Is NASA Marsverkenner MAVEN kwijt?

Dit is een BNR Podcast. Welkom allemaal bij Space Cowboys nummer 188. Mijn naam is Michel van Baal en verder nemen we je op vandaag met Ingelloes de Kat. Hallo. En met Luc van Annabelle. De laatste reguliere uitzending van dit jaar. We komen straks nog even terug. Over de week doen we het jaaroverzicht. Dit is de laatste reguliere. Wat hebben jullie bij je? Wat is jouw belangrijkste omwerping? Ja, we hebben nu de OSIRIS-REx missie van NASA. En er zijn nu drie nieuwe artikelen uit. Ze hebben zo'n gigantische hoeveelheid sample meegenomen. En dan komen alleen maar spectaculaire doeldingen uit. Ja, en die heb je allemaal gelezen. Ja, precies. Ja, jij, Luc. Als je er voorbij kan, dan raakt een lanceerplatform ergst beschadigd. En de weg naar herstel is gelukkig weer ingezet. Ja, daar gaan we het zeker over hebben. Ik heb minder goed nieuws van van Mars. Want NASA is een Maven kwijt. Dat is wel een probleem. Bovenop de problemen die ze eigenlijk al hadden. Dus daar moet ik ook even over hebben. Zullen we gewoon bij Bennu beginnen? Iets positiefs. Wat zijn de informaties over Bennu momenteel? Ja, Bennu heeft bijna 122 gram materiaal meegenomen. Nog even de... We hebben de OSIRIS-REx missie van NASA. Die ging naar de asteroïde Bennu. En het voor mij belangrijkste onderdeel was dat die asteroïde werd... Of planetoïde, zeggen we het Nederlands, werd gekarakteriseerd. Dus hoe kunnen we aan de buitenkant dan een beetje zien... hoe dat ingevormd is onder andere. Daarna werd er met een soort van touch-and-go... werd er een grote schep materiaal van het oppervlak meegenomen. Was dat die container die overvol zat? Ja, die container die overvol zat en die die open wilde. Dus dat was even een tijdje gedoe. Maar daarmee hebben ze ook de asteroïde een setje gegeven. En dat is een hele grote schep materiaal. Dus dat is een hele grote schep materiaal. Dus dat is een hele grote schep materiaal. En daarmee hebben we met een soort van asteroïde een setje gegeven. Dus een klein onderdeel was ook om te kijken... kunnen we er ook iets met asteroid deflection... Ja, voorals er geen op ons afkomt die we vroeg van stadium van baan moeten verlaten. Dus dat was de technologische verkoopverhaal. Dus dat was de technologische verkoopverhaal. En het gaat mij natuurlijk om al die samples die we terugkrijgen. Want we doen natuurlijk op aarde heel veel onderzoek naar meteorite. En dit is zo'n, wat je dan noemt, een periode. En dit is zo'n, wat je dan noemt, een parent body. Dus dit zou een lichaam kunnen zijn waar die meteorite ooit vanaf zijn gekomen. Dus dit zou een lichaam kunnen zijn waar die meteorite ooit vanaf zijn gekomen. Wat je bij Bennu ziet is dat het eigenlijk verschillende dingen zijn... Wat je bij Bennu ziet is dat het eigenlijk verschillende dingen zijn... die op elkaar gebodst zijn en die weer aan elkaar zijn blijven plakken. Van één klontsteen eigenlijk. Ja, het is één klontsteen. Op het bovenop heb je dus nog wel wat losliggend geruis. En dat kon ook zo makkelijk mee. Het is weer opgebouwd uit andere klonten die gebodst zijn. Sommige van dat materiaal is misschien ook al hier op aarde geland. We hebben nog geen directe link tussen meteorite die we hier hebben en tussen Bennu. We hebben nog geen directe link tussen meteorite die we hier hebben en tussen Bennu. Maar we zien wel overeenkomsten. Maar wat bij Bennu heel spectaculair is, is dat we... Met een meteorite weet je nooit, voordat die geland is, hoe lang die in de ruimte heeft rondgehangen. Met een meteorite weet je nooit, voordat die geland is, hoe lang die in de ruimte heeft rondgehangen. Hoe groot die was toen die in de ruimte rondhing. Dat maakt uit voor de samenstelling van het oppervlak. En wordt natuurlijk blootgesteld aan UV-straling en kosmische straling. Dus wat er dan allemaal nog gebeurt. En vervolgens met zo'n meteorite die dan op het oppervlak terecht komt, die gaat eerst door de atmosfeer. En vervolgens met zo'n meteorite die dan op het oppervlak terecht komt, die gaat eerst door de atmosfeer. Wordt dan ontzettend heet. De buitenkant smelt dan ook en fuseert tot een heel nieuw laagje. Wordt dan ontzettend heet. De buitenkant smelt dan ook en fuseert tot een heel nieuw laagje. Dat heeft ook een beetje invloed op wat er in het binnenste gebeurt. Dus als dat ding groot genoeg is, dan valt het wel mee. En dan moet je het met elkaar spatten. Dus dan krijg je meerdere stukken. Dus het materiaal wat we hier op aarde hebben. En dan moeten we het ook nog zienvallen en meteen meenemen. Want als het ook nog een tijdje op aarde heeft gelegen, dan krijg je toch invloed van aardse materialen. En nu hebben we iets opgehaald uit de ruimte. Wat alleen maar aan ruimtekondities is blootgesteld. Het brondmateriaal lijkt. Als ik net zei over die samenstelling van de Komet. Dan is het ook maar de vraag hoe representatief die CPC-weeke hap is voor de rest van die astroïde zorgingkomet. Ja, wat we hier zien en dat is wel leuk. Want je ziet dus dat die... Bij Bennu zie je het. En er is ook een Japanse sample return mission geweest. Hayabusa 2. Het verschil met Bennu is dat, met Osiris-Rex, dat die op één plek geland is en heel veel materiaal heeft meegenomen. En Hayabusa 2, de Japanse missie, is op twee plekken geland. En heeft dus twee verschillende samples meegenomen. Had wel minder sample, maar daarmee kun je heel mooi twee locaties op zo'n heel klein planetuïdetje, dat ding is niet meer dan 10 kilometer, vergelijken. Of zelfs nog wat kleiner denk ik. En wat je ziet is dat die astroïden of planetuïden ongelofelijk heterogéen zijn. Dus ze verschillen ongelofelijk per locatie. En dat zie je eigenlijk al in de samenstelling van het gesteente. En wat Bennu nu laat zien is... Dat is een heel erg belangrijk moment. Dat is een heel erg belangrijk moment. En wat Bennu nu laat zien is... Dat er heel veel organisch materiaal in dit gesteente zit. En een deel daarvan is waarschijnlijk lokaal gevormd door allerlei processen. En een deel daarvan is waarschijnlijk lokaal gevormd door allerlei processen. Maar een deel daarvan is misschien ook weer op andere plekken gevormd. En ingevangen toen Bennu werd gevormd. Dus dat die planetuïden eigenlijk best bestaan, is dat het materiaal die allemaal hele andere herkomsten uit het zonnenstel zou hebben. Nou, daar gaat deze uit gekleurd. Ik loop op het zonnetje eruit. Ja, want wat we dus zien is... We hadden al gezien dat er aminosuren inzitten. We hadden al gezien dat er aminosuren inzitten. En aminosuren zijn de bouwstenen van onze eiwitten. We hadden al hele rits aminosuren. Waaronder... Onze eiwitten worden opgebouwd uit 22 verschillende aminosuren. Die noemen we proteinogene eiwitten. Of aminosuren. Veertien daarvan zijn teruggevonden in Bennu. Dat die in de ruimte voor kwamen, wisten we wel, toch? Dat wisten we wel. In Bennu hebben we ook nucleobasen gevonden. Dat zijn de bouwstenen van DNA. En die heb je van die lettertjes. Je hebt T, en G, en A, en C. Die zijn allemaal gevonden. Dat soort materiaal... Die nucleobasen zijn de bouwstenen van DNA. Die zijn dus essentieel cruciaal voor leven. En wat we hier dus uithalen is dat dat dus... Klaarblijklijk niet zo moeilijk te vormen is in de ruimte. Veel gebeurt waarschijnlijk. Hebben ze op Bennu die dingen ook gevonden? Bij Bennu hebben ze die dingen gevonden. Wat ze nu hebben gevonden, daarbovenop, is ook nog een aantal suikers. En dan onder andere ribose. Ribose is het suiker waar RNA uitgemaakt wordt. Dus de andere informatiedrager die we hebben in ons lijf. En glucose. Glucose zit overal in. Het hele metabolisme op aarde is gebouwd op glucose. Nu mag ik welke brandstof je zegt. Geen schuld. Ik heb het al gezegd. Als je een brandstof zet, zeg je geen stuurstof. Het is geen brandstof. Het is een terugkementerend ding. Dat klopt. Die twee zijn nu ook onder andere gevonden. Dat laat dus maar zien... Van sommige processen weten we inmiddels wel... Of van sommige stoffen weten we inmiddels wel een beetje... Hoe ze op de voege aarde onder andere omstandigheden ook kunnen worden gevormd. Dat is een soort van waiting to happen. Als je naar dit soort dingen kijkt, bijna wel ja. Je moet het maar in de juiste voedingsprojecten in een paar miljard jaar geduld hebben. Dan heb je leef. Dat was waarschijnlijk niet eens een paar miljard jaar. Maar een paar honderd miljoen als dat al zo lang was. Dat was het eerste wat heel spectaculair was. Waar je bij dit soort missies mee moet uitkijken... Is dat het hele leven van jezelf is. Waar je bij dit soort missies mee moet uitkijken... Is dat je je samples gewoon houdt. Dat je niet ongelukkelijk op je samples niest. Dus dit gaat allemaal in een... Het lijkt alsof je het zelfs gedaan hebt. Je ziet dus ook dat de cleanroom status... Voor het analyseren van dit soort samples... Is eigenlijk hetzelfde als het cleanroom... Waarin ruimtemissies gemaakt worden. Je hebt dezelfde standaarden... Aan hoeveel vervuiling er mag zijn. Heel weinig. Je gaat dus ook hier in je bunny suit naar binnen. Je haar naar achteren en dubbele handschoenen aan. Dat zijn ze strenger dan in de cleanrooms van de ruimte. Want daar gaat eigenlijk alleen maar het stof weg houden. Dat hangt er een beetje vanaf. Want dingen als instrumenten zoals SEM. En als je een detector hebt die dit soort dingen moet... Ja, dan wel natuurlijk. Dus dit gaat allemaal heel streng. En wat we toen hebben gezien is... Die container viel in de woestijn. Eerst ging die al een cleanroom in. En daar werd die opengemaakt. En daar werd weer in nog een hogere gradatie... Dus nog een schoonere cleanroom met de volgende lagen opengemaakt. En daar werd een grote klapbox. Dus al die stapjes wordt er wel vrijwel zeker uitgesloten... Dat er aardse vervuiling is. Dus dat was 1. Het lijkt me toch ook als je zoveel vindt... Dan weet je ook al dat dat niet 1 moleculetje is... Dat er toevallig tussen gefietst is. Ja, maar toch glucoses en aminosuurs en dingen die nogal veel voorkomen. Ik zit nu met mijn vingers aan mijn voorhoofd... Dat niemand ziet. Maar als ik nu met mijnzelfde vingers op een... Zelfs als ik niet op mijn voorhoofd heb gezeten. Maar daar zit ook al aminosuur aan. Dus dat heeft een veld in. Dus dat was de eerste. En de tweede is de polymeren. Weer ook organisch materiaal, maar die al langere ketens hebben gevormd. Dus je ziet dat er ook reacties zijn geweest. En dit soort materiaal zou bijvoorbeeld als strapmateriaal... Gebruikt kunnen worden in chemische reacties. Voor ook weer de vorming van bepaalde typen organische moleculen. En 1 van de moleculen die zij suggereerde... Dat is carbameat, noemen ze dat. Dus dat is een koolstof-stikstofverbinding. En die kan weer leiden tot de vorming van aminosuuren... O.a. ook peptiën. Dus dat is een koolstof-stikstofverbinding. En de vorming van aminosuuren, o.a. ook peptides. En over welke verhouding heb je dan? Zit dat er één op een miljoen keer in? Of hoe schaast is het met een enkele gewicht? Dat is een leuke vraag. Dat weet ik niet uit mijn hoofd. Maar wat we zien is dat als we meteoriten op aarde hebben... Is 2 tot 5 weightpercent. Gewicht. Percentage. Is organisch materiaal. Dat hangt ervan af met wie je het over hebt. Want als ik met mijn organisch-geochemische collega's... Spraat die aardse soil-ont-analyseer is... Helemaal niks. Maar dat is het. En ik weet eigenlijk niet precies wat de verhouding is in Benno. Dat is een leuke vraag. En dan het laatste. Dat komt ook weer mooi terug op dat mengsel. Er zitten ook pre-solar grains. Dat zijn een soort van zandkooltjes. Maar dan niet gemaakt van zand. Want zand is silicium-oxide. Maar wat we hier vinden is silicium-koolstof. En silicon carbide. Silicium-koolstofverbindingen. En die worden al gevormd. Durende supernova-explosies. Van voren onzonderstelsel werd gevormd. Dus je ziet dat in zo'n supernova ontploft zo'n ster. En dan wordt heel veel materiaal de omgeving in geblasen. En dat komt dan weer vaak in van die wolken terecht. En als zo'n wolk instort kun je weer een nieuwe zonderstelsel vormen. Met een nieuwe planeet als je derfst materiaal hebt. En wij weten al dat we dat kunnen doen. Maar dit is dan wel heel interessant om te zien waar komt dit vandaan. En wat ook heel interessant is is dat we... Is dat materiaal wat niet op een andere manier dan even spontaan vormt? Dat wil niet, met elkaar normaal gesproken. Nou, je hebt er bepaalde temperatuur en drugcondities voor nodig. En die vind je wel in supernovas en op andere plekken niet zo heel veel. Oké, dat is wel een beetje hetzelfde. Maar ik heb ook een andere vraag. Wat is het voor een soort van materiaal? Nou, dat is wel een soort van materiaal. Maar wat je er dus ook aan ziet... Wat je ziet is dat Benu... Veel meer van die sollitiumcarbide materialen heeft... Dan we bijvoorbeeld in andere meteorieten hebben gezien. Waar je dus weer kan afleiden dat... Dat materiaal dus kennelijk niet homogeen verdeeld was over de... Proto-planetaire schijf. Die schijf met stof waar uiteindelijk de planet uitzaagt. Dus daar is ook weer allerlei mixing geweest. Dus ja, dit geeft allemaal weer van die puzzelstukjes over... Wat komt nou waar vandaan? En hoe zit ons verwachtingspatroon? Want we proberen dat natuurlijk allemaal te modelleren. En daar heb je echt... Je kunt altijd een heel mooi model maken. Maar als je geen data hebt om dat te testen... Dan blijft het een mooi model. Maar ja, dit waren er drie nu? Dit waren drie verschillende artikelen. En op basis van hoeveel samples is dat dan? Zijn dat ook drie partijen die een sample hebben gehad? Ja, dit zijn drie verschillende groepen die een sample krijgen. En heel veel materialen halen ze echt uit hele kleine deeltjes. Dus die silicon carbide grains... Dan hebben ze misschien 10 of 20 van die grains gekregen. Als het dat er al zijn. En sommige informatie had ook echt... Dan krijg je één of twee korreltjes. En daar kun je ongelooflijk veel informatie uit bruutzen stiekem. En hoeveel van dit soort publicaties verwacht je nog op het menu? Heb je dan nog wel honderden? Nou, ik denk dat we nog wel even door kunnen gaan. Nou, dat was zoveel materiaal. Nou, en vooral omdat je nu ziet... Er gaat toch veel over dat organische materiaal. En dan nog wat carbide dingen. Ik verwacht op een gegeven moment ook gewoon wel een artikel over de mineralogische compositie. En kijken of ze dat toch op de een of andere manier... Ja, kunnen matchen met de regio. En hoe ze denken dat het menu is opgebouwd. En die mineralen, daar hadden we ook wel een klein beetje informatie over. Vertelt je ook weer hoeveel water en hoeveel ammonia en H3... En hoeveel vloeibare CO2 er aanwezig is in de grond. En hoeveel water en hoeveel ammonia en H3... Hoeveel vloeibare CO2 er aanwezig is geweest ooit... Om allerlei reacties te laten plaatsvinden. Is er dan ook nog iets van dat je eigen deskundigheid zegt... O, daar zit ik nog ziek op te hopen? Of is dat de supergest? Nou, ik vind dat we met die nucleobase, aminosuur en suiker... Zijn we al best een heel enthousiast. Ik ben hier best heel tevreden over. En wat ik heel graag zou willen weten... Wat je graag wil weten is bijvoorbeeld de isotopenverhoudingen. Want als je een chemische element hebt, bijvoorbeeld koolstof... Die komt in drie verschillende isotopen. Dat betekent dus dat er... De lading is hetzelfde, maar de massa is iets anders. Dus je hebt koolstof 12, koolstof 13 en koolstof 14. Koolstof 14 vervalt radioactief. Dus dat kunnen we gebruiken om te dateren. Maar die verhoudingen op aarde hebben gebruikt het leven voornamelijk... Koolstof 12. Dus al het organisch materiaal dat je op aarde vindt... Is allemaal zwaarder in 12 dan in 13. Heeft meer 12 dan 13. En als je geen biologische processen hebt, is dat eigenlijk andersom. Of in ieder geval is die verhouding veel minder scheef. Maar dat vertelt je dan weer. Dan kan je weer iets vertellen over andere processen. Van zuurstof hebben we 16, 17 en 18. En 16 is de meest voorkomende. Dus de verhouding tussen 16 en 18 en 17 en 18 en 16 en 17... Vertelt je ook weer iets over de locatie... Vanuit die stofschijf waar het materiaal oorspronkelijk vandaan komt. Want dat is weer afhankelijk van de afstand tot de zon. En datzelfde geldt eigenlijk voor waterstof en deuterium. Dat is ook hetzelfde stofschijf. Heb je allemaal ingrediënten die in die modellen... Bruikbaar zijn te kijken of je beeld van het al klopt? Ja, en we zitten... Er zijn allemaal van die open vragen zoals... We hebben geen model waarmee we de aarde kunnen maken. Nee. We hebben heel veel mooie modellen... Waarmee we de meest fantastische planetenstelsels kunnen maken. Maar we krijgen het maar niet voor elkaar. Er komt nooit dit uit. We blijven zitten met vragen... Hoe zit dat nou met het water op de aarde? Als de aarde is gevormd klopt de waterstofverhouding bijvoorbeeld niet. Die had anders moeten zijn als het water lokaal was. Daar zitten nog steeds vragen in. We hebben heel veel van dat soort vragen. Waar komt dat verschillende materiaal? Hoe bewoog zich dat dan? Dus ik hoop dat we op een gegeven moment ook dat soort isotopen... Het is maar goed dat je die vragen nog hebt. Anders heb je ook geen leuk werk meer. Ik heb ook nog een aantal vragen. Is er altijd twee, drie nieuwe vragen nodig? Was het een benoe? Volgend jaar komt er vast een nieuws. Gelukkig wel. Normaal is het nieuws als een raket crasht. Nu hebben we een lanceerplatform. Dat is best bijzonder. Volgens mij is de vorige afstanding even kort aangestipt. 27 november werd Syuus MS28 gelanceerd. Vanaf platform 31 in Baikanoor, Kazachstan. De lancering ging helemaal goed. Bemanning naar ISS. Ja, precies. Maar vervolgens is er een groot onderdeel losgeraakt. En in de vuurput beland. De lanceerplatform zit heel ingeëus in elkaar. Je moet je het een beetje voorstellen als een soort ovale put in de grond. Aan een van de spitserkanten zit een grote betonnen plaat. Die hangt op het randje van die kuil. En staat dan met twee poten op de bodem vast. Best scary, jij bent daar geweest. Ik ook trouwens. We weten hoe het zit. In die plaat zit een gat. Daarin wordt de raket gemonteerd voor de lancering. En om overal goed bij te kunnen, Het is bij de CSIUS raket namelijk de bedoeling dat er een soort Lucifers worden geïnstalleerd onder de raket om de motor aan te krijgen. Om dat te kunnen doen is er een soort la onder die tafel. Die schuift onder die put. Dan kunnen de ingenieurs daar aan werken. Voor de lancering wordt dat ding weer ingeschooven. En kan de raket vertrekken. Ingeschooven, want hij schuift onder die raket. En dan schuift hij onder vandaan? Ja, en dan verdwijnt hij in die lanceertafel. Dat is allemaal met oude Russische technologieën gedaan. Dus redelijk eenvoudig allemaal. Volgens mij als er al motoren in zitten, zijn dat oude diesel dingen. En dan zal er ongetwijfeld ergens een haak zijn die dat platform vasthoudt tijdens de lancering. Daar is het fout gegaan. Verhalen gaan dat de ingenieurs die dat moesten doen, die haakvast zetten, zeiden van het lukt niet. Dus het was bekend. De lanceercommando heeft toegezegd, kennelijk onder de druk, het is internationaal, er zijn toeristen op de lanceerbasis die hier speciaal voor zijn. Je kan je voorstellen dat als een raket vertrekt dat alles daaronder behoorlijk trilt. Dat is ook gekke drukverschillen. Dus het ding is eruit gerammeld of uitgezogen en is over zijn reels gegleden en naar beneden geduweld. Dat betekent een behoorlijk probleem. In ieder geval voor het ISS-programma. Want er is maar één platform, dit platform, wat bemannde Soyuz-raketten en de onbemanne Progress-vaartuigen kan lanceren. Er werd gelijk gezegd dat dit wel een 1 tot 2 jaar kan duren voordat dit is gerepareerd. Want er is aardig wat infrastructuur voor nodig. Het goede nieuws is dat vanaf 1 december al allerlei onderdelen naar Baikanoer zijn gestuurd. Waarmee ze dat platform kunnen herbouwen. Dat is toch wel weer opmerkelijk. Er lag ergens nog een reserve. Er wordt gezegd dat er een reserve is. Er wordt gezegd dat er een prototype van het platform nog beschikbaar was. Herhers uit de jaren 80. Dat zal inderdaad niet helemaal in nieuw staat zijn career voorstellen. Het was niet veel slechter in staat dan degene die erheen ging. Dat zou zo maar kunnen. Ik heb de indruk dat dit soort dingen van gietijzer zijn in het eusland. Maar ze zijn hard aan de slag. Alles wordt van een nieuwe laag verf voorzien. Er moeten onderdelen worden samengevoegd. Apparatuur geïnstalleerd. Er moeten een boel getesten worden. Dat is positiever dan 2 jaar. Precies. Ze hebben het nu over 3 tot 6 maanden. In sommige bronnen wordt eind februari 2026 gezegd. Andere bronnen noemen de datum van 12 april. Dat is een hele mooie datum. Dat is een hele mooie datum. Maar het is ook volgend jaar. Dat is natuurlijk gewoon Joerika Garin. 65 jaar na Joerika Garin zou dat klopt. Dat zou heel mooi zijn. Het is een flink uitdaging. Er wordt ongeveer in 2 shifts gewerkt. Door meer dan 130 mensen. Het is december. Ik denk dat het er niet meer uit kan komen. Het is een heel erg koud. We hebben de min 45 graden aangeraakt. Er is veel wind. Heftig klus die ze moeten gaan doen. Als ze dit binnen 3 tot 6 maanden voor elkaar krijgen... Als ze dit binnen 3 tot 6 maanden voor elkaar krijgen... dan is de schade voor het ISS-project beperkt. Dan gaat er maar 1 lanceering niet door. Die stond voor deze maand in de boeken de Progress MS-33. Met vrachtvoorraden. Voedsel-experimenten. En zo voor de bemanning. Op de achtergrond wordt er wel gewerkt aan het aanpassen van de planning. Aan het aanpassen van de planning voor de Cargo Dragon. Die zou wat vervroegd worden. Misschien 1 extra gestuurd worden. Als je een half jaar extra op je spullen moet wachten... is dat voor de voortgang aan boord van het station een beetje ingewikkeld. Is dat voor de voortgang aan boord van het station een beetje ingewikkeld. Laten we duimen. Het punt is... Ik weet niet of ik het al heb gezegd. Maar er zijn toch meerdere startplatforms. Op Baikonur eigenlijk nog maar 1. Het platform waarvan Gagarin vertrok. Dat is helaas sinds een paar jaar verwoorden tot slechts een museum. Ik heb trouwens nog geen enkele reportage gezien van iemand... die daar 5 foto's is gemaakt en souveniertjes heeft gekocht. Maar dat schijnt een museum te zijn. En dan zijn er 2 andere basis. Placetsk en Wostorchni. En om diverse redenen is het ook niet mogelijk om die te gebruiken. Maar daar dacht jij wel. Nou, niet per se. Maar voor mij is Placetsk gewoon te noordelijk. Ik wist dat ik de baan van de ISS niet zou bereiken. Volgens mij was het probleem met die andere. Wostorchni. Dat die niet man-rated was. En de vraag was, kunnen ze dat fixen? Maar niemand heeft enig idee. En de Russen zijn natuurlijk al zeker nog Amerikanen bij zich. Ze zijn niet helemaal vrij in even freewheelen op dat vlak. Dan moeten de anderen aan de Amerikanen bewijzen dat het platform man-rated is. Ik kan me ook wel weer politieke redenen verzinnen. Waarom dat ook voor Amerika een stuk lastiger is dan... Dan weet het, dan kan ik uit de kast verstaan. Ja, precies. Het ligt ook een heel end verderop. Dicht bij zee. Dus je komt inderdaad ook met ontsnapping. Als je een ontsnappingsraket gebruikt in een noodlanding maakt met een kopzuur... dan kom je hoogstwaarschijnlijk in het oceaan terecht. Nee, dat is misschien ook een reden. Dat is voor bebande vluchten minder rustig. Ik kan me voorstellen dat je niet in 3 tot 6 maanden... die infrastructuur op balansheerbasis aanbrengt. Waarschijnlijk is dit dan toch... Dus hebben wij te gaan mouplassen. Dat is de traditie. Ik had er een aanvulling op. Wat if, als het niet lukt, is er hoe erg? Wanneer is dat dan erg? Goede nieuws is dat duurde wel even. Er zijn best aan de vrachtkant en aan de bemanningskant... kan Amerika met dragons best veel overnemen. Er staat ook nog een Japans htv klaar. En ze kunnen ook nog die Cygnus van Noortum... Crumen. Er is wel kapaciteit voor de bevoorrading. Het echt diepere probleem zit hem in de kast. Het diepere probleem zit hem in de brandstof voor de baankorrecties. Dat zit in het recise deel. Dat kan alleen maar met progress. Dat kan niet door een andere partij worden bevoorraad. Ook de vraag is of een andere capsulein staat... om te boosten naar een hogere baan. Dat deed progress dan ook. Die anderen hebben daar de motoren niet voor. Dus het is een heel grote problem. Dat duurt nog wel tot najaar volgend jaar... voordat het echt een probleem zou gaan worden. Dat gaan ze dan blijkbaar wel. Dat zou moeten kunnen. Dus dat gaan we uiteraard wel volgend jaar heel goed inrekenen. Oké. Ik had nog een ander onderwerp. Even kijken. Sorry, waar wil ik heen? Mijn eerste onderwerp is dat SpaceX naar de beurs gaat. Dat is het plan. Ik weet niet of jullie het in de media hebben gevolgd. Er was een heel veel gedoe over. Dat zou dan de grootste beursgang ooit gaan worden. Groter dan Saudi Aramco of IJegelijks. Die van x jaar geleden met de duizeling wekkende bedragen. De interessante vraag daarachter is... waarom Musk dat dan opeens nu wel doet. Hij heeft altijd volgens mij uitgedragen dat hij dat niet wil. Ook bij Tesla gemerkt dat dat een heel veel gedoe geeft. Met aandeelouders die opeens iets willen. Iets vinden van de bonus waar jij recht op hebt. Voor je het weet gaan al die aandeelouders van SpaceX... straks vinden dat er geld verdienen moet worden. Terwijl hij nog steeds in het strandje zit. Maar uiteindelijk die Marsstad gaan... Ik vind al wat van Mars. Dus het is wel opmerkelijk dat hij dit nu opeens wel doet. Ik kan mijn analyse tegen. Ik zal hem op de show nog zetten. Waar eigenlijk gepleit wordt dat dat te maken heeft met ontwikkelingen... in artificial intelligence. Omdat hij blijkbaar de race om AI wil winnen. En daar zit hij natuurlijk ook in met xAI. Dat is natuurlijk ook een van de oprichters geweest van JetJPT. Op AI. Maar blijkbaar de analyse is geweest dat je met dat hele... hoe heet het? Statalysstarlink-satellieten... dat je die eigenlijk als één grote wolk van AI... artificial intelligence... hoe noem je dat? Datacenters zou kunnen gaan gebruiken. Dus dat je dat data center in de ruimte... een enorme complex veld van maken... en je kunt natuurlijk ook heel veel... geupgrade statalysstalink-satellieten gebruiken... om een soort wolk van AI in intelligentie. En hij heeft blijkbaar ambitie geuit... dat hij die dingen dan op de maan wil laten maken... en dan met een magnetische rail in de aardbaan wil lanceren. Dus oké, musk. Futuristisch idee heet het wel. Maar de analyse, en ik vond het wel verhelderend... in de zin het zou best kunnen... is dat de reden waarom hij dit wil... is omdat er in die AI een enorme race zit... met allerlei partijen die daar heel druk mee zijn... en dat hij dat wil versnellen... en dan vervolgens alleen aan het revenu van SpaceX... wat hij nu heeft, niet voldoende heeft... een zak geld wil om dat naar een hoger niveau te brengen. Je weet natuurlijk niet of het klopt, want dat weet je met een man nooit. Je hebt ook wat voorraamelijk aan innovatie doet op dit moment nog... en niet zozeer aan winst maken... dat je dat gebruikt als onderplant voor iets anders. Het woord risicovol is volgens mij niet iets wat Tim Musks... vocabulary volgt. Of ik mag het zeggen in een positief en aanmoedigende zin. Maar goed, dat heeft hij met Tesla natuurlijk ook gedaan. Ik heb ook wel rechts tegengekomen dat die aandelenprijs van Tesla... best belangrijk is, want als die te ver naar beneden gaat... dat het hele imperie met elkaar stort. Dat alles daarop opdrijft, om het zo maar even te zeggen. Los van de vraag of wij vinden dat dit te verstandig is... dat we als mensen uit deze kant op gaan... want dan zien we waarschijnlijk helemaal niks meer van de sterke hemel. Nee, dat hadden we nog niet van ouder. Ik weet niet zo veel hiervan, nee. Maar ook voor al die AI en zo... Ik zie voor sommige toepassingen wel het nut... de hoeveelheid resources die het kost... en de hoeveelheid CO2 die je produceert. En ook de hoeveelheid rotzooi die je er door krijgt. Ik bedoel, als je niet nadenkt wat je er instopt... dan komt er rotzooi uit. En dat gaat weer zijn eigen leven leiden. Ja, daar ben ik natuurlijk heel skeptisch, maar ik vind het niet zo... Nee, los nog van het feit dat er natuurlijk ook al eerder... Volgens mij heeft Erik Laantuin in deze uitzending... de impact op de ozone lag van al die dingen... die op een gegeven moment ook weer terugkomen. En dat reageert met de ozone. En dat is niet fijn. En dat probleem hadden we net even in mijn oorsprong. We hebben eindelijk opgelost. We hoorden hier niet meer zoveel over... en dan komt het op deze manier weer terug. En tegen de tijd dat we achterkomen dat dat echt een probleem is... dan kun je het ook niet meer terugdraaien. En dat... Er zijn dingen te laat inzien, daar zijn we goed in als soort. Dus ik weet niet of ik hier nou heel blij van word. En ik zou sowieso geen aandelen kopen, omdat ik me sterk afvraag... of je daar ooit geld op gaat verdienen. Ik denk vresen, maar dat geldt voor heel veel als het AI gedreven is... dat er heel veel lucht in de balon zit financieel. Maar goed, bij Musk weet je het nooit of hij het ook echt gaat doen. Dus dat moet tweevoudig. Maar het plan is om SpaceX naar de beurs te brengen. Nou ja, je hoort het al, luisterhuis. Want ons betreft liever niet, we gaan er niet over. We zitten niet achter dat bureau. Maar we gaan over 20 jaar wel zeggen, we hebben het toch gezegd. Had hij nou maar naar ons geluisterd? Nee, hij zit niet bij onze luisterhuis. Goed, dat was mijn onderwerp. Heb jij een ander nog? Ik heb een onderwerp dat wel een beetje aansluit op jouw Marsstad. Maar dan niet helemaal Marsstad. Er is een nieuwe, dat noemen ze met een mooi woord, een consensus report... verschenen. Wat ze regelmatig doen, dit is Amerika. In Amerika, overigens gebeurt dat ook in Europa. Maar dit is toevallig in Amerika, is wetenschappers bij elkaar... roepen over hun onderwerp. En nu was het onderwerp de wetenschap op... de mens, de missies naar Mars. En daar is een zeer liever, een wetenschappelijke strategie... voor human exploration. Dus dan toch gaat, hoe gaan we er nou gebruik van maken? Ja, dus laten we in ieder geval zorgen dat we er een goede wetenschappelijke... onderbouwing voor hebben. Dat is een zeer liever rapport van 241 pagina's. Dat heb jij gelukkig voor ons gelezen. Ik ben begonnen met de executive-schappenpatrie. Heel verstandig. Het eerste wat ik tegenkwam was natuurlijk een mooi zin... over Artemis en over de... US national space policy. En de richtlijnen voor civiele ruimtevaart. En daar staat... The United States shall lead an innovative and sustainable program... of scientific discovery, technology, development and space exploration. And the United States will lead a... return of humans to the moon for long-term exploration... and utilization followed by human missions to Mars and other destinations. Dat zei je dus in 2020. En de vraag is natuurlijk... Dit was de national space policy institute. Dus dit is de huidige nationale policy, het huidige beleid. Ja, het staat toch erg op papier. Je zegt meer wijn dan de papier van de wereld. Ja, dat is het. Maar wat er nu gebeurd is, is dat er verschillende... groepen wetenschappers bij elkaar zijn gaan zitten. Dus een panel in wat we tegenwoordig... het vakgebied astrobiologie noemen. Dus dat houdt zich bezig met... of er leven is buiten de aarde en rand voorwaarde voor leven... en hoe moeten we zoeken als we zoeken naar leven. Er was een panel op atmosfeeronderzoek en spacefysics. En wat is er nu gebeurd? Een panel over de biologische en de fysieke wetenschappen... als je mensen op Mars zet. Dus het is wel een... ook wetenschappelijk onderzoek naar wat er gebeurt... als je mensen op Mars plant. En een panel over geowetenschappen. Dus kunnen we ook gewoon geologische onderzoek doen. En daar hebben ze eigenlijk een best wel mooie samenvatting van gemaakt. Met elf... geprioriteerde wetenschapsdoelen. En vier daarvan zijn gewoon nog steeds 100% wetenschap. Dus niet wat is nou het effect op de mens. Maar we willen gewoon nog steeds weten hoe Mars werkt. En daar wat ze dan zeggen is... we zullen op een gegeven moment als er mensen gaan... dan wordt er een zone geïntentificeerd waar die mensen aan de gang gaan. En daar wetenschappelijk gezien willen we dus eerst kijken... wat ze dan doen. Zijn er potentiële aanwijzingen voor leven? Zijn er potentiële aanwijzingen voor of het leefbaar is? Dus of leven er mogelijk zou zijn? Of is geweest? Ook kijken naar... huidige en vroegere CO2- en water reservoirs. Dat is eigenlijk ook al iets waar mensen wat aan hebben. Maar ook kunnen we gewoon met een... als daar toch een astronaut loopt, kunnen we dan gewoon eens... de geologische record opnemen. We proberen natuurlijk altijd met karretjes... maar als je gewoon... Nou, gewoon kijken welke lagen liggen bovenop elkaar... en wat kunnen we vertellen over de evolutie van... in ieder geval dat gedeelte misschien wel over de evolutie van de hele planeet. Want we weten dat Mars ooit geologisch actiever was dan nu. Nu niet, ooit wel. Is dat, bedoel je dan heel plat gezegd, graaf gewoon eens een gat van 10 meter? Je hoeft niet eens een gat... Je wil niet graven eigenlijk, je wil het liefst boren. Maar goed, wat we hebben op aarde... hebben we natuurlijk fantastische... mooie geologie, omdat er ooit wegen zijn aangelegd. En dan ga je soms dwars de geologische formaties... en dan kun je gewoon langs de kant heel mooi zien. Dus of ze daar maar hier... kijk dus naar wat zit er bovenop elkaar. En inderdaad boren is dan een optie, graven zou een optie zijn... en dan kun je ervoor zorgen dat je al die gelagtheid... niet door de waai gooit. En kunnen we nog meer seismiek doen. En echt kunnen we kijken naar impact, inslagstructuur en zo. Dus kunnen we echt gewoon toch beter begrijpen... hoe Mars ook geologisch is ontwikkeld. Je kunt voor en tegen zijn... maar mensen zijn natuurlijk uiteindelijk gewoon zo verschrikkelijk... veel efficiënter dan rovertjes. En als je er nog iemand stuurt, dan kun je maar weten... gewoon trainen en dit soort onderzoek laten doen. Maar dan maakt het dus ook enorm uit op welk plek je die persoon zit. Ja, dat kwam hier ook uit. Een aantal andere speerpunten die eruit kwamen is... ga onderzoek doen naar de bruikbaarheid van de materialen... lokaal, dat noem je in situ research utilization. Dus kun je leven, kun je bouwen en kun je water uit de bodem extra heren... kun je zuurstof genereren met lokale materialen. Want die wil je niet de hele tijd mee moeten sturen. Maar ook wat is het effect van de omgeving op de mens... en hoe ons genoom werkt onder andere. Maar bijvoorbeeld ook als we nou planten meenemen... of we nemen een bepaalde type microbe mee... kunnen we dan ook testen hoe die dan... hoe die reageren op Marsomstandigheden. En nou ben ik echt een gigantegentstandig van microbe meenemen naar Mars. Maar dat is echt heel erg belangrijk. We willen gewoon naar Mars gaan. Maar goed, eigenlijk is dat natuurlijk wel wat we doen. Maar ja, op het moment dat je mensen daar op Mars hebt... dan neem je een enorme zak microbe mee naar Mars. Dus hoe het voordeel van op Mars zijn is... dat men niet gewoon zomaar rondloopt. Er zit altijd een pak omheen. En die pakken, vermoed ik ook... dat die toch op de ene van de manier... of buiten blijven hangen of in een sluis... waarbij die pakken nooit binnen in de leefhabitats komen... waar mensen onbeschermd... het boel om zich geen vervuilen met mensen zijn. In de druk cabine natuurlijk. Dus als je het druk cabine hebt bij die pakken aan de buitenkant hangen... dan kan je dat in ieder geval beperken. En ze hebben daar dus ook een aantal typen missies geïntentificeerd. En met allemaal mooie plaatjes erbij... en daarvoor je ook een aantal missies geïntentificeerd hebt. En dat is een soort van voorbereidende missie met mensen. Dan komt er een cargo-missie. Dus die stuurt naar alle habitats en zo. En dan komt er een missie van 300 dagen... waar echt alles opgebouwd kan worden... en waar de eerste onderzoek gaat. En dan is er een soort van voorbereidende missie met mensen. En dan is er een soort van voorbereidende missie met mensen. 300 dagen waar echt alles opgebouwd kan worden... en waar de eerste onderzoek gedaan kan worden. 300 dagen, het staat hier ongeveer ergens ingeschreven... maar 300 dagen valt dus kennelijk nog binnen... wat de risicovol straalingsdosis geeft. Want je hebt natuurlijk op aarde een magneetveld... en op mars niet. Dus je krijgt alle hoge energiestraling. En daar kan je je lichaam bij een klein beetje blootstelling nog wel tegen. En daar kan je je lichaam bij een klein beetje blootstelling nog wel tegen. We hebben ook af en toe wel eens een rundge foto. Maar langere blootstelling betekent dat die straling... eigenlijk een tijd lang wordt opgeslagen in je lichaam. En dat bouwt op. En net als voor radiologen in ziekenhuizen... zijn er maximale hoeveelheden die ethisch verantwoord zijn. En als je weet dat je zo lang wordt blootgesteld... dan heb je zo een verhoogde kans op kanker of niet. Dus kennelijk is 300 dagen iets wat binnen die limiet valt. Je had het eerst over een korte missie. Dat is de enige optie. Dus een korte missie van 30 dagen. Maar hoe kom je nou weer? Je moet toch weer naar huis? Je kan toch niet 30 dagen? Ja, dat is ook een afvraag. Maar dan zijn 30 dagen precies... in die 2x26 maanden. Want je moet natuurlijk... Je kan maar één keer in de 26 maanden heen en één keer in de 26 maanden terug. Dus dan ben je daar 30 dagen, maar je bent wel... Dan ben je er min of 3 jaar weer thuis. Ja, 13 maanden onderweg. Ja, dit is echt een datasurfers tijd. En de andere is dat we 3x30 dagen doen. En dan ben je dus niet echt bezig met daar iets bouwen. Maar gewoon 3x een korte missie naar 3 verschillende locaties. Dus dat zijn eigenlijk een beetje de voorstellen. En dan hebben ze voor elk missieplan ook nog een soort van scenario. Dus wat zijn je vragen en wat scenario past daar het beste bij? En wat ik heel geruststellend vond... wat nog steeds heel belangrijk is... is planetary protection. Dat dat toch één van de speerpunten moet zijn. En dat is natuurlijk nu... planetary protection is dat we heel erg uitkijken... met wat er van buiten de aarde terugkomt naar de grond. En dat is natuurlijk nu... dat we niet meer kunnen kijken met wat er van buiten de aarde... terugkomt naar de aarde. Want die kans van 1 op 1 miljard dat er iets mis meegekomt... die willen we gewoon niet lopen. Maar aan de andere kant willen we ook niet plekken buiten de aarde vervuilen... met onze aardsleven. Want dan weet je nooit meer wat je zoekt. Of mocht er daar iets leven, dan maken we het misschien wel dood. En daarom gaan we nu ook op bepaalde regio's op Mars... om te zien hoe we daar activiteiten zien bijvoorbeeld. En dat is geen stroom met water, maar dat is gewoon water... wat s'nachts vastvriest. En dan op het moment dat je van... de zon komt net al op, dan heb je van die korte regimes... waar misschien heel kort even wat vloeibar water is. We kennen op aarde microben die hun water direct uit de lucht halen. Dus die hoef je geen water te voeren, maar die ademen in principe... hun water in. Die zou daar kunnen overleven. En dan wordt hier toch ook gezegd dat is toch wel key om... om dat even de robotjes te laten doen. Ja, of gewoon niet naar die regio's te gaan. En het andere was ook dat als we dan toch gaan... nemen we dus ook altijd samples mee terug. Nou, daar ben ik uiteraard groot voorstander van. Dus zelfs al krijgen we die van Perseverance met al die interessante... gesteenten van een paar maanden geleden misschien niet terug. Maar als je dan gaat, neem dan wel samples mee terug. Dus dat is ook wel een goede recommendation. Want hoe mooi de labs we daar ook bouwen, de labs hier zijn altijd beter. Die denken we hier volgend keer beter, ja. Maar goed, ik vind het... er zitten ook aarde van mensen in die ik ken. Het zijn echt mensen, wetenschappers die niet bezig zijn met speculatie... en die allemaal toch erg voorzichtig staan ter opstuchte van... Nee, maar je moet gewoon de politieke besluitvorming... voor zijn, weet je, de hele tijd. Dat de politieken knoopdoorknocken en er moet heel veel geld... dan moet je dit allemaal klaar liggen, anders ben je gewoon te laat. Daarom, dus dat is een mooi rapport. Nou mooi. Mooi voorwerk. Zullen we even bij Mars blijven? Ja, Maven. Dat klonk inderdaad niet goed. Naast Maven kwijt, wat is Maven? Ik heb drie Amerikaanse orbiters die op dit moment om Mars draaien. En die onderzoek doen naar met name de atmosfeer van Mars... en hoe dat functioneert en weggeblazen wordt. En nog veel meer. Daar gaat het nu even niet zo om, maar ze zijn het contact kwijt. En dat is gebeurd terwijl hij achter Mars zat. Wat we altijd zien. Even pingen lukt dan niet zo, hè? Als Maven achter Mars zat, denk ik dan... maar misschien vergis ik me wel, maar mijn auto Mars... dan ook in de schaduw, dat hij dan geen zon heeft. Maar dat is speculatie hieronder. Maar Maven is een satelliet, hè? Ja, dat weet ik. Dat zat hij dan ook in de schaduw van Mars, vroeg ik me af. Als wij het niet konden zien, dat hoeft natuurlijk niet per se. Maar goed, anyway, maakt ook niet veel uit. Dat is natuurlijk nooit leuk, om het zo maar even te zeggen. Ze weten niet waarom, uiteraard. Maar ze hebben nu wel, begreep ik in een tweede berichtje... dat ze een snippet van navigatieinformatie ontvangen hebben... waaruit ze opmaken dat hij tuimelt. En vermoeden dat hij ook niet meer helemaal precies... in zijn oorspronkelijke baan zat. Dan ben ik nogmaals pure speculatie. Maar dan ben ik geneigd om te denken, nou, dan is hij of inderdaad... of hij is geraakt door een ander object, dat lijkt me onwaarschijnlijk. Of er is inderdaad iets in de standregeling misgegaan... met een motor die gevuurd heeft, die niet had moeten vuren... of inderdaad een lek waardoor... Zo klinkt dat wel een beetje, hè? Ja, waardoor die is gaan draaien. Wat hij blijkbaar niet zelf heeft kunnen corrigeren. Want nu hebben ze natuurlijk wel al systemen voor, als de maasbalken... dat moeten tegen gaan, die dingen. En ze proberen nu, wat je dan meestal gaat doen... is proberen toch contact te krijgen. Want die dingen hebben natuurlijk gewoon lage capaciteiten... om die antennes, waarmee je dan nog wel met een groot schotel... kan proberen om het signaal af te geven. Om te kijken of ze iets kunnen doen waardoor hij reageert. Maar hij moet wel zichzelf uit die tuimelstand zien te krijgen. Dus als dat inderdaad zo is, is dat wel een zorgelijk, hè? En dat is wel een zorgelijk, hè? Als hij dat niet al kon, dan lijkt me niet zo waarschijnlijk... Als wij het hem vragen, dat hij het dan ineens wel kan. Ja, er zijn altijd wel weer trucs. Het is niet voor het eerst, hè? Dit is wel vaak gebeurd. Dit soort dingen zijn zo ook kwijt geweest. En grappig genoeg, in 2020 waren ze Maven ook al een keer kwijt. Dus het tweede keer. En toen hebben ze blijkbaar een navigatie-update, een bestandregelings-update... gedaan, waardoor die veel meer met Star Trekker, de positie van sterren... zijn stabiliteit moet vasthouden. Maar het feit dat hij dat dus nu niet heeft kunnen doen, is wel... Nee, omdat hij in een andere baan zit, is zorgelijk. Ja, dat is ook niet helemaal zeker. Maar ze verwachten dat hij niet... helemaal meer precies in die... Dat is natuurlijk niet met één andere kant op en voor de grond. Dat hij niet meer helemaal precies op de plekjes waar hij moet zijn. Dan kan je volgens mij meteen... Ik weet niet, zou je het kunnen zien met Radar? Ja, dat is erg. Maven is ook al lang uit zijn operationele tijdlijn. Maar dat is bij satellieten bijna standaard. Die worden meestal voor één jaar officieel per groot. Dat gaat meestal meer om geld dan over techniek. En hij was uit 2013 of zo? Vlak na Curiosity. Ja, zoiets. Dus hij is ook al weer dik tien, vijftien jaar oud. Dus hij is al lang uit zijn capaciteit. Het enige wat vervelend is wel, dat... Het is ook altijd lastig. Hij stond trouwens ook op de lijst... om een streep erdoorheen bij die bezuiniging bij NASA. Dat liep ook al daar. Maar één van de... bijkomende vervelendheid is dat Maven één van de relays-atlieten is... die voor Curiosity en Perseverance... data doorgeeft. Gelukkig niet degene die het meest waardevol daar is. Want daar gebruiken ze de MRO voor. Die nog echt veel achter is. Dat is het hele probleem. Er zijn allemaal ouders hangen, er zijn vijf die dat kunnen. Maar het zijn allemaal al lang voorbij. MRO's zijn inderdaad nog ouder. Maar die heeft trouwens wel het voordeel... dat die als enige tegelijk kan. Dus die kan en luisteren naar Perseverance en tegelijkertijd doorbeamen. Al die anderen moeten allemaal richten op die rover. En daarna ophalen, opslaan, onderhagen en dan boeren naar huis pompen. En alleen MRO kan dat simultaan. En dat is wel een enorm voordeel. Nou, overal ook omdat je dan iets minder positiebepaling hoeft te doen. Je hoeft niet elke keer om te draaien. Ja, dat is allemaal kwetsbaar. Je kan daar natuurlijk altijd dingen mee missen. In tussentijd kan je niks anders meer doen. Dus MRO is wel de sleutel. Maar inderdaad, die is nog veel ouder. En daar hebben ze Odyssey uit 2001. Die kan ik ook nog. Dus dat zit wel in een bepaalde kwetsbaarheid. Deze functie van een relay is zo belangrijk... dat je eigenlijk... Je hebt er dan vijf en zo. Er zit ook nog kans. Mars Express. Dat is ook in het begin 2000. Dat is vier. Het zijn allemaal iets die lang uit hun hart bijt zijn. Wat wel goed nieuws is, dat ze wel al zwaar gaan bezuinigen... in die budgetproposals. Maar dat daar wel weer toch de Mars Telecom Satellite teruggekomen is. Dat ze die weer terug op de agenda proberen te zetten. De Dedicated Satellite hiervoor. Die die relay is moet gaan noemen. Die blijft natuurlijk in de toekomst een taak die iemand moet gaan noemen. Je kunt niet vanaf... Als je met mensen naartoe gaat, dan moet je gewoon een relaystation hebben. Je moet gewoon een constellatie hebben hangen. Dus je kunt niet anders. Je moet wel. Als dat misgaat, crasht die dan? Of blijft die gewoon lekker in orbit hangen? Nee, hij zat volgens mij in een elliptische baan. Dus hij zal gewoon in een elliptische baan blijven hangen. We vragen Enes natuurlijk of ze hem op een of andere manier... toch wat meer data nog uit kunnen peuten. Als ze het geluk hebben dat net die antenne even... volgens ons heen sweept. Het nadeel is ook wel, het kost je veel luistertijd. Je moet één van die grote telescopen van het Deep Space Network... daarvoor gebruiken. Die hebben we ook wel bezig te doen. Ja, het is post-massagegeld. Problemen, problemen, problemen. We houden het in de gaten, maar het voelt best somber. En het laat toch maar meer zien hoe kwetsbaar die een circuit is. En we duimen voor MRO. Ja, de meest frisse is de Trace Gas Orbiter van ESA. Dat is de nieuwste eigenlijk nog. Die hangt daar nog niet zo heel lang. Dat is natuurlijk al die uitmaken. Kijken of je het zo snel kan zien. Die is nog relatief vers, maar die kan ook relayen. En dan zie je toch maar zomerrij de situatie krijgen... dat wij als Europa al die Amerikaanse problemen moeten oplossen. Ja, dat is een hele grote problematie. Dus, wij duimen voor Mevin. Luc, een rondje ruimtestations. Het is inderdaad een beetje opeengehoopt, korte dingetjes. Eerst naar China, het ruimtestation Tiangong. Ook daar was een beetje een noodsituatie, een beschadigd schip. Een schip die in de gaten is gekomen. Dat is de meeste verschil. Dat is een hele grote verschil, dat is een hele grote verschil. Dat is een hele grote verschil. Dat is een hele grote verschil. Een beschadiging in de situatie, een beschadigd schip. Een beschadiging in het raam, waardoor ze niet meer wilden terugkeren. Ze hebben een vervangend schip gezonden. Dat is allemaal goed gegaan. De bemanning die nu boven zit... Het vervangend schip is nu boven. Ja, dat zit aan het station vast. Daarmee kunnen ze netjes terugkeren. Een van de taikonauten is op het eind van de robotarm geklommen. Een van de taikonauten is op het eind van de robotarm geklommen. Die is tot heel dicht bij het ruimteschip gegaan. Hij heeft kennelijk heel gedetailleerde foto's van dat raam gemaakt. Die krijgen wij nooit te zien. Dat blijft mij heel erg jammer vinden. Het is zelfs een mogelijkheid dat op een latere ruimtewandeling een soort kap over dat raam wordt gezet. Dat kan me natuurlijk wel voorstellen dat de ingenieurs zoiets hebben van... Wat er ook gebeurt, die capsule willen wij heel graag terug hebben. Als het nu zou blijken dat je met een barst in het raam veilig kan terugkeren... Dan zou dat... Dat is ook weer een formatie. Ja, precies. Dan is het weer heel erg handig om te bekijken wat voor schade zo'n toestand oploopt. Er is ook een ontwerp voor een volgende module... die aan het station moet worden toegevoegd. In het begin werd er vanuitgegaan van het reservemodel van de basismodule... Tianhe. Die kunnen ze ook gewoon nog lanceren en aan daar een vast maken. Maar het ontwerp is nu toch behoorlijk gewijzigd. Het is een flink ding, 18 meter lang. Met een opvallend grote luchtsluis. Met deuren van iets van 2x2 meter. Dus waarschijnlijk kan dat ook gebruikt gaan worden voor ruimtewandelende astronauten. Hij heeft twee luiken, een binnen- en een buitenluik. Als je het buitenluik open zet, komt er een gigantisch raam in. Het binnenluiken tevoorschijn. Dus cupula-achtig, altijd leuk voor aardobservatie. Het ding heeft dan ook nog eens vier koppelpoorten... om nog weer andere stukken aan te bouwen. De lancering was zo rond 2028 verwacht. Dus misschien gaat het ding nog wel een heel stuk groeien. Dan Ros, het geprojecteerde Russische ruimstation. Het was heel lang een ontwerp van vier splinten nieuwe sporen. En dan de Rost. Het was heel lang een ontwerp van vier splinten nieuwe modules. Er zouden allerlei nieuwe types ruimtevaartuigen worden verzorgd. Dat is allemaal een stukje teruggegaan. Het zou nu eigenlijk neerkomen op dat er één nieuwe module wordt gelanceerd. Dat zou dan in december 2027 vanaf Vostorchny moeten gebeuren. En dat laat maar rijden als diegene die ze toch nog hebben liggen. Nou, nee, dit is wel een nieuw ontwerp. Hij werkt wijs. Maar het is een nieuwe ontwerp. Het is wel een nieuw ontwerp. Hij wijkt duidelijk af van alle spullen die tijdens Mürger en ISS zijn gebruikt. Maar er zouden vier van dit soort modules worden gebouwd. En dat gaat niet meer gebeuren. Want aan deze nieuwe module worden dan later vastgemaakt. De combinatie Nauka-Pritjal. En dat zijn de twee onderdelen die het meest recent aan het Russische segment van ISS zijn toegevoegd. En dat zijn de twee onderdelen die het meest recent aan het Russische segment van ISS zijn toegevoegd. Eigenlijk pas 4, 5 jaar oud. En die moeten ze dan losmaken en vastmaken aan de nieuwe module. En die moeten ze dan losmaken en vastmaken aan de nieuwe module. Dat is relatief simpel. Maar het zou wel eens de ISS-deelname van de Russen kunnen verkorten. Maar het zou wel eens de ISS-deelname van de Russen kunnen verkorten. Ik denk dat NASA hier uiteindelijk niet heel erg blij mee is. Ik denk dat NASA hier uiteindelijk niet heel erg blij mee is. Dat ook het einde van de ISS inluiden. Maar dat komt natuurlijk nog. Zou je aan het zeggen dat je gewoon geen spelestation hebt? Misschien is dit wel gewoon voorlopend. Ja, ja. Zie je het gebeuren? Ik behoor op het eerste platform monden die zoiets maar even. Ja, ja, ja. Het zou voor Rusland natuurlijk wel een vrij goedkope manier zijn... om een onafhankelijk ruimtsstation operationeel te maken. Een bemanning en vracht gewoon op de traditionele manier met verhuurs. filtering Wat ook nieuw is dat dat station in een baan met een inclinatie van... 51,6 graden gaat vliegen. Eerst was er een polaire baan bedoeld. Juist omdat je dan vanuit de ruimte heel Rusland goed kunt bestuderen. juist omdat je dan vanuit de ruimte heel Rusland goed kunt bestuderen. zou dit station ook niet permanent beman worden maar slechts af en toe door de cruise aan boord? Als je twee onderdelen van A.S.S. wil hergebruiken dan moet je er zelf de baan hebben. Ook dat, inderdaad. Dan zou je wel een hele bijzondere sleetboot nodig hebben om dat te wijzen. Nou wat dan verder interessant is, is dat Roscosmos met het Indiaanse Ruimtevaartbureau Isro is overeen gekomen dat het Indiaanse station Bharatiya Antareksha Station was in diezelfde baan gaat vliegen. Er wordt dan ook gelijk gesproken van ja dat maakt samenwerking op het gebied van gemeenschappelijke wetenschappelijke en technologische experimenten mogelijk en ook gezamenlijke expedities. Nou dat lijkt er dan een beetje op dat er een soort uitwisseling gaat plaatsvinden. Dat er cosmonauten van India in de C.U.S. naar Ros gaan en cosmonauten naar Bas. Dus ja wel een interessante ontwikkeling. Je ziet dus gewoon hele nieuwe constellaties ontstaan. Kijk het was wel duidelijk dat Rusland niet meer mee zou doen met als er nog eens een nieuwe ruimstation van NASA zou komen. Vandaar dat ze ook niet mee doen aan de Gateway. Dus nou ja goed het zijn mooie plannen maar zo'n lancering kost ook nog een hele hap geld. Het is afwachten of de Brussel dat nog hebben. Ik denk dat het antwoord is bekend en volgens mij is het inderdaad hoog uit dat ze nog hoe lang kunnen ze nog hun oude kennis hiervoor verkopen aan iemand die nog geen ruimtemacht is maar wel wil worden en dan volgens mij liften. Ja ik denk dat dat het spel is. En dat kan terug genoeg. Ja in principe wel. Ja ook dat gaan wij afwachten maar ik denk dat we daar nog heel lang op gaan wachten. Heerlijk gezegd. Goed volgens mij was hem dat jongens. Zijn we klaar? Volgens mij wel. Dan dank ik Ingo Loes, dan dank ik Luc. Mijn naam is Jochem Baal en ik dank uiteraard de luisteraar en dan zeg ik bijna tot volgende keer want de volgende keer is ons jaaroverzicht dat wij op 1 januari gaan publiceren. Dus dat merkt u vanzelf en voor nu zeg ik dank voor het luisteren en tot de volgende keer.