Licht uit de ruimte, een goed idee?

Dit is een BNR Podcast. Welkom allemaal bij Space Cowboys nummer 183. En vandaag nemen we op met Dik. Dus, goeiemiddag, goeiemorgen, goeienavond. Ja, vooral van vankelijk van wanneer je lustert. En met Bruno. Hallo. En mijn naam is Michel. Hey, ja, 183. Eerst maar even de standaardsvraag. Wat is het leukste onderwerp dat je hebt meegenomen, Dik? Ik heb groot babynieuws. Niet persoonlijk, neem ik aan. Nee, niet persoonlijk. Babynieuws. Ja, wat dat al inhoudt, dat hoor je straks. Daar ben ik heel benieuwd naar. En Bruno? Ja, alweer een bedrijf gaat, ook op de herbruikbare tour. In deze keer is het Italiaanse rakettenbouwer AVO. Ja, nou, we zijn heel benieuwd. Ikzelf heb studentennieuws. Want de studenten uit Delft gaan de komende dagen hopelijk een raket lanceren en dat is een bijzonder type, dus daar gaan we het zo meteen over hebben. Maar ik wilde even beginnen met de S-TEC open dag. Wij nemen dit op op, wat is het dan, 8 oktober. Komende woensdag 8 oktober, komende zondag is de S-TEC open dag. Hij is stijf uitverkocht. Zoals eigenlijk altijd, de hele tijd dat je ontdekt dat het is, dan is hij al uitverkocht. Dus dit jaar was hij binnen twee uur uitverkocht. Ja, maar luisteraars, wij hebben nog een paar kaarten. Alleen, je moet wel heel snel zijn. Dus wij verlooten een paar kaarten, inclusief een geheime klein rondleidingje wat Alessandro met de podcast van ons en tevens S-TEC-medewerker Enik Zelf als oud-voorlichter daar voor je gaat doen. Dus we nemen je even op sleeptouw met S-TEC op. We hebben twee keer twee kaarten die we mogen weggeven. Alleen, dan moet je wel even snel reageren. Stuur een mailtje aan het e-mailadres spacecowboyspot.gmail.com en vertel ons waarom je je kaarten graag wil hebben of waarom je graag naar ons luistert. Maar het maakt niet uit, weet je ons vertelde, maar waarom je ze wilt hebben. En dan geven wij twee keer twee kaarten weg. Je moet wel snel zijn, uiterlijk. Donderdag, eind van de dag moet je dat bij ons hebben ingeleverd. En dan geven we ze weg. Dan zien we je wellicht de komende zondag op de S-TEC-koperdag. Dus heb je nog zin om te komen, heb je geen kaarten, dan weet je wat je moet doen. Jij bent er ook, Nick? Ja, ik ben er ook. Ik sta ooit in de NOSPACE-tent. Dat is de grote tent waar alle Nederlandse ruimtevaartbedrijven zich tentoonstellen. Ik sta even bij mijn eigen bedrijf CJ. En misschien nog even aanhaken bij jouw tour. Ja kijk, en Bruno heeft zijn geslepen potloodje klaar. Ja, ik ben er als pers. Ja precies. Dus met een beetje geluk kom je een half podcast tegen. Dus ik hoop dat dat een naambeveling is. Mocht je willen, spacecowboyspot.gmail.com. Maar wees snel, want we moeten morgen, donderdag, eind van de dag, daar een knop over doorhakken. Stuur vooral een mailtje. Dat even vooraf. Dan gaan we gewoon beginnen met het eerste onderwerp. Wie mag ik, Nick? Wil jij het eerste onderwerp? Ja, helemaal goed. We zullen meteen maar beginnen met het grote babynieuws. Ja, vertel. Daarvoor gaan we eigenlijk weer ver terug naar de, nou ongeveer 15, 1600. En het gaat over Galileo Galilei. Ik denk iedereen wel bekend inmiddels. Naamgever achter de navigatie missie Galileo. Ook iedereen inmiddels wel bekend, denk ik. En in die tijd had Galileo Galilei een dochter, genaamd Maria Celeste. En een nieuwe missie van ESA, die is naar haar vernoemd als dochter. Namelijk een LEO PNT missie heet dat. PNT staat voor positie, navigatie en timing. En LEO voor een laag aardbaan. Ja, typisch ruimte voor de afkorting. Ik wou zeggen, typisch ruimte voor de afkorting. Maar dit wordt dus een eigenlijk een laag aardbaan missie voor navigatie. Celeste wordt zelf nog ooit een demonstratiemissie. Gewoon een paar satellieten om te kijken van, gaat het werken? Kunnen we de signalen vrijgeven? En ja, werkt het zoals we denken dat het werkt. Dat roept de vraag op, het is een kindje van Galileo zeg je eigenlijk. Wat doet hij dan? Wat doet het? Een goede vraag. Omdat, hoe weet, misschien ook wel bekend is dat de huidige navigatie satellieten, zowel GPS als Galileo als GLONASS, die hangen in een MEO, dus Medium Earth Orbit. En dat is zo'n beetje zo'n 20.000 kilometer ver weg. En wat we nu heel veel zien, ook helaas in de oorlogen, maar ook gewoon, hoe weet, hier in Nederland, is dat omdat die signalen van zo ver weg moeten komen, zijn ze gewoon heel makkelijk sproefbaar of jambaar. Dus dit is wat er bijvoorbeeld met het vliegtuig van Vondelije was? Precies, ja. Die is een tijd terug inderdaad gejemd, waardoor de piloot uiteindelijk op papieren kaarten moest landen, omdat hij gewoon geen idee had waar hij was. Eigenlijk is er tegenwoordig zoveel afhankelijk van navigatie, dus niet alleen maar gewoon je GPS, maar ook voor banktransacties. Als wij willen monitoren waar mensen met een enkelband zitten of zoiets. Voor de luisteraars, banktransacties gaan niet via GPS. Nee. Maar wat is er dan wel? Omdat GPS gaat met hele precieze timing, dus met atoomklokken tot op een nanosekonde nauwkeurig. Voor banktransacties is ook een hele specifieke timing nodig, zeker met de beurs, met shortshifting, daar ga ik nu niet op in. Maar je hebt echt een hele precise timing nodig van wanneer er een transactie geweest is. En daar gebruikt het banksysteem, bijtijdens de navigatiesignalen, voor, omdat die ook met precies timing werken. Dus ja, waarom niet? Even over Vondelije, volgens mij is dat verhaal later achterhandig. Dat het niet echt specifiek dat het vliegtuig gestoord is. Maar het is een soort wolk van GPS, spoofing en jamming. Ja, dat klopt inderdaad. In de Baltische staten rondom de grenzen van Oekraïne, de Baltische Staten en in Rusland is het gewoon echt een grote hommeles. Je kan er niet meer op je GPS-dingen vertrouwen. Het wordt zowel gebruikt ter verdediging van Moskou. Als je daar een GPS-geleide raket opastuurt, dan denkt die raket, maar ik ben nu heel erg anders, dus die stuurt zelf weg van Moskou. Maar ook gewoon ter verstoring van het overal verkeer. Dit alles is een inleiding. Hoe gaan we dit fixen? Met NEO, LPT? Leo PNT. Dat moet uiteindelijk ook weer een grote constellatie worden, maar in een lage aardbaan. Dan heb je het over zo'n 700, 800 kilometer hoogte. Waardoor gewoon je signaalsterkte is een heel stuk beter. Dus dit is al veel moeilijker te jammen. Dan heb je echt veel grotere devices nodig. Moet ik dan dan zo zien dat die lage banen het hadden laten communiceren met die medium earth orbit? En dan als het ware, zou je dat doorgeven, zoiets? Het wordt inderdaad een soort versterker in de lage aardbaan. Dat is inderdaad de makkelijkste. Een soort dv-versterker in je huis, maar nou voor gps in de lage aardbaan. Ja, precies. En het wordt ook gebruikt voor redundantie. Je hebt zoveel meer satellieten nodig in lage aardbanen. Kijk maar naar SpaceX met Starlink. Zoveel gaat het dan niet worden, maar je hebt gewoon veel meer satellieten die in zicht zijn. Waardoor je gewoon nog meer kan verzekeren dat het signaal daadwerkelijk bij de gebruikers... Hoeveel heb je daarvoor nodig dan? Dat is een van de uitgangspunten van Celeste, de missie. Om te gaan bepalen wat wordt uiteindelijk de grote van deze missie. Ze gaan er nu tien omhoog sturen. En met deze tien gaan ze experimenten doen. Kijken wat is de verstekking gelaten, zo. Heeft het daar werkelijk zin in? Als je er nog meer bij zet, wordt het dan wel beter. Ja precies. Heeft het nog iets te maken met Iris Squared? Nee, Iris Squared wordt een veiligheidscommunicatie missie. En dit is echt een versterking van het navigatiesysteem. Zijn wij vast in Europa? Want er zijn, voorstel ik weet, de vier grote navigatiesystemen in de lucht. Russisch, Chinees, Amerikaans en Europese. Zijn er nog meer die dit doen? De drie andere zijn waar. Dus deze wordt echt gelikt aan Galileo. De drie andere, GPS, Clonaz en Baidu, die doen het niet. Alleen is er wel, uit mijn hoofd zeg ik even, India en Taiwan. Die hebben ook al een laag aardbaan navigatie. Maar gewoon puur gericht op hun eigen... Zodat ze dus navigatie hebben met hun eigen... In hun eigen land, zeg maar. Dus geen global navigation. En als die dat lage netwerk, kan dat dan alleen gebruik van Galileo? Of kan dat ook gebruik maken van die... Dan wordt het specialistisch misschien. Deze is nu echt bedoeld om met Galileo te versterken inderdaad. Maar inderdaad niet... Waarschijnlijk zou het in theorie ook GPS kunnen gaan versterken. Het is echt een Europees project. Vanuit de Europese Commissie. EU gefinancierd. En werkt dus met Galileo echt voor het Europese publiek. Klassieke afondvraag, wanneer is dat? Volgens mij gaan de eerste satellieten... Ik moet heel wat opzoeken, maar gaan ze naar de lucht in? Dat moet al redelijk snel... Ik denk dat binnen een half jaar de eerste satellieten af moeten zijn. Worden door Thales en Alenia Space inderdaad. En dan ben ik natuurlijk kwijt. In ieder geval Thales en Alenia Space gemaakt. En over een half jaar moeten al de eerste... Klaar zijn voor lunch. Dat zal een paar jaar natuurlijk voor het operationeel is. Helemaal operationeel. Dat zal even duur nemen. Ja, precies. Eerst deze demonstratiemissie en daarna zie je ze verder. Dan komt de andere klassieke opmerking. We houden het in de gaten. Oké, nou interessant. Dank je wel. Bruno, wat is jouw eerste onderwerp? We zijn voor het eerst die boosters van SpaceX geland. Of ongeveer tien jaar geleden. Oké, time flies. Ja, we hielden het in de gaten. Iedereen zei dat het kan nooit. Het ontploft ook steeds weer. Tot het lukte. En nu is iedereen dat natuurlijk aan het nadoen. De Chinese raket gezien die echt verdacht veel op... Met die uitklappootjes van de SpaceX booster gezien. In Europa zijn een aantal bedrijven ermee bezig. SpaceX heeft natuurlijk zijn eigen iteratie Starship. Die helemaal al moet landen. En nu gaat ook AVO. Het bedrijf dat tot nu toe de Europees Vega raketten maakt. Eigenlijk hele degelijk ouderwetse... Kleine raketten die voor Europa lancerden... Die hebben de opdracht gekregen voor het ontwerp van een... Herbruikbare tweede trap. Dus dat is wel grappig. Bij de Falcon 9 is het de eerste trap. Dat is ook logisch want je krijgt lang niet zo hoge snelheid. Maar wat we hier zien is een soort... Het moet allemaal nog ontworpen worden dus je krijgt een soort ruwe tekening. De onderste kant is eigenlijk de booster van een Vega raket. En daarbovenop staat een soort Starship kopie met vlapjes boven en onder. Iets kleiner dan Mk. Ja, in totaal was het 63 meter of zo. En die moet dus na gebruik terugvliegen en landen. Dus ja, het is eigenlijk wel een originele twist... Om eens een keer de tweede trap te gaan proberen te landen. Die krijgen dus een enorme snelheid bij de lancering. Dus daar moet je ook allemaal weer van af zien te komen. Ja, het roept al een vraag op want je weet bij SpaceX... Dat ze in eerste instantie ook van plan waren om die tweede trap... Van Falcon 9 herbruikbaar te maken. Maar ze hebben ze gewoon van af gezien, het werd veel te ingewikkeld. Over Starship en of dat nou uiteindelijk... Commercieel op Russian-landse schetsvorms hebben we hier vaak ook al debat gehad. Je zou haar zeggen, doe de eerste trap eerst even. Daar is het meest winst. Onderaan beginnen. Komende maandag weer een Starship-lancering. Of tenminste, komende week staat die weer op het programma. Ja, dat is best bijzonder. Ze krijgen 40 miljoen voor de Preliminary Design Review. Dat is zeg maar de allereerste schetsen. Behalve dan wat het plaatje bij het bericht. En die moet over twee jaar af zijn. Dat gaat voorlopig nog niet vliegen. Maar toch wel opmerkelijk, ook omdat Avio een heel conventionele raketenpower is. En er zijn in Europa op dit moment al andere organisaties en bedrijven bezig met... Die hebben gebruikbaar de eerste trap. Het is ook niet zo dat daar niks aan gebeurt. Maar goed, ook dit houden we in de gaten. Streng in de gaten. Ik zit zelf vandaag ook in de raketen. Het wordt echt een raketuitzending. Ik moet stuurstof zeggen van Alessandro als ik krijg op mijn kop. Stuurstofraketten. De eerste waar ik het even over wilde hebben is Firefly. Waar de grap al werd gemaakt, veel fire maar weinig fly de laatste tijd. Firefly is een van die kleinere lancerenbedrijven die een opkomst was. Na SpaceX had je de elektronraket van Rocket Lab die heel succesvol is. Firefly maakt Firefly Alpha. Die is niet zo succesvol. Het bedrijf doet best wel respectabele dingen. Want die waren ook verantwoordelijk voor die geslaagde maanlanding. Firefly kan wel wat voor de goede orde als bedrijf. Alleen raketten maken lukt niet zo goed. Firefly Alpha is nu zes keer gelanceerd. Maar eigenlijk maar twee keer succesvol. En twee keer partialsuccesvol. Dat betekent dat de tweede trap het meestal niet zo goed gedaan heeft. Maar ze hadden tegenslag recent. Ik meen vorige week ergens. Want hun eerste trap is ontploft tijdens de statietest. Nog voor de lancering. Dat is altijd heel vervelend. Want dan heb je nog meer tegenslag. Maar het nadeel is dat je altijd schade hebt aan je installatie. Dus dat is niet leuk. Sowieso gaat het met Firefly als raket niet zo lekker. Waar was dat? In Texas meen ik ergens. Dan komen de beelden van de securitycamera van de garage. Die een stuk verderop is. Daar komt dan het nieuws vandaan. Ergens in Texas was het. Wat ik wel las en vond ik ook een reden om er even over te hebben. Is dat de vorige lancering van Firefly ook niet goed ging. Toen het verhaal was van de tweede trap werkt niet goed. Maar daar bleek later van dat het probleem niet bij de tweede trap zat. Maar bij de eerste trap eigenlijk al. De tweede trap was beschadigd geraakt. Maar dat kwam door de eerste trap. Omdat de gedachte was dat je een soort stromlijn om de raket heen. En dat door die eerste trap die stromlijn van de raket was losgelaten. Waardoor de raket in de eerste trap was gelet. En dat was de eerste trap. En dat door die eerste trap die stromlijn van de raket was losgelaten. Waardoor de hete uitlaatgassen van de eerste trap omhoog kruipen. En daardoor thermisch die zijkant van de tweede trap veel te zwaar belast hebben. Dus het probleem bleek niet te zitten in de tweede trap. Maar in een beschadiging van de eerste trap. Dus dit is in ieder geval door de eerste trap. Dat zijn natuurlijk wel taaie problemen die je dan moet oplossen. Dit eroverheen ziet er gewoon niet zo goed uit voor Firefly Alpha. Sowieso was dit ook nog een wat klassiekerer. Even aansluiten bij Vera net. Een wat klassiekerer raket dus niet herbruikbaar. Die met name voor, nou ja, zijn p-loos dat ongeveer 1000 kilogram. Ja, dat is een small launcher. Het enige wat ze heel goed konden één keer. Is dat ze hebben een hele snelle respons tijd. Daar is die ook voor gemaakt. Dus op het moment dat, dat is met name voor Defensie, is dat handig. Op het moment dat Defensie zegt we moeten nu iets lanceren. Hoe snel kun je dan een raket op je lanceerplaatsvorm hebben staan. En hem de lucht inzenden. Daarvan stond het record op 21 dagen. De respons tijd. En Firefly heeft dat terug gewacht naar 27 uur. Dus dat is een stukje van het... Daar bleken ze dan wel heel erg goed in. Alleen ja, dan moet die raket natuurlijk wel omhoog. En het goed doen. En daar hebben ze helaas wat minder succes. Maar zoals gezegd, ze hebben wel een succesvolle maandlaning gedaan. En er zijn ook niet heel veel organisaties die dat kunnen zeggen. Dus laten we niet te kritisch op ze zijn. Maar goed, Firefly of Alpha, daar gaat niet goed. We houden het in de gaten. Top. Volgende. Ja, dan neem ik je weer mee naar een zo'n dochter. Of zo'n ouderrelatie. Is het de relaties vandaag? Ja, alleen we gaan nu even ietsjes verder. Naar Enceladus. Uit de Griekse mythologie de zoon van Uranus. Maar Enceladus is ook wel bekend als de maan die rondom Saturnus vliegt. Ja, dat is niet logisch. Dat is niet alweer niet logisch, maar dat... Goed, dat... Nee, maar... We hebben natuurlijk een paar jaar geleden Casini-Huygens missie gehad. Ik denk hier wel veelwaardig besproken. En bekend is alweer al bijna tien jaar ter gielen. Ter gielen, daarmee opgehouden. Maar ze zijn toch nog weleens extra in de data gedoken uit die missie. Dus je kan zien dat zelfs tien jaar later is nog steeds bruikbare informatie. Even nog even achteraan. Casini was een Amerikaanse orbiter die om een aantal jaren om Saturnus gedreid heeft. En Huygens was de Europese lander, ik weet het nog goed, die uiteindelijk geland is op de maand Titan. Plot in aand. Plot in aand. Volgens mij is Casini tussen de ringen van Saturnus een soort kapot gegaan. Hij is eind gekomen. Volgens mij zijn we hem Saturnus ingestuurd. Of zijn echt Saturnus ingestuurd. Ja, dat doen ze eigenlijk altijd. Het is crash-hoppet op het vlak. En op zich was het al... Mede door Casini was het bekend dat Enceledus een hele grote ondergrondse oceaan heeft. Kompleet verder bedekt met een dikke ijskap. En op de Zuidpolen zijn daar gigantische geizers die water, ijsdeeltjes en andere gassen uitstoten. Dat was alleen bekend. Echt tot kilometers boven het Enceledus-oppervlakte. Maar nu hebben ze in een nieuwe studie die onlangs is gepubliceerd in Nature Astronomy. En toen hebben ze daar echt complexe organische moleculen in teruggevonden. En dat zijn stoffen die we alleen maar kennen van een biologische samenhang hier op aarde. Nou, daar gaan we weer. Ik kan zeggen, daar gaan we weer. Dus wel meteen gezegd, er wordt hier geen bewinning gemaakt dat dit ook meteen leven is. Wie gaat even Inge Loes channelen? Ja, precies. Dat hebben we al gedaan. Hebben we gedaan. Ik heb inderdaad met Inge Loes even gebabbeld. En ook zij is echt wel enthousiast van het onderzoek. Niet zoals het andere onderzoek dat we onlangs besproken hebben. En hier wordt ook wel echt gezegd dat dit zijn moleculen die stikstof- en zuurstofdragend zijn. En die we dus echt kennen hier van een biologische oorsprong. Alleen hoeven ze echt niet per se van door leven gemaakt te zijn. Er zijn andere processen mogelijk. Alleen, het maakt wel duidelijk van, oké, er zijn dus wel echt complexe processen aan de gang op Installer. Die een nieuwe missie richting Installer, hopelijk tot onder de ijskap. Ja, hoe zeg je dat? Waar we... Eerst een stuk aantrekkelijk maken. Een stuk aantrekkelijk maken. Want het is er wel zo, neem ik aan, dat als dat soort chemische processen tot dit soort stoffen kunnen leiden... dat de kans ook groter zou kunnen zijn. Ik zeg het dan maar heel voorzichtig, dat dat ook tot biologische effecten zou kunnen leiden. Ja, precies. Hier moet ik niet op promuleren. Ja, ik zeg het zonder rekening. Dat maakt hier zeker geen beloftes, maar na te... Het is naar water. Schijnlijk onder de ijskap is er ook nog best wel een aannemelijke temperatuur. Dus je hebt best wat energie vanaf de turnus. Dus er zijn best wel wat ingrediënten beschikbaar om iets van leven op Installer te hebben. Hoe dik is die ijskap? Meerdere honderden kilometers. Dat is wel even boren. Het is echt wel een boreninaat. Gewoon smelten toch? Ja, dat er nuclear doorheen smelten is de enige manier. Ja, dus de auteurs geven ook wel echt duidelijk aan... ze geven voornamelijk een waarde aan de leefbaarheid van de planeet. Ja, leefbaarheid. Want ik heb van het insider gehaald een beetje terug te dringen. Inge Loes is Inge Loes ten Kate. Die specialiseert in organische stoffen. Hoe die kunnen vormen buiten de aarde. En haar boodschap is dan vaak van dit laat gewoon zien hoe makkelijk dat kan. Dan moet je niet meteen denken aan leven, maar meer van... als al het organisch materiaal zeggen dan op installators en op Mars... en op al die plantainen die vormt... dat maakt het een stuk logischer dat het een keer op aarde terecht komt... en wie weet wat er dan zou kunnen gebeuren. Ja, of wat er daaronder gebeurt. Dus laten we professor ten Kate in dit geval wel de juiste credits geven. Zeker. En wat misschien wel leuk is om hierbij te vermelden is dat... het grote verschil tussen de allereerde data die gevonden is... rondom deze missie en deze missie, of deze dataanalyse... is dat ze nu echt de fragmenten hebben gebruikt... op het moment dat je kan zien die door een van deze geizers heen vroeg. Had dat nou niet eerder gedaan dan? Blijkbaar niet. Ik vond het heel verbaasend dat het tien jaar geduurd heeft totdat ze dit... Blijkbaar is het ook echt wel heel lastig. Want heel vaak, zeker door het water... wordt als je door die ring heen gelet, dan heb je een relatief lage snelheid... en dan kan je je moleculen laten botsen op je instrumenten. En dan worden dit soort complexe moleculen vaak verstopt achter het water. Oh, dat is moeilijk. Ja, en doordat we nu het data hebben gewerkt... door het doorvliegen van zo'n geizer... heb je een veel hogere snelheid waardoor eigenlijk het water... een soort van weggespat is of niet aanwezig is. En daardoor zijn pas de organische lijnen van deze moleculen naar voren gekomen. Hoe werkt dat dan? Als je sneller gaat, is er geen water? Ja, hoe dat precies werkt, dat zou ik ook niet durven zeggen. Maar dat was de uitleg in het artikel. Lees de nature, Aston. Ja, ik was zeggen dat als je met een lage snelheid hebt... dan duw je dat water niet weg. Hierbij heb je dus... Je hebt echt over meer dan kilometer per seconde. Dus dan is bij een hoog snelheid die verstoring een stuk groter. Misschien is dat wel een indicatie voor hoe druk Aston nu moet hebben... dat ze er nu pas aan toe komt. Ja, en hoeveel data er eigenlijk uitgekomen is. Er zijn meerdere terabytes aan data waar je dus helemaal doorheen moet spelen... en dan net die lijntjes moet vinden. Ja, precies, en dat te vinden waar je iets mee kan. Dat is ook logisch. Het is overigens, lijkt me dan wel, als je onderzoek zou willen doen... op het oppervlakte naast zo'n geizer is er natuurlijk allemaal goud mee. Want daar komen natuurlijk allemaal stoffen naar boven... die uit het binnenste van de... Hij hoeft daar helemaal niet te boren in die zin. Nou ja, als je z'n antwoord geeft, wel. Je weet natuurlijk niet wat allemaal die geizers doen met de moleculen. Lees wil je echt die oceaan in inderdaad. Maar dat heeft zijn eigen technische moeilijkheden laten daarop houden. Is er in Amerika nog heel veel perfor geweest? En ik vraag dat eigenlijk omdat je vaak merkt dat als de begroting onder druk staat... en dat hebben we het vaak genoeg over gehad in eerder uitzendingen in Amerika. In ieder geval, dat je soms ook ziet dat dit soort dingen meer naar voren worden gebracht. Daar heb ik geen beeld bij. Maar ik kan me daar best wel inderdaad wat op... Misschien hebben ze het ook wel in dat achter de hand houden om... Dat gebeurt heel vaak wel bij grote wetenschappelijke missies. Dat ze gewoon data die weten is al lang. Maar dat wordt gewoon in delen uitgebracht om inderdaad... eigenlijk een beetje de feeling met het onderwerp vast te houden. Dat kan je vijf keer publiceren, ja. Dat kan je zeggen. Nou, interessant. Ik weet niet of we dit ook in de gaten gaan houden... maar mochten we die kant op gaan, dan bent u de eerste die het hoort. Zeker. Volgende onderwerp, Bruno. Ik heb slecht nieuws. Het bedrijf Reflect Orbital. Dat klinkt... Die een poos geleden hebben een plan gelanceerd... om hele grote spiegels in de baan om de aarde te brengen. Net als doel. Om hier als het donker is of schemert... op bestelling licht af te gaan leveren. Superhandig. Om hier zonnepark niet genoeg opbrengt. Of je binnenstad verlicht op een duurzame manier. Ja, what could possibly go wrong? Dat ga je vast vertellen. Ik zie dat je tot nu toe alleen nog maar voordelen, vroeger nog. Ja, precies. Ja, het is gewoon puur zonlicht. We gaan nu even Marco Langbloed sennelen. Dat is ook iemand die hier in Belize is. Ook iemand die hier bij ons is, een wetenschap van de TU Delft, en die houdt satellieten in de gaten en maakt zich, trouwens veel mensen, astronomen druk over, de spiegeling van al die satellieten en de invloed daarvan op astronomische waarnemingen. Tegenwoordig zie je, eigenlijk als je op een gewone avond naar boven kijkt, zie je veel van de sterren blijkend ineens te bewegen, en dat zijn dan meestal Starlink-satellieten. Dat is al een enorme verandering eigenlijk in opzichte van... Ja, als je als je op een telescoopje kijkt, dan hoef je niet lang te kijken, dus ik zie je met dat blote oog niet zoveel, maar je ziet er in je telescoopvizier zo 1, 2, 3 langs komen. Ja, ja, ja. Nou, dit gaan we dus nog een keer tot de macht zoveel doen, door echt bundels daglicht op aarde te richten. Als je zo'n bundel nou heel specifiek alleen op dat zonnepark richt, dan heb je daar toch geen last van, advocaat van de Duivelik. Ja, ja, nou, de straal van zo'n vlek is 5 kilometer, dus dat is een heel groot zonnepark. En je gaat mij niet vertellen dat dat licht allemaal alleen daar terecht komt. En ja, ik vind het een onzalig idee... Ik ook wel hoor, ik kom hier even de andere kant te belichten. En het nog slechter in de news is dat het uiteindelijk niet één satelliet moet worden, maar 4000. Ja, ja, ja. Thuis ook als businessmodel niet... Ja, dat roep je natuurlijk als start-up. Dat snap ik ook wel. En dat moet natuurlijk allemaal nog gebeuren. Ze hebben wel 20 miljoen aan funding gekregen. Dat is natuurlijk in ruimtevaart termen niet echt veel geld. Maar ja, dit is een slecht idee. En tegenover een website had een van de mensen van Reflect Orbital gezegd... Give us four minutes. If everyone hates it, we can turn it off. You're right. Ja, ja, oké. Dus vooral is het... Ja, weet je, dat is wat ook wel... Ik doe hier zorgen wel uit. Ook als je kijkt naar wat voor effect het heeft op natuur. En los van de gevaar zetten van wat gebeurt er als je omhoog kijkt. Ook nog een keer, ja. In zo'n bundel. Of als je door het telescoop kijkt. Bijvoorbeeld, ja. Dat ding komt toevallig even voorbij. Maar dat is ook nog een punt. Maar het ingewikkelde hier aan is ook... Eigenlijk is het relatief simpel. Want het is een grote lapmailar is het toch. Het is een vrij spiegelend, heel licht materiaal die je uitlapt. En dat zit, zeg maar. Dus het is technologisch niet zo heel erg ingewikkeld. Het is waarschijnlijk wel heel moeilijk om hem heel precies te richten. Maar ja, of zo'n bedrijf daar dan belang bij heeft om te zorgen... dat ze dat dan wel perfect regelen. Dan zeker gezien het steeds minder worden van de overheidsregulering... op dit vlak heb je natuurlijk wel... Ja, omgekeerd. Dat kan straks ook. Dan word je achtertuin in het zonnetje gezet en ze zetten... ze halen hem weg als je betaalt. Qua businessmodel. Dat kan ook nog. Of ze doen het in de vorm van Coca Cola of zo. Ja, precies. Dus gelukkig is de ruimtevaart ook een sector van veel plannen... waar je nooit meer wat van hoort. Ja, maar dat vind ik in deze dus wel ingewikkeld... omdat het namelijk als de lancierprijs relatief laag is. En dat is hij momenteel natuurlijk. En het is technologisch niet heel ingewikkeld. Dan vrees ik wel dat we deze wel gaan zien. Ja, en er is eigenlijk ook niet echt een wetgeving... die ook handhaafbaar is. Die zegt van dit mag je niet doen. Hoewel, ja, ik zal er heel sterk van luisteren. Dit is die hemel van iedereen. Dat is een heel interessante vraag. Want op het moment dat ze... wonen in Leiden, waar ik toevallig was met Leiden ontzet... en ik denk, we gaan ze even in de zonnetje zetten bij IJsgesprek. Want dat is leuk. Hoe kun je ze verbieden? Het is geen traditie, dus gebeurt het in Leiden niet. Ja, dat dacht jij. Nee, maar welke rechten heb je eigenlijk als consumenten? Heb je het grondrecht totdat het donker is? Dat is natuurlijk een interessante vraag. Ja, ze had nergens opgeschreven. Nee, dus dat is onontgrondig terrein. Ik weet wel dat met bundels energie daaromheen... wel wat regelgeving. Dat weet ik meer vanuit bijvoorbeeld de lasercommunicatie. Dus lasers op aardig, die een satelliet sturen. Dat je al moet bewijzen dat als er een search- en rescue-missie... aan de gang is met een helikopter en er kijkt iemand toevallig met... dat is wel een beetje een probleem. Vrijde kijkers, binoculars. Ik leef half in het Engels, dus af en toe zoeken naar woorden. Als iemand dan in zo'n bundle kijkt, dan moet je bewijzen dat het veilig is. Dus er zijn wel wat regels, maar misschien al aangezien... vanuit de andere kantgrond, kan je misschien zeggen... die regels zijn niet van toepassing aan mij. Waar gaat dit dan over? Dit gaat over lasercommunicatie, dus dat is in ieder geval... zowel satelliet naar aarde, maar echt pinpoint laser... of juist de andere kant op. En dan moet je bewijzen dat als er vliegtuigen overheenvliegen... door die bundel heen, is het veilig. Dus een search-and-rescue-missie kan die altijd doorgaan... zonder dat iemand gewaarschuwd hoeft te worden. En hetzelfde, heb je ook met dat idee om zonnepanelen in de ruimte te hangen... en dan de energie naar beneden met een microfoon. Daar heb je natuurlijk die discussie ook over. Ja, tot. Dus ja, er is misschien wel wat in de achtergrond... maar inderdaad voor deze situatie ook iets geregeld is. Nou ja, kijk, dit gebeurt natuurlijk nu al met die Starlink's... en ook die Blue Sky satelliet, dus die nog feller was. Alleen het wordt dan nog 100.000 keer neerkrachtiger. Ja. Goed. Je hebt er geen zin in hoor ik al. Ik ben er heel conservatief in. Ja, precies. Nou, ik ben er wel met je eens vrees. Oké, daar ben ik weer geloof ik. Ik had net voor de uitzending studenten aan de telefoon van DER. De studentenclub uit Delft van de universiteit. 250 leden hebben die tegenwoordig trouwens. Dat is heel groot voor het moment. Maar er hebben een heleboel projecten lopen... en een van is Stratos 5. Daar ging mijn hartje harder kloppen, want toen ik bij de universiteit werkte... begleide ik Stratos. Dat waren de pogingen die ze toen deden om de ruimte te bereiken als studenten... met een onbewandere ket, vroeg u orde. Dat is toen niet gelukt om ze verder te komen. Volgens mij zijn ze gestrand bij een kilometer of 20. En daarna werd het corona. Maar dat was toch ook al heel hoog? Dat is al best hoog. Ja, nee, 20 is al best moeilijk. Maar ze wilden... De doel was 50 ooit en ze wilden gewoon naar 100. Ik kom daar zo nog even op terug, want het doel staat weer... is weer terug op de agenda, hoorde ik van ze. Maar ze gaan de komende dagen tussen zaterdag en dinsdag... in Portugal een raket lanceren. Daar is een wedstrijd, dat wist ik trouwens helemaal niet dat bestond. Een wedstrijd voor studententeams die raketten lanceren. Je mag naar 3 kilometer of naar 9. Dat is de limiet van die specifieke wedstrijd. Daar doen 24 teams aan mee. Maar onder Intima Delft. En het leuke is, ze hebben een raket bij zich... die niet zozeer bedoeld is om hoog te komen. Dat is helemaal niet hun bedoeling. Dus ze zitten in de 3 kilometer categorie. Maar de bedoeling is om een herbruikbare raket te maken... op vloeibare brandstof. En vloeibare brandstof is echt wel een andere categorie. Een veel moeilijkere categorie dan stuurstof. Sorry, vloeibare stuurstof. Dat is een veel moeilijkere categorie technisch. Dus hebben ze jarenontwikkelingswerk aanzitten. Ze hebben supergekoelde vloeistof. Dus chirurgene stuurstof bij zich. Ethanol en zuurstof. En daarmee wordt die raket aangedreven. Het is de eenaakrachtigste studenten raket ter wereld. In ieder geval in Europa de krachtigste motor hebben ze. Die claim to fame hebben ze wel bij me gedaan. 11 kilo Newton levert dat ding. En dat is inderdaad fors. Maar het doel is dus vooral om die technologie te bewijzen. En daarna in theorie te kijken of ze dat herbruikbaar kunnen maken. En die motor is ontwikkeld in Delft? Helemaal ontwikkeld in Delft. Het hele ding is in feite ontwikkeld in Delft. Je moet denken meten of 5 hoog. Niet zo heel hoog. Maar dat hoeft ook niet omdat hoogte niet het doel is. Ze zeiden, want het viel mij op dat meestal bij een raket is de gewicht, brandstof to weight, hoe zeg je dat? Ratio. Die ratio is vaak 80% van zo'n raket stuwstof. 20% is droge massa. Maar het is dan de zom, omdat ze niet per se heel hoog hoeven. Dus het is meer een soort proof of principle? Ja, ze zeiden wel van de theorie. In het begin van het project was het wel kijken hoe hoog kunnen we met dit idee komen. En toen was het ontwerp 50 kilometer. Dus qua technologie zouden ze dan 50 kilometer kunnen maken. En als je zegt herbruikbaar, gaat dat ding landen of aan een parachute? Ja, hij komt aan een parachute weer naar beneden. En daarna gaan ze het niet direct opnieuw lanceren. Ze wisten ook nog niet of ze dat überhaupt gingen doen. Waarschijnlijk gingen ze wel het nieuw gebruiken ergens voor. Maar ze wilden ook vooral onderzoeken of die dan herbruikbaar was. Weet je dus? Of hij valt terug in zee, gok ik dan? Ik weet het niet, dat heb ik niet gevraagd. Wat zou kunnen? Ik heb daar zo'n lanceerinstituut. Ja, als ze op dezelfde plek lanceren als voorheen, dan is dat ergens in Zuid-Spanje, Zuid-Portugal. Portugal, voor militaire basis in Portugal. Ja, dan richten ze volgens mij gewoon de oceaan. Dan hebben ze een korte corridor, waardoor op dat moment geen schepen mogen varen. Ja, en dan komt hij met een parachute naar beneden. En die kunnen ze dan knijpen, zodat ze met een kleine parachute beginnen. En langs op groot was het parachute van 5 meter, geloof ik. Dus we moeten hem wel zachtjes weer terug hebben. Ik vroeg nog, zat er een payload in? Er zitten inderdaad twee payloadjes in. Een is een experimentje uit Leiden, wat Murons de meet. De elementaire deeltjes. En de tweede, want dat is verplicht in de wedstrijd, en de tweede was een rubber-eentje. Dus als speler. Volgens mij niet, ik heb nog vragen of hij een parachute heeft, maar dat hij ook niet. Ik had toch feelings voor het rubber-eentje. Maar dat zit in dat zat aan boord. Maar het gaat dus vooral om het om te laten zien dat die technologie werkt. En dat gaan ze de komende weken doen. Wat ik nou wel grappig vond trouwens, dat even een technisch nerdpuntje, er staan filmpjes op een website van testen van die motor. Die hebben ze natuurlijk statisch al lang getest. En daar zie je heel mooi, als je filmpjes kijkt, zie je een fenomeen wat heet shock-diamonds. Dat je achter zo'n motor zie je een aantal van die ruitjes verschijnen, die op een vaste plek blijven staan, fascinerend, als ik dat allemaal te kijken. Dat komt omdat die motor, ik heb nog even afgebracht hoe zit dat ook weer, maar die motor die heeft in zo'n straalpijp, zeg maar, vindt expansie plaats als ze de druk neemt. Naarmate die verder, de pijpel komt steeds verder af. En uiteindelijk bij het ontwerp van deze motor is dan de druk waarmee die eruit komt net even wat lager dan de omgevingsdruk. En dan geeft de omgevingsdruk schokgolfgewijs, doet de boer weer naar binnen. En dan neemt de temperatuur weer toe en de restantjes brandstof gaan dan toch nog weer ontbranden. Daarom krijg je die vierkante ruitjes te zien, zeg maar, waarna het dan weer een beetje uitdijdt en weer wordt ingeënd. Dat gaat zo vijf, zes, zeven keer verder op een vaste plek in die stroom. Blijft altijd wel fascinerend om te zien hoe dat dan werkt. En dat heet de naam, het heet de shockdiamonds. Dus dan meten we dat ook weer. Laatste puntje hierover is dat, ik vroeg nog wel, gaan we nog naar de ruimte? Want ze zijn inderdaad toch weer van plan, maar niet met deze technologie, maar dat gaat dan toch weer op vaste brandstof, stuurstof. Vaste, ik blijf verkeerd. Vaste stuurstof. En daar zijn ze mee bezig met een nieuw dartproject, waar je eigenlijk als pilot een soort pijl, een dart erbovenop, op een tweede trap zet, die dan zo eerendynamisch is, dat die kan doorschieten naar grote hoogte, dat is hoger dan 100 kilometer. En daarvan zijn ze, dat project dat loopt nu, dat hopen ze in 2027 te kunnen lanceren, maar dat wordt dan wel in de Amerikaan, want dat kan in Europa eigenlijk niet. Want dat is dan een tweetrapstrap? Dat is een tweetrapstrap. Met die eerste is dan die vloeistof? Nee, ze zijn allebei vaste stuurstof. Dus de eerste en de tweede trap. Dus dit is echt voor hun een technologie demonstrator. En ze zeiden op hun socials, mocht je dit luisteren voordat ze lanceren, op de socials laat ze weten wanneer hun lancering plaatsvindt. Er is een livestream vanuit de organisatie, dus je kunt het, als je wilt, live volgen. Wanneer was de winnaar ook weer? Tussen zaterdag en dinsdag. Dus beter georganiseerd qua PR dan Firefly? Nou ja, je hoeft er niet voor naar een webcam van de lokale gage. Nee, dus dat, mocht je willen volgen, ik zie even de Dare en de Stratos V fiets op de diverse socials je vindt. Toi, toi, toi. En veel succes, want het moet eerst nog maar eens werken. Zeker voor kleine dukkies die daarin zitten, maar goed, dat even een zijde. En dat was hem. Toch? Dan neem ik ons even terug op aarde. Want je hebt al gezegd, we nemen de top op woensdag 8 oktober. Dat betekent dat we halverwege de Nederlandse Space Week zijn, waarvan de ESA-opendag aan het begin van deze uitzending genoemd... Het knallende slotstuk. Het knallende climax-slotstuk van die Space Week is. Nou, dan ga ik echt niet de hele agenda doorlopen, want dat kunnen mensen zelf teruglezen. Het is echt wel een hele drukke week voor de ruimtevaartprofessionals, maar ook studenten. Ja, waar jij er ook een van bent. Waar ik er ook eentje van ben. Van les geven op basisscholen tot aan de theaters in Noordwijk. Laat alleen maar ruimtevaartgerelateerde films en theaterstukken zien. De film van André Kuipers wordt weer geshowed met duiding van André Kuipers zelf, die was aanwezig. Uiteraard. Hebben we al wat gemist? Is er al iets leuks geweest? Ja, zeker. Er waren twee grote openingen gisteren, dus op dinsdag 7 oktober. In Noordwijk is het Comet Lab geopend. Dat is eigenlijk het aller eerste gebouw van de Space Campus, de NL Space Campus. Naast S-Tec wordt de industrie hetgeen speciaal voor space. De NL Space Campus moet op den duurnaart een grote hub worden met allerlei verschillende gebouwen gerelateerd aan de ruimtevaart voor, zowel studenten tot aan de ESA zelf. De naam is industrieus misleidend, wat heeft niks met Comet te maken? Nee, het moet echt een incubator worden om de universiteitsprojecten daar een eerste zet aan te geven. Het is de eerste comminilisatiestap van vroege technologieën. In het Comet Lab hebben ze allerlei apparatuur staan waarbij die technologieën getest en versneld kunnen worden. Als jij als student bent afgestudeerd en je wilt een bedrijfje starten, maar je hebt eigenlijk nog helemaal geen infrastructuur, want de ruimtevaart heeft wel vooral snel duurapparaat en een klinicoom nodig, dan kan je daar terecht om te beginnen. Dat was de laatste idee. Jij was bij de opening en ik was zelf ook uitgenodigd, maar ik kon op het laatste moment niet, maar ik vond het wel leuk om te noemen. Vertel Bruno, want jij was erbij. Ja, we feestelijk iedereen feliciteerd elkaar. Het had jaren geduurd om het echt op gang te krijgen. Het is een soort lab waarin er nu 3D-printers staan, er komt een CNC-machine, allerlei apparatuur die je als klein bedrijf of studententeam of misschien ook iets groter bedrijf niet per C hebt en het idee is dat je daar dan samen komt en ook eventueel samenwerkt met andere ruimtevaart start-ups. De bedoeling is heel erg dat het een soort verzamelinggebouw wordt. Het was de oprichters, dus Mark Kleinwold zat erbij, de antennemaan uit Nijmegen. De achterop de maan antennes neerzetten, toch? Paul Veegher en nog wat eerlustere ruimtevaart mensen. Het gebouw stond net, de wc was gisteren geïnstalleerd. Het was allemaal een grote stoermondrang om dat open te krijgen. En wat moet ik dan doen? Ik neem aan dat je wel eerst een plan moet hebben. Als ik daar mensen in de klas ben, dan ben ik niet welkom in Nijmegen. Ze waren heel erg op zoek naar, kom praten, kom kijken. Maar de bedoeling is echt ruimtevaart in Nederland opstuwen. Dat is eigenlijk drempels voor wegnemen. Hadden ze ook al voorbeelden van mensen die iets wilden gaan doen? Ja, maar als je dan zegt wie of wat, dan denk ik even schuldig. Het was het bedrijf Lens R&D, wel bekender bedrijf in Nederland. Die maakt vooral zonne-sensoren. Dat zijn sensoren die op satellieten zitten om te kijken waar de zon is dat je panelen goed kan zetten. Dat wordt uitgericht. Die was toevallig ook hier bij BNR, maar bij het programma MKB Praat Me. Die vertelde dat zij daar ook klanten gaan worden. Puur voor experimenten waarbij zij als bedrijf die apparatuur heeft. Je hebt misschien één keer per jaar of één keer in de productie nodig. Dan hoef je dat niet zelf aan te schaffen. Dus ook wat meer bedrijven kunnen daar op aansluiten om daar gebruik te maken van de spullen. Een soort shared service. Ja, het is echt een community. En ook snel prototypes maken. En Filip Schooningans heeft in de vorige aflevering al verteld dat ook door de Nederlandse regering is toegezegd om de hele campus versneld op te pakken. Dus als je eens een keer bij een rijder langs bent, dan wordt het voortdurend gebouwd. En het wordt een mooi track. Ja, als je daar naar binnen kan lopen. Volgens mij is dit niet heel streem en veilig. We roepen niet op. We roepen niet op in de Admaardse de Cossacks. Maar als je een idee hebt voor een ruimtevaart project of een ruimtevaart bedrijfje en je weet niet hoe te beginnen, dan moet je hierbij vertellen. Zeker. Om dan even door te gaan naar de volgende opening. Ook gisteren, 7 oktober, is de Kenners Hub Space Defensie geopend in Bleda. Op de NLDA, de Nederlandse Defensie Academie. En dat is echt een hub om kennisonderzoek en samenwerking tussen Defensie en civiele partners te maken. En ook om ruimtevaart partners te versterken. Kan je me voorstellen dat het daar een stuk drukker was bij die opening? De beeld die ik gezien heb... Ik ben niet bij de beide. Nee, die was een zaaltje met onze Defensie minister, Ruben Brekelmans. Het was volgens mij niet heel druk, maar het was voornamelijk invite only. Maar wat zit er achter deze opmerking? Ruimtvaarts is natuurlijk ook altijd wel een tak geweest waarbij men scherp kijkt van waar zit geld? Waar kan je vanuit de overheid financiering ophalen? En bij iedereen is het wel duidelijk dat Defensie op dit moment een budget is. Dus ik kan me voorstellen dat als je een goed idee hebt in je wilde, een business idee hebt en het heeft een raakvlakte, dat je die kant op kijkt. Is dat in Breda ook lab of technische ruimtes? Volgens mij is het voor nu voornamelijk een soort samenwerking tussen universiteit, alleen dan de Nederlandse Defensieacademie en de civiele partners. Eigenlijk tot een jaar geleden waren er heel veel civiele partners die heel zich heel erg af van dual use, zo zou je het noemen. Dus tweevoudig gebruik en dat is in de afgelopen 1, 2 jaar toch wel gekenterd. Dus het is voornamelijk een echt een plek, misschien al dan niet online, om echt een kennis te verbinden. Is dat de KMA dan? De Karnic Military Academy? Ik ken hem alleen als NLDA, de Nederlandse Defensieacademie. Misschien dat het een en hetzelfde is. En dan even vooruitkijkend, naast de FTEK open dag, op 10 oktober, dus dat is aan de vrijdag, op de Koningin Wilhelmina Boulevard in Noordwijk. Kennen misschien wel mensen de Walk of Space, onze eigen Walk of Fame zoals in Hollywood. Daar liggen tot nu toe 18 tegels van Europese astronauten, onder andere André Kaepers heeft daar zijn eigen tegel. En op 10 oktober komen daar de tegel 19 en 20. Beide van twee Duitse astronauten, Ulf Merbold. Was die er, lag die er nog niet? Die lag er nog niet. Ik wou zeggen, wie was Ulf Merbold? Ulf Merbold is uit de generatie van Buber Ockels. Ja precies, die vloog in aard met de Space Shuttle missie STS-9, 1983. En hebben we het dan over voetstappen? Hand of trucken. Ik liep ooit met Ulf Merbold door Berlijn, dwars door Rood Licht, dus toen moest er iemand gielend op zijn remmen gaan staan, om ons niet omver te rijden, raampje open, en Merbold, u loopt door Rood. Iemand is in Duitsland vrij bekend. Dat is goed. Hij vloog STS-9 en daarna ook nog op STS-42, en verbleef in 1994 een korte tijd op de Russische Meer. Dat is een grote jongen. Ja, en de andere astronaut is Thomas Reiter. Ik wou zeggen, ja ook wel bekend. Hij heeft onder ook naar de meer toe geflogen, en verbleef echt langdurig in de ruimte. Hij is zo'n 350 dagen in de ruimte doorgebracht. Die zijn hand of truck kunnen we dus nu in? Ja, die worden dus inderdaad op 10 oktober, aanstaande vrijdag, in bijzijn van beide heren. Zij ook niet directeur van mannenruimtevaart tegenwoordig of zo? Directeur van het astronautencentrum? Dat is volgens mij wel. Ik weet niet of dat nog zo is, maar dat was het. Ja, dat was wel zoiets. Dus hier wordt vrijdag 10 onthuld. Mocht je dit nog een tijd luisteren, kijk even op de website van Google Earth, en op NOS Space Week. Er zijn nog tientallen lezingen, zoals ik zei, bioscopen en theaterproducties. Sterrenwachten openen hun deuren, en ook de programma's die ze hebben voorgesteld. Ik dacht dat jullie het hele programma gingen voorlezen. Nee, kijk dus vanal naar de... Kijk op de website. Voor de ruimte uit enthousiasteling is er deze week veel te halen. Je hebt al wat gemist, maar dat hebben we behandeld. Je hebt zoiets in NOS Space Campus slash Week. Je vindt dat natuurlijk wel. Ze staat ook zeker in de show notes uiteraard. Oké, dan gaan we weer naar Bruno, denk ik. Ja, je had het net over dual use. Wat ook dual use is... Er komt een bruggetje. De man is zo'n moezaam bruggetje, denk ik. Van die satellieten die worden dan gelanceerd en zeggen dat het om space debris naar beneden te brengen. China heeft ook een nieuw project in die sfeer. De ene satelliet gaat dan de andere... Dat heet dan proximity operations. Dus daar gaan ze langs zij vliegen en misschien kijk, foto's maken, kijken. En dan gaan ze naar de andere kant. En dan gaan ze naar de andere kant. Ja, dat kun je natuurlijk gebruiken om ruimtepuin op te ruimen. Een loffelijke streven. Maar je kunt het ook gebruiken om een satelliet die dat helemaal niet wil naar beneden te brengen. Dan hebben we het opeens over militaire toepassingen. Dus dual use... Die toepassing zit eigenlijk in de lift. Maar niet dat we daar per se heel blij van worden. Dat is een hele andere verhaal. Maar niet dat we daar per se heel blij van worden. Space debris, dat vind ik altijd... Je moet beginnen met zorgen dat je geen rommel maakt. Dus als je iets hebt en het is klaar, dan moet het de-orbiter. Van zichzelf. Oké, maar wat we nu steeds meer zien is dat satellieten bij elkaar langs zij vliegen. Een Britse generaal, Major General Paul Tadman, klaagde tegen Bibi de Tadman. Tadman klaagde tegen BBC dat de zes satellieten... De Verenigde Koninkrijk heeft zes militaire satellieten. Op wekelijkse basis gestoord worden... Of gedemd worden, sorry. Door Russische satellieten. Dat dat aan de gang was. Zijn dat dan satellieten die heel dicht in de buurt komen? Dat kun je op meer verschillende manieren doen. Daar is hij niet helemaal duidelijk over. Ze kunnen blijf, vertrekken of de satellieten kinetisch ontstekken. Kinetisch ontstekken, dat heeft Rusland 4 jaar geleden gedaan. Ja, China ook. En de Verenigde Staten trouwens. Dus gewoon een satelliet op elkaar laten knallen. Dat is wel de uitste versie. Maar nu gaat het vooral om... Satellieten storen, afluisteren. Eventueel in de positie komen om die onklaar te maken. De capaciteit van China in Rusland is de afgelopen twee jaar 70% gegroeid. Beweert deze generaal. Door het Westen hetzelfde. Er was een operatie Operation Olympic Defender. Mooi, een beschrijvende titel. Waarbij een Britse en een Amerikaanse satelliet elkaar naderden. Dit past ook in de trend waarbij Rusland steeds met vliegtuigen langsvliegt. Met drones binnen komt vliegen. Dus bij elkaar spullen in de buurt komen. Dat is zorgelijk dat dat gebeurt. Het is ook zorgelijk van de perspectief van ruimtepuin. Omdat we al zo aan het aantekken. Het kessler-syndroom creëert een onomkeerbare kettingreactie. Als dit soort landen de zelfbeheersing hebben om dat niet te gang te zetten. Dan ben ik niet van overtuigd. Zeker als je merkt dat jouw eigen satelliet de float niet meer opbrengt. Dat ook. Het idee van de kessler-syndroom. Als je als satelliet de botsen krijgt, krijg je een ring van puin. Dat verspreidt zich over de hele baan van zo'n satelliet. Daar kruisen we alle andere satellieten doorheen. Die vervolgens ook weer zo'n ring. Dat kan helemaal uit de hand lopen. Dan wordt een groot deel van de lage aardbanen onbruikbaar. Dan kom je er ook niet meer doorheen. Dan worden ook een deep space missie's niet meer mogelijk. Ik heb ze al opgezocht. Morgen in de Space Week is er ook nog een challenge voor jonge professionals. Tegen 4th Space Debris. Ze schatten dat ongeveer 54.000 space objects groot zijn dan 10 cm. 1,2 miljoen tussen de 1 en 10 cm. Waarschijnlijk in de range van 120 miljoen tussen 1 mm en 1 cm. Vooral die laatste klinkt heel klein. Maar als dat met 7,5 km per seconde op je afvliegt... dan heeft dat behoorlijk wat kinetische energie. Dat kan flink wat schade aandoen. Ik weet nog wel uit Space Station tijd dat voor die categorie... die tegen geband zat om te zeggen. Dus die moest die kunnen hebben en boven de vier kunnen ze uitwijken. Maar met name dat gebied tussen 1 en 4 cm was het gevaarlijke gebied... dat je niet goed kon zien. En ook niet goed kon opvaren. En eigenlijk niet voldoende rep om het tegen te houden. Massa plus de snelheid, dat is gewoon zoveel energie. Als je bij Airbus Defense en Space bent in Leiden... dan ligt er een mooie grote zonnepaneel. Dat gebruik je als welkomsttafel. Daar zie je ook wat schadepuntjes of micrometeorieten. Dat zijn gewoon brandpuntjes. Terwijl het verfvlokjes kunnen zijn. Ja, dat is van Hubble waarschijnlijk een stuk. Dat zijn de enige zonnepanelen die met Space Shuttle weer naar beneden zijn gebracht. Die zijn heel uniek inderdaad. Dit gaat over het lager inspecteur. Dat het echt 1x per week is. We moeten dat maar geloven. Terwijl we maar 6 satellieten hebben. Dat vond ik eigenlijk wel schokkend. Absoluut. Dan vraag je af wat ze dan doen bij de Amerikanen. En hebben die er last van? Dat weten we allemaal niet. Ik heb nog 1 vraag over, maar ik ben door mijn onderwerpjes heen. Heeft iemand nog een onderwerpje? Nee, eigenlijk niet meer. Dan heb ik nog de boekentip. Oh! Heb je weleens gehoord van Zwarte Kracht golven? Vertel, heb jij er toevallig een boek over? Sorry luisteraars. Het heet smieren heet dat. Leuk dat je het vraagt. Zwarte Kracht golven. Dat zijn de rimpelingen in de ruimtetijd. Die ontstaan als 2 zwarte gaten op elkaar potsen. Dat was een natuurverschijningsvergelijking. Dat is al voorspeld door Einstein. In zijn algemene relativiteitstheorie. Dat zit in die vergelijkingen. Hij geloofde er zelf niet in. Toen we niet, toen we wel. Ze bestaan misschien wel, maar je kunt ze nooit meten. Het effect van zo'n rimpeling... dat rimpelt als een soort golf door het heelal. Dus ruimt de zelf tijd in en uit. Ja precies. Dus Einstein beschrijft de Zwarte Kracht als een soort vervorming van de ruimtetijd. Die vervorming kan zich ook als een soort... een beetje als een geluidsgolf door die ruimtetijd heen verplaatsen. In de jaren 70 zijn ze toen die hele grote interfero's... met lasers en spiegels gaan bouwen. Die lasers gaan dan door vacuum buis van kilometers lang... in kaart, zei hij in de weer. Dan kijk je eigenlijk of die tijd dat die laser lichtig het overdoet... of die korter of langer wordt. In wezen die spiegels hangen dan aan het uiteinde. Die wapperen dan een heel klein beetje. Dan heb je het echt over dunner dan de kern van een atoom. Dat moet je een optie te picken. Dat is dus gelukt op 14 september 2015. Ja, tien jaar geleden. Toen moesten ze nog heel lang stilhouden omdat het artikel af moest. Terwijl de geruchten rondgeheerden. Dat was echt een hele... een van de natuurverschijningen die nog niet waargenomen was. Dat was echt een hele... een van de natuurverschijningen die nog niet waargenomen was. Dat was echt een hele... een van de natuurverschijningen die nog niet waargenomen was. Dat is toen in februari van het jaar erop... dus 2016... een buitengebracht grote ontdekking. Voorpagina Nieuws. Even Eindstein op de voorpagina. Sindsdien zijn er veel meer zwarte gaten die op elkaar botsten ontdekt. Ook een keer twee neutronen sterren. Die we dan ook met de Groning telescoop konden zien. En de oogst van tien jaar observeren. En er zijn ook plannen voor een nieuw detector. En er zijn ook plannen voor een nieuw detector. Die dan onder de grond moet komen. Misschien in de buurt van Limburg. Er komt er ook weer een in de ruimte. Lisa. Die al heel lang in de pipeline zit. Dat gaat echt wel gebeuren op de nu. Dus daarover heb ik een boekje geschreven in de serie... Pocket Science van een nieuw scientist. Mocht u dat willen lezen, dan moet u ook dat even googelen. Google is uw vriend. De titel heet... Rillingen door de ruimte. En natuurlijk ook in de show notes. Mocht u geïnteresseerd zijn, dan weet u hem te vinden. Hebben wij nog namen anders? Dan zou ik zeggen, zoek dat boekje. En mocht u ons willen tegenkomen, komen we nu zondag op S-stack. Dan stuur onze e-mail. En dan zeg ik dank tegen Bruno. Dank tegen Nick. En dank luisteraar voor het luisteren. Tot de volgende keer. En tot zondag hopelijk.