken? Ja, 5 uur, half 6 uur. Waar kijk je dat, zo'n Indiase lansering? Gewoon op YouTube. Maar goed, ik keek er ook wel naar. Ik keek er ook wel naar omdat een goede vriend van mij zijn ruimtecapsule op die vlucht had. Het bedrijf heet Orbital Paradigm. Het is een Spaanse start-up met het idee dat we de re-entries veel meer accessible willen maken. Dus zij hebben dus een ruimtecapsule ontwikkeld op een kleine schaal. Zodat ze hun eerste test kunnen doen en kunnen valideren dat ze een capsule weer terug, met klanten weer terug naar de aarde kunnen brengen. Het wordt dan nog niet ge-recovered, zo noem je dat, maar een eerste test. Het bedrijf heeft als doel dat, stel dat wanneer Starship operationeel is, verwachten ze dat je in een baan om de aarde heel veel dingen moet kunnen transporteren. En dan is het uiteindelijk makkelijker om het weer terug naar de aarde te brengen, zodat je het dan weer op een Starship kan lanceren. Dat is uiteindelijk goedkoper dan dingen heen en weer shuttleen in de... In de zware buiten. Ja, dus dat is het idee. Je zou zeggen, de missie is gefaald, helaas. Maar op miraculeuse wijze hebben ze dus toch die re-entry weer kunnen doen. Oké. Dus op enig moment... Op welke hoogte faalde die dan? Hij faalde op 400 kilometer hoog, ongeveer. Het was nog niet in een orbitalen, dus niet in een baan om de aarde. En het was... Dus de re-entry was wel moeilijker dan wanneer... Dan in het nominale scenario. Maar het blijkt dus dat wat er is gebeurd, is... Die trap is dus weer teruggekomen. En op enig moment is het zo warm geworden dat die... Dat is de zogenaamde separation adapter, dus degene die hem normaal gesproken los zou moeten laten, dat hij uit zichzelf los is gekomen. En dan zit er dus in die re-entry-capsule een killswitch, zodat alles uitstaat als die lancering gebeurt. En het moment dat hij dus loskomt, dan wordt hij wakker en gaat hij data versturen. Dus zij hebben de laatste drie minuten van de vlucht... Ze hebben de volledige data weer teruggekregen. En precies zoals ze dat wilden. Dus uiteindelijk... De missie was toch bijna een volledig succes. Het enige wat niet helemaal goed is gegaan, is dat ze ook data van hun klanten terug sturen naar de aarde. En het probleem was dat ze een timer hadden gezet van... Na zoveel minuten moet ik die klantdata gaan sturen. Maar die timer, dat hebben ze helaas niet gered, omdat ze al heel snel weer terugkwamen. Dus ja, ze hadden een aantal klanten aan boord die misschien wat minder blij waren... dat ze niet direct hun data hadden. Maar tegelijkertijd, hun eigen validatie. Dus ze hebben gevalideerd dat ze zelfs onder nog extremer omstandigheden... met een zogenaamde re-entry-hoek van 23 graden uit mijn hoofd... veel meer dan 5 graden wat ze hadden berekend in de nominale situatie. Dus die hoek is ten opste van de horizon. Als je een lage hoek hebt, dan spendeer je heel lang in de atmosfeer. Zodat je dus langzamer afremt. Als je een stijle hoek hebt, dan ga je heel snel in de atmosfeer heen... en dan heb je dus ineens hele grote krachten op je. En ook hele grote verwarming op je. Wat de luidschuist natuurlijk niet zien is dat Bas Jan hier uitgebreid heeft gewaardeerd. Het is met zijn handen precies hoe die helingshoeken in het plekje in de damp kringen. Hoe die allemaal plaat vinden. Ik hoop dat het toch een beetje duidelijk is. Was die vriend van jou nou helemaal blij? Nou ja, we zaten al een beetje te chatten. We hadden als eerste wel heel erg teleurgesteld van hoe kan dit. En toen op een gegeven moment kreeg je die data binnen. En toen dacht je, oeh, het is toch goed gegaan. We zaten al een beetje te grappen. Uiteindelijk, voor een re-entry maakt het natuurlijk niet uit... of je eerst in een baan om de aarde bent geweest en dan weer terugkomt. Want uiteindelijk komt het toch weer terug. Dus het zou ook een goede test geweest kunnen zijn. Alleen moeten ze dus hun klanten onder ogen komen van... sorry, we hebben voor jullie niks. Nou ja, er zaten drie klanten aan boord. Eén van de drie zat op een eerdere vlucht met het Atmos Space Cargo. En die was met SpaceX gelanceerd. En daar hadden ze ook een probleem waardoor ze uiteindelijk geen vluchtdaten hadden. Dus het was een tweede vlucht. Die had twee keer pech. Ik heb het zelf ook een keer meegemaakt toen ik nog op... de Cernivisica Institute werkte. Daar moesten we rekenen tijd in kopen bij een supercomputer. Dus de tijd was heel erg duur. Ik spreek echt tientallen jaren geleden. Toen gingen we alle Cernivisica berekeningen gedaan. Maar dan moest je daar ook een time-out meegeven. In dit geval was het iets van 60 minuten of zo. Want als dat ding in een loop kwam... wilde je ook niet oneindig voor die rekentijd betalen. En toen had een van die promovendi allerlei berekeningen. Die had 100.000 Cernivisica react. Moest je doorrekenen. En dan had hij er 99.000 nog wat. En toen sloeg die timer aan en toen had hij niks. Daarna hebben ze die software veranderd... zodat hij steeds tientijd resultaten opsloeg. Maar dat was precies zo'n timer-verhaal. En die had dus een deel van zijn onderzoeksgeld... daaraan opgebruikt zonder ook maar één resultaat. Dus ik denk voor de volgende zullen ze misschien die data eerst sturen. Ja, ze gaan er zeker wat aan veranderen. Want dat gaan ze niet nog een keer willen meemaken. Nou, spannend. Dat was hem. Dan gaan we even over naar de bebande ruimtevaart. We hebben vanavond de terugkeer vanuit het ISS... van de Crew Dragon met vier astronauten... waarvan de twee ook die een ruimtewandeling gingen uitvoeren... en waarvan iemand een medisch probleem heeft... wat om privacy redenen eigenlijk niet aangesneden wordt... wat dat dan precies zou kunnen zijn. Maar morgenochtend verwachten we die aankomst. Dat wordt een vrij normale aankomst in de oceaan... met een splashdown. Niet echt heel spannend qua terugkeer. Maar je weet niet wat die persoon heeft of zelfs maar wie het is. En dat kan natuurlijk zijn dat er iets is... waardoor je last hebt van die terugkeer in de dampkring... waar ze echt hele grote g-krachten zijn. André Kuipers vertelde gisteravond op tv... dat dat een ingewikkelde situatie is. Daardoor moet je ook niet te lang wachten. Als je bang bent dat het erger wordt... dan wordt ook alleen maar die terugkeer linker. Dus op een gegeven moment moet je dan echt wel besluiten. Maar het was nog nooit voorgekomen. De hele voorbereiding van zo'n ruimtevlucht... gaat er eigenlijk om te zorgen dat niemand zoiets krijgt. Het is helemaal gericht op preventie. De zorg dat er geen prior issues zijn. Dat je heel gezond bent. Je wordt opgeselekteerd. Je gaat in quarantaine. En het was eigenlijk vergelijkbaar met toen wij voor een lancering... naar Kazakhstan moesten. Of voor meer voor de integratie daar langere tijd. Wat gebeurt dan als je naar een Kazakhstan ziek wordt... en je hebt daar geen goede medische zorg. Daar kreeg ook iedereen van dat team die daarheen ging... die kreeg uitgebreide onderzoeken om te zorgen... dat ze niks onder de leden hadden als ze daarheen gingen. Dat is eigenlijk het beste wat je doen kan. Plus wat er dan rudimentaire acties gedaan kunnen worden aan boord. Dat is eigenlijk als een soort pol-expeditie. Die heeft hetzelfde. Aan boord hebben ze een brankaars, kalpels. Ze kunnen theoretisch zelfs een beetje opereren. Ze hebben rungen. Ze kunnen diagnostiek doen. Maar het wordt natuurlijk heel erg spannend... als we uiteindelijk verder gaan dan dat ISS. Dat wordt ook wel vaak gezegd. Als je naar de Maan gaat dan heb je drie dagen terugkeer. Als je naar Mars gaat dan heb je niet alleen een jaar terugkeer. Dus dan kan dat eigenlijk helemaal niet. Maar ook die hulp bij de diagnose vanaf de aarde... is eigenlijk al bijna niet te doen. Omdat je 40 minuten vertraging kan hebben in je signaal. Dan stel je een vraag en 40 minuten later krijg je misschien een antwoord. Dus daar moeten we echt met z'n allen heel erg goed over nadenken. Hoe we zo'n ruimtereis dan gaan indelen. Van die huidige terugkeer weten we eigenlijk niks. Behalve dat de situatie was stabiel. Dat is het enige wat ik gehoord heb. We weten nog niet wat het is. Maar je kunt wel opzoeken wat er in het verleden heeft plaatsgevonden. Het is ook ook, ja natuurlijk een beetje vermoeden... maar dat is totaal speculatie. Er was een ruimtewandeling afgelast. Dus misschien was het wel diegene manier ruimtewandeling. Dat kan ook afgelast zijn omdat je niet wilde dat de anderen achter bleven... met een medisch probleem. Eigenlijk weten we dat helemaal niet. Maar wat ik interessant vond toen we het zoeken hiernaar... stuite ik ook op een fantastisch schema wat ook in de show notes staat. Dat komt van de Johnson Space Center waar al die bemannen ruimvaart zitten. Die hebben een overzicht gemaakt door het Safety Mission Assurance Bureau. Dat is eigenlijk een Flight Safety Office. En er zit een diagram met alle reizen waar iets op mis gegaan is. En al die veldjes zijn klikbaar. In rood de veldjes waar mensen overleden zijn. In geel iets waar iets minder mis is gegaan. Is het grijs of iets anders. Dan kun je wel erop klikken en dan kun je zien wat de fatale ongevallen waren. Bijvoorbeeld Challenger en Columbia Space Shuttles die uit elkaar gespad zijn. Ook de evacuatie zijn er drie keer plaatsgevonden in de Russische tijd. Lang geleden. Je hebt de Lessons Learned die je kunt aanklikken. Bijvoorbeeld in 1967 was de eerste fatale ongeval bij een X-15. Een vliegtuig op 80 kilometer hoogte. Die was eigenlijk nog niet eens in de ruimte. Hij raakte in een spin en was toen niet meer te controleren. Daar overleed uiteindelijk die astronaut in spee. In Rusland kon je iets aanklikken uit 1961. Waar ze met een alcoholnatdoekje een hotplate hadden schoongemaakt. Dat vatte toen vlam. Er was ook te veel zuurstof in die cabine en was meteen brand. In 2014 heb je Space Ship 2, Sojus 1, 1967. Ik kan iedereen aanraden om dat schema te bekijken en door te klikken. Dat is echt maateloos interessant. Met name wat je daarvan kunt leren en hoe je daar mee moet omgaan. De drie Russische gevallen die André gisteren noemde staan daar ook in. Iemand met urineweginfectie, iemand met hartritmestoornis. De derde gevall was iets van de dampen van fotoontwikkele chemikalie. Die in geademd werden en die mensen werden daar hartstikke ziek van. Die moesten terug naar de aarde. Toen ging de volgende bemanning. Die is met een soort van gasmasker die capsule ingegaan. Voor de zekerheid, voordat ze wisten dat ze veilig uit konden trekken. Het gaat niet alleen om wat was aan de hand. Maar ook wat hebben ze er tegen gedaan. De lessons learned gaan over de preventie. Afvroeg zijn er ook beroemde voorbeelden van mensen die topfit waren. Die hele training jarenlang bezig zijn. Dan komen we er twee maanden voor achter dat je nierstenen hebt. Dat je dan helemaal niet meer mag vliegen. Dat lijkt me echt verschrikkelijk. Dat is waar iedereen bang voor is. Dan heb je al die training doorlopen en dan is er iets waardoor je niet kan. Of je je crewmate wordt verkouden. Ze besluiten om de hele bemanning van drie of vier in één keer te veranderen. Omdat je alles samen getraind hebt. Dat is eigenlijk bijna nog vervelender. Dan gunt het die anderen natuurlijk ook niet. Maar dan ga je niet terwijl je gewoon zelf topfit bent. Wat er dus nu gebeurd is, dat er zo'n ruimtewandeling wordt afgelast. Zo veel kosten zitten daar aan. Ik heb hem laten vertellen dat ruimtewandeling kost iets van een miljoen dollar per uur. Dat is meegerekend met de training en de grondpersoneel. Ook de schade, geldschade is ook enorm. Maar de schade als je iemand, als je niet te voor geeft aan de safety van de bemanning. Is natuurlijk nog veel groter. Dan komt je hele programma onder te zware politieke druk. Eigenlijk zou je het gewoon niet moeten uitdrukken. Dat kan ook niet. Dat is bijvoorbeeld een keer gebeurd bij Ford Motor Company. Toen hadden ze een benzinetank die een beetje op een handige plek zat. Als je dat tegenaan knalde, dan vloog die auto in de fik. Toen hadden ze uitgerekend dat het goedkoper was als dat gebeurde. Om die mensen die slachtoffer schadelijk te stellen. Om die auto te herontwerpen. Maar helaas kwam die noodhulp natuurlijk ook een keer op. Toen kregen ze nog veel grotere dompen. Daar moet je niet voor kiezen. Dat is ook weer wat we hier zien. Het andere paper in de show notes vertelt over de procedures en de overwegingen. Dat brengt de anderen niet in gevaar. Ze zijn ook bang voor. De bemanning kan zo danige band hebben met elkaar. Dat ze besluiten dat ze alle voor één willen gaan. Dat ze er neerblijven. In de tv-serie van For All Mankind zie je daar om de zonne afklap heeft iemand wat. Die cruise solidariteit is heel hoog. Dat heeft soms ook wel z'n gevaren in zich. Ik vond het een mateloos interessant onderwerp. Ik denk dat we er heel erg rekening mee moeten houden als we verder gaan naar het ISS. Ik kan me ook voorstellen dat het best wel moeilijk is om... Stel dat je een medische eufel hebt en het niet zo zichtbaar is... Dat je dat dan toch liever niet vertelt als astronaut zijn. Er zit wel een hele grote consequentie aan. Dat je dan inderdaad of niet mag vliegen of weer er terug moet. Dat zal vast wel eens een keer gebeurd zijn. Het zal wel zo zijn dat je zodanig veel onderzoeken krijgt. Dat het heel moeilijk is om een klacht te verbergen. Bovendien dat is wel menselijk maar niet heel professioneel. We zijn benieuwd. Zullen we door? Jeffrey, wat heb je nog meer voor ons in petto? Een verhaal over de maan van Saturnus, genaamd Titan. Dat is al eens een keer eerder langsgekomen van zouden we daar heen willen. Omdat het een heel interessante maan is. Toen die vorige keer een aantal maanden geleden ging het over. Zelfs iets heel exotisch dat je daar met mensen naartoe zouden willen. Maar iets veel realistischer is dat er ook al een robot naartoe gestuurd gaat worden. Dat is al een aantal jaren in ontwikkeling. Dat is de Dragonfly. Die gaat als het goed is in 2028 gelanceerd worden. Een enorm grote ruimte robot. Zo groot als een mini-cooper ongeveer werd er genoemd. Dat is een helikopter. Of beter gezegd een octocopper noemen we het zelfs. Want hij heeft acht propellers. Als een drone gaat hij dan over Titan bewegen. Vertel eens wat over Titan. Hoe ziet het oppervlakker uit? Is er een atmosfeer? Kan je daar vliegen? Ja, Titan is een hele interessante maan. Want het is een grote maan die dus om Saturnus heen draait. En die heeft een atmosfeer. Een hele dikke atmosfeer. Anderhalf aardse atmosfeer. Het bestaat bijna uit stikstof, maar ook een beetje uit methaan. Het is een heel interessante wereld. Want op dat oppervlak is ook zeeën. Van methaan en ethaan. Dus het is eigenlijk de enige wereld die wij kennen naast de aarde. Waar vloeistoffen sowieso stromen over het oppervlakte. En het heeft altijd heel erg tot de verbeelding gesproken. Want zou daar misschien ook wat buitenaards leven zijn. En niet alleen omdat daar dus zeeën zijn. Van methaan dan weliswaar. Maar dat het van binnen ook warmer is. En dat daar waarschijnlijk ook een oceaan van water is. Ja, er zijn een aantal van die maanden door het zonnestelsel heen waar dat het geval is. Nou, daar is het nu wat nieuws over. Er is achtergekomen, waarschijnlijk is er geen echte onderwaterzee van water. Maar zal het meer een soort papperige ijsblubber zijn. Dat kan men achterhalen doordat die maan uiteraard om Saturnus heen draait. En doet die in een elliptische baan. En terwijl die om die Saturnus heen draait kun je meten dat de maan een beetje vormt. Dus er zijn bewegingen intern in die maan door de getijden krachten van Saturnus. En aan de mate van die vervormingen kun je dan achterhalen wat daar dan van binnen zit. Of daar vloeistof in zit. Want dan zou die heel makkelijk kunnen vervormen. Of dat dat ander materiaal zou moeten zijn wat veel hogere fiscositeit heeft. Waardoor het veel moeilijker is om die maan te vervormen. Daar heeft men dan dus natuurlijk modellen voor bepaald. Maar er is nu achtergekomen dat het geen vloeistof zal zijn. Maar wel een soort ijsblubber. En als daar dan leven zou zijn dan kun je er weer over nadenken dat dat daarop moet aangepast zijn. Dat is een heel interessante wereld daardoor. En daarom wordt er ook die dragonfly ruimtrobot naartoe gestuurd. Gaat de ding ook landen? Wordt het dan een bootje of is er een plek waar je stevig kunt staan? Nou, de meeste oppervlak van Saturnus is gewoon vast. Dus er is ook wel zelfs een keer eerder een robot naartoe gestuurd. De Cassini was een grote foizer-achtig ruimteschip. Wat naar de Saturnus is gestuurd en dat daar, ik meen, 15 jaar lang omheen heeft gedraaid. Die had toen toen een tweede ruimtesonde bij zich. Dat was de Huygens. Die is toen afgedaald. Geland op Huygens. Hij heeft een foto naar de Aare gestuurd. En waar is hij geland? Op Titan? Op Titan, ja. Ik zeg dat ik het zelfs op Huygens, maar op Titan. Ja, Huygens is op Titan geland. Dus we weten er nu al heel wat van af. En de volgende stap is om daar dan een verkender naartoe te sturen. En dat is dus een ding met een helikopter. De Saturn gaat daar een flinke rondvliegen. Die heeft dan uiteraard strom aan boord. En dat zal hij dan doen doordat hij zo'n radio-isotopische thermoelectorische generator aan boord heeft. Net zo eentje als de Perseverance en de Curiosity on Mars bij zich hebben. En daar komt dus een hele hoop energie vanaf. En dan zal hij ook een lithium-ion-batterij nog aan boord hebben. Zodat je dat kan opladen. Want die generator levert maar een lage voltage. Maar je kan dus even wat opladen en dan kun je weer een vluchtje maken. En zo'n vluchtje kan dan 16 kilometer zijn. Dus ze kan echt flinke stukken van die maan gaan verkennen. En daar zijn ze nu mee bezig. Even kijken. Het flight model is nu in aanbouw. En het nieuws was nu dat ze klaar zijn voor de integration test. Nou ja, dus dat is er zo'n beetje over te vertellen. Hoe is die getest eigenlijk? Want je zit met anderhalf keer de dichtheid van de atmosfeer. Want bij die helikopter op Mars was dat natuurlijk extreem moeilijk. Omdat er maar een honderdste van de atmosfeer is. En waarvoor moest je zo'n lichte, heel snel draaiende propeller maken. Hoe is dat bij de Dragonfly? Dit is een hele andere wereld. En daar is ook al heel andere uitdagingen bij. Dat is wel grappig. Het is natuurlijk een hele koude wereld. Het is zo'n 180 graden onmul. Dus in beginsel moet je daar helemaal op gebouwd zijn. Hoe kan ik een machine maken die werkt bij 180 graden? Alleen de grap is, er is wel heel wat variatie in die omstandigheden. Denk maar nu daar. Dus je hebt daar een atmosfeer, maar dan heb je ook wel zo'n beetje wind. En daardoor zul je rekening mee moeten houden met die variaties. En de grap is dat je vooral daardoor ook weer moet gaan nadenken. Wat gebeurt er als ik meer energie moet gaan leveren? Ga ik mijn apparatuur dan juist niet weer oververhitten? Dus daar komt in ieder geval heel veel bij kijken. Spannend. En wanneer gaat dit? Hij wordt dus gelanceerd in 2028. En hij komt dan aan in 2034. Nog één apart dingetje waar je dan zou kunnen zeggen. Hoe gaat dat trouwens met dag en nacht? Want die titan die draait rond. En dat gaat heel erg langzaam. Eens even kijken. 16 dagen duurt hij over één, dus onze aardse dagen, doet hij over één dag en één nacht. Dus acht dagen zit hij in het licht, acht dagen zit hij in het donker. Maar de hele dikke atmosfeer zorgt er juist voor dat er aan de achterkant van die panet, de donkere kant, dat het daar niet heel veel kouder is geworden. Dus daar hadden ze niet zo wat moeite mee. Meer dat er bijvoorbeeld winter zou kunnen zijn, dat je daar al hoge variaties krijgt. Spannend. Heel wat uitdagingen. Weet je ook waarom er nou acht rotors op zitten? Heeft dat dan ook weer iets te maken met de dichtheid? Ik heb geen idee waarom. Het zijn in ieder geval vier groepen van twee. En zo'n groepje van twee is het één en draait het een kant op en een andere kant op. Duidelijk. Net als bij een drone eigenlijk. Ja, net als bij de Nivron Perseverance. Die had ook twee propellers. De ene draait de ene kant op, de andere kant op. Je zou eigenlijk kunnen zeggen dat is een Russisch ontwerp. Vroeger had je heel veel Russenhelikopters met twee rotoren. Ja, mooi. Spannend. Bas, jaan. Ik had nog wat nieuws over de Leo Kaga Return Services initiatief van het Europees Rijntevaartagentschap. Volgens mij hebben we het al eerder al over gehad. Het programma gaat om commerciële levering van goederen aan het ISS door Europese bedrijven. Commerciële bedrijven die... Het is een andere manier van werken met ESA. Ze nemen echt de service af en niet de ontwikkeling van het project. Er zijn twee bedrijven die daar nu in de ontwikkelfase zitten. Een daarvan is de Exploration Company. Dat is echt een meer nieuw ruimtevaartbedrijf. Heel veel geld opgehaald om nieuwe capabilities voor Europa te ontwikkelen. En hoe zij zich positioneren is als een soort van de Europese SpaceX. Dat zie je echt wel, dat ze dat proberen te laten zien. En dan de tweede is Thales Alenia. Mag ik er even over de eerste vragen? Die heeft mijn speciale interesse. Ik ben bij de SpaceXpo directeur geweest en nog steeds nauw bij betrokken. Wij hadden gesproken en ze hadden die capsule, die NYX en Gixx-AX, die op Le Bourget werd tentooggesteld bij de grote airshow. Dat ding wilden ze dan heel graag bij ons in het museum neerzetten. Wij waren er wel in geïnteresseerd. Maar dat contact leest nu inmiddels op een laag pitje. En we hebben nog steeds die capsule niet. Maar die willen we ook alleen maar laten zien als die nog relevant is. Dus ik ben heel benieuwd hoe het gaat met die missie. Ik moet eerlijk zeggen dat de laatste maanden heb ik het ook niet meer gevraagd. Ja, ze zijn er nog mee bezig. Ook onderdeel van de Leo Cargo Return Services is dat die capsules moeten geschikt zijn ook om bemenseruimtevaart uiteindelijk te doen. Dus ze beginnen met goederen. Maar er moet een niveauontwikkelpad naar ook astronauten toe komen. Dus ja, het was oorspronkelijk het plan van we moeten dit snel doen voordat het ISS in 2030 bij de werking wordt gesteld. Dus als ik me goed herinner, dan moet er dus een eerste demonstratiemissie in begin 2029 gebeuren. Want als het daarna gebeurt, dan heb je niks meer te bevoorraden. Dat is ook logistiek gezien. Dan heb je alleen maar een technologie- demonstratiemissie over. Ja, dat was dus de eerste daadwerkelijke servicelevering. En nou is dat nu uitgebreid ook naar commerciële ruimtesations. Dus dat lijkt er ook op dat ESA in de toekomst gebruik wil gaan maken van meer commerciële ruimtesations als vervanging voor het ISS. Dus op zich ook wel een interessante ontwikkeling. Wat ik had gezien, dat ze de commerciële ruimtevaart ook wel beginnen te omarmen. Zo zie ik dat in ieder geval. Dat is ook echt concreet. Ik geloof dat we dit jaar al echt een eerste module van een commerciële ruimteschip hebben. Er zijn er een aantal waar ik van weet. Ik geloof dat er één ervan is van Actium Space. Dus die begint aangekoppeld aan het ISS. En dan uiteindelijk als dus in 2030 het ISS weer terug naar de aarde wordt gebracht. Dan is het idee dat deze loskoppelt en dan dat daar nieuwe modules aan zouden komen. En er zijn nog een aantal andere. Een eentje waar ik van af weet is Starlab. Dat is een joint venture van heel veel verschillende bedrijven. Onder andere Airbus en Voyager. Sheren, Vada en Vast. En Vast is nog een andere apparty. Toen ik je onderbrok, toen begon je net over Thales Alenia Space. Die is de tweede service. Uiteindelijk willen ze natuurlijk ook een beetje de competitie aanjagen. En daardoor verschillende opties hebben. Dus op zich dat we ook wel slim. Thales Alenia Space, ik weet niet precies wat de oplossing is. Maar zij hebben ook een andere commerciële toelevering. De Structuur daarvan wordt in Italië door Thales Alenia Space gemaakt. En dat verscheepen ze dan naar Northrop Grumman die de rest van het voetbal maakt. Die is natuurlijk niet herbruikbaar. Dus die brandt op in de atmosfeer. Maar zij hebben daar ook vandaan best wel veel ervaring. Hoe je een vervoerservice zou moeten maken. Ja en Thales Alenia Space is wel de expert op het gebied van structuren. Van die cilindervormige modules. Dat doen ze ook voor de Lunar Gateway. Dat maken ze zelfs voor de Amerikanen. Ja inderdaad. Ik weet niet precies of het ook de Italiaanse Thales Alenia Space is. Of er ook van de Franse kant involvement is. Die hebben natuurlijk weer andere specialiteiten. Maar goed, het idee is, er is competitie. En dat zorgt er dan uiteindelijk voor. Dat als je verschillende opties hebt, dan de prijs omlaag gaat. En als het goed is, de kwaliteit van de opties omhoog. Dat is in ieder geval het idee achter een wat meer commerciële aanpak. Mogen er nu meerdere spelers meedoen naast die twee? Ja ik geloof dat dat dus wel... Ik heb het eerder gehoord dat er dus ook andere spelers weer uitgenodigd worden. Om hier aan mee te doen. En het lijkt me wel logisch. Tegelijkertijd moeten die dan natuurlijk ook op een of andere manier de ontwikkeling zelf financieren. Dus dan niet een milestone betaling die ze zouden kunnen gebruiken. Maar ik zou zeggen dat dat wel de meest logische optie is. Waarbij die de eerste twee een voorsprong hebben. Want die zijn in het begin studies gefinancierd door ESA. Dus ik zou zelf wel zeggen dat het misschien ook geschikt maken van deze capsules voor astronauten... net een stap te ver voor. Want als je uiteindelijk goederen tegen lage kosten wil vervoeren... is misschien het alleen focus op goederen een goedkope oplossing. Maar ik snap ook wel dat als je op een gegeven moment de commerciële ruimtes soms wil gaan gebruiken... dat je ook wel een vervoersmiddel moet hebben. Dit is echt wel altijd een dilemma. Want je dreigt tussen... Een van mijn collega's bij ESA, als je een sofa bed ontwerpt... ontwerp je wat slecht slaapt en slecht zit. Omdat je de functie wilt combineren. Dus eigenlijk is dat wat jij zegt, doe dat nou even niet. Maar ik snap ook wel van de klant ESA... dat je uiteindelijk wil dat je in de toekomst mensen kunt brengen. Want het feit dat wij dat in Europa niet kunnen, geen mensen naar de ruimte kunnen brengen... dat is eigenlijk wel een enorm nadeel. Zeker in de huidige geopolitieke situatie. Ja, maar dan moet je dus ook je afvragen... willen we dan bijvoorbeeld Ariane 6 kwalificeren voor bemensde ruimtevaart? Die discussie is natuurlijk levendig. Ja, ik snap de reden na het hierachter. Maar uiteindelijk als het doel is goedkope manier van goederen vervoeren... dan is het misschien beter om geen astronauten te vervoeren. Maar als je het bekijkt van ik wil echt meerdere capabilities hebben... dan is het zeker een goede optie. Nou, ik ben raar benieuwd. En daarvoor gaan we die mensen van de Exploration Company... wel eerst opbellen om te vragen waar hun niks kapselen blijft. Als er iemand luistert. Als ze luistert, het zijn buitenlanders. Oké, misschien gaan we nu eens kijken naar de reis aan de maan. Mijn tweede onderwerp is Artemis 2. Artemis was de tweelingzus van Apollo. Na het Apollo-programma hebben we nu het Artemis-programma. Artemis 1 heeft al een rondje om de maan gemaakt zonder mensen erin. Artemis 2 een rondje om de maan met mensen erin. Artemis 3 hopelijke maanlanding. En het is voor mij heel interessant. We zijn er druk mee bezig bij de ruimte van het museum SpaceX... om daar een tentoonstelling te maken die op 6 februari open gaat. Wat de eerste dag is binnen het lansierwindel... dat die raket zou kunnen opstijgen. En ja, daarmee is dat ook meteen wel weer ongelooflijk spannend. Dus we hebben dan discussie over oké, waarom moet je eigenlijk weer opnieuw naar de maan? We zijn er niet al geweest. De wetenschappers willen graag naar de maan en willen ook voorbereiden op mars. Bovendien heeft de mens een exploratiedrang die eigenlijk ook niet beteugeld kan worden. Dus natuurlijk willen we wel weer een keertje naar de maan. Maar wanneer gaat hij nou eigenlijk? Dat is natuurlijk de vraag die we voortdurend krijgen. En aan het eind van de wezenwek heb je de zo hande roll-out. Dan wordt die raket die in dat grote vehicle assembly building wordt in elkaar geschroefd. En dat is het grootste gebouw ter wereld. Niet het hoogste, want dat is natuurlijk de Bush Califa. Die is achter nog wat meterhoog, maar wel met het grootste volume. En daar gaat de crawler transporter. Dat is zo'n enorm ding op rupsbanden waar dan die onder meterhoge raket op staat. En dan duurt hij er 12 uur of zoiets om die afstand af te leggen naar het lancierplatform. En daar wordt van alles nog wat uitgetest. En we hebben daar ook een hoofdstip van wat gaan we daar eigenlijk allemaal kijken. Er wordt de hele procedure van het opnieuw op het vullen met brandstof uitgeprobeerd. De procedure van hoe ze die bemanning daarin moeten krijgen, hoe ze er weer uit moeten krijgen. De hele aftelprocedure. En pas als dat allemaal goed gegaan is, is NASA bereid om een lanceerdatum af te geven. Maar ja, we hopen natuurlijk op die 6 februari. Bij het feestje van ESA die 50 jaar bestond, spraken we ook met de voormalige projectmanager van de Oranje en Capsule, waar ESA de helft van maakt. Een Airbus in Nederland trouwens, de zonnepanelen. En die zeiden, ik ben uitgenodigd op 6 februari voor die lancering. Dus zolang niemand mij het tegendeel zegt, ga ik uit van die 6 februari. Maar er zijn allerlei beperkingen voor hoe je dat nou moet plannen. Ze staan prachtig op een website van NASA. Ze moeten natuurlijk zorgen dat de lanceerdatum in tijd precies klopt voor in een eerste en een hoger baan om de aarde te komen. Want ook in de hoger baan om aarde gaan ze al allerlei dingen uitproberen. Onder andere het ontkoppelen van de raket en dan omdraaien en weer opnieuw dokken. Omdat uiteindelijk in dat Artemis programma moet er ook dokking plaatsvinden in een baan om de maan met het Human Landing System van SpaceX. Ofwel de nieuwe die ze nou besteld hebben bij Jeff Bezos. Dus eigenlijk moet die dokking met die Orion dat moeten worden uitgeprobeerd. En is ook nodig voor de assemblage van de Lunar Gateway, het ruimtsation dat in de toekomst om de maan moet gaan rijden. Dat gaan ze wel eerst proberen. Dat lijkt me een hele kritieke operatie. Ja, en daarom doen ze dat ook in een baan om de aarde. Dus ze gaan niet eerst aan de maan vliegen en dan gaan ze daar zo'n koppeling proberen. En die proberen ze dan terwijl ze nog bij de aarde zijn. En als dat allemaal gelukt is dan komt die trans lunar injection burn, dan gaan die motoren aan om daadwerkelijk naar de maan te vliegen. Maar ook daar moet het natuurlijk zorgen dat het op het juiste moment is en dat die raket dan op de juiste plek zit. Zodat die ook inderdaad zonder brandsof te verbruiken dat rondje om de maan kan. En door de zwaartekracht van de maan weer precies terugkomt naar de aarde. En dat zijn die mensen, die kan vaker die heel slimme mensen hebben genoemd die al die baanmechanica beheers. Die dan uitrekenen dat dat ding weer op tijd terugkomt. Dus daar moet ze aan denken. Maar het moet ook nog zorgen dat als ontwikkelijke criterium dat de Orion nooit langer dan 90 minuten in een eclipse ergens zit. Dat die geen licht op zijn zonnepanelen heeft. En dat schijnt ook beperkingen te geven aan de baan en dus ook aan de lanceerdatum. En de vierde en laatste is dat ze ook moeten zorgen dat die op de juiste momenten terug kan naar de aarde. En dan op de juiste plek op aarde zou kunnen landen. Zonder te moeten afremmen of versnellen op de terugweg. Want ze willen dan ook gebruik maken van die zwaartekracht van de maan. En als je dat allemaal uitrekent, wat ik totaal niet kan, maar de mensen die dat slimmer zijn dan ik kunnen dat wel. Dan blijven er in de twee maanden dat ze die lancering willen kunnen proberen. Dan is er eigenlijk steeds één week ongeveer dat het kan en daarna drie weken dat het niet kan. En dan houden we over 6, 7, 8, 10 en 11 februari als optie. Als het dan niet gelukt is dan gaan we naar 6, 7, 8, 9 en 11 maart. En als het dan nog steeds niet gelukt is dan gaan we naar april 1, 3, 4, 5, 6. En waarom het dan in zo'n serie 2 april ontbreekt, dat heb ik niet kunnen vinden. Het is grappig want jij hebt het een heel lijst genoemd. Maar ik zag ook die data en ik denk oh, dat komt waarschijnlijk door de fase van de maan. Het moet een nieuwe maand zijn of zo want dan is het volle maan aan de achterkant. Dat criteria heb ik dus niet gezien. Terwijl, waar wil je een licht hebben bijvoorbeeld? Misschien willen we gewoon licht op de achterkant hebben. Omdat we die achterkant eindelijk eens goed kunnen bekijken. Ja, want ik heb er ook een beetje naar zitten kijken. Het is natuurlijk gewoon een test dus je zou kunnen zeggen heeft dit ook wetenschappelijke waarde? Nou, dat was lastig. Dat is wat ik dan tegenkwam. En dat vond ik eigenlijk ook wel een dingetje. Op de achterkant van de maan heb je de zee van het oosten, Mare Orientale. En dat is een enorme uitgestrekt gebied waar een keer een enorme inslag is geweest. En aan de voorkant van de maan heb je dat ook. Waar die inslagen zijn geweest, daar is dan uiteindelijk het lafagesteente Basalt. Dat heeft dat dan helemaal weer betekt. Ik krijg een mooie vlakte, dat is een maanzee. En die ene aan de achterkant, daar is dat veel minder gebeurd. En dan zie je echt een hele mooie ringstructuren en zo. Maar dat is nog nooit door een mens gezien. Er zijn wel foto's van, maar dat een mens dat heeft gezien, nee. In de Apollo-tijd zijn er mensen langs de achterkant geweest. Maar dat was maar op 100 kilometer hoogte of zo. En dan heb je maar een heel beperkt horizon en dan zie je eigenlijk maar een heel klein stukje van de maan. Dus dit hele gebied heeft nog nooit iemand echt in leven of lijf gezien. Dat vond ik toch wel een dingetje. Ik zou het wel willen, zal ik maar zeggen. Wie weet. Maar dan is het misschien toevallig als dat niet staat in Laza's lijstje van de Kiteria. Maar ja, heel interessant. Hoe maaf... oh sorry. Nou ja, ik wou nog zeggen, we zetten overwege of we gaan een launch viewing party doen. Maar bijna al die lanceren momenten zijn laat in de avond in Florida. Dus het is veel te vroeg bij ons. Dus dat was wel leuk. En ik heb nog een bijvangstdingetje. Toen ik dit gaan zoeken was, vond ik ook een stuk over de raket naar de maan van Kuifje. Dat die daadwerkelijk in Kourou een keer gelanceerd is op 21 juli 1989. En 21 juli is de Belgische Nationale Feestdag. En er staat ook een keurig rapport over... Toen is het gelanceerd? De raket van Kuifje. Een raket van Kuifje. Niet op ware grootte, maar een meter hoog of zoiets. Daar staat in de show note een uitbreid verslag van. Maar dat is mijn eigen hobbydingetje. Maar vertel, wat wilde je vragen? Ik vroeg me meer van, want ik weet dat in de Apollo-tijd de zonneactiviteit niet heel erg hoog was. En ik weet dat dat nu... Op zijn maximum is. Ja, het gaat wel een beetje over 1-0. Maar het kan. Dus is dat nog een factor in deze lancering? Ja, ik heb het niet gelezen. Ik kan me niet voorstellen dat ze 11 jaar willen wachten. Zeker als de Chinezen in 2030 willen gaan. Dat is ongeveer een 11-jarige cyclisme. Dus ik denk dat het maar gewoon moet. En dat is maar 10 dagen. Of 10 dagen krijg je niet zo veel straling. Misschien kunnen ze het goed timingen dat als er even een storm is, dat ze dan de lancering... Ja, dan niet gaan. Ik kan me wel voorstellen in de toekomst, nummer wat Elon Musk, die gaat dan eindelijk naar Mars toe. En dan zegt hij, nee, mag niet. Je moet 11 jaar wachten. Ja, daar gaat hij niet acceptabel in. Maar goed, we gaan door, want we zitten aan de tijd. Vertel Jeffrey, je deed het onderwerp. Ja, mijn derde onderwerp is dat er een paar jaar geleden, dat was op 11 in Oari, is er een Falcon 9 gelanceerd. Nou ja, zo al zoveel. Maar dit was een zovernaamde Twilight Missie, heette dat, met 40 zonnes aan boord. Heel veel kleintjes. En een ervan heet Pandora. En dat is een NASA missie. En dat vond ik wel interessant om erover te vertellen. Ja, dat is een soort ruimtetelescoop en die gaat exoplaneten onderzoeken. Je zou kunnen zeggen voor de zoveelste keer. Maar dat is ook gewoon een ontzettend interessant wetenschappelijk gebied. En wat deze satelliet gaat doen, is de atmosfeer van planeten bestuderen. Nou, dat is natuurlijk krankzinnig en gewikkeld, of bijzonder dat dat überhaupt kan. Je kan die planeten zelf al niet eens zien, bij andere sterren in de verte. Maar dan kun je ook nog eens een keer de atmosfeer daarvan onderzoeken. En dat gaat dan met de zogenaamde bekende transitmethode. Dat een planeet voor die ster langs trekt. Dan lijkt de ster zelf vanaf de aarde even wat zwakker. Zo zijn die planeten ooit ontdekt. Maar je kan er nog meer mee als je maar genoeg heel nauwkeurig kunt meten. Dan kun je ook zien dat er terwijl die planeet vlak voor die ster langsttrekt. Dat er dan wat licht door die atmosfeer van die planeet heen gaat. En dat daar materialen in zitten die dan bepaalde golflengtes absorberen. En dat licht die atmosfeer verlaat. En uiteindelijk komt dat op de detector van het telescoop terecht. Na heel veel jaren. En dan mist er een spectraal lijntje en dan weet je dat elementen zat in die atmosfeer. Ja, dat is een beproefde methode. Die wordt ook al met de James Webb Space Telescope uitgevoerd. Daar zijn allerlei ontdekkingen meegedaan. Dat er water in de atmosfeer van een Jupiterachtige planeet ontdekt is. Dat soort dingen is al afgelopen paar jaar veel gedaan. Maar ja, de James Webb Space Telescope is een heel kortbaar instrument. Dus je kan niet zeggen, doe me even een paar honderd uur waarnemtijd. Daar zitten heel veel mensen op te wachten. Dus daarom is nou dit ding ook gelanceerd. Voor weinig geld komt er een klein ruimte telescoopje lanceren die dit ook gaat doen. En als ik dan zeg weinig geld, heb ik het over 20 miljoen dollar. Dat is echt heel weinig in de ruimtevaart. En hij gaat het komende jaar in ieder geval 20 extra planeeten onderzoeken. En elke extra planeet gaat hij dan 10 transits bestuderen. En typisch duurt zo'n transit dan 24 uur. Dat heb ik dan gelezen. Dus op die manier kan men meer te weten gaan komen. Naast dat wat men al wist van eerdere waarnemingen. Met andere satellietes als de James Webb Space Telescope. Dan is het nog leuk om daarbij te vertellen, hoe kan dat zo gekoop? Uiteraard is het een veel kleiner instrument. Hij heeft een 45 centimeter spiegel. Dat is veel minder dan die zoveel meter, 6 meter geloof ik van de James Webb. Dus het is maar een klein dingetje. Maar de detector bijvoorbeeld, de Infra-Rode detector, is een flightspeer van de James Webb. Die lag toch nog. Hij was toch klaar. Dus bouw hem in een andere satelliet en gaat hij alsnog naar boven toe. Wanneer gaat hij? Die is gelanceerd. Dus drie dagen geleden is hij gelanceerd. Als een van de 40 zonnetjes aan boord van die Falcon 9-requester. Daar begon je mee. Het leuke is, wat interessant is, het is een near-infrared waarneming. Dat betekent dat je je satelliet wel gekoefd moet hebben. Net als de James Webb Telescope dat doet. En dat doen ze met een zogenaamde cryo-cooler. Dus het mooie is, je hebt geen vloeibaar helium nodig. Dat is ook bij andere satellieten wel een dingetje. Bijvoorbeeld in het verleden had je de IHRAS als eerste, 1983. Een Nederlandse satelliet, die had gewoon een tank helium aan boord. En die loopt langzaam leeg en daardoor kun je de koolaar... Dat is softwaren moeilijk. Die mocht ook nooit naar de zon gericht zijn. Zodat het meteen allemaal zou verdampen. Maar dat gaf allerlei problemen. Een paar jaar geleden, het tweede voorbeeld was de Herschel. Waar een Nederlandse ook een grote rol in hadden gespeeld. Mooi, we verheugen ons op die Pandora en zijn waarneming. Ik vind het wel heel mooi dat er ook wat goedkopere astronomische satellieten worden gelanceerd. Dat is toch de toekomst. Ik heb wat nieuws over een niet zo goedkope satelliet. En ook niet zo goed nieuws. Een Spaanse communicatiesatelliet. Dat is een geostationaire satelliet. Het heeft ongeveer 2 miljard euro gekost. Zo! Geostationaire satellieten zijn natuurlijk veel groter. 6 ton, ook met de Falcon 9 gelanceerd. Een van de weinige lanceringen tegenwoordig. Waarbij de eerste trap niet was hergebruikt. Maar is verloren gegaan in zee. Omdat ze meer performance nodig hadden. Met best wel zware satellieten lanceren. Hij was gelanceerd in eind oktober. Naar een geostationaire transfer orbit. Dat is een geostationaire transfer orbit. Ik dacht dat het er onder was. Dat je een elliptische baan hebt en een cirkel maakt. In dit geval was het, want vanuit Florida zit je niet heel dicht bij de evenaar. Dus dan moet je best wel een geostationaire transfer orbit hebben. Hoe ze dat doen, is dat ze in een hogere baan gaan. En die baan veranderen. Terwijl ze in een hogere baan zitten. Dat kost minder brandstof. Als het goed gaat. Net een week geleden kwam het in het nieuws van die satellietjes. Dat is een van de zwaarste dingen die er zijn. We zijn nog aan het onderzoeken. Het was waarschijnlijk een space particle. Op 50.000 kilometer hoogte. Wat ze daarmee bedoelen is een beetje vaag. Ik zat zelf even te kijken in de baandata. Het wordt allemaal getracked door de Amerikanen. Hij is eind november. Hij is in de baan. Hij is eind november gestopt met bewegen. Het is waarschijnlijk al wat langer aan de gang. Maar dat is nu pas in het nieuws. 50.000 kilometer betekent dat het waarschijnlijk geen space debris was. Omdat er niet zo heel veel is. Ik hoorde op LinkedIn dat het misschien straling zou kunnen zijn. Maar dat lijkt mij ook sterk. Het is een traditioneel gebouwde satelliet. Die hebben wel de stralingsqualificatie. Dat zal het waarschijnlijk niet geweest zijn. Wat er dan overblijft in onze speculatie is een micrometeorite. Dat is een klein deeltje. Geraakt door iets. Het zou dan best kunnen dat het communicatiesysteem geraakt is. Als hij gestopt is met bewegen zou het ook iets in de voortstoeing kunnen zijn. Maar dan is er ook niks aan te doen. Welke investering is hiermee verloren gegaan? Dit was een best veel geavanceerde satelliet. Die onder andere de jamming makkelijker tegen kon gaan dan de generatie ervoor. Het komt dus niet uit de hand. Het communicatiesysteem werkt nog. Het was een vervanging voor een bestaande satelliet. Maar ze zijn nog wel makkelijk te verstoren door vijandige mogelijkheden. Dit is wel een satelliet die dan gebruikt wordt voor defensie-geleteerde communicatie. Wat dat betreft wel jammer. Als het dus daadwerkelijk blijkt dat hij echt verloren is. Dan zullen ze een nieuwe maken. Dat was gelukkig wel verzekerd. En dan blijft het nog heel lang daar rond draaien. Want het zit op zo'n danige hoogte. Er zijn weinig moleculen meer die hem kunnen afgeven. Dat zal daar voor eeuwig blijven. En dan krijg je misschien ook een boete tegenwoordig. We hebben ooit een keer gehad. Dat was een wedstrijd voor studententeams. Die mochten iets bedenken tegen space debris. Er was een team die zei dat ze in een baan om de aarde een huur moesten betalen. Als je aan het eind van de baan moet weg uit die baan. Dan houd je huur op. Maar als je er niet iets maakt dat hij uit die baan weg gaat. Dan blijven we tot in lengte van daar huur betalen. Iedereen probeerde een soort financiële incentive te geven. Om te zorgen dat je van je ruimtepijn afkomt. Ik weet niet of die boete zou kunnen. In 2023 is voor het eerst gebeurd dat er een communicatie-satelliet. Dat was de EchoStar 7. Die daar ook stuk ging. Toen hebben ze een boete gekregen. Het brengt mij ook meteen op mijn laat onderwerp. Dat ging toevallig ook over space debris. Dat is eigenlijk het eerste Starlink-satelliet die tot space debris is verworden. Dat was op 17 december van 2025. Dat ding had een probleem met de voortstuwingstank. Die tank is helemaal leeg gelopen. Hij is inmiddels aan het tollen. Hij is eigenlijk niet meer bruikbaar. Dat was het eerste event na de equivalent van 20.000 jaar operation. Dat hebben ze uitgerekend. Dan zijn er 9.000 Starlink-satellieten. Hoeveel jaar zijn die dan allemaal opgepakt? Dat zijn er 20.000 jaren. Dit is de eerste. Dat is toch wel heel bijzonder. Het werd ook heel snel gevonden. En snel gecommuniceerd. Dat was bijzonder. Maar gemeld niet via het Department of Defense of War. Die iets opgepakt. Dat was bijzonder. Dat ding was nog aan het klimmen. Dat ding moet op Starlink komen. Ik weet niet precies hoeveel het is. 500. Hij was op 418 kilometer. Hij was nog niet ter plekke. Gelukkig maar. Hij was op 3 november gelanceerd. Dat was op 3 november gelanceerd. Hij was op 3 november gelanceerd. Toen ging hij dus stuk. Ze konden wel in dat bericht, wat werd ook aangegeven... en was geanalyseerd, dat het ISS Space Station... eigenlijk niet in gevaar was. Want hij was net lager dan het ISS. Maar die Chinezen waren furieus. Want het Chinese Space Station zit 27 kilometer lager. En dus precies in de gevaarzone. Niemand had iets gezegd over wat dit zou kunnen doen... met het Chinese Space Station. Dus die Chinezen zeggen, dat is wel leuk dat jullie uitrekenen... dat jullie eigen Space Station wel oké is. Maar wat van ons? Ik las dat het ook oké was. En inmiddels is het ook zeker oké. En wat ik ook erg bijzonder vond, dat er twee bedrijven... die commerciële bedrijven die kijken naar die commerciële space surveillance... die hebben, de Leolabs en de Vantor... dat die rapporteerden tientallen objecten. En rapporteerden ook op X en even later honderden objecten... die ongeveer een kwart van de baan van die satelliet... helemaal vol met spullen. Maar die satelliet zelf is volgens de Satellite Worldview 3... die heeft een fotootje van gemaakt, nog wel een soort van intact. Dus je ziet nog echt een doos met zonnepanelen. Hij is niet totaal in elkaar gevallen. En er missen wat onderdelen die nu ergens in die baan om de aarde zitten. En inmiddels, op 2 januari was hij al 365 km. Nu is hij ook veel lager dan dat Chinese station. En die foto is ook erg mooi. Was ook bijzonder voor ons het internet, want tenminste dat die foto genomen werd... door een aard-observatief satelliet die hoog hangt. En dan op de aarde normaal gesproken plaatjes maakt. Maar nu met een paar honderd kilometer afstand... een foto kan maken van die satelliet om te constateren... wat daar de status van was. Met best goede resolutie van 12 centimeter. Het is natuurlijk ook voor defensiedoeheinden... best wel interessant om foto's te kunnen maken. Van elkaars satelliet. En dat is wat je nu ziet. Dat is ook voor de veiligheid van de baan om de aarde. Maar ook voor defensiedoeleinen is dat ook heel interessant. Dat is meer en meer een noodzaak. Dat je als er iets gebeurt weet hoe het uiteindelijk uitziet. En wat voor mogelijke schade er is. En dit kan inmiddels aanhouden dat het bij deze ene Starlink blijft. Maar als je zoveel satellieten lanceert is het ook wel duidelijk. En dat is ook een hele grote voorkomst. En dat is ook een hele grote voorkomst. Als je zoveel satellieten lanceert is het ook wel duidelijk. Het is niet goed als er allemaal eentje stuk gaat. Ook al is dit gewoon één van de 9000. Maar liever nul dan één eigenlijk. Want dat is ook een beetje de disaster waiting to happen. Maar goed, so far so good. Hij komt binnenkort terugvallen naar de aarde. En dan is er uiteindelijk niks gebeurd. En het is wel snel gerapporteerd. Dat is het beste van. Ja trouwens heb ik er ook mee gekregen 3 dagen geleden. Dat de FCC heeft weer een nieuwe licentie gegeven aan SpaceX. Dat ze er nog 7500 bij mogen hangen. Ja, je ziet het. Daar wordt het gewaar niet minder van. Ik zag het tegenovergestelde dat er een bepaalde frequentie waar die vrijk komt binnen in Europa. Dat Europa in ieder geval nu probeert te blokkeren. Dat het lang naar SpaceX toe gaat. Ja, die heeft SpaceX gekocht. Als ze niet mogen uitzetten op de frequentie heb je ook niks aan die Starlinks. Maar we hebben wel wat aan Starlink nu in Iran en in Oekraïne. Het heeft allemaal zijn voor- en nadelen. En daarmee naderen we ook wel het einde van de podcast. We zijn al op een minuut 5. Heeft iemand voor jullie nog een spannende nabrander? Een kleine nabrander is nog dat er misschien wel mensen... om je in een agenda te zetten. Eind februari tussen 27 februari en 1 maart zijn weer de landelijke sterrenkijkdagen. Dus dan kun je naar sterren wachten om een blik te werpen op die maanden. Of op een planeet. Of op diephele land in ieder geval. Doen dat allemaal dan? Ja, ik heb nog een korte nabrander. Tori Bruno was de CEO van United Launch Alliance. Dus de grote rocketbouwers in de VS. En hij is ook een grote nabrander. De grote rocketbouwer is nu naar Blue Origin. Als hoofd van de militaire lanceringen. Dus dat is niet zo goed nieuws voor ULA. En waarschijnlijk goed nieuws voor Blue Origin. Die krijgen een hoop expertise in huis. Ik had ook nog eentje, maar die heb ik niet kunnen verifiëren. Maar ik ga hem toch noemen, want die is zo grappig. Ik zag ergens het berichtje dat de blik in de VS... en de blik in de VS zijn. Ik heb ook nog een andere berichtje. Dat de astronauten in de ruimte niet boeren. Want daarvoor heb je... Dat komt door de zwaartekracht in je luchtpijpen en je maag. En als die er niet is, dan gebeurt dat niet. Maar wel scheten. Dat wordt gehoorzaakt door de peristaltiek van het darmkanaal. Als ik de tijd had gehad, had ik André gevraagd. Klopt dit. Dat was de ongevirifieerde nabrander. Maar daarmee verdient hij ook de naam nabrander. Dan gaan we nu de podcast afsluiten als jullie het goed vinden. Dan dank ik de luisteraars voor het luisteren. Tot de volgende keer. Tot ziens.