Soap rond kandidaat-NASA-directeur gaat naar finale

Dit is een BNR Podcast. Herelijk welkom bij Space Cowboys nummer 185. Mijn naam is Herbert Blankesteijn en ik zit hier met Philippe Schoonejans. Ja, goeiemiddag. Herelijk welkom, Luc van den Abeelen. Hallo allebei. Even om een klein overzicht te maken. Wat zijn jullie leukste onderwerpen vandaag, Luc? Leukste is, we wisten natuurlijk dat Musk naar de maan moet. En dat wil hij nu simpeler gaan aanpakken. Simpeler gaan aanpakken, ik ben heel benieuwd. Philippe? Ja, ik heb wat over, wat is het leuke? Dat is altijd een goeie vraag. Maar wat over de opvolgers van het internationale space station. Maar eigenlijk het allerleukste, dat zit toch aan de uitsmeten. Dat gaat deze keer over Asterix. Asterix, ja. Rare jongens die het maken. Precies. Oké, mijn leukste is het nieuwe supersonische vliegtuig waar Lockheed Martin en NASA een testvlucht mee hebben gemaakt. Ze komen er weer aan, misschien. Oké, dan gaan we nu echt beginnen. Dat doen we met belangrijke onderwerpen. Luc, waar zullen we mee beginnen? Nou, aan de ene kant business as usual aan boord van het Chinese ruimstation Tiangong. En toch gaat er iets niet helemaal goed. Er is een bemanningswisseling bezig. Op 31 oktober is Shenzhou nummer 21 ge lanceerd. En drie en een half uur daarna gekoppeld aan het ruimstation. Dat is trouwens een record. Inderdaad, normaal duurde dat zes uur. En ja, ze hoeven nu toch een stuk minder lang opgevouwen te zitten. Aan boord is ook Taikonaut. Dat is het Chinese woord, zo ongeveer, voor astronaut. Ja, taikonaut Wu Fai. En die is met 32 jaar de jongste Chinese ooit in de ruimte. En de verwachting is dat deze crew ook het duurrecord van ruim zes maanden aan boord van het station gaat overschrijden. Dus nou, allemaal andere records. Leuke dingen. Bijzondere passagiers ook aan boord van het ruimteschip. Vier muizen die zijn meegenomen voor biologisch onderzoek. Ik vrees een beetje voor ze, want ze zullen het een half jaar ontzettend naar hun zin hebben. Zijn dat de eerste Chinese muizen? Dat zijn de eerste Chinese muizen inderdaad. Zodat ze zich anders gedragen dan de Japanse muizen. Dat kunnen we misschien over een paar jaar weer in een paper nalezen. Ik vrees wel een beetje voor ze. Ze mogen het natuurlijk een half jaar lekker rondbuitelen in gewichtloosheid. Maar ik denk dat ze bij terugkeer toch aan stukjes worden gesteund. En dan kunnen ze weer naar een andere wereld. Dan kan je je bedenking er nog steeds bij hebben. Bij terugkeer. Dus ze gaan naar het station en dan later weer. Ja, inderdaad. Tergelijke tijd, alhoewel dat ook weer niet deelvriendelijk is, is er ook een toevoeging aan de keuken van Tiangong gedaan. Er is een barbecue over geïnstalleerd. Afgelopen dagen gingen de hele vrolijke plaatjes rond van de zes touikennouten die vers gebakken drumsticks aan het knap lagen. Is er een barbecue trouwens met blauwe rookwolken? Ja, dit is dan toch een afgesloten oventje. Maar de drumsticks zien eruit alsof ze zo van de barbecue komen. Dat is ook weer opmerkelijk. Nou, dan om nog eventjes bij de records te blijven. De commandant van Shenzhou 20, Tiangong, heeft een record gevestigd door meer dan 400 dagen in de ruimte te hebben doorgebracht. Dat is over drie missies ontbord van het station. En dan komen de toestanden. Daar komen nog een aantal dagen bij. Shenzhou 20 zou vandaag terugkeren in woestijngebied in Mongolië. Afgelopen dagen werden die bergingswerkzaamheden om de capsules te ontvangen en de bemanning eruit te halen en medische testen en zo. Dat werd allemaal geoefend. Totdat vanochtend het bericht kwam van teruggeest uitgesteld, want het schip zou geraakt zijn door een micrometeoriet of iets van ruimtesrood. Het schip, het ruimteschip? Het ruimteschip, waarmee de drie time-outen moeten terugkeren. Weet je wat van wat ze dan gaan doen? Ik werd ongeveer een uur geleden opgebeld door Nieuws en Co. Want wil je daar straks wat over komen? Ik zeg nou nee, want dan zit ik in een BNF-video. Maar ik moest ook eerlijk bekennen dat ik zelf niet weet hoe die terugkeer gaat en of ze meer dan één raket hebben. Ik denk het niet dat ik het zou gewoon één raket hebben. De terugkeer met Shenzhou is helemaal vergelijkbaar met de C.U.s. Het is een schip van, ze lijken ontzettend op elkaar, drie modules, een koppelmodule. In het midden zitten terugkeerkapsules, daarachter zit het motorblok met de zonnepanelen en de systemen. Voor de landing wordt dat in drieën gebroken en alleen die middelste capsule is eindelijk aan boord, of tenminste hangend aan een parachute, neer op de grond. We weten verder inderdaad niks. We weten niet wanneer schade is geconstateerd en hoe dat is gebeurd en waar de schade in het schip dan zit. Maar zit dat ding nog wel gekoppeld aan het uiterste station? Ja, precies. Dat is inderdaad altijd de geval. Elk half jaar heb je dan de situatie die we nu hebben, dat er twee van die capsules gekoppeld zijn. De oude bemanning gaat naar huis, de nieuwe neemt het station over. Op die manier. In het slechtste geval zou China dan nu kunnen besluiten om het volgende schip, de Shenzhou 22, zonder taikonauten te lanceren naar het station. Het punt is wel dat er dan eventjes wat ballet moet plaatsvinden want alle koppelpoorten zijn op het ogenblik bezet. Er zijn er drie, twee met capsules, een met een vrachtvaartuig. Ze zouden dan kunnen kiezen om het vrachtvaartuig even los te maken, het schip te laten koppelen, de bemanning terug te laten keren met dat nieuwe schip en dan het vrachtschip weer terug te zetten. Maar het heeft niet zoveel zin dat ze toch besluiten dat ze dat ene ruimtschip niet meer vertrouwen. Dan gaan ze ook niet een volgende keer daar nog mee. Nee, maar het is dat exemplaar. Ze zouden hetzelfde doen wat een aantal jaar geleden gebeurd was met een sejuwsruimteschip gekoppeld aan het internationale ruimtsstation. Daar bleek toen waarschijnlijk ook een micrometeoriet het motorblok te hebben geraakt waardoor het koelsysteem helemaal leeg liep. Dat kon je zien dat het spoot eruit, die vloeistoffen. Zij hebben toen ook inderdaad een lege sejuwsgelanceerd. Daar is de bemanning mee teruggekeerd. Het beschadigde schip hebben ze, ja, meer of meer bewijzen van test wel laten terugkeren. Dat is toen helemaal goed verlopen. Dus ja, dat zouden Chinezen ook kunnen doen. Het is in ieder geval hun normale manier van bemanningen veilig op en neerbrengen dat er altijd een extra raket met ruimteschip klaarstaat. Die zouden ze heel snel kunnen voorbereiden. Is het duidelijk wat de schade is aan dat ding dat daar nu boven hangt? Nee, we weten niet of er een zonnepaneel gaatje heeft of dat er misschien de buitenkant van de teruggekepsule is beschadigd. Wat natuurlijk het ernstigst zou zijn. Maar ja, ze kunnen het oplossen. Door inderdaad die backup altijd te hebben klaarstaan. Dat hebben ze ook overgenomen van hoe de Sovjets het deden in de jaren 80. In de tijd dat zij hun saluutstations in gebruik hadden. Stond er ook altijd die reserve, die noodsejuws klaar om in geval van nood snel te kunnen lanceren en een crew naar huis te halen. Dat lek in die Sojuws, dat kan ik me nog heel goed herinneren. Daar baarde je als een soort champagnefles de koefloos op spoot. Toen zaten we in een mission control centrum in Estec. Er zaten al bemanningsleden in de luchtsluis om een ruimtewandeling te gaan doen samen met de Europese robotarmer. Dat was onze missie. Die zijn toen weer terug naar binnen gegaan. Dat werd uitgesteld en toen moesten we ook wachten tot er een nieuwe Sojuws kwam. Want daar had prioriteit om die bemanning te zorgen dat die naar huis kon. Dat betekent dat ook de dame die getraind was voor ERA, die moest eerder weg. En dan moesten we wachten tot een nieuw getrainde astronauten. Dat heeft ons uiteindelijk meer dan een half jaar gekost. Dat kan flink aanlopen. Het zal de komende dagen wel duidelijk gaan worden wat daar precies aan de hand is. Voor volgend jaar wordt het heel erg interessant aan boord van Tiangong. Tijdens de missie van de Shenzhou 22, als die niet eerder onbemaat gaat vliegen, komt er een kort bezoek van een andere bemanning. En daar zal China dan voor het eerst een buitenlander meenemen, een Pakistanse tankenlaut. Zijn er twee in training geloof ik? Ja precies. Op het laatste moment wordt pas besloten wie er gaat vliegen. Dan krijg je zo'n stoelendans waar er eigenlijk één stoel tekort is. Dat betekent dat er dus ook een Chinese astronautenvlucht van een jaar zal gaan maken. Dus dat is een bijzondere. En verder, als laatste staat voor volgend jaar ook de eerste vlucht van Mengzhou geprogrammeerd. En dat is? En dat is de opvolger van de Shenzhou. Een groter en minder ingewikkeld ruimteschip, bestaat maar uit twee onderdelen. Wat ook geschikt is om uiteindelijk de Chinezen naar de maan te gaan brengen. Waarvan ze blijven beweren voor 2030 gaat dat lukken wij zullen het eerst zijn. Dus veel om... Je kunt ze wel beter serieus nemen, niet waar Luuk? Ja precies. Ze doen wat ze belopen. Oké, dankjewel voor deze Chinese update. Filip? Ja dan kom ik even met een Europese update. Ik blijf wat dichter bij huis, maar daar gaat dan voornamelijk over de politiek. Dus ik heb dit onderwerp genoemd ontwikkelingen in industriele en geopolitiek en funding. En dat is natuurlijk belangrijk, want we hebben over een paar weken de ministersconferentie. Waar de Europese ministers gaan bepalen wat het ruimt voor het budget wordt voor de komende drie jaar. Maar eerst eigenlijk de industrie, want tot... Ik weet niet of dat grote schrik of blijdschap was. Is er een plan dat Airbus, Leonardo in Italië en Thales Alenia Space een space activiteit gaan fuseren. En dat waren eigenlijk de drie grote spelers in Europa. Waar het moederbedrijf was, Leonardo heeft 60.000 mensen, Airbus 157.000 en Thales 83.000. En de nummer 4, OHB in Bremen, die zit daar veronder met 3000 of zoiets. Dus de drie grote spelers gaan fuseren en dat doen ze natuurlijk om meer slagkracht te krijgen op wereldniveau. Want daar ligt Europa achter in de concurrentie met andere wereldspelers. Maar dat betekent dan wel aan de andere kant dat we in Europa die competitie volledig kwijt zijn. Dus we hadden al de zogenaamde LSE's of Large Scale Integrators. Dat waren de drie grote bedrijven die je kunt vragen om een space station te maken of zoiets. Iets echt heel groots. Ik weet niet wat ze nu gaan doen in het aanbestredingsproces van de ESA. Echt een monopolie. Je krijgt een monopolie, dus dan wordt het een heel andere soort onderhandeling. Is er geen motivatie die dit wens tegen te houden? Dat heb ik ook aan te denken. Dat weet ik nog niet, want dat was exact wat ik al meteen in een appje kreeg van... I'm very surprised that there's no anti-trust organization going against this. Ja, dat zou je wel verwachten. We hebben dat plan nu net aangekondigd, twee weken geleden of zoiets. Op 23 oktober. De start zou zijn in 2027. Dus er is nog een maand of 15 of zoiets om daar een stokje voor te steken. Dat zou dus zomaar kunnen. Maar dat zijn wel strijdige belangen, want die schaalvergroting is op wereldschaal wel... Ja, want het is een competitie als Europa, ook met al die andere mogelijkheden. Je moet eigenlijk kiezen tussen twee dingen. We halen bij wel nadelen aan Kleve. Ze gaan dan ongeveer een derde bezitten van de aandelen. Dat fusiebedrijf zet de omzet van 6,5 miljard dollar per jaar. Waarom zeg je dollar? Waarom rek je dat niet? Ik zag het ergens in dollar. Misschien was het waarschijnlijk wel euro's. Misschien was het wel 8 miljoen dollar en 6,5 miljard euro. Ja, dat lijkt niet zo verleid. Ik vond het interessant dat in het persbericht stond... Amsterdam, Rome, Parijs. En waarom is dat nou? Leonardo is natuurlijk Italiaans, Rome. En Thales is Frans, Parijs. Maar Airbus is Nederlands. Het hoofdkantoor zit in Leiden. Er is namelijk één vergaderzaaltje bij Airbus en Elbert. Vroeger Fokker Space. Dat is het hoofdkantoor van Airbus. Daar zit één secretarisse. We kunnen wel klagen over het investeringsschema in Nederland. Maar het is dus kennelijk toch interessant om dat te doen. Ik wist niet of dat nog steeds zo was. Dat was een paar jaar geleden. Dat is mijn informatie van een paar jaar geleden. Maar nu zag ik weer in het persbericht staan. Amsterdam, Rome, Parijs. Misschien is dat nog steeds zo. Dus dat is één ding. Dat is in de industrie. Maar op landenniveau, heel interessant nieuws... dat Frankrijk heeft op 31 oktober aankondigd... dat zij een ministerie van ruimtevaart gaat maken. En dat is echt heel bijzonder. Want dat schijnt dat 30 jaar geleden hadden ze dat ook al. Maar dat is niet meer. Volgens mij was het toen gecombineerd met het postwezen. Vreemd genoeg. Post- en ruimtevaart. Maar nu is het weer ruimtevaart. Net als Antillen en digitale Zaken. Maar goed, nu hebben ze er weer eentje. Ze probeerden al die belangen die allemaal spelen met ruimtevaart... tegenwoordig daar in dat ene missie te verenigen. Ik zag ook een post van de CEO van Airbus Nederland, Rob Posma. Hij gaf aan dat hij ook zou willen zien deze verankering... op het hoogste politieke niveau. Wat natuurlijk heel interessant is daar in Frankrijk. De geïntegreerde visie die wetenschap, defensie en industrie verbindt. En de erkenning dat ruimtevaart niet enkel technologie is... maar ook veiligheid, duurzaamheid en economische groei. Wij zijn daar ver van. Wij vinden ruimtevaart lang niet zo belangrijk. Daar kom ik nog straks op. Maar Duitsland wel. Die hebben een maand geleden een enorme sprong genomen. De minister van Defensie in Duitsland heeft aangekondigd... dat zij 35 miljard gaan investeren in Space Related Security... en Defense Project tot 2030. Dat is ongeveer 7 miljard euro per jaar. En dat is echt enorm veel. Dat is echt heel veel. Want de totale ruimtevaartbudget van Duitsland is op het ogenblik 2,8. En als ze daar 7 miljard bij gaan doen... gaat ze dat bijna verviervoudigen. Duitsland wordt echt... Het klinkt wel redelijk militair. Maar goed, dat is de geopolitieke situatie waar we nu tegenaan hebben. Dat heb ik ook wel vaker beweerd. Toen ik begon in de ruimtevaart... toen was ik enorm passivistisch, zoals iedereen jonge idealisten destijds. Je bent wel geweldig soldaat, hè? De Amerikaanse astronauten kwamen gewoon uit het lager. Ze werden zo'n astronaut. Ik wilde toen niet aan militair werk werken... maar nu is de situatie er enorm veranderd. Er zijn overal spanningen in de wereld die je niet kunt negeren. Daarom is het ook heel wonderlijk... dat de Nederlandse bijdrage er heel veel over wordt geklaagd. Want die blijft ongeveer gelijk aan de bijdrage van 3 jaar geleden. Eigenlijk is dat dus een 25%-daling. Dat is ongeveer 2,4% van het ESA-budget. Dat zou op grond van het nationaal product ongeveer 4,7 moeten zijn. De directeur-generaal van de ESA vindt dat beschamend. Dat is niet passend bij jullie land. Niet van jullie niveau. Echt een heel krachtige taal. Ondanks dat er een lange termijnagenda is gepubliceerd... in januari vorig jaar... en die is in de Tweede Kamer ook besproken en wordt ondersteund... daar staat ook dat er geld bij moet. Dat gebeurt eigenlijk onlangs niet. Tot nu toe niet. Er komt ook nog het punt dat Estec, de vestiging van het technologisch centrum... in Noordwijk dat heel erg veel oplevert. Dat is een heel groot rapport. Dat Nederland voor 100 miljoen stopte in ESA. Dat zo'n 45 miljoen omzet haalde uit de aanwezigheid van Estec. Dat rapport is oud, geupdate en blijkt er nog veel meer te zijn. Qua vermenigvuldigingsfactor zit Nederland wel heel erg goed. Elke euro die erin komt, komt er tien keer. Dat is geweldig. Voor een dubbeltje op de eerste rang zit, dat is de kritiek die we krijgen. Jullie hebben Estec, gezien jullie bijdragen, geen recht op die grote winstmaker. Nu zijn we benieuwd hoe het verder gaat met de formatie. Ik vond het ook een setje Kamervragen die op 16 oktober zijn ingestuurd. Die zijn ingestuurd door de Partij van de Arbeid GroenLinks, het nieuwe sociaal contract. Deze is een 60-rend CDA aan de minister van Economische Zaken. Heel kritische vragen. Hoe denk je dan, wat moeten we doen met het eventuele werk? Wat verdwijnt? Wat moeten we doen met onze high tech? Met de conclusie van graag dat verzoek om dat budget te verhogen... conform die lange termijn agenda, om dat in te brengen in de formatieonderhandelingen. Dat zijn nu totaal andere partijen. Ik kreeg vaak de vraag voor de verkiezingen, want ik mag zelf niet stemmen, want ik ben Belg. Die vroegen aan mij, wie moet je nou stemmen als je de ruimte waard aan warm hart toedraagt? Dat was alleen deze 60 en CDA die iets in hun programma hebben staan. Dat zijn ook mensen die die Kamervragen stellen. Nu heeft de Partij van de Arbeid GroenLinks zich daarbij gevoegd. Ik hoop van harte dat ze dat ook meenemen in die formatiebesprekingen. Ik help het je hopen. Voorlopig is het nog de vraag wie je met wie je enzo hebt. Ik denk dat we eerst wat andere onderwerpen moeten bespreken. Ik kan mezelf zelf bijvoorbeeld stellen. Oké, dat was jouw Europese update. Ja, zeker. Dan ga ik met jullie het hebben over een onderwerp waar ik in het voorjaar, in mei, juni of zo... al over begonnen ben, namelijk datacenters in de ruimte. Destijds was het geval dat Eric Schmid, de vroegere CEO van Google, die heeft met alle poen die het jaar heeft overgehouden, deel geïnvesteerd in Relativity. Dat kennen wij als een raketbedrijf. Die begonnen ooit met 3D-geprinten raketten. Daar zijn ze een beetje van afgestapt, maar ze bouwen nog steeds raketten. En willen naar herbruikbare eerste trappen toe. En dat soort zaken allemaal heel volgens de laatste... Mode? Ja, de laatste normen, wou ik eigenlijk zeggen, maar oké. En nu komen er meer geluiden in die richting, datacenters in de ruimte. Er zijn goede redenen voor. We dachten op aarde worden ze langzamerhand wat minder populair. Ze kosten veel energie, ze kosten veel koelwater, ruimte. Ze revuilen het milieu, ze maken lawaai, al die dingen. En er is een bedrijf dat zich hier nadrukkelijk mee bezig uit. Dat heet StarCloud. Had een van jullie daar al van gehoord? Ja, ik denk niet. Luuk niet, Filip wel. StarCloud heeft plannen voor een 5 gigawatt orbital datacenter. 5 gigawatt, hè? Kom zo met vergelijkende cijfers. Met zonnepanelen van 4 kilometer in lengte en breedte. Zo? Ja, anders hou je die 5 gigawatt natuurlijk ook niet. Dan gaan erbes lekker aan de slag. Nou, daar kom ik dan zo op. Als het om commissiele basis gaat, dan kan dat. Hoe kun je dat in godsdame bouwen, maar daar is een idee over. Het internationale space station heeft zonnepanelen van ongeveer 100 meter in omvang. En die produceren schrik niet 240 kilowatt. Kilowatt? Kilowatt. Nou ja, dat is voor een huis, daar kun je het ongeveer mee vergelijken. Ik heb aan zonnepanelen thuis drie kilowatt liggen, geloof ik. Maar ik vergelijk het even met die 5 gigawatt. Nou precies, dat is 0,005 procent van wat StarCloud in de ruimte wil ophangen. StarCloud werkt intussen samen met Nvidia. Dus dat is ook al een teken dat je het best wel redelijk serieus kunt nemen. En een bericht van vorige week is dat StarCloud nu ook een samenwerking op tal heeft gezet met een bedrijf dat heet Rendezvous Robotics. En dat is niet per se een ruimtevaartbedrijf, het is wel een robotica bedrijf. En die zijn gespecialiseerd in autonoom bouwen. En ik heb daar in het verleden wel, het is de technologie die komt van het MIT. Massachusetts Institute of Technology. En ik heb in het verleden wel video's gezien van, het is niet per se van dit bedrijf maar van het MIT, drones die autonoom een of andere bouwstel in elkaar zetten. Dus dan heb je drones die vliegen heen en weer en die halen een onderdeel op en zetten dat in die muren neer en gaan de volgende baksteen halen en zo. En dat wordt dan gecoördineerd door een of andere computer op de achtergrond. En die drones zijn gewoon autonoom aan het bouwen. Als je dat met zonnepanelen zou kunnen doen, kun je je voorstellen dat het grote voordelen biedt. Want je hoeft niet een complete array naar boven te verschepen met een of andere uitvaren of houden mechanismen. En je hoeft ook niet astronauten eraan te laten sleutelen als je het in de ruimte in onderdelen in elkaar zet. Dus dat zou een oplossing kunnen zijn, echt iets out of the box. Dus rendez-vous robotics. Wie houdt zich er nog meer mee bezig? Nou in woorden in ieder geval Jeff Bezos van Amazon. Die heeft gezegd dat voorspeld dat datacenters van gigawatt schaal in de komende 10 tot 20 jaar gebouwd zullen worden. Dus de halve industrie is mee bezig. Welke naam missen we dan nog in dit rijtje? Je voelt hem al aankomen. Luister, Elon Musk. Musk heeft er in ieder geval over getwitterd. En in de zin dat hij zegt, ja ik heb al die Starlink satellieten. En die opschalen met de highspeed laserlinks die ze eigenlijk al hebben. Daarmee zal SpaceX dit ook gaan doen. SpaceX will be doing this. Zegt Elon Musk. Qua Starlink is dat een heel ander principe. Dan is het met gedistribueerd over een heleboel kleine satellieten. Ja, dan kun je conventionele satellieten lanceren. Alleen, ik heb even nagekeken, alle Starlinks die er nu hangen, samen. Wat voor elektrisch vermogen hebben die iemand zin om te raden? 23 megawatt. Dus het is wel een veelvoud van het space station. Maar het is nog een veelvoud te weinig. Ook maar één zo'n data center. Ook qua rekenkracht, dat heb ik niet nagerekend. Maar ik durf te gokken dat ze qua rekenkracht met z'n allen ook nog geen fractie zijn van het noordelijk data center. Het is wel begrijpelijk dat Bezos zich daarachter schaart. Want die roept al jaren van alle zware industrieën moeten we naar de ruimte verplaatsen. Want dan neemt het hier geen ruimte in en vervuilt het niet. En de staalindustrie, ga je daar niet ophangen? Dat lijkt mij ook niet. Als ik hoor zonnepanelen van kilometers, we waren al niet zo blij met al die Starlinkjes. Wat gaat dit aan reflectie rondleggen? Ik heb een hele lijst vragen die ik dus niet heb kunnen beantwoorden in de research die ik voor dit prijsje heb gedaan. Maar hoe zit dat bijvoorbeeld met koelen? Ook dat, ja. Het eerste wat ik erover las, dat was, ja, koelen ga je doen. Je kunt geen luchtkoeling hebben, je kunt geen waterkoeling hebben, allemaal onmogelijk. Dus je kunt dat alleen maar op één manier doen, dat is straling. Dus je richt, de richt, denk ik, naar de diepe ruimte. Ja, je haalt het aan de ene kant binnen van de zon. En aan de andere kant met de zonnepanelen richt je naar de zon. Maar weet je wat het probleem is, Philippe? Per definitie alles wat die zonnepanelen binnenhalen, moet je aan de andere kant kwijt. En als je vier kilometer zonnepanelen hebt die zonnestraling binnenhalen, dan probeer ik me niet voor te stellen. Hoeveel wad je kwijt moet. Ja, nou, gewoon alles, al die gigawat moet je kwijt. En ik kan er geen berekeningen aan, daar heb ik niemand anders voor nodig, ik kan er geen berekeningen aan doen. Maar dan heb je een gigantische opvolging. Ik denk veel fout van wat je hebt aan die zonnepanelen. Zeker, maar we zijn net begonnen met dat te testen. Ik weet niet of je daar nog op gaat komen. Ik las dat de StarCloud 1 is net gelanceerd. Onlangs, vorige week of zo, een paar dagen geleden. Met heeft 1 NVidio H100 GPU aan boord. Dat is de snelste chip die ze nu hebben, maar gewoon 1 stuk. En dat is ook met afstand de snelste processor die er ooit in de ruimte gebruikt is. Want nog, maagselijk lopen we in de ruimte altijd een paar generaties achter. Omdat die stralingsbestendig moet zijn. Maar we gaan het gewoon proberen. Dus gaan ze die razendsnelle GPU van Nvidia gebruiken op die StarCloud 1. En dan willen ze ook een ander doel nog daarmee dienen. Ze hebben ook aardopservatiedata die ze dan gaan analyseren. En dan geprocessed data naar de aarde sturen. Want ze willen eigenlijk ook af van al die aardopservatiedata die terabyte naar terabyte naar de aarde moeten sturen. En als we ervan af zien dat we altijd de raw data willen hebben, kunnen we misschien zelfs wel die processing van die data laten gebeuren in de ruimte. En dan alleen maar de engineering data naar de aarde sturen. En dat gaan ze dan proberen met die ene chip. En met dezelfde idee, er is energie en er is koeling. Maar inderdaad bij zulke hoeveelheden energie, als die jij noemt, dat heb ik niet gezien. Dan vraag ik me af hoe je dat in godsamen kwijt kan. Dus problemen genoeg. En wat Luc eigenlijk ook al zei, voor hoeveel data centers heb je eigenlijk ruimte in de ruimte. Als je naast hoeveel er al staat aan data centers op aarde, in polders en zo, en langs zeeën en rivieren en noem maar op, dan weet ik niet of je dat wel kunt matchen in de ruimte. Maar het is natuurlijk een hele grote schilderij, maar of je dan nog sterretjes kunt zien, dat willen wij de astronomen niet beloven. Maar ik las ook al een stuk op LinkedIn van een Fransman die ik volg, die in de rakettechnologie ook zit. En hij zegt ook, maar moet je maar eens kijken, want het is wel leuk met die fusie van die drie grootste Europese ruimtebedrijven. Die hebben dan zes en een half of acht weken groot miljard omzet per jaar. Maar Nvidia heeft een omzet van 130 miljard dollar. En alleen hun R&D-budget is per jaar 12 miljard dollar. Dus hun R&D-budget is al vele malen groter dan de gehele omzet van die drie ruimtebedrijven. En zegt, zodra zo'n speler als Nvidia zich daarmee gaat bemoeien, dan verandert dat het hele industriële schouwspel. Want dan komt er serieus geld beschikbaar. En hij zei natuurlijk net, wat is het vorige week, of zoiets, de grens van, wat is het, 5 trillion? 5 trillion, maar het is 5 biljoen. 5 biljoen, ja, 5000 miljard dollar beurswaarde, dat was het. Dat was het, ja. Dus ja, dan verandert de situatie. En Nvidia begint hier dus inderdaad aan te werken. Interessant. Eens even kijken, wat wou ik daar nog over kwijt. Nou ja, dit soort dingen worden nu dus geprobeerd. En je moet in elk geval het idee van die data centers in de ruimte niet zomaar afschrijven. Want er gaan dingen uitgevonden worden die we ons nu nog niet kunnen voorstellen. Nee, dat is de regel in de levenschap. Nou, zeker in de ruimtevaart. We hadden het over Elon Musk. Die heeft trouwens intussen een Europese mobiele communicatielicentie weten te veroveren. Oh jee. Ja. En Nederlandse Kamerleden maken zich daar ongerust over. Het betreft communicatie om met mobieltjes, rechtstreeks met salarieden te communiceren. Direct naar Starlink. Dat was oorspronkelijk hoorde dat bij Europese bedrijven. Dat was bewust zo geregeld op Europese niveau dat dat naar Europese bedrijven zou gaan. Inmars zat was er één van, de andere ben ik even kwijt. Die zijn in moeilijkheden geraakt. Het is naar Amerikaanse bedrijven gegaan. En één van die Amerikaanse bedrijven is nu weer door SpaceX opgekocht. Met ongerustheid in Europa als gevolg. Musk zet wel eens iets uit als hij slecht heeft geslapen. En dat kun je natuurlijk niet hebben. Die discussie is nu geopend door Nederlandse Kamerleden of we het wel moeten willen. De betreffende licentie die Musk nu dus heeft verloopt in 2027. Dan is er weer hoop. En er is tijd om daar eventuele maatregelen voor te nemen. Dat dat toch in Europese handen weer komt. En hoe worden die licenties verkocht? Wordt het gewoon hoogste bieden of gaan ze dan een regel stellen dat het alleen maar Europese mag zijn? Ik bereidoneer nu dat het wordt toegekend. Want als het naar de hoogste bieden ging dan was het misschien al meteen naar Amerikaan gegaan. Wat ik van het verhaal begreep was dat er bewust voor was gekozen om dat aan Europese bedrijven te geven. Maar oké, hou me tegen. Luc, je hebt vast nog een onderwerp. Jazeker. Jared Isaacman. De naam is vaak rond gegaan hier. Zou NASA-directeur worden. Toen weer niet. Hebben we het vorige keer twee weken geleden niet over hem gehad? Ja, dat zou zo maar kunnen. Maar vertel. Het punt is dat de nominatie weer staat. Op 4 november heeft Trump weer formeel voorgedragen als NASA-directeur. In december vorig jaar had hij dat ook al gedaan. Tot hij in mei vlak voor zijn beëniging ineens persona non grata noemde. Omdat Trump Musk niet meer aardig vond. Ja, precies. De link tussen Isaacman en Musk was ook een sterke. En bovendien, en dat was kennelijk doorslaggevend, heeft Isaacman ook wel eens geld gedoneerd aan de Democratische Partij. Dat kon natuurlijk helemaal niet. Wie was Isaacman ook weer? Een filantroop-ondernemer, miljardair en ook nog verzot op alles wat vliegt. Vloog al twee maanden zelf in de ruimte aan boord van een speciaal... Zelfs als commandant, hè? Jazeker. Hij is gewoon nu astronaut. Ja, inderdaad. Niet zomaar betaalend passagier. Nee, hij heeft natuurlijk heel veel vliegafvraging. Hij heeft waarschijnlijk wel betaald, maar er was niet zomaar passagier. Zeker, er is veel geld in omgegaan. Hoeveel weten we niet precies. Maar inderdaad, twee missies zelf gefinancierd. Inspiration 4 in 2021 en in 2024 vloog hij aan boord van de Polaris Don. Tijdens die laatste maakte hij ook de eerste privé ruimtewandeling. Nou, het is op dit moment niet duidelijk wanneer Isaacman bevestigd kan worden... vanwege de shutdown die er in Amerika is. En ja, dan gaat de klok wel een beetje tellen. Want het wordt dan misschien mogelijk dat de hele serie aan confirmation hearings... opnieuw moet worden gedaan als hij niet voor het eind van dit jaar geïnstalleerd wordt. Dus dat zou wel weer een... Ja, want de scenario was niet doorheen gekomen in april. Ja, eigenlijk, een paar dagen voordat hij bevestigd zou worden... wets en nominatie inderdaad in heeft teruggetrokken. Dus in principe is hij goed begonnen gestempeld. Maar de formele zaken hebben kennelijk ook nog weer met het nieuwe kalenderjaar te maken. Dus dat moet Duffy toch op zij, hè? Ja, precies. Nou, er was de laatste dagen al het een en ander aan ruis op de lijn. Het was bekend dat Duffy, die was aangesteld als interim NASA directeur... Minister van Transport. Minister van Transport, daarvoor Fox-presentator... en kennelijk heel erg happy dat hij als NASA directeur zo vaak op tv verscheen. Er is wat gedoe geweest de laatste dagen. En dan gaat het om een document wat Isaacman kort na zijn eerste nominatie... heeft geschreven over wat hij voor zich zag hoe NASA zich zou moeten ontwikkelen. Dat geschrift is Athena gedopt. En Isaacman heeft dat kennelijk toen duidelijk weer dat hij geen directeur zou worden... het als gesten aan Duffy gegeven van misschien heb je hier iets aan. Nou, Duffy is daarmee de boer op gegaan en die heeft het doorgestuurd naar het een en ander... aan de traditionele industrieën in Amerika om te laten zien van... kijk eens, Isaacman wil heel erg veel richting commercie gaan, dat brengt jullie in gevaar. Met kennelijk de hoop dat hij daardoor door de industrie gesteund zou worden... om langer aan de macht te blijven. Nou, wat het nu een beetje ingewikkeld maakt is dat wij met z'n allen ontzettend zijn geschrokken... van de plannen die er ineens waren rondom NASA halvering van het sciencebudget, geen SLS meer. Er wordt nu gezegd, we kunnen dat document nog niet inzien want het is niet openbaar... dat die ideeën eigenlijk allemaal van Isaacman afkomstig zijn. En dat zet natuurlijk de zaken wel een beetje... Nou, dat zou mij verbazen. Ik heb destijds ergens in april het stuk gelezen wat hij aan de Senaat stuurde... om daar goedkeuring te krijgen en ik was heel bang voor... omdat hij uit de stal van Musk kwam dat hij helemaal niet oké was. Hij was best oké, hij had de hele ambitieuze doelen en woorden voor de NASA wetenschap. Op grond van dat document zou ik niet verwachten dat hij het brein is... achter het halveren van het sciencebudget. Wat er nu uit onbevestigde verhalen komt, schijnt er dan net een beetje een ander licht op. Hij zou ook wetenschappelijk onderzoek eigenlijk commercieel willen laten uitvoeren... en vervolgens de data kopen. Dat betekent dus eigenlijk wel dat van NASA het budget wordt gekort... en wordt overgelaten aan de industrie. Maar wat bij mij gelijk opkomt is dat de medicijne-industrie vooral in Amerika... ook in commerciële handen is. Dat verloopt dan maar niet zo ontzettend prettig. Daar heb je monopolisten en het businessmodel is daarvan hoeveel kan ik ervoor krijgen... en wat kost het nog om te produceren. Dus dat ligt inderdaad wel een beetje ingewikkeld. Maar het is ook een heel belangrijk punt. Wat de basis is van hij wil NASA reorganiseren en vitaliseren. En dat is natuurlijk wel een belangrijk punt. Hij wil fixed price contracts afsluiten met de industrie. Zodat je niet weer een Boeing hebt die een SLS-jarenlang... Of een die meer geld nodig heeft. Ja precies, en een Starliner verprutst en daar iedere keer maar mee geld heeft. Maar durft Boeing dan nog wel opdrachten aan te nemen? Niet zo heel lang geleden gingen er allemaal verhalen... dat Boeing zijn ruimtevaartdivisie wel eens zou willen verkopen. Dat is tegengesproken, maar een erg succesvolle tent is het op het algemer niet. Dat is wel duidelijk. Dat is het model dat wij in ESA hebben. Alle contracts zijn in principe fixed price. Dus we hebben nooit zo'n open contract met op nakalculatie... wat totaal uit de klauwen kan lopen. En toch durft het bedrijf het nog aan te bieden. Maar het is wel zo als ze echt heel erg in de moeilijkheden komen. Dan komen ze zeuren bij ESA of bij hun nationale overheden... of iemand wil bijlappen. En dan is het toch weleens de conclusie dat het ook niet de taak van de ESA... of van de nationale overheid is om zo'n groot bedrijf failliet te laten gaan. Die zijn eigenlijk dan too big to fail in die omgeving. En dan wordt het toch meestal wel een van de compromis. Dus het is formeel fixed price, maar met reason. Er valt over te praten. Je moet dan iets bouwen wat nog nooit iemand gebouwd heeft. Met een lastige specificatie is dat heel moeilijk te calculeren. En het kan tegenvallen. Dan zit er wel meestal een marge, maar het kan ook soms heel erg tegenvallen. Dan wordt er vaak nog wel iets achtergekomen. Dat is in principe wat bowling is overkomen. Wel met die kanttekening dat het bouwen van een maanraket... en het bouwen van een rampteschip wat naar Space Station kan vliegen... dat hebben we toch al een heel aantal keren gedaan. En bowling heeft de bal wel heel erg laten vallen. Dus ik zou er niet zo rauwig om zijn als er wat nieuwe industrieën... echt grote dingen zouden mogen gaan doen. Vroeg of laat zal dat schrijfsel van Isaac Man natuurlijk wel openbaar worden. Het lijkt nu wel vast te staan dat hij de nieuwe naast de directeur is. Ik kan me niet voorstellen dat hij nog een keertje wordt teruggetrokken of weggestemd. En dan wordt het gewoon heel erg spannend wat hij in praktijk gaat brengen van zijn plannen. Oké, dank je wel. Filip? Dan verander ik mijn volgorde. Dan ga ik maar meteen wat zeggen over de commerciële opvolgers van het ISS. Want daar zitten dan die grote bedrijven die... met nu vier kandidaten die proberen een opvolger op commerciële basis te bouwen. En dan die ruimte aan boord van zo'n Space Station inderdaad te verhuren... aan wie je dan maar naartoe wilt. Dat kan een toerist zijn, maar kan ook een space agent zijn. Dat kan een industrie zijn die daar experimenten wil doen. En de kandidaten zijn nu Actiom Space. Dat is het bedrijf waarmee Isaac Man is uiteindelijk. Ook de luchtging Orbital Reef. Dat is een station van Blue Origin, van Bezos. Starlab, dat is NanoRacks. En daar zit ook Lockheed Martin in. En daardoor kwam ik er op. En de laatste is Haven van een bedrijf dat heet Vast Technologies. En die Haven is daar net een demo van naar het ISS gelanceerd. Dat ding kwam daar aan op de verjaardag van 25 jaar onafgebroken mensen op het ISS. Dat was mooi, maar dat is nog niet een groot ding. Maar de leuke demo was eigenlijk van Lockheed Martin. Die hebben een opblaasbare module gemaakt. Bij een Aldi ontwerpen zit wel iets opblaasbaars. Dat kun je dan klein lanceren. En in de ruimte opblazen heb je ineens veel living space. Maar het is wel leuk om daarin rond te zweven. Maar dan kun je natuurlijk niet een schilderijtje aan de muur spijkeren. Of een lab maken met racks. Want die zitten midden in een ballon. Dus dat was eigenlijk altijd een enorm probleem. Maar ze hebben nu voor het eerst een opblaasbare module gemaakt. Met een penetration plate. Dus een hartstuk erin. En dat kunnen ze gebruiken voor een raam. Maar op de plek waar dat vastzit aan de ballon is bij een Efinitie dan een kwetsbare plek. Of ze kunnen er een hatch van maken, een luik, om naar buiten te gaan. Of, en dat is denk ik nog het aller moeilijkste, om een externe robotarm aan het vast te maken. Dan heb je ook nog als die robotarm gaat bewegen met zware massage. Dan heb je hele rare krachten die daar kunnen werken op die plaat waar die robotarm op vast zit. En dan gekoppeld aan een opgeblazen ballon. Maar goed, dat hebben ze gedaan. En ze hebben dat ding opgeblazen. En in de show notes staat een YouTube-filmpje naar de test waarbij ze dat doen. Want ik vind dat altijd heel leuk. De testen blazen ze gewoon zo hard, maar ook tot diep knapt. En deze knapt bij 18 atmosferen. En hij is ontworpen voor vier atmosferen. En je hebt maar één atmosfeer nodig. Je creëert dan binnen één atmosfeer. Dat is gewoon een normale luchtdruk die wij ook hebben. Misschien nog zelfs ietsje lager. Alsof je in de bergen zit. 0,6, 0,7 atmosfeer. En buiten is het nul. Dus je hebt een verschil van één. En dus ontwerpen voor vier. Vier keer zoveel. En pas bij 18 atmosfeer knalde die uit elkaar. Ik kom bij fietsbaantjes op tot 6 atmosferen. En dat is heel hard hoor. Ja, 18 is heel hard. Maar dit is wel een heel spectaculair filmpje. Want ja, gewoon zo hard. Tot die uit elkaar knalt. En dat gebeurde dus bij 18. Dus de conclusie daaruit is uit die test. Ten eerste dat zij dus ietsje verder zijn dan die anderen. Maar ook dat het toch wel kan met die oplaasbare. Dat je daar wel iets aan vast kunt maken. Of een ramen kan zetten. En dat is natuurlijk wel een mooi bewijs. Dat we daarmee op de goede weg zijn. Dat je veel grotere species kan maken. Zonder dat je die in 100 stukken moet lanceren. Als het ISS is groot. Dan heeft het toch weer de inhoud van een Boeing 747. Maar die is met allemaal kleine stukjes aan elkaar gezet. Dus dat kan dan met veel meer in één keer. Dus dat zijn grote kandidaten voor zo'n nieuw station. Voor de rest China misschien. En India heeft een station in de planning. By Haratia Antarik Station. Ooit wel gehoord? Bas, jazeker. Daar hebben we al een paar keer over gehad. 2028 start, 2035 klaar. En Rusland wil ook een nieuwe ruimte station maken. Nou, daar geloof ik eigenlijk niet in dat de Russen het nu nog kunnen. Ze willen het inderdaad. Ze willen de laatste twee modules van het ISS meenemen. En daarmee beginnen. En dat leeft mij twee vragen. Dan eerst, wat doen ze dan met onze Europese robot arm? Die aan die laatste module zit. Gaat die dan mee? Heeft die dan toch een langer gebruik dan tot 2030? Dat zou ik wel heel leuk vinden. Want dat ding wordt inderdaad gebruikt. Hij is vorige week nog gebruikt en twee weken geleden. Ik ben heel blij dat hij in de ruimte is dat hij het doet. En dat hij ook nog gebruikt wordt. En misschien nog zelfs iets langer als die doorgaan. Maar van wie is dat ding? Van de Russen. Hij is van de Russen? Officieel is het eigendom op TS 0 bij de lancering overdragen aan de Russen. En dat was ook voornamelijk een liability-kwestie. Want in die tijd was ESA werd gezien als met hebbende heel veel geld. Rusland hebbende heel weinig geld. Die raket knalt uit elkaar. En er heeft iemand een stuk op zijn dak. En dan zegt hij dat was vast een stuk van die robotarm van die hele rijke ESA. Dus die dient dan een claim bij ons in. Dus wij wilden niet de eigenaar meer zijn vanaf het moment van lancering. En de andere vraag die opkomt is wat gebeurt eigenlijk met al die modules waaruit het ISS bestaat. Het is nu wel een plan om dat ding in de zee te laten storten. Maar misschien is dat een plan voor het hele ISS. Is dat niet zoals het zou gaan? Als de Russen zeggen dat willen wij niet. Want wij willen ons stukje houden. En willen Europa dan zijn Columbus misschien houden? En dat leidde op de vraag van wie bepaalt nou eigenlijk welke modules wanneer. En of het dan in één stuk gaat of niet. En eigenlijk kwamen we tot de conclusie dat weten we niet. Wat ik begrijp is dat er ook bijvoorbeeld bij het toelaten van iemand die een kaartje had gekocht bij de Russen. Om mee te vliegen als remtentourist. Want een aantal keer gebeurd is. Moesten alle partners dat goedkeuren? En ik denk zeker, end of mission, dat zal een gemeenschappelijke beslissing moeten worden. Ik kan me voorstellen dat NASA als de hoofdondernemer van het hele bedrijf niet zo rauwig zou zijn als de Russen er wat van af halen. Want dan heb je alleen maar minder massa terug gelet komen. En de missie wordt dus eenvoudiger. Maar dat afkoppelen is denk ik wel een heel ingewikkeld plan. Dat zeker. Niet gratis zijn. Nee, en bovendien daar zullen heel wat astronauten dan weer remtenwonderingen voor moeten uitvoeren. Want die stukken worden wel aan elkaar gekoppeld. Maar vervolgens zijn er honderden snoertjes en leidingjes tussen de onderdelen aangebracht. Dus dat zou nog een heel circus worden. Daar hebben we vijf jaar de tijd voor. En die neem ik dat die vijf jaar ook best wel nodig zijn. Oké, dank je wel. We hebben nog een kwartier voor misschien wel vier onderwerpen. Ik probeer het kort te houden. Ik ga jullie vertellen over een nieuw supersonisch vliegtuig. Wat doet dat in Space Cowboys nou? Het is een gezamenlijk project van Lockheed Martin en NASA. Precies. De X-59. Ik zal jullie meteen vertellen. Hij heeft niet supersonisch gevlogen. Hij heeft wel gevlogen. De test heeft uitgewezen dat het ding veilig kan vliegen. En hij heeft dat een uur lang gedaan. Hij kan zelfs landen. Gelukkig maar. Dat is gelukt, ja. Het is een nieuw model. Iedereen herinnert zich natuurlijk het uiterlijk van de Concorde. Met zijn spitsen neus. Maar verder ja, gewoon een... Heeft iemand van jullie weleens in zo'n ding gezeten? Nee, helemaal genoeg niet. Ik één keer, dat was heel grap. Ja, klein kabine. Het was een hele smalle buis. Maar verder een redelijk normaal vliegtuig. Driehoekig van vorm enzovoorts. Dit ding heeft vooral een hele lange neus. Hij is 30 meter lang. De spanwijd is 10 meter. En de neus is 10 meter. Dus die is een derde van de lengte. En de bedoeling daarvan is om de sonic boom te verzachten. Ik zit te nadenken, hebben we in het Nederlands eigenlijk een woord voor die sonic boom? Ik herinner me alleen de geluidsbarrière. Er gaat een vliegtuig door de geluidsbarrière. We hebben geen naam voor die klap, volgens mij. Maar dat was een geduchte klap altijd. En vliegtuigen mogen niet supersonisch vliegen boven Europa. Mogen niet supersonisch vliegen boven de Verenigde Staten. Je mag alleen supersonisch vliegen. Trouwens civiele vliegtuigen mogen alleen boven zee. Militairen mogen eventueel wel onder bepaalde omstandigheden enzovoort. Maar de bedoeling van dit vliegtuig is dus om de sonic boom te verzachten tot een sonic thump. Een sonic plof, zal ik maar even zeggen. En dat moeten ze dus nog verifiëren, want hij heeft nu nog niet supersonisch gevlogen. De motor zit bovenop in plaats van onder. Dat zorgt ook voor dat de schokgolven die wel ontstaan, die gaan naar boven en niet naar beneden. Want die hebben we dus niet. En een grappig detail, hij heeft geen raampjes. Waarom niet? Het zal constructief eenvoudiger zijn. Maar wanneer je een glazen raam zo zou construeren dat de stromlijn een beetje handhaafd, dan is het onder zo'n hoek dat je er eigenlijk niks meer door kan zien. Dus dat kun je net zo goed niet doen. En het gaat nu via camera's. Dus de piloot ziet op een scherm wat er zich buiten afspeelt. Misschien wel verschillende schermen, dat weet ik even niet. Dat zou dan de eerste keer zijn, zoals ik weet, dat die discussie gewonnen wordt door de scherm- en cameraadepten. Want we hebben heel vaak discussie gehad over bij de Lunar Gateway, dat de ruimte soms om de maan moet draaien. En bij de Ride Staff, helemaal in het begin, bij al die capsules en zo was het raam. En tot nu toe hebben we elke keer de mensen gewonnen die vonden dat je met je eigen ogen moest zien, zonder elektronica daartussen, omdat dat toch meer vertrouwen en psychologisch belangrijk was. Dit is nog maar een testvliegtuig. Ja, precies. Maar er is een civiele tegenhanger. Boom, dat is de bedrijfsnaam, die is bezig aan de Overture, een soort kleinere concorde. En daar is dezelfde keuze gemaakt. Het was eerst niet te zien in op een gegeven moment aangepaste artist-impressions over waar je de cockpit verwacht. Er zat een zwarte streep geschilderd en uiteindelijk werd duidelijk dat er ook geen ramen in zitten. Vanwege die vorm, die hebt zo'n lange neus, daar kan je niet overheen. Dus misschien is het wel een engineering-ontwerp-nootzaak. Oké, wat kan ik je nog meer vertellen? Hij heeft gevlogen met 240 miles per hour, dus zeg eventjes 350 km per uur, of daarom trend. Die toekomstige test gaan ze die snelheid opvoeren, ze gaan de hoogte ook opvoeren, net zo lang tot ze die supersonische snelheid bereiken, die zoals jullie willen weten, afhankelijk van de luchtdichtheid, de hoogte en de temperatuur. En ze willen ook dan, als het eenmaal zo ver is, over verschillende gebieden in de Verenigde Staten gaan vliegen, die wel bewoond zijn, daar zullen ze dan wel een uitzondering voor krijgen. En dan gaan ze polls houden, om uit te zoeken hoeveel dit mensen irriteert. En misschien hoe weinig, hopelijk. En ook die booms gaan ze variëren, misschien een beetje meer booms, en kijken wat mensen daarvan vinden, en een beetje minder booms. En dit allemaal, even rekenen, 78 jaar na de eerste supersonische vlucht van Chuck Yeager. Ja, het is een hele tijd echt uit de gratie geweest. Wat ik net noemde, die Boom Aerospace hebben ook een klein testvliegtuigje gehad, wat al wel supersonisch heeft gevlogen. En ik weet niet precies hoe ze het voor elkaar hebben gekregen. Ja, dit is meer luchtvaart dan ruimtevaart natuurlijk, weet ik wat, mind of van af. Daar schijnt inderdaad die supersonische knal niet of nauwelijks aanwezig te zijn geweest. Het is te doen. En voor sommige mensen is het natuurlijk heel erg aantrekkelijk om in een paar uur over de oceaan te gaan. Juist, dat wil ik maar zeggen. Vluchttijden, in de boete van die talen vluchten, kunnen halveren dan. En heb je nog gecheckt of u in het Engels ook een soortgelijke uitdrukking bestaat als een lange neus maken? Ik kan het zo gewoon niet. Nee, ik ook niet. Ook je nose uit misschien. Nee, nee, nee. Nee, nee, nee. Nee, nee, nee. Oké, nou. Luc? Ja, nou, groot onderwerp wat we dan toch eventjes kort gaan doen. Sinds NASA openlijk zorgen, openbaar, de richting SpaceX over de stand van zaken rondom Starship. Ze zeggen, nou, ontwikkeling gaat niet snel genoeg, halen we die maanlanding wel? Laten we ook Blue Origin maar aan boord halen om met een voorstel te komen voor een maanlanding. Nou, dan zint het hem allemaal helemaal niks, laat hij merken op Twitter. Wie zo? Nee, nee, Musk. Oh, Musk. Ik neem het eigenlijk niet uit. Ja, nee, Musk is daar niet zo van gediend. Hij heeft een hele uitgebreide update op de website van SpaceX gezet. Met een opzomming van wat er allemaal al ontwikkeld is en zo goed als klaar is rondom Starship. En hij heeft gezegd van, ja, misschien moet Starship de whole trip to the moon doen. Dat zou kunnen. In plaats van? In plaats van overstappen op Orion, vliegen naar Gateway. Oké. Nou ja, de versie van Starship die uiteindelijk op de maan moet landen, kan alleen niet terugkeren in de aardatmosfeer. Andere versie, geen hitteschild, heeft hier met gewicht en dat soort zaken te maken. Maar je zou je wel kunnen voorstellen dat je in één keer vanaf de aarde lanceert, naar de maan vliegt, naar land, terugkeert naar een aardbaan, dan overstapt in een Crew Dragon en land. En onderweg moet je dan wel stoppen in de aardbaan om flink bij te tanken. En dan zelf nog een keertje doen in een baan om de maan. Het punt is dat- Het is zo omslachtig allemaal. Ja, het is ontzettend omslachtig. Je blijft er inderdaad zitten met van, het is een gigantisch schip, wat veel te groot is om hooguit vier mensen naar de maan te brengen. Ik denk dat Musk echt nog een flinke kluifstraan zal hebben om dat te gaan aantonen wanneer dit echt de manier is waarop we het moeten doen. Dat komt ook omdat die al ontworpen is voor Mars eigenlijk. Precies. Want het is zo groot omdat die ook voor 90% uit brandstof bestaat. Dus die brandstof is voornamelijk nodig om de brandstof naar boven te krijgen. Dat is een hele grote plaatje. En in het geval van Mars is het slim om met je eerste landing gelijk een soort basis te hebben. Er zijn de eerste plaatjes door SpaceX vrijgegeven van hoe de binnenkant van die lunar space starship eruit zou zien. Dat is een gigantische grote lege ruimte. Dat is natuurlijk lekker als je straks twee jaar op Mars moet verblijven. Het gelende is dat Musk niet veel verder is gegaan dan van nou, starship moet maar all the way vliegen. Verder geen technische details over gaan uit. Maar ja, in principe zou het kunnen. Dus ook meer van eerst roepen dat het kan. En dan kijken of dat inderdaad zo is. Nou ja goed, hij zal de hete adem van Blue Origin best voelen. Deze dagen staat een tweede exemplaar van de New Glenn raket op het startplatform. Die raket gaat een grote rol spelen in de diverse landers die Blue Origin voor NASA aan het ontwikkelen is. Aan boord van New Glenn nummer 2 zitten notenbenen 2 satellieten die richting Mars gaan. Precies de ultieme droom van Musk. We zullen zien waar dit op uit gaat komen. Oké, Filip? Ik ging iets zeggen over aardobservatie. En de vraag eigenlijk voor mijzelf van waarom interesseer ik me nou ineens voor aardobservatie. Legitieme onderwerp hoor. Ja, dat zeker. Maar het is enorm nuttig. En het is bedreigd ook doordat Amerikanen dat nu steeds meer nonsense gaan vinden. Maar voornamelijk omdat ik in een event over aardobservatie in de SpaceXpo werd gevraagd te spreken vorige week. Er gebeurt van alles in dat Copernicus programma. Het Europese programma dat door de EU betaald wordt en door ESA uitgevoerd. Met die Sentinel aardobservatiesatellieten. We hadden gisteren een lancering van Sentinel-1D op de Ariane 6. En dat is eigenlijk ook al weer bijzonder. Want ik was altijd enorm liefhebber van de ontwerpstrategie van Musk. Je lanceert gewoon iets en dan gaat het mis. En dan kijk je hoe je het kunt verbeteren en doe je het nog een keer. Maar die Starship is nu al 11 keer geweest. Die strategie werkte bij de Falcon 9 heel erg goed. En bij de terugkerende trappen bij de Starship werkte het wat minder goed. En de Ariane 6 is nu gewoon weer prima gegaan. En is ook niet uit elkaar gespat op de lanceringen. Tot nu toe ook niet. Misschien dat die waarheid toch wel ergens in het midden ligt. En we hebben net dus die Sentinel-1D gelanceerd. Op 21 november komt nog Sentinel-6B. Dat zijn waanzinnige satellieten. Die 1D kijkt met hoogresolutie naar het oppervlak van de aarde. En kan communiceren met Galileo. Dat konden de vorige nog niet. Kan waanzinnig precies ook werken. Kan ook schepen identificeren met een 20 centimeter nauwkeurigheid. Dan vraag ik me af of dat voor een auto misschien interessant is. Maar voor een schip is dat wel heel nauwkeurig. Prachtig ding. Kan zien of de deur openstaat van de kajuit. En die 6B kijkt naar het zeniveau. En daar staat een plaatje in de show notes van de Eumet-stad grafiekjes. Van hoe het zeniveau stijgt over de afgelopen jaren. Vele jaren. En die stijging versnelt. Dus als je op zo'n klein archipel-eilandje woont. Dan kan ik me voorstellen dat je daar je zorgen over gaat maken. Toevaloe en zo. Maar het event van vorige week ging over het Copernicus dataportaal. En dat wordt gebouwd door T-Systems. Dat is het dochterbedrijf van Deutsche Telekom. Hun technologiebedrijf. En dat is inderdaad geweldig. Ik had al eerder bij de zon-solar orbiter. Al die zonneding had ik er al eens mee gespeeld. Met zoiets dergelijks. En nu met dat aardappelswad. Je kunt selecteren, want ik wil die satelliet zien. Ik wil dat instrument zien op die satelliet op die dag. En dan krijgen we al die data. En razendsnel ook. Ik heb begrepen dat ze ook een bedrijfje hebben gevonden. Die hebt het plaatje gespecialiseerd. Voor elke pixel in jouw plaatje genereert hij wat daar zou moeten komen. En als je dan een nieuw plaatje wilt, doet hij dat weer opnieuw. Maar hij gaat dus niet al die aardappelswad naar jouw computer laden. En dat is dan kennelijk het geheim. Dat je heel snel je plaatje krijgt. Niet dat je iets selecteert. Dat je dan 3-4 uur moet wachten tot je eindelijk al die data hebt. Hier krijgt het pixels van niet te ruur laten. Ja, precies. Want in de platform van Copernicus zitten er nu 90 petabyte data. En 90 miljoen gigabyte. En dat wil je niet allemaal hebben. Je wilt gewoon alleen maar je plaatje hebben. Dat betekent dat als je een ander plaatje wilt, je dan weer heeft. Maar het is eigenlijk prima. Prima. En als je dan kijkt naar de eisen. En die wil raw data en afgeleide data. Dat het bruikbaar is en beschikbaar voor iedere belastingbetaler. Moet ik snel zijn, gebruikersvriendelijk. En weet ik het allemaal. En dat blijkt zo allemaal te werken. Maar het allerbelangrijkste wat werd aangesneden in dat symposium. Was de data-soevereiniteit. Dat Europa dus zelf die data moet hebben. En dat is echt wel een enorm probleem. Ze werden helemaal weg van die situatie. Dat ieders bedrijf bij Microsoft, OneDrive of bij Google of Amazon. Al van data heeft staan. En dat je maar nooit weet of je die volgende week nog steeds hebt. Of dat het misschien uitgezet is. Dus voor een groot deel ging dat symposium daarover. En daar waren dus een aantal hele grote spelers bij. Ook Nvidia was daar ook. En die kondigde, dat werd daar al gezegd. Maar twee dagen later, of zo kondigde het officieel aan. Dat ze een AI-datacenter in München gaan stichten. Met 10.000 van die razendsnelle Nvidia GPU's. Waar je dan AI kunt het ding kan laten uitdrukken. En je chat-GPT of wat voor een applicatie. En ook kan dan daar rekenen en zoeken. En zo moeten wij in Europa een beetje die achterstand langzamerhand gaan inhalen. Het was eigenlijk, ja, het was een heel heel interessant symposium. Ik heb er met plezier wat meer bestudeerd. Omdat je ook al die aardappelsuatiesatellieten en die portalen. Hoe dat nou eigenlijk werkt. Ik moet zeggen, ik was er wel onder de indruk. Dat je niet alleen satellieten moet lanceren. Maar je moet ook je grondsegment goed op orde hebben. Dat is eigenlijk minstens zo belangrijk. Oké, nou, mijn laatste onderhulp zal ik even heel kort houden. Want ik wilde terugkomen op 3I Atlas. Onze bezoeker uit een verre en vreemd zoncelsel. Het bijzondere daarvan is dat de helderheid daarvan. Naarmate die dichter bij de zon komt. Snellere toe neemt dan verwacht. En dat is niet zomaar van goh, dat is een klein beetje helderheid. Nee. Borisov, de vorige vreemde bezoeker. Die werd even heel, ik sla het even helemaal plat hoor. Als die twee keer dichter bij de zon kwam, werd hij vier keer helderder. Normale koumeten doen dat iets radicaler. Die doen dat met de derde of vierde macht. Dus twee keer zo dicht bij de zon. Dan zijn ze acht of zestien keer zo helder. 3I Atlas doet het met de macht zeven en een half. Dus twee keer zo dicht bij de zon. Ongeveer 200 keer zo helder. En er zijn theorieën over hoe dat zou komen. Die sla ik over, want niemand weet nog welke theorie ook maar in de verte deugt. Moeilijkheid daarbij is bovendien dat hij nu achter de zon zit van ons uit gezien. Dus hij is eventjes uit beeld. Maar ook missies nodig ver buiten de aarde om dit vast te stellen. Binnenkort komt hij achter de zon vandaan. En dan zullen we merken of hij nog weer helderder is geworden. Of dat het juist weer terugloopt. En dat zal helpen om uit te vinden welke van die theorieën een beetje duigt. Maar het is leuk om dit in ieder geval te rapporteren. Omdat je zo'n ding niet vaak ziet. En wat je hierover kunt leren, moet je proberen te leren. Want het verwerkt niet over wat er aanwezig kan zijn in andere zonnecellen. Dus beter om te leren dan te speculeren. Want ik zag allemaal artist-impressions van retetten aan de achterkant. En raampjes die erin zaten. Dus ja. De school van Evie Loeb. Ja, precies. Oké, dus dat was het. Ik dank Luc van den Abeelen. Ik heb nog twee nabranders. Anders komen we met je nabranders. De eerste nabrander, dat hebben we het al eerder over gehad. Over de verhuizing van de Discovery Space Shuttle van het Smithsonian. Naar Houston, wat de Texanen graag willen. Ja, wat gebeurt daar? Dat is nu helemaal losgebrand. De website die in de showcase staat... The battle over special discovery keeps getting crazier. En er zijn allerlei rechtszaken. Want de Smithsonian is nu aan het lobbyen tegen degene die dat willen. En nu beweren de Texanen dat je niet mag lobbyen tegen beslissingen van het congres. Of voor die het niet mag beïnvloeden als overheidsinstelling. Maar de Smithsonian zegt dat dat ding van ons is. En hij is aan ons gegeven in 2012. Het ding is gewoon van ons, waar heb je het over? En allerlei interessante verwikkelingen zijn er ook. En het belangrijkste is waar ze zeggen dat het zo'n 150 miljoen dollar kost. Maar ze zijn het meest bang dat die stuk gaat onderweg. En als je het nooit haalt in zich geheel... En als het totaal stuk is, dan is het een voorbeeld van de destructieve karakter van de regering. Zo wordt dat dan genoemd. En dat was heel leuk om te lezen. Maar de andere, daar zei ik in het begin, wat nou het leukste is, dat gaat over asterix. Oh ja, dat is waar, had je het geloofd. Ik ben enorm liefhebber van stripvader, maar ook liefhebber van kuifje. Ik werk in de ruimte, dus ik was altijd heel geïnteresseerd in de raket naar de maan. En de man op de maan, prima. Maar nu las ik de laatste nieuwe asterix en die speelt in Portugal. En dat is heel erg leuk, ze nemen voortdurend al die Portugese nu in de maling. Maar er is op een gegeven moment ook een orgie bij de Romeinse vertegenwoordiger van... De vertegenwoordiger van Rome, dus de gouverneur in Lisbon. En er gaat een enorme grote orgie en ze zeggen, ga ik iedereen die er toe doet, alle rijke mensen hier, die ga ik allemaal uitnodigen. En dan heb je een orgie met een hele dikke gouverneur in een zwembad en allemaal trosse druiven. Een van de mensen die die uitnodigt is de Monnie Monnie Monnie Mix. Dus allemaal hele rare namen hebben ze bedacht. Maar er is ook een manier, Elon Musk wordt ook uitgenoten zonder kaal. En daar werd natuurlijk meteen naar gevraagd, ook naar die auteurs. Want Koscini en Udezo zijn allebei overleden, dus nieuwe auteurs. En zij ontkennen nog bevestigen dat die consul gemodelleerd is naar meneer Trump. Nou, krijg jij je eigen conclusies. Het is zeker een aanrader om dat even te lezen. Oké, nou, deze reclamespot voor afsprekend. Ik kan me het best wel door de beugel. Luc had ik al bedankt, dankjewel Philippe Schoonejans. Mijn naam is Herbert Blankesteijn. Bedankt voor het luisteren naar Space Cowboys. Geniet ervan na en doen wij in elk geval wel. En dan heel graag tot over twee weken bij de volgende bij nummer 186. Dag allemaal.