NASA wil niet afhankelijk zijn van SpaceX, heropent inschrijving

Dit is een BNR Podcast. Hartelijk welkom bij Space Cowboys nummer 184 en welkom Jeffrey Bout. Hallo. En welkom Luc van den Abeelen. Hallo. Hallo allemaal. Even een kort overzicht van wat we gaan doen. Luc, wat is jouw leukste onderwerp vandaag? Europa lijkt nou toch een beetje door te krijgen dat ze echt aan herbruikbare raketsystemen moeten gaan doen. En er is een nieuw initiatief. Oké, Jeffrey. Ik aardig dat we straks hebben over de Plato ruimtesonde die bij Estec in Noordwijk is aangekomen. Oké. En ik wil het met jullie hebben over onder andere over het Artemis programma en wat daar nou weer aangesleuteld is. En welke aflevering spreken we vandaag? Het is aflevering 184. Oké. Wie wil eerst? Luc, jij bijvoorbeeld? Ja, helemaal goed. Nou, dat herbruikbare bewaarging nog eventjes. Laten we eerst gewoon de administratie eventjes afwerken. Starship 11 heeft gevlogen. Oké, dan sluit ik daar straks op aan. Dat is leuk. Ja, het is minder groot nieuws dan dat dat bijvoorbeeld nog een jaar geleden was. Maar niettemin wordt toch nog even een hoofdstuk in het Starship-boek afgesloten. Omdat dit de laatste vlucht was van versie 2 van Booster en Schip. Daarbij is dit hoogstwaarschijnlijk de laatste vlucht van dit jaar geweest. Dus we moeten nu oncharacteristiek lang wachten op de volgende vlucht. Maar in ieder geval is deze goed verlopen. Het was ongeveer een herhaling van vlucht nummer 10. De Booster was alweer een reedsgevlogen Booster. Die heeft eerder op de 8e testvlucht gevlogen. Die deed het prima. Hij is netjes geland in de Golf van Mexico. Dat was de bedoeling. Golf van de pad? Ja, nee, ik blijf hem gewoon lekker de Golf van Mexico noemen. Nu kom ik helemaal Amerika niet meer in. Maar niettemin, ze zijn altijd nog een beetje voorzichtig met die Boosters. Want ook bij deze missie werd er net weer eventjes iets anders geschakeld met de motoren. Om een ander vluchtprofiel te vliegen. En dat doen ze dan liever niet bij het opvangen van zo'n eerste trap. Zodat ze wat meer flexibiliteit hebben. Dat is allemaal wat veiliger. Ook werden op deze vlucht weer 8 Starlink simulatoren over boord gezet. Pakketten die zelfde omvang en gewicht hebben als operationele Starlinks. Om inderdaad die deployment een beetje te testen. Echte, dat durfden ze nog niet? Nou ja, het heeft niet zoveel zin omdat het schip een suborbitale baan beschrijft. Dus ze komen sowieso niet in een hogere baan verbranden. Gewoon weer zonder veel rommel achter te laten. Bij de vorige testvlucht ging er bij die deployment toch nog wel iets mis. Ze raakten de kant van die brievenbus waardoor ze naar buiten worden geschoten. Dat systeem is wat aangepast, dit keer ging het allemaal vlekkeloos. De herstart van een van de Raptor motoren ging goed. Een oefening van wat ooit de de-orbit burn moet gaan worden. En vervolgens plonsen ze het ding ook netjes in de Indische Oceaan op het punt waar ze hem wilden hebben. Wel nadat hij een ander parcours had gevlogen. Hij maakte eerst een bocht naar links en kwam een beetje naar rechts terug. Dat is precies hetzelfde parcours dat ze straks moeten gaan vliegen. Als ze Starship, het ruimteschip zelf ook gaan opvangen met die vangarmen van de lanceren. Dat zegt wel, hoor ik, weer nieuwe dingen gedaan. Ja precies. Daarbij kwam het ding weer griezelig op het punt terecht waar ze nog verwachtten. Er lagen allemaal boeien met camera's. Er was een drone die verschrikkelijk mooie beelden weermaakte. Dat vind ik alleen al mooi dat ze inderdaad, doordat de camera's daar zijn, dat ze bewijzen dat het een goede plek is. Ja precies. Heb je het dan ook live gezien weer? Nee, nee. Ik geloof dat de losring op tien over half twee was. Ik vind het niet al gaan blijven. Nee, nee, precies. Daarna is het gewoon weer een werkdag voor me. Dat heb ik dit keer maar... En jij eigenlijk? Nee, nee, nee, precies. Dus door het routine, ik hoor het al. Op die mooie plaatjes was wel zichtbaar dat dit keer het hitteschild niet heel erg oranje was gekleurd. Zoals dat de vorige keer was ten gevolge van het gebruik van een metalen testhitteschildje. Maar er zaten toch wel weer wat flinke gaten in het hitteschild. Nou is het moeilijk te bepalen of dat nou schade is die ze niet verwacht hadden. Want SpaceX is heel ruim met het testen tot op het randje van de structuur van... En of het schade is die problematisch zou je zeggen? Precies, inderdaad. Er worden op allerlei plekken wat hitteschildregeltjes verwijderd om te kijken wat er gebeurt. Dus echt puur experimenterend geblasen. Wat wel opvallend was dat tijdens de reentry het doorbranden van die flaps niet of nauwelijks zichtbaar was. Dus het lijkt er wel op dat daar goede vooruitgang is geboekt. Nou moet eigenlijk in mijn ogen volgend jaar, 2026, een doorbraakjaar worden voor het Starship systeem. Ze willen voor het eerst een schip daadwerkelijk in een baan om de aarde brengen. Ze willen gaan zien of ze twee Starships elkaar kunnen koppelen en brandstof overpompen. Exact. SSL voor de inzet in het Artemis-programma. En dat zal dan waarschijnlijk al vroeg in volgend jaar gaan gebeuren. En dat ze een Starship ook zien op te vangen. Maar dan moet eerst dat model 2 of 3, wat was het nou? Die moet dan eerst weer... Ja goed, ze zijn al stevig aan het bouwen. Het is een enorm industrieel complex wat daar in Boca Chica is ontstaan. En er worden daar boosters en schepen gebouwd alsof het broodjes kaas zijn. Dat is echt ongelofelijk. Een ander dingetje wat nog invloed heeft, zeker op hoe alles in beeld gaat komen, is dat platform 1, waarvan tot nu toe alle Starships zijn gelanceerd, dat is gesloten. Ze gaan nummer 2 in gebruik nemen. Dat is anders van ontwerp. Het hele opvallende bij pad 1 was dat de hele raket op een soort krukje stond met zes pootjes. Een enorme nadeel daarvan, eigenlijk alleen maar voor cameramensen en fotografen, is dat alle uitlaatgas en ook het stof vanuit die lanceerpositie alle kanten opstoof. Dus waar je ook ging staan met je camera, er kwam altijd een enorme stofwolk tussen jou en de raket. Dat is anders bij het ontwerp van dat nieuwe platform. Daar is echt zo'n flame trench gebouwd die alle gassen naar één kant wegstuurt. Dus ik denk dat de plaatjes in ieder geval veel mooier gaan worden. Daar wordt aan gedacht. Ja precies. Dat ontwerp wordt ook gebruikt bij de platforms die op het ogenblik op Kennedy Space Center worden gebouwd. Dat is ook een beetje zoals het gewend was van de Saturnus-5 raketten. Ja precies, de shuttle ging ook altijd netjes naar de zijkanten, waardoor je heel goed zicht had op het geheel. Het wordt de komende maanden even stil rond Starship. Op andere manieren, dat gaan we straks ook nog wel doen, komt er Noveljaren te spraken. Voor Musk blijft het uitgangspunt achter Starship naar Mars. Hij vindt de maan eigenlijk allemaal maar bijzaak. Maar zoals we zo zullen bespreken, is er wat storing op de lijn tussen Musk en NASA. En of hij nou zonder NASA ook al die Marsplannen kan gaan verwezen, dat vraag ik toch een beetje te betwijven. Dus het worden nog spannende tijden. Ik heb nog een vraagje. Je vertelde net over hoe de afgelopen missie hier ging. Dat de Starship op een perfecte plek bij die boeien terechtkwam. Ik denk dat ik niet de enige ben die zich af en af... Waarom laat ze het maar niet gewoon ergens landen op een zandbank of zo, dat je hem tenminste gewoon meer of meer kan redden? In plaats van, plop, dan ligt hij weer in de zoos. Het ding is niet meer gebouwd om te landen op pootjes of zo. Daar heb je die lanceertoren voor nodig. Hij is helemaal ontworpen om met die chopsticks te worden opgevangen. Dat is de enige methode die je nog kan. Precies. We hebben natuurlijk die serie gehad dat het Starship zelf onafhankelijk werd gelanceerd, tot 10 kilometer hoog gingen, om die flipmaneuveren en de landing te oefenen. Die exemplaren hadden inderdaad uitklapbare pootjes. Dat heeft dit ding helemaal niet meer. Daar kun je nog niet op een plek leggen. Ik heb die film ook gezien. Hij raakt ongeveer het water en dan zeggen ze, nou, oké, we zetten de motor uit en hij valt zo langzaam op z'n kant. Als je dat op een gebied doet waar, laten we zeggen, 5 meter water staat, dan kan iemand plop zo daar neervallen en dan kun je hem nog onderzoeken. Hoe is dat nou? Ik denk toch wel een hele veilige keuze. Ergens midden in de oceaan heb je geen enkel risico dat je iemand of iets raakt wat je niet wil raken. Je hebt natuurlijk ook nog brandstofresten. Precies. Je ziet het zowel de booster als Starship, die kantel om en explodeert direct. Dus als je doet wat Jeffrey voorstelt, dan heb je eigenlijk alleen maar een probleem. Namelijk, wat doen we met deze stalenpijp met ontploffeermateriaal? Ook dat. Op deze planeet gaat de aanwezigheid van land en de aanwezigheid van mensen maar al te vaak samen. Dus ja, nul risico nemen in dit stadium in ieder geval. Oké. Nou, met jullie wel nemen als men een pc ook wil nemen. Ja, zal ik het hierover nemen? Want dat is wel pikant afgelopen week. De NASA heeft in wezen het vertrouwen in SpaceX opgezegd. Ja, dan komt de nederpartij ook wel opnieuw. Ja, en deed dat bij Monde van Shandaffi, die als jullie weten minister van Transport is en het leiden van NASA erbij doet, vooralsnog. En ze hebben het contract dat met SpaceX bestaat, hebben ze opengebroken. Dat wil zeggen, meer in detail, ik heb dat even nagekeken. Ze hebben de beatprocedure heropend. Voordat nu ook andere partijen mee kunnen bieden voor het ontwikkelen van een announceersysteem voor een reis naar de maan. En met de duidelijk suggestie dat Jeff Bezos met Blue Origin wel zou kunnen zijn dat die daar een duidelijke kandidaat voor is. Dat is eigenlijk in de praktijk ook de enige andere kandidaat. Ja, die zijn al bezig natuurlijk met een onbemande versie van een maanlander te bouwen. Die zou misschien volgend jaar al kunnen vliegen. En er gingen al wat langer de verhalen van, ja, misschien kunnen we die ombouwen en gelijk voor een bemenste lander. Dat is die Mark 1 lander die jij bedoelt. Maar was er niet zoveel jaren geleden al een hele soop over, dat Bezos boos werd. Dat is een heel gewikkeld verhaal. Dat hij het aan tocht nog kreeg toen een trans. Dat is aan de hand geweest. SpaceX heeft het contract gekregen voor het ontwikkelen van de raket. En de Orion lander van NASA zelf moest daar oppassen. En Amazon, sorry Amazon, ik zeg Jeff Bezos, Blue Origin heeft vervolgens een contract gekregen voor een eigen lander die pas voor later in aanmerking komt. Namelijk in de jaren 2030 wordt verwacht. Een grote thing, die grote bollen die er op zaten. Dus ze hebben allebei wel een positie. En kunnen daar vandaan allebei natuurlijk ook wel hun koers wijzigen. En het idee is nu dat Blue Origin best wel wat meer kan doen. En daar wordt nu naar gehengeld. En de reden is dus dat SpaceX achterloopt. Er werd nog beweerd dat in 2027 wel een bemanne reis naar de maan zou kunnen worden gehouden. Nou, jij hebt net verteld, Luc, dat het testen van dat bijvullen in de ruimte... Ja, precies. Dat dat volgend jaar pas gaat gebeuren. Vanaf nul beginnen. Nou, een daadwerkelijke reis naar de maan met mensen erin in 2027. Nou, iedereen begrijpt en Jean Lefinu dus ook, dat dat niet gehaald gaat worden. En zelfs 2029 daar twijfelt hij aan. Dus er moet extra inspanning gedaan worden. Want, en dat heeft hij ook expliciet gezegd, dat vond ik wel grappig toch, pikant. Niet alleen willen ze de Chinezen voor zijn. Maar hij zei ook met zoveel woorden, de president wil dat het nog in zijn termijn gebeurt. Ja. Dat is toch wel erg plat, hè, dat ze dat met zoveel woorden... Zijn we daar nog verbaasd op? Nee, iedereen wist dat. Maar dat het gezegd wordt vind ik toch wel speciaal. Ja, precies. Nou ja, dit geheel is... Ik heb het achter deze microfoon wel vaker gezegd, dat ik het niet zou gebeuren dat... de Human Landing System versie van Starship de eerste mensen op de maan gaat brengen. Dus het is niet verrassend, maar wel opmerkelijk. Want NASA doet dit niet heel vaak. Midden in een programma in Eindhoven Koers veranderen. En trouwens, het contract met SpaceX wordt dus niet opgezegd of zo, hè? Nee, want ze hebben dat contract niet geschonden. Er zijn nog geen doelen niet gehaald. Er is alleen geen vertrouwen dat ze dat wel gaan halen. En er wordt nu dus een derde partij uitgenodigd om ook mee te gaan doen. Dat is ongeveer waar het om ging. Nou ja, het is, zoals gezegd, waarvan we weten dat men goed aan het knutselen is, is Blue Origin. Er gaan ook wel verhalen van Lockheed Martin dat hij heel erg onder water toch ook iets in een schuurtje aan het doen is. Nou, die hebben zelfs gezegd. Architechnica, een van mijn favoriete media, ook op het griep van Ruin Te Vaart, hebben Lockheed Martin even gebeld. En Lockheed Martin zegt dat ze er klaar voor zijn. Ja, oké. Nou ja, dan hebben we natuurlijk nog wel over binnen drie jaar bouwen, lasseren en geslaagd doen landen op de maan. En daar geloven we nog steeds niet in, toch? Daar geloven we nog steeds niet in. En daarover dan? Is er al iets bekend over wanneer die tweede testlanseringen van Blue, hoe heet dat ding, zie je? Van New Glenn? Ja, men gaat ervan uit dat dat nog dit jaar kan gebeuren. Het punt daarbij is toch ook wel dat iedereen wel zoiets heeft van nou, dat duurt dus knap lang tussen eerste en tweede vlucht. Ja, dat vermindert het zelfvertrouwen van Blue niet, want die gaan er dood gewoon vanuit dat de volgende raket, dat ze daar de eerste trap succesvol van kunnen bergen. En daar is al een payload voor vastgesteld voor zijn eerste hervlucht. Dus ja, nou ja, we moeten natuurlijk wel zeggen, eerste poging van Blue om iets in een baan om de aarde te brengen, lukte. Goed, die landing dan niet. Dat hadden ook niet zo ontzettend veel mensen verwacht. Dus ja, tweede lansering wordt waarschijnlijk met nog veel strakker aangeknepen billen bekeken dan de eerste. Iets heel anders is trouwens, dat als dit gedaan zal worden, als Blue Origin hierbij wordt ingeschaakt, dan is er een hele hoop meer geld nodig. Dan praat je over miljarden die ergens vandaan moeten komen, terwijl NASA al met een procentje of 50 is uitgekleed. Ja, precies. Nou ja, er gebeuren dingen die dus inderdaad heel erg zichzelf lijken tegen te spreken. Aan de ene kant moeten ze verschrikkelijk bezuinig, aan de andere kant moeten ze ineens een hele hoop extra inspanning leveren om Trump tevreden te houden en de Chinezen te verslaan. En dat hebben we hier twee weken geleden volgens mij, was jij hier toen ook, Luc, hebben we het daarover gehad. De wetenschap wordt achtloos aan de kant geschooven en alles wat de president in een goed daglicht kan stellen, daar is onbeperkt budget voor. Dat is waarschijnlijk wat we gaan meemaken. Daar lijkt het wel op. En nou ja, hier en daar worden er toch wel wenkbrauwen behoorlijk gefronst van, moeten we dit nou doen? Ja, we moeten dit nu doen, inderdaad, voor een korte termijn succes zoveel geld gaan investeren en ook risico nemen. Er werd gezegd van ja, deze mindset is nou precies wat de Apollo 1 crew het leven heeft gekost. Destijds in 1967, die kwamen bij een test om het leven. Ook omdat er te gehaast, te snel iets werd gemaakt. En dan had je de special-fit bemanningen daar ook wel bij optellen van het Discovery en de Columbia. Want dat was ook het gevolg van een cultuur waarin slecht nieuws niet meer naar boven mocht komen. Want dat konden ze niet gebruiken. Wanneer wil je dat ik lanceer? Van de zomer pas was dan een van de uitroepen van de mensen die voor zo'n shuttle-lansering verantwoordelijk was. Die bij temperaturen onder het vriespunt moesten vertrekken. Precies. En nog een paar andere dingen die interessant zijn om te noemen. We krijgen nu dus, ik heb even geteld, drie ruimte races in één. We hebben de race tussen Amerika en China. We hebben de race tussen SpaceX en Blue Origin, die krijgen we. Maar er is nog een derde, en dat was ook wel heel grappig, want dit wordt allemaal bekend gemaakt door Sean Duffy. Die NASA-leider interim is. Maar hij verluidt zich nog niet erg, heeft ingespannen om een volger voor zichzelf te vinden. En er zijn wat geluiden dat hij best wel geïnteresseerd is om dat te blijven. Al was het maar, omdat het ook weer een gerucht had gehad, dat hij wel geïnteresseerd is in het presidentschap op termijn. En dat dit een betere plek is om goed voor de dag te komen dan het ministerie van transport. Maar dus een race tussen hem om het te blijven en Jared Isaacman, die toch weer in beeld is. Hij was op de koffie geweest, geloof ik. Hij is diverser op de koffie geweest bij Trump, wordt gezegd. En ze schijnen toch wel vrij goed door één deur te kunnen. En de rankune tussen Trump en Musk is misschien ietsje verminderd. In ieder geval is dat op dit moment minder een factor nu ze rechtstreeks contact hebben. Dus het is ook heel spannend wie nou eigenlijk op den duur de leiding van NASA zal krijgen. Of dat Duffy blijft, of dat het toch een SpaceX-member is. Dat is race nummer drie. Er is wel een behoud van antipatie in deze hele vergelijking. Want natuurlijk was Musk weer niet zo ontzettend blij met het opzeggen van dat vertrouwen. En die heeft in tweets, zo blijf ik ze ook gewoon lekker noemen, Meneer Duffy aangesproken als meneer Dummie. Dus daar gaat ook niet zo ontzettend lekker. Verder denk ik dat je hier toch ook weer een beetje zorgen moet maken om de situatie dat Duffy aanblijft. Want die heeft al de opmerking gemaakt van misschien moet NASA gewoon onder het Department of Transport gaan vallen. Dus ja... Een hele makkelijke manier om de leiding dan toch te houden. Precies, inderdaad. Dan heb ik nog een vraag aan jou trouwens en jullie allebei. Want iets wat ik niet weet is waarom toch in vredesnaam die flessenhals van het bijtanken in de ruimte, waarom is er gekozen voor zo'n systeem dat we heel succesvol in de jaren 60 niet nodig hadden? Wat is het voor iets raars? Dat heeft direct te maken met die keuze, en die was destijds al omstreden, om maar één partij aan te wijzen die de lander moest gaan bouwen. Ja, maar Blue Origin heeft dat ook nodig heb ik begrepen. Of is dat nieuw? Nee, die lanceert twee nieuwe Glens en daarmee vliegen ze naar de Maan. En inderdaad de onzinnige keus in mijn ogen voor Starship, wat ontzettend overdesigned is. Een lochding. Ja, veel te groot en te zwaar. En over de stabiliteit van zo'n cilinder neerzetten op de Maan. Dat hele ding dat er op de Maan moet landen. Dat is ook nog maar de vraag. Maar voor één missie zijn tussen de 20 en 30 lanceeringen van Starship nog maar een bijtank. Het gaat helemaal nergens over. Nee, zou ik kunnen zeggen, het beste onderwerp is gewoon de Saturnus-5. Ja, inderdaad. Maar die kunnen we al een tijdje niet meer bouwen. Daarvan zijn dus destijds doelbewuste bouwtekeningen vernietigd. Wat? Om te voorkomen dat die ook in commerciële handen zouden vallen. En dat iemand anders daar geld mee ging verdienen. Dus we kunnen de Saturnus-5 niet meer bouwen. Aan de andere kant, als je nou eventjes een beetje... Het wordt vaak gezegd van zo mag je niet denken in rakettechnologie. Maar als je toch een beetje Lego-benadering doet, dan hebben we nu gewoon een fantastische zware raket. De booster van het Starship-geheel. Gebruik die nou om een veel kleiner... Zet daar een Apollo-capsule op. Een Apollo-Lambda. En misschien nog een hele kleine stage als dan toch nog bijtanken nodig is. Maar dan ben je veel slimmer af volgens mij. We gaan hier over ophouden. Maar ongetuifeld komt het snel weer te spraken in Space Cowboys. Ik heb zo maar een gevoel. Jeffrey? Ja, dan wou ik het hebben over de PLATO-missie. Dat is een ruimtesonde, de derde grote ruimtesonde die exoplaneten gaat onderzoeken. En die wou ik noemen omdat afgelopen 1 september deze aan is gekomen in Noordwijk bij ESSEC. En dat is ook heel leuk, want meer dan 10.000 mensen hebben die live zien staan in de testruimte waaronder ik zelf. Wanneer was het? Een paar weken geleden was die open dag weer. Was jij er ook toch, Luuk? Nee, ik ben er niet geweest. Dan ben ik volgens mij de enige die geweest is. Maar ook nog heel veel andere Space Cowboys en Space Cowgirls waren daar aanwezig. Als ook een aantal winnaars van onze verlooting vorige keer. Ik heb gezien dat die er nog een meet and greet met de andere Cowboys gedaan. Dus dat was een heel succes. Er waren dus meer dan 10.000 mensen. Dat was een groot succes. Dat was ook de eerste keer, tot mijn schande zou je kunnen zeggen, dat ik ooit op de open dag van ESSEC was geweest. Maar vanuit Groningen is dat ook een hele rij. Best een onderneming. Ik vond het echt geweldig. Er waren enorm veel mensen. Dus ook heel enthousiaste mensen. En wat mij ook opviel, hoe internationaal alles is. Zowel alles wat er door mensen daar verteld werd van ESSEC, maar ook het publiek. Ik zag heel veel internationale mensen die daar kwamen kijken. Ik weet dat ze zelfs gewoon uit het buitenland naar Nederland zijn gekomen om die open dag mee te maken. Ik had in ieder geval één mevrouw in de bus gesproken. Die kwam helemaal uit Hamburg. Gewoon speciaal naar Noordwijk om daar bij te wonen. Ik neem aan dat jullie ook weleens een keer geweest zijn in vorige jaren. Jazeker. Dus, wat ik zei, de PLATO was daar aanwezig. Die kon je live zien. En dat is een grote ruimte. Zonderzij ik al die exoplaneten gaat onderzoeken. Dus planeten bij andere sterren. En die gaat als alles goed gaat volgend jaar december 2026 gelanceerd worden. Met een Ariane 6 raket. Die stond daar dus. Die wordt daar afgebouwd. De zonnepanelen worden gemonteerd. En dan wordt die getest. Zowel op trillingen als ook de omstandigheden in de ruimte. Doordat die in de grootste vacuumklok van Europa geplaatst wordt. En daar wordt die dan heel koud gemaakt en ook heel warm. En dan krijgt die straling van de zon te verduren. Allemaal om te kijken of die aan zijn specificaties voldoet. Leuk daarover te vertellen is dat die zonnepanelen moeten nog gemonteerd worden. Of dat het inmiddels al gebeurd is. En dan dacht ik meteen, die zullen wel uit Leiden komen. Maar van Airbus. Maar dat is dan blijkbaar nu niet het geval. Deze worden gebouwd door SpaceTec in Duitsland. Wat kleiner bedrijf dan Airbus Leiden. Ik dacht even dat je ging vertellen dat goedkope Chinese paneeltjes zijn. Dat is dan wel een invoerverbod opzitten. Ja, ik heb nog wat op mijn dak leren. Tweede handjes. Maar hoe gaat dat ding naar Exoplanet te kijken? Dat doet hij volgens de transit methode. Dat betekent dat hij langdurig een aantal sterren in de gaten houdt. En dan gaat kijken naar helderheidsveranderingen. Dat is een bekende manier. En ook de manier waarop de voorgaande satellieten dat gedaan hebben. De eerste was de Kepler. Dat was een groot succes. Die heeft 3000 exoplaneten ontdekt. Dan heb je nog de TESS van NASA. Die al een aantal jaar in de ruimte hangt. Nu is er dus weer een nieuwe. Die is dan door Europa gemaakt. Er is natuurlijk wel wat verschil tussen die drie. Ten eerste hebben we technische ontwikkelingen achter de rug. Maar ook andere manieren gevonden. Ja, dan kan ik wat over vertellen. Die Kepler hield een gebied aan de hemel. Dat was 120 vierkante graad. Dat is een flink gebied aan de hemel. Dat hield hij in de gaten. Een aantal keer per dag maakte hij een foto van 150.000 sterren. Dus die hield hij allemaal in de gaten. Dat is een aantal jaar. Dat kan ik je uitleggen. Als je je arm uitstrekt en je hebt een gebalde vuist... dan zal die een gedeelte van de hemel afdekken. Dan zie je een stuk van de blauwe lucht niet meer. Dat is 80 vierkante graad. Die Kepler deed dus 120. Zelfde orde vergroten. Of anderhalve vuist zou je kunnen zeggen. Die nieuwe, de Plato, doet 28 van die vuisten. Dus een veel groter stuk van de hemel. Dus deze gaat een grote gedeelte van de hemel onderzoeken. En zal het ook veel nauwkeuriger doen. En veel nauwkeuriger dan fotometrie. Zoals we dat in de sterren kunnen noemen. Dat is dat je die helderheden kan meten. Je hebt astrometrie, dat is positiemeten. En fotometrie, dat is helderheid meten. Dat is nauwkeurig. En dat kan hij zo nauwkeurig dat hij ook de veranderingen van sterren zelf kan onderzoeken. Want er bestaat zoiets, dat noemen ze astroseismologie. Ja, dat is het onderzoeken van het oppervlak van sterren. Hoe sterren trillen. Er zitten allemaal golfbewegingen in die gasbollen. Dat zijn het uiteraard. En door dat te onderzoeken, heel nauwkeurig, kunnen ze tegenwoordig ook iets over die ster zeggen. Wat voor ster dat is. Wat zijn leeftijd is, wat zijn massa is. En die informatie heb je nodig. Want als je dus heel nauwkeurig de eigenschappen van die ster weet, kun je ook daarmee heel nauwkeurig de eigenschappen van die planeet weten die er omheen draait. Want die trillingen in die helderheden, die zegt je iets van hoe snel die planeet om die ster heen draait. Maar als je dan de massa van die ster weet, dan kun je ook uitrekenen wat dan de afstand van die planeet tot die ster is. Dus al die opteltalzommen samen, dan weet je dus nog heel veel nauwkeurig. En dat is weer belangrijk, want dat kan vertellen of zo'n planeet in de habitable zone vertoeft bijvoorbeeld. En dat is nou ook waar de platen op ontworpen is. Die wil echt aardachtige planeten gaan ontdekken bij sterren lijkend op de zon. Op de goede afstand nog eens een keer. Dus een soort echt zusjes van de aarde. Een Goldilocks-searcher. Ja, mooi. En wat dan ook heel erg opviel, ik stond daar ook zo bij en ik wist er natuurlijk al van, is dat er dan niet zomaar zeg één groot gat aan de bovenkant zit waar de telescoop in zit, maar dat er 26 camera's op die telescoop zitten. Dat is een heel andere strategie. Die is dan dat je meerdere camera's op hetzelfde gebied laat foto's maken. En al die beelden van die verschillende camera's die combineer je dan tot één foto. En dan kun je daarmee dus blijkbaar die hele nauwkeurige helderheidsmetingen doen. Dat is een techniek die al zeg maar een jaar of tien in ontwikkeling is. Die trouwens ook bij de Amerikaanse TESS-satelliet gebruikt wordt, maar dan nu ook bij deze nieuwe. Tegelijk in die eerste, de Kepler, die had wel gewoon één grote ouderwetse telescoop aan boord, waarmee je foto maakt. Dus nu doen ze dat met heel veel camera's tegelijk. Ik zei dus dat er 26 camera's zijn. Twee hebben een ander doel, dat zijn snelle camera's. We hebben er niet helemaal in verdiept. En die 24 die er overblijft, die hebben ze dan weer in vieren verdeeld. En dan heb je vier gebieden die tegelijk gefotografeerd worden door zes camera's. Hele hoop informatie. Wat moet er nou aan deze satelliet, of ja, satellietzonde, hoe noem je dat ding, gesleuteld worden voordat die over een jaar de lucht in gaat? Nou eigenlijk alleen maar die test volgens mij. Dus daar zijn ze waarschijnlijk ook wel een half jaar mee bezig. En dan moet die natuurlijk nog op de boot naar Frans Guiana. En dan kan die eind volgend jaar gelanceerd worden. Spannend. Dat is je verhaal? Dat was mijn verhaal over tests. Prima, bedankt. Luc, jouw tweede onderwerp? Ja, Europa en herbruikbaarheid. Dat is allemaal nog niet zo erg gelukt. Gewoon een herkenten. Precies. Grote kritiek destijds toen er besloten wordt van we gaan Ariane 6 bouwen, was inderdaad van ja, het is eigenlijk gewoon een opgevoerde versie van de 5. Zit verder helemaal in... Hebben jullie wel gehoord van SpaceX? Precies, inderdaad. Nou, er is nu toch aangekondigd dat er een studie gaat plaatsvinden naar een experimentele, herbruikbare tweede raketrap. Die gaat dan lijken op heel veel lijken. Op een verkleinde versie van Starship. Dat is wel een heel bescheiden doel als ik er even tussen mag komen. Ja, zeker. Daarin zit ook gelijk mijn wat verborgen kritiek op het geheel. Kom maar op. Nou ja, het is inderdaad half een grote Starship. Het ding wordt zo'n 23 meter lang. En moet worden gelanceerd op een eerste trap met vaste brandstof. Die wordt door Avio, het Italiaanse bedrijf, gemaakt. Die ook de Vega raket bouwt. En ook de boosters voor Ariane 6 produceert. En eigenlijk wordt zo'n booster gebruikt om dat model van Starship te lanceren. Juist omdat die booster zo klein is, en 15 meter lang, duidt erop dat het zal gaan om sub-orbitale vluchten. Dat betekent dus ook dat je niet een orbitale snelheid hebt en daarmee ook een hitteschild minder goed kan testen. Allemaal wat nadeeltjes lijkt me. Er is in ieder geval een contract getekend tussen ESA en Avio. Wat voor de komende twee jaar studiefinanciering, dat klinkt heel gek, studiebudget, moet ik zeggen, te waarde van 40 miljoen euro. Dus daar kan je wel wat mee doen natuurlijk. Contracten is formel voor fase 2 van dit project. De fase 1, zonder dat we dat wisten, is kennelijk dit jaar maart al gestart. En dat na dat Avio in 2022 al in eigen burele begon met onderzoek naar een herbruikbare tweede trap. Opvallend is wel dat dit eigenlijk het tweede initiatief van ESA is om tot herbruikbaarheid te komen. In 2022 begon Arianagroup namelijk met een vergelijkbare studie naar wat zij Suzy noemde. En die afkorting staat voor Smart Upper Stage for Innovative Exploration. Dat ding moet dan, er zijn modelletjes van gemaakt, moesten bovenop Arianagroup 6 worden gelanceerd. Er is uiteindelijk ook een schaalmodel van een paar meter hoog gebouwd, waar in 2023 nog wat tests mee werden gedaan. En toen zeiden ze dat het niks was? Nou ja, de beelden daarvan zijn vrijgegeven en toen werd het gewoon stil. Er is niets meer gehoord daarna, of het project überhaupt nog bestaat. Geen flauw ideeën. Maar deze nieuwe versie, jij vertelt er nu zo over, toen SpaceX zo ver was, toen zagen we al lang hops gebeuren en zo. Gaat dit allemaal in het geheim of hoe zit dat? Nou ja, het zijn natuurlijk twee verschillende projecten. En daar is Europa wel degelijk mee bezig. Die gaat heel spoedig beginnen, ook met hops, vergelijkbaar met wat de Grasshopper deed bij SpaceX. Het bergen en herbruikbaar maken van een tweede trap is echt een ander verhaal. Want dan moet je dus opnieuw de atmosfeer pinnen. Je moet een hitteschild hebben dat heel erg betrouwbaar en herbruikbaar is. Dus ja, het punt is ook, en dat is een beetje des ESA's, we gaan studeren. En hoe lang dat dan duurt, dat weet eigenlijk geen mens. Wat betreft herbruikbaarheid is ESA ook nog steeds bezig met Space Rider. Je mag het geen shuttletje noemen, want het is eigenlijk gewoon een soort lifting body-achtige vorm zonder dat er vleugels aan zitten of zo. Het zou ook een herbruikbaar toestel zijn waarmee je kleine satellietjes zou kunnen lanceren, maar vooral ook heel veel experimenten in de ruimte doen die je dan terug kon halen. Dat ding is al, denk ik, een jaar of 15 in ontwikkeling. Tien jaar geleden is daar een proefvlucht mee geweest. En tien jaar geleden is daar een proefvlucht mee geweest. En dat heeft ook tot op heden nog steeds niet een toestel opgeleverd wat we regelmatig gebruiken of wat aan de industrie wordt overgedragen. Dus ja, aan een kant perfect goed te zien dat ESA toch langzaam aan reusability aan het onomarmen is. Maar het zijn wel ontzettende babystapjes die je allemaal heel erg lang op zich laten wachten. Tegen de tijd dat we daar een operationeel systeem in hebben zijn er waarschijnlijk al vier, vijf andere spelers die de markt hebben ingepikt. Dus dat vind ik wel jammer. Dit is een onderwerp waarvan ik wel durf te zeggen dat we daar volgende week ook weer over gaan hebben. Trouwens, ja, een beetje freestyle, maar je hebt nog zo'n project. Dream Chaser, we hebben er weinig van. Nou, het slechte nieuws is dat ook daar NASA een contract heeft opengebroken. Dream Chaser is een kleine shuttle. Niet voor mensen bedoelt niet in eerste instantie. Daar zou wel een bemanneversie van kunnen komen. En er was een contract met Sierra Space die dat ding aan het ontwikkelen is om tenminste zes of acht vluchten naar ISS te doen. Afgelopen jaar is het eerste vluchtmodel van Dream Chaser in een testruimte bij NASA gezet. En sindsdien is het stil. En halverwege dit jaar werd er nog gezegd van, nog dit jaar verwachten wij de lancering. Tot inderdaad iets van een maand geleden NASA zei van, we hebben het contract veranderd. En in principe komt het erop dat het contract beëindigd is. Want ze zeggen van, nee, daar zit geen verplichting meer om vrachtvluchten naar ISS uit te voeren. En de lancering staat nu voor eind volgend jaar gepland. Dus men is ergens tegen grote technische problemen aangelopen. Dat kan niet anders. En daar is nog een paar jaar tot ISS er de meeste op. Precies. Ik denk dat share of space echt in een banarde positie zit. Want geen zes vluchten betekent ook geen betaling. En volgende kandidaten voor wie dat ding gaat gebruiken, die zijn niet direct voor handen. Dus ik vrees het ergste voor Dream Chaser. Ik ga even vaartrachten zetten, want gezien is tijd. Ik wil het met jullie hebben over missies die we zouden kunnen optuigen om bezoekers van buiten het zonenscelsel van dichtbij te bekijken. We hebben op dit moment natuurlijk te maken met 3I Atlas. We weten dat die van buiten het zonenscelsel komt. Eerder hadden we natuurlijk Oumuamua en we hadden Borisov. En dat ding, die 3I Atlas, die heeft over een week, we nemen dit op op 22 oktober, op 29 oktober heeft hij zijn dichtst nadering tot de zon. 200 miljoen kilometer. Hij zit dan tussen de baan van aarde en mars in. De korte afstand tot de aarde wordt 270 miljoen kilometer, dat zijn allemaal respectabele afstanden. Het vermakelijke is dat de camera's die we kunnen kijken, die het dichtst in de buurt zijn, die zitten op Mars. Perseverance gaat naar hem kijken, Mars Reconnaissance Orbiter gaat naar hem kijken. Europe's Mars Express en ExoMars Trace Gas Orbiter gaan allemaal daar naar kijken. Van een pak een beet 30 miljoen kilometer afstand. Dat is wel fijn. Alleen de beste beelden zullen we nog krijgen van Web en Hubble. Die zitten weliswaar op een afstand van een paar 100 miljoen kilometer, maar zij hebben wel veel betere camera's. Het treurige is de beelden die NASA gaat laten maken, die zullen we niet zien voordat de government shutdown is afgelopen. Ah ja, ook dat nog. Dat hebben we wel gemaakt, maar die krijgen we nog niet zien. Maar wat we ons natuurlijk allemaal afvragen, hoe kunnen we een volgende keer zo'n ding onderscheppen? Een antwoord daarop is de Comet Interceptor, dat is een ding dat al door Europa, door de ESA funding heeft gehad. Als het een beetje mee zit, wordt dit decennium gelanceerd. Dat ding is bedoeld om langperiodieke cometen te onderscheppen. Dus cometen die van heel ver komen uit de oordklaad. En die je meestal een jaar of twee van tevoren kunt zien aankomen. En dat is te laat om dan nog een missie apart op te tuigen. En dat geldt dus ook voor deze bezoekers uit interstellaire ruimte. Daarom is van die Comet Interceptor de bedoeling dat we die gaan lanceren. En die parkeren we ergens. En die heeft zeker hoewel het brandstof aan boord. En als er dan een comete aankomt, of zeggen nu mensen die erbij betrokken zijn, ja, mocht het een interstellaire bezoeker zijn, dan kan het misschien ook wel. En dan ga je eens uitrekenen hoe gaan we die brandstof inzetten om hem op zo'n gunstig mogelijke plek in contact te brengen met zo'n comete. Maar dat kan dus voor beide doeleinden gebruikt worden. Ja, dat is wel slim. Het is maar wat zich het eerste aandient. Gewoon op afroep beschikbaar. Ja, en als zoiets zich aandient, dan ga je natuurlijk wel kijken, zijn de voorwaarden qua baanmechanica en hoeveel brandstof die je hebt en zo, zijn die zodanig dat je een acceptabel resultaat kunt halen. Of denk je toch van dit is zo op het randje dat we misschien toch maar liever de volgende gelegenheid afwachten. Dat zijn afwegingen, daar zullen we tegen die tijd wel mee te maken krijgen. Maar het is wel leuk dat er een ding op stapel staat dat hier eventueel voor te gebruiken is. En verder is er nog een team aan de South West Research Institute in het Verenigde Staten, die heeft de studie gedaan voor een missie die 3I Atlas had kunnen bezoeken als hij er al had gehangen. Alleen zover zijn ze nog niet, er is ook nog helemaal geen funding. Maar er zit een team achter dat geleid wordt door Alan Stern, en dat is de chief scientist geweest van de New Horizons Missie. Die langs Pluto is gevlogen. Dus het is wel een, hoe zou je dat zeggen, een top task, een zwaargewicht inderdaad, dat woord zocht ik. Maar goed, voor dit project is nog geen geld. Die Comet Interceptor komt het decennium nog, dus er is hoop. Ja, mooi zo. Dat is mijn tweede verhaal. Dan kijk ik weer naar jou, Luc. Yes, het nieuwe Russische ruimstation. We hebben het er af en toe wel eens over gehad. Het ding moet Ros gaan heten en zou de Russische opvolger van ISS gaan worden, omdat de Russen hebben besloten na ISS niet meer in samenwerking met Amerika of welke andere partner dan ook verder te gaan in het operationeel houden van de ruimstation. Dat station moet uit ten minste vijf apart gelanceerde modules bestaan. Die zouden allemaal de lucht ingaan met de relatief nieuwe Russische draagarket Angara. Bemensingen zouden niet permanent meer aanwezig zijn, maar wel hele lange vluchten maken. En het bijzondere was dat die in een bijna polaire baan zou vliegen. Dat heeft de mensheid nog maar één keer gedaan. Vorig jaar tijdens een korte vlucht aan boord van Frem. De missie die inderdaad de Noord- en Zuidpool voor het eerst in beeld heeft gebracht. Het voordeel daarvan was dat het hele Russische territorium vanuit de ruimte te observeren was door cosmonauten. Er zou gebruikt gaan worden van een nieuwe capsule, de Oriol, waar al heftig aan gebouwd was. Een capsule die veel moderner is dan de Soyuz, die ze al vanaf 1967 gebruiken. En dat toestel zou uiteindelijk ook trips naar de Maan kunnen maken. Wauw! Ja, inderdaad het leek allemaal zo mooi. Het plan lijkt me veranderd. De Russische ruimtevaart, daar had ik nog geen hoge dunk van. Is hier echt geld voor? Nee. Oh Peter, dat ben ik echt niet uitgesteld. Want het plannetje is allemaal een beetje aangepast. Ross gaat in een baan vliegen die een hoek van 51,6 graden met evenaak maakt. Gewoon waar ISS zit. Want dat is goedkoper? Ja, onderdelen zullen worden gelanceerd met de vertrouwde oude maar zeer vervuilende Proton raket. Want dat is goedkoper? Want dat is goedkoper. En cosmonauten zullen aan boord van het Soyuz naar het station vliegen. Omdat er gewoon geen geld meer is voor iets anders. Dus er zal U-tour meer na doen? Daar komt het uiteindelijk op neer. Is dit het medegevolg van de oorlog in Oekraïne? Ik kan me niet anders voorstellen. De Russische economie leidt daar aan natuurlijk. Budgetten verschuiven. Er is niet eens benzine meer. Nee, bij wijze van. Er moet gewoon aan alle kanten bezuinigd worden. Opvallend is inderdaad dat er nu teruggegrepen wordt naar alles wat oud is. Het meest verwarrende daarin is wel. Angara zou onderdelen vanuit de lanceerbasis in het verre oosten van Rusland doen. Proton kan daar niet vandaan vliegen. Want er zijn geen lanceerplatforms voor. Dus dan moeten ze weer naar Baikanoeg. Daar zitten ze een beetje van. Kazachstan gaat steeds moeilijker doen. Er vraagt steeds meer geld voor Baikanoeg. Ze wilden er eigenlijk vanaf. Wat wordt dan de rol van Wasdorstein nog? Het scenario wat ze nu hebben bedacht is van we gaan wat modules lanceren. Die brengen we naar ISS. Daar voegen we ze allemaal samen. Als de tijd daar is maken we het los en vliegen we verder. Misschien gebruiken ze dan zelfs nog de Nauka-module. Die daar pas vier jaar geleden aan vast is gemaakt. Dat ding is nog relatief nieuw en eventueel bruikbaar voor een nieuwe ruimtsstation. Maar dit is wel echt in beeld de teleurgang van de bemenstige Cis-ruimtevaart. De plannen die er zijn. We hadden de laatste parkeer ook al over het feit dat de grote industrie, energiasteen en been klaagt. Er is geen geld meer, mensen worden niet betaald. We kunnen projecten gewoon niet meer doen. Dit is daar wel het trieste bewijs van. Volgens mij heb ik een foutje gemaakt. Jeffrey, was jij eigenlijk aan de beurt? Maar je zou kunnen zeggen, als ik meer uit een Russische standpunt moedig hou, dan ben ik er niet meer in. Ik weet niet in hoeverre dit voor de buitenwereld is, wat we schijn nog ophalen. Maar de dag dat er geen cosmonauten meer in de ruimte zijn, begint met rassen schede te naderen. Dan krijg je toch een draadje van je ogen. Misschien komt het nog goed. Maar vertel, wat ik nou wou over hebben is de James Webb Space Telescope. De supertelescope die alweer een paar jaar in de ruimte hangt. Een paar weken geleden was er opeens een artikel over op NRC. Dat ging erover dat deze weer nog scherper kan kijken dan die al kon, dankzij slimme software. Ten eerste krijg ik dan meteen de Javu naar de Hubble Space Telescope. Die was echt stuk. Die heeft nog echt gewoon fysiek een brilletje gekregen. Die werd in 1990 gelanceerd. Toen kwam er al snel achter dat er een fout in de spiegel zat. Toen moest die in 1993 gerepareerd worden. Sindsdien is die nog steeds operationeel. Als ik het verhaal begrijp, dan is het ook niet echt een upgrade, maar meer een reparatie van iets wat niet zo heel goed ging. Toen de tijd zeker. Of hoe web heb ik het nu? We hebben eigenlijk gewoon een prima functioneerend instrument, maar het gaat toch altijd nog net iets beter. Nou ja, dat kun je denken van nou ja, dat is wel erg... Wim, leg het eruit. Ik zag in ieder geval opeens foto's in dat artikel op NRC. We hebben hier een foto van de Maan EO bij Jupiter. Dat is gewoon een vaag vlekje, want het is ook ver weg. Toen zag je een nieuwe foto, en dan zag je gewoon een scherp bolletje met daarop lichtende puntjes van vulkaanerupties op iot. Die voeren en de vergelijking was echt speciaal. Ja, die was echt super speciaal. We hebben al een paar jaar foto's gezien van Jupiter als de turnus, door het James Webb. Ik denk, wauw, dat is toch niet misselijk wat hij kan, maar dit gaat echt alles erbuiten. Dus ja, geweldig. Wat was precies de verbetering? Er is dan toch iets aan de hand, als je gewoon heel erg kieskeurig gaat kijken. De detectoren van de James Webb hebben allemaal wel een heel klein beetje last van... hoe noem je dat? Iets van signaalbloeding of zo? Lekage? Lekage, dat het signaal van een pixel toch ook een beetje in de andere pixels wordt uitgesmeerd. Een soort blurring effect, dat het onscherper wordt. En dat hebben ze nu gewoon meer of meer op te lossen. En dat gaat dan allemaal met software. En wat daarbij komt kijken is interferometrie. Ja, dat is een hele mond vol, want interferometrie is een techniek die in de ruimte in de sterrenkunde al veelvuldig gebruikt wordt. Een bekend voorbeeld is onze eigen Westerbork radiosynthesetelescoop. Bij Westerbork staan veertien van die grote schotels op een rij. En die beelden van die veertien schotels kunnen ze combineren tot één. En dan krijg je een veel scherpere foto. En een ander heel bekend voorbeeld is de Event Horizon telescoop. Dat is het project waarbij de eerste foto van een zwart gat werd gemaakt. Van dat sterrenstelsel M87, maar ook van ons eigen Melkweg. Die foto's werden gemaakt door heel veel rare telescoop over de hele wereld te combineren. Waardoor je een telescoop krijgt met een spiegel zo groot als de aarde. En dan kan je krankzinnig scherpe foto's maken. En wat ze nu bij James Webb doen, is dat ze bij één van de detectoren een soort filter of een masker voor de camera hangen. Waardoor je de spiegel grotendeels afdekt, maar slechts een paar kleine gebiedjes gebruikt. En als je daar dan weer dat soort interferometrietechnieken op toepast, dan kun je een scherper beeld krijgen. Wanneer je de hele telescoop gebruikt? Dan ben je de hele telescoop gebruikt. Dat is best een raar idee. Dat klinkt paradoxaal inderdaad. Er is wel een groot nadeel, je hebt natuurlijk zo veel minder signaal. Maar die kleine onderdeeltjes kun je ook veel beter modelleren. Dan kan je wel denken, als het een perfecte spiegel zou zijn, dan zou ik dat en dat beeld verwachten. En dat kun je dus in een computer nadoen. En daar kunnen ze tegenwoordig AI-technieken op te oplossen laten. Zodat je dat helemaal precies kunt namaken. En als je dat eenmaal weet, van een puntvormig object die geeft dat waasige beeldje, dan kun je, dat noemen ze deconvolutie, een foto reconstrueren als het een perfecte spiegel zou zijn. En dat kunnen ze nu, en daar ook echt die fantastische beelden van IO, van die maan. En dat kunnen ze zeggen, dit is een oude techniek, maar deze twee promovendi die dat hebben gemaakt, die hebben het dus daar nog verbeterd dat iedereen loopt te juichen, van ja maar hallo, dat kunnen we dus over allerlei telescopen gaan bevelen. Dus we kunnen dat ook. Gaan ze Hubbell ook nog eens een keertje verbeteren? Ze kunnen de beelden van Hubbell ook verbeteren. En ze kunnen ook de beelden van de nog helemaal niet bestaande IELT, of ik zeg het verkeerd, de IELT, de Extremely Large Telescope, die kunnen ze ook dan de beelden nog beter gaan maken dan ze al dachten te kunnen. Dus ik vind dat dan een heel gaaf ontwikkeling. Hartstikke mooi. Jij hebt al drie onderwerpen geloosd, Luc. Kom ik even met mijn derde onderwerp, ik denk dat dat vrij snel verteld kan zijn. Er is een bedrijf in de Verenigde Staten dat van de week een presentatie heeft gehouden van een ruimtevaartuig dat zijn lading binnen een uur overal op aarde kan bezorgen. Ja, dat ding heet ARC. En het idee is niet dat je hem lanceert en dat hij dan binnen een uur te bestemde plek is. Nee, doet wat dat betreft, doet het me eventjes terugdenken aan die Comet Interceptor, waar ik het net over had. Dit is een ding dat je lanceert in een parkeerbaan rondom de aarde. En daarvandaan kan hij dan op een gewenst moment dingen loslaten en die zijn dan binnen een uur waar je ze wilt hebben. Of het hele ding gaat dan trouwens een baan uit en land. Want het laatste traject doet hij dan nota bene ook nog aan een parachute. En op die manier kan hij schrik niet tot 500 pond nuttige lading vervoeren. En ja, onze groep, we hebben een discussiegroep op Signal en we waren met z'n allen aan het discussiëren wat kan dat dan in vredesnaam voor nuttige lading zijn. Het PR-verhaal moppelde iets over medical supplies. En ja, wij kwamen er in een goed gesprek toch op uit dat het meest geloofwaardige, de meest geloofwaardige nuttige tussenaanhangststekens lading, dat dat toch wel een bom zou kunnen zijn. Want wat anders blijft 5 jaar goed, is binnen een uur ergens nodig, heeft de belangstelling van het leger, waar in dit geval natuurlijk ook sprake van is. Dus ja, de vragen blijven dan, hoe duur is het om zo'n backup te hebben? En zou dat niet net zo makkelijk via vliegtuigen kunnen? Wat kan zo'n ding wat een vliegtuig niet kan? Zit je aan het front, dan kun je neergeschoten worden aan je parachute. Zit je niet aan het front, dan kan een vliegtuig zeker dat beter en sneller en in groter hoeveelheden doen. Dus het is een mooi PR-verhaal, maar een ding van dubieus nut. Heb je nog over hele hyper-decadente dingen nagedacht? Dat zou het dan kunnen zijn, hier heb je mijn trouwring, noem maar wat. Dat vind ik wel een hele mooie, dan gaat het echt over speeltjes voor multimiljardeertjes. Ielandse Knauf, die hier voor zover ik weet niet bij betrokken is. Maar dat mag er nog best wel toepassing op. Ik heb een Louis XIV-karsje en dat wil ik graag een dag in de ruimte hebben. Die wordt mijn bruid, mijn huid al in de ruimte. Geweldig. Ik moet ook een beetje nadenken over Japan. Ik weet of die nog steeds bezig is, maar die had ook zo'n project dat ze een satelliet in de ruimte gingen brengen die dan op bestelling meteoren kon laten vallen. Zodat je dan zegt, ik geef zo veel geld... Dat komt een vreemde herinnering aan. Dan komt er een mooie paasemeteor naar beneden vliegen. Daar werd natuurlijk weer meteen tegen geprotesteerd. Ja, ja. Dus dit wel in de gaten houden, want je weet maar nooit als het bestaat wat voor toepassingen ervoor bedacht worden. Dit is echt zo'n ding waarbij het persbericht meer vraagtekens dan antwoorden oplevert. Ja, ja. Dus wij zijn hier skeptisch over, maar we moeten het toch eventjes bespreken. Jeffrey, jouw laatste onderwerp. Ja, dat moet nou iets korter. Ik wou nog even over hebben over Apovis, als ik het goed uitspreek. Wat was dat ook weer? Dat is een planetoide. Dat is heel spectaculair, want die komt in 2029 heel rakelings langs de aarde vliegen. En die gaat bezocht worden. Tenminste, in ieder geval door een ruimtesonde van Europa. En hopelijk ook door een ruimtesonde van de NASA, van Amerika. Want, wat zag ik in ieder geval afgelopen weken in het nieuws, de NASA heeft toch 20 miljoen neergelegd zodat het komende jaar verder gewerkt kan worden aan de ontwikkeling van dat project. Nou, nou, project. Ja, ja, in een alweer grote groothijt. Dus in 2029 komt er een kleine planetoide langs vliegen, 340 meter groot, en die komt zo dichtbij de aarde, op 31.600 kilometer langs de aarde gevlogen. Dat is een tiende van de afstand tot de maan. Dat is echt binnen de geest, eerst een herbaan zelfs. Het wordt echt een spektakel. Maar er zit toch nog een behoorlijke onzekerheid in die baan? Een paar kilometer. Een paar kilometer maar? Nou, in dit geval gelukkig. Ja, maar de kans dat die als het bocht naar aarde gaat raken is 0,00. Daar gaan we wel de wekken voor zetten. Het is dus ook zo dat tijdens die passage dat die dan met het blote oog te zien is, hij is er dan van magnitude 3, dat is echt heel helder, en hij beweegt dan op zijn snelst met 42 graden per uur. En kunnen wij dat ook vanaf Nederland? En dan is het nacht in Europa. Oh, wauw! Welk jaar getij? 2029, in april. Dat moet er wel ergens wezen, ik ga meteen naar de Alpen. En in Afrika, dus meteen ergens in Noord-Afrika, dan gaan we daarheen allemaal om te kijken. Dat lijkt me toch wel zien om gewoon live iets te zien veranderen aan de aarde. Geweldig om dit te horen, Jeffrey. Dank je wel, dat is een mooi bericht. Het is al heel lang bekend, maar ik weet dat we het hier nog niet echt over gehad hebben afgelopen jaar. In ieder geval de ESA heeft daar een missie voor in gedachten. Wat gaat die dan doen? De RAM-6, even kijken. En die gaat dan erheen vliegen en een aantal maanden mee vliegen. Oké, dus niet op het moment dat je er langs komt, maar waarschijnlijk eerder? Al eerder, maar ook tijdens het moment zelf, dan hangt die er ook nog naast, en heeft dan ook twee cubesatz bij zich die er omheen draaien en alles heel goed gaan bestuderen. Want men verwacht dat de getijdenkracht van de aarde dusdanig zijn, dat er toch wel veranderingen aan de oppervlakte gaan plaatsvinden. En hij heeft ook al verspeld, hij gaat niet barsten. Dus we krijgen geen mooie ring om ons heen, dat zou wel... Maar misschien wel een staart nog iets of zo? Misschien wel. Het is geen commet, hè? Nee, maar goed, als die een beetje gekneed wordt en dan komt het gruis los, dan kan je toch ook nog iets bijzonders verwachten. Ik voel me wat bijzonder wordt, dat toch? Wauw, dat wordt wel leuk. Sorry, 2029. En dan de tweede is dan de Amerikanen, die hebben de Osiris-REX. Dat is een bekende, dat was een ruimtesonde die langs een planede wie de Benu vloog in 2020. Ryugu ofzo, wat was dat toch weer? Die heeft materiaal afgeleverd hier op aarde, en die heeft een vervolgmissie gekregen, dat heet nu ook Osiris Apex, de Apovis Explorer, staat dat dan voor. En die gaat dan ook meedoen. En die gaat dan, nadat de passage is geweest, gaat die 18 maanden lang rondjes er omheen vliegen. En gaat dan ook zelfs nog met zijn thrusters, met zijn motoren, gaat die ook een beetje tegen het ding aanblasen, zodat er veranderingen misschien gaan plaatsvinden op het oppervlak, zodat ze daar weer spectrumonderzoek aan kunnen doen van, hey, wat voor materiaal zitten we allemaal in? Ik vind het wel een heel gaaf idee. Spannend, heel mooi. Daar is dus nu het komende jaar 20 miljoen weer voor neergelegd, want er moet 200 miljoen totaal voor neergelegd zijn, maar dat gaat een aantal jaar duur. Daar kan je ook een ballroom voor laten bouwen. Ja, dat kan ook. Weet je wat, Luuk? Dat doen we gewoon ook. Oké, mensen, dat was het, Jeff. Dat was het. Luuk nog een uitsmijter? Nee. Geen uitsmijter, ik ook niet. Ik wel. Jij wel. Nou, heel kort. Nou, nog even kort. Komende weekend is de Nacht van de Nacht. Dus komende zaterdag, dat is, wanneer is het? 25, ongeveer oktober, dan kun je op allerlei plekken in het land sterrenwachten bezoeken, lezingen krijgen, door telescopen kijken als het hopelijk mooi weer is. Dus ga allemaal naar de nachtvanenacht.nl is de website en daar kun je alle informatie vinden. En iedereen graag de tuinverlichting uit. Precies. En als je dan, misschien kun je dan ook zelfs de Comet Lemmen nog aan bekijken. We hebben vorige keer over gehad, geloof ik. Het is trouwens vandaag, de dagen rondom vandaag, dus mijn uitsmijter dan eventjes, zijn het de gunstigste dagen om te kijken naar die Comet Swan. Oké. Maar het is de hele tijd bewolkt. Ik hou me al dagen in de gaten en ik kijk omhoog en ik heb mijn digitale telescoop klaarstaan. Oorspellingen zijn ook niet heel erg gunstig. Nee. Dus we moeten ons, wat dat betreft, moeten we onze hoop vestigen op Lemmen. Nou, ik heb al van mensen gehoord die dan toch wel even een gaatje walking, hopstakee zagen met een verrekijker. Dus het moet wel kunnen. Hij is magnitude 4, geloof ik. Is magnitude 4? Ja, hij is gewoon met boter oog zichtbaar dan, maar onder een heel donkere plek. Alleen starten is veel moeilijker. Dus het is niet zo spectakel als een paar jaar geleden, maar toch. Hij is in ieder geval als zichtbaar is, is hij avond zichtbaar. Dus ik heb eerder gezegd, je hoeft niet vroeg op te staan. Je moet gewoon even naast ons ondergang omhoog kijken. Oké. Dank je wel, Jeffrey Bout. Dank je wel, Luc van het NAB. Mijn naam was Herbert Blankesteijn. Iedereen bedankt voor het luisteren en graag tot over twee weken bij de volgende Space Cowboys. Dag allemaal.