Amerikaanse ruimteprogramma implodeert terwijl de Chinezen een vlucht nemen

Dit is een BNR Podcast. Hartelijk welkom bij Space Cowboys nummer 182. Ik ben Herbert Blankesteijn. En wie heb ik hier? Thijs Roes. En Luc van den Abeelen. Ja, hartelijk welkom jongens. We gaan een uur over ruimtevaart kleppen. En ik wil graag weten wat jullie voor leuks hebben. Eén dingetje alvast graag, Luc. Ja, een Maan-autootje, wat gecanceld was en wat nu toch een nieuw contract heeft aangewezen. Dus het gaat alsnog naar de Maan. Een goed nieuwsvaart. Ja, dat hebben we niet zo vaak. Hoe goed we dat kunnen gebruiken, dat zal in het vervolg van deze podcast duidelijk worden. Maar eerst Thijs. De Space Race tussen China en de Verenigde Staten. Dat lijkt mij een mooi onderweg voor vandaag. Oké, dat is ook leuk. En waar ik even mee wil zwaaien, om het toch zo leuk mogelijk te maken, er is een werkelijk prachtig historisch fotoboek uitgekomen over het... of het staat op uitkomen, beter gezegd, over het Mercury en het Gemini project. De eerste maanmissies van de Verenigde Staten. De eerste serieuze ruimtemissies van de Verenigde Staten. Voorbereiding op Apollo. Ja, er was voorbereiding op Apollo, zeker zeggen we. En er zijn overeenkomsten tussen vroeger en nu. Komt allemaal maar. Ja, die vorige space race. Ik dacht Thijs wil niet als eerste, ik ben hier de gastheer, dus ik doe het ook niet, het luukje, jij mag eerst. Ja, hartstikke goed. Het gaat om Viper. Nou klinkt dat heel angstaanjagend, maar zoals NASA dat zo vaak doet, is dat een acronym en staat voor Volatiles Investigating Polar Exploration Rover. We weten er dan heel veel meer, nee eigenlijk nog steeds niet. Het gaat erom dat het een klein kartje is, een maanwagentje met zo'n 400 kilo. Die gedurende 100 dagen vooral op zoek gaat naar water in de vorm van ijs op de Zuidpool van de Maan. Dus die Volatiles werd mee begonnen? Ja precies, dat zijn stoffen die vluchtig zijn. Verdambare? Ja, ja, verdambare spullen. Water is natuurlijk ontzettend handig om in grote voorraad te hebben om een plek waar je mensen naartoe wilt sturen. Vandaar dat deze Viper best als heel erg belangrijk werd gezien. Hij zou dan 20 kilometer kunnen afleggen in die 100 dagen dat hij operationeel moet zijn. En met een speciaal boorinstrument zo'n 50 samples van de maangrond nemen tot op een diepte van 1 meter. Aan boord zou er een heleboel geanalyseerd kunnen worden door drie verschillende instrumenten om zo een beeld te krijgen van de verdeling van en de concentratie en de manier waarop ijs, zeker water dan in die maanbodem aanwezig zijn. Is het een goede aanname dat 1 meter voldoende is? Dat is wat ik mij gelijk afvroeg van ja, 1 meter is nog niet zo verschrikkelijk diep. Voor hetzelfde geld eindig je dan gewoon in die dikke stoflaag. Ja, daar is in ieder geval die marsonderzoeker die is veel dieper gegaan. Dus ja, ik vrees dat het een beetje zal moeten blijken. Het is misschien nog wel een doel is. Het is een beperking als je hoe dieper je wilt booren, hoe meer je groei moet hebben. Hoe groter het apparaat moet zijn en et cetera. We hebben natuurlijk wel al een aantal keren ijs waargenomen vanuit zonders die in een polaire baan om de maan zitten. Dus die hebben de reflectie gezien van ijs. Dat zie je dus alleen maar als het echt aan de oppervlakte ligt. Dus ik ga ervan uit dat ze hopen dat ze precies op het goede plekje terechtkomen met dat ding. Want ja, de hele zandenkraam werd in juli 24 gecanceld. Het ding was al een tijdje in ontwikkeling. En op een gegeven moment zei NASA van het wordt te riskant. Het wordt te duur en veel te vertraagd. We kunnen er niet op vertrouwen dat dit ding op tijd klaar is en een beetje binnen het kosten blijft. Qua management te riskant. Ja, inderdaad. Die kosten waren van 250 naar meer dan 600 miljoen dollar opgelopen. Dus dan kan ik me wel voorstellen dat je eventjes een momentje hebt van is het nog verstandig om door te gaan? Intussen was die Viper zo goed als klaar voor de start. Dan werd gekeken van kunnen we die instrumenten die aan boord zitten nog recyclen op andere missies. En toen kwam op 19 september van NASA ineens het nieuws dat ze Blue Origin een contract hebben gegund om aan boord van de tweede Blue Moon, Lander, deze Viper in eind 2027 wel degelijk naar normaal te sturen. Binnen welke missie dan? Ik weet niet of het dan een dedicated missie wordt. Wat dat betreft, dat die gaat vliegen is goed nieuws. En verder zitten we met allerlei onzekerheden. Want dat die aan boord van de Blue Moon moet gaan vliegen, dat is prachtig. Maar Blue Origin heeft nog niks op de maan. Nee, dan moet hij eerst wat laten vliegen. Dat eerste prototype moet überhaupt nog getest worden. Hij moet dan gelanceerd worden met de New Glenn van Blue Origin. Waarvan ook wel één exemplaar in hebben gevlogen tot nu toe. En nummer twee laat nog lang op zich wachten. Dus wat dat betreft, zekerheid is het allemaal nog niet. Het enige voordeel, want je moet toch iets zo zoeken, is dat Blue wel veel ervaring heeft met landen. De New Shepard, nou ja goed, sommigen noemen het een uit handgelopen kermis attractie. De vluchten waarbij zes mensen in een capsule tot op 100 kilometer hoogte worden gebracht. Dat gebeurt met een New Shepard raket. En als je dat ding ziet landen, dat ziet eruit alsof ze het inderdaad al 100 jaar doen. Dus die landing is misschien nog wel het punt waar ze het meest verstand van hebben. Maar ja, zorg eerst maar eerst dat die splinternieuwe raket betrouwbaar is. En bewijs vervolgens dat je inderdaad iets op de maan kan laten landen. Ik wil zeggen, want de maan is toch wel weer iets anders dan op aarde? Zeer zeker. En als je ziet hoeveel companies het de afgelopen jaren hebben geprobeerd. Of ze landen te vroeg, of ze vielen om, of andere zaken. Dus het is wel een ontzettende uitdaging. Ik heb alleen wel eens iets van, volgens mij is dit toch een behoorlijke veer in het achterste deel van Blue Origin. Want die Blue Moon lander is natuurlijk wel een stevig kandidaat om mensen op de maan te gaan zetten. En als je kijkt naar wat er de laatste tijd allemaal wordt gezegd rond Starship. Daar moet een variant van worden gebouwd die op de maan gaat landen. En dat moet hij eigenlijk in 2027 al gaan doen. Ja, dat gaan we erover hebben zo. Precies, dat wil allemaal niet zo opschieten. Dus ik heb zoiets van, wordt hier misschien al een klein beetje voorgesorteerd op het snel opvoeden van Blue Origin om die lander te bouwen. Het zou mij niks verbazen. Oké, mooi. Nou, dan zijn hier wel andere onderwerpen redelijk... Ze hebben samenhang, moet ik zo zeggen. Ja, dat is zeker zo. Bruggetjes geen gebrek vandaag. Heb jij nog tijd nodig om je geestelijk voor te bereiden, Thijs? Of zal ik... Nee, ik denk dat ik hier ja zo meteen wel op kan inhaken. Ja, ik zit even denken want ik wilde eigenlijk met het Chinese verhaal beginnen. Maar ik denk dat ik even gewoon doorga met het idee dat dat 2027 wel erg snel gaat komen. Ik moet hem er eventjes bij pakken. Dat is namelijk NASA zelf, die zijn naar SpaceX gegaan. De ASAP, de NASA Safety Panel, is dat het NASA Aerospace Safety Advisory Panel. Die hebben een bezoekje gebracht aan SpaceX, alweer voor de zomer als ik het goed begrijp. Maar daar kwam dan recent uit wat daar dan uit was gekomen. Ze waren zeer onder de indruk van hoe goed SpaceX bezig was. Alleen die Artemis 3 missie gaat het dan om, want de Artemis 2 zou volgend jaar moeten gaan vliegen. Dus dat is dan de tweede maan missie. De tweede gaat dan richting de maan en dan langs... Ja, dan ga ik zo direct een verhaal overzeggen. De Artemis 3 zou daadwerkelijk moeten landen. Het Safety Advisory Panel heeft daar grote vraagtekens bij of dit wel gaat lukken. Want die lander zou, grappig genoeg zou dat vorig jaar moeten gebeuren of zo. Vorig jaar had die dan ge-land moeten zijn. Dat wisten we toen al in 2021 toen het bekend werd gemaakt dat dat buitengewoon ambitieus was. En nu was hun conclusie wel van ja, mooi hoe SpaceX bezig is met alles. Alleen het landen op de maan van Starship, want dat moet daar gaan gebeuren, ja, dat schiet niet op. Ze vinden het zeer onwaarschijnlijk. En denken dus ook vanuit veiligheidsoverwegingen dat het op die manier al onhaalbaar is. Maar hebben ook helemaal geen goed idee over wat het dan wel kan gaan worden. Er is eigenlijk helemaal niet duidelijk hoe het nou precies moet gaan worden met die Artemis 3 missie. Want die lander, we hebben natuurlijk de lanceringen van SpaceX gezien van Starship, die zijn bezig om gewoon in een baan om de aarde te krijgen. Dan moet die nog bijgetankt worden. Want SLS kan de rekette wel in één keer naar de maan toe. Maar dat kan een Starship nog niet. Nou, dat hele bijtanken moet ook nog gebeuren. Nou, dat is nou uitgedaan. Nee, nee, breakneck speed zeggen ze, maar het, nee, helemaal niet. Maar het is ook kort. Waarschijnlijk in de komende half jaar, jaar wordt dan wel duidelijk of dat 2027 nou een, ja, wat daarmee gaat gebeuren. Want op deze manier, over twee jaar, gaat dat echt helemaal niet gebeuren natuurlijk. We stonden het ook over de ram te pakken die werden gemaakt door, even kijken, van Axiom Space. Dat zijn die ook die zijn deemed aggressive. The delay in the delivery of these programs placed the planned lunar landing in jeopardy of postponement. Nou, ja, dus daarmee zeggen ze nu eigenlijk al. Nou, het fijne is als één van die projecten dus vertraging oplevert, heeft de andere meteen meer lucht. Ja, ja, ja, de ram te pakken staat er niet af. Daarom is dat wel niet gelukt. Heel, heel, heel wonderlijk trouwens, want er wordt al onafgebroken 20 jaar gewerkt aan maanpakken, eigenlijk. Als je als je in de naastarchief gaat kijken, allemaal plaatjes van. Kunnen ze nou een keer klaar zijn? Ga er eens eentje maken. Ja, goed, dat is natuurlijk iets. Pak naald en draad en doe iets. De ontwikkeling is veel lucratiever iets voor een bedrijf dan operationele zakenbouw. Dus, nou, goed, ik wil niet altijd negatief zijn, maar. Nee, en men is er natuurlijk ook niet blij mee, want men is in een race daar zoveel dan zo'n tijd meer over gaan hebben. Maar men voelt op zich wel de hete adem van de rest van de wereld of zo. Er zijn natuurlijk ook de Artemis-akkoorden gesloten. Dit moest graag gebeuren natuurlijk. Het was onder Trump 1 was dat allemaal al gelanceerd. Het voelt soms een beetje als een moedje. Ze willen wel, maar het is nou niet alsof het echt, als er vanuit de achteren alle ballen op worden gezet hier. Dus voorlopig zijn we dit nog een beetje dit riveltje aan het draaien. Dat is heel interessant wanneer de Chinezen dat gaan doen, want die doen het voor het eerst. De Amerikanen doen het alleen maar om het nog een keer te doen. En heel veel opkomt dus. En het heldendom is daar niet bij. Dat is een slogan die volgens mij al al 20 jaar oud is. Return to the moon and this time to stay. Het is, men probeert nu wel, geloof ik, het alle machten voorkomen dat er een aantal mensen zijn die het nog steeds kunnen doen. Het is, men probeert nu wel, geloof ik, het alle machten voorkomen dat het weer voetafdrukken en vlaggetjes plant. Nee, nu moet er een basis komen, et cetera. Om te vergelijken met de treinen, er moet niet één keer een trein rijden. Er moeten daadwerkelijk rails heen gelegd worden. Er moet een dienstregeling zijn. Een dienstregeling en het moet gebeuren. Zal ik je even op inhaken met Artemis 2? We gaan eerst weer naar 2. Sorry, als wij dit opnemen, eergisteren is daar een persconferentie over geweest. De lanceervenster volgend jaar is van begin februari tot eind april. En managers van de NASA die daar het woord hebben gevoerd, die hebben gezegd, wij mikken op begin februari. Voor Artemis 2. Dat is ook weer behoorlijk ambitieus, willen we maar zeggen. Om niet te zeggen heel spannend. Maar dat hebben ze dan bekendgemaakt dat ze die kant op willen. Wat is Artemis 2? Even om het geheugen op te frissen. Een lancering met SLS, de hier veel verguiste raket. Met de Orion-capsule erop. Ik had toen Lockheed Martin. En ESA. Oké, dankjewel. Dat wordt een trip om de maan heen zonder dat er een parkerenbaan wordt gezocht. Dus in één keer... Apollo 13. Apollo 13, ja daar lijkt het dan op. Dat was onbedoeld. Het grappige is, ik ben gaan vergelijken met Apollo 8. Hoe ging dat ook weer? En dat vond ik ook wel een spectaculaire verschil in de zin van, wat waren ze toen eigenlijk goed? Apollo 8 was de eerste keer dat de achterkant van de maan werd bezocht. En dat ging dus wel gewoon met tien parkeerbanen om de maan heen. Artemis II passeert dan de maan op een minimale hoogte. Pericelinum heet dat, dat heb ik opgezocht. Ja, dat was een engste geziekte. Haha. Kortstafstand tot de maan is in de orde van 10.000 kilometer. Wie weet uit zijn hoofd de kortstafstand tot de maan van Apollo 8? Hoe? 100, 120 kilometer? Ja, 100, 110 kilometer was de hoogte van die parkeerbaan. Dus ja, dan is Artemis II eigenlijk helemaal niet zo ambitieus. Nou ja, kijk, ik denk dat het misschien visueel heel erg ambitieus is. In principe wordt Artemis II dus de bemenste herhaling van Artemis I. Daar is ook de capsule rond de maan gevlogen. En dat gaf me dan toch wel weer eventjes rillingen over mijn rug van de schoonheid van die foto's. Op de uiteinden van de zonnepanelen van Orion, zonnepanelen die trouwens hier inleiden zijn gebouwd door Airbus. Belangrijke bijdrage. Er waren camera's bevestigd en die hebben heel veel foto's en filmbelden onderweg gemaakt. Maar onder andere dus eentje, neus van de capsule met op de achtergrond de aarde en daarachter de maan. Het gaat dus wel zo zijn, er zijn nog nooit mensen zo ver van huis geweest. Oké, zo kun je het ook bekijken. Dat wordt een record en het wordt griezelig in je bekken. Dan is die grote afstand van de maan opeens weer een self-avoid. Ja, precies. Hoeveel was het nou precies? 10.000 kilometer. 10.000? Ja, en dan is het in vergelijk met 100. Wat wordt gezegd is 5000 tot 9000 miles. En toen dacht ik miles van 1,6 kilometer, maar toen kwam ik ergens anders weer tegen nautical miles. Dat is weer net iets anders. Dus ik heb het maar eventjes afgerond om van ons gezeur af te zijn. Kunnen ze die niet een keer afschaffen, die nautical miles? Ja, natuurlijk. Miles zijn al ingewikkeld en dan is het nautical miles ook. Even over... En de maan zelf is dus, ik heb het even opgestorpt meteen, 385.000 kilometer ongeveer. Dat lijkt mij aan. Dus de afstand die Artemis II gaat bewaren tot de maan is 3 procent van de hele afstand aardemaand ongeveer. Toch toch wel ja. Best wel respectabel dat je uit de buurt blijft. Het voordeel is in elk geval dat als je het zo doet, heb je minder brandstof nodig. Want een parkeerbaan pakken en daar weer uitkomen kost allemaal maar brandstof. Je terugkeer is verzekerd zonder manoeuvres. Op het moment dat je vertrekt van je parkeerbaan om de aarde... Weet je al hoe laat je thuis bent? Ja, precies. Precies. Een nadeel is dat de trip kort is, dus je kunt niet zo heel veel doen. Het is wel goedkoop en als je doel is om te kunnen zeggen, wij deden dit eerder dan de Chinezen, dan is dit de beste manier om het te doen. Dan zijn ze binnen een week weer terug ongeveer. Tien dagen duurt de hele mission, maar dat is van lancering tot landing. Van vertrek uit de parkeerbaan tot landing, dat weet ik even niet precies. Dus we gaan een paar dagen af. Nee, Apollo was dat zes dagen, dus drie dagen heen, drie dagen terug. Maar ze hebben dus wel een parkeerbaan? Nee. Nee, helemaal niet. Ze gaan er omheen? Free return. Ellipse of iets ergelijks. Maar dan mis ik dus vier dagen. Dat is van als het nog drie dagen naar de maan toe is en drie dagen terug. Ik weet niet of ze dit keer drie dagen onderweg zijn naar de maan. Maar in ieder geval is dat volgenschoten. Je zal wel drie dagen onderweg zijn naar de maan, maar vervolgens vlieg je dus nog een en door. Dan ga je weer terug. Het zou me niet verbazen als ze gewoon een dag in een parkeerbaan zitten om alle systemen goed te checken. Naar de aarde. Naar de aarde, precies. Dus het was de wegvliegen. Dat kan heel goed. Moeten we het dan maar gewoon over China hebben? Nee, eventjes wacht nog. Oh sorry, dat is nog een paragraaf. Dit wordt dus behalve een manier om de Chinezen af te troeven, wordt het ook een test, zowel van SLS als van Orion natuurlijk. Dat is duidelijk. Gaan we zonog hebben over hoe lang we daar eigenlijk nog iets aan zullen hebben, want er zijn natuurlijk ook bezuinigingen die op til zijn. En we gaan nog even nieuwe namen moeten leren, want van Apollo ken ik nog een aantal van die trio's uit mijn hoofd, Borman, Lovell en Anders, Apollo 8, natuurlijk Armstrong, Orwin en Collins. Nu krijgen we Reed Wiseman, Victor Glover, Christina Koch of Coke en Jeremy Hansen. En het motto van deze vlucht wordt natuurlijk terug naar de maand na ruim 50 jaar en dan ligt er opeens weer een grote heldendaad. Ja, dan ben ik door mijn feiten en feitjes heen. Dat is Artemis II. Op zijn vroege 2 februari en mogelijk nog wel iets later, want dat kan natuurlijk ook. China. China, ja. Het gaat om een rapport van een lobbyorganisatie, het heet de Commercial Space Federation, letterlijk een lobbyorganisatie in Washington. Dus het is ook niet zozeer wij van WC Eend, maar in dit geval zeggen wij van WC Eend dat de concurrent hard aankomt, want er is een rapport uitgekomen van deze lobbyclub over de Chinese capaciteiten. Het is een mooi rapport, mooie plaatjes ook, ik heb ze even de groep gedeeld, ook nog, weet niet of jullie ze gezien hebben, maar hele mooie infographics over hoe China zich aan het ontwikkelen is. Dus met een groepje van... Korte samenvatting, snel. Binnenkorte tijd is de Chinese ruimtevaartindustrie, om het zo maar te zeggen, op gelijke hoogte met de Amerikaanse. En zeker omdat de Amerikanen nu een commerciële ruimtevaartindustrie willen ontwikkelen, heeft men zoiets van als de overheid ongeveer hetzelfde doet, dan kan het snel gaan. Er wordt bijvoorbeeld wel gezegd, er zijn allemaal verschillende soorten dingen op hetzelfde moment aan de gang. Dus China is bezig met zowel zo'n Apollo periode als ISS, als het commerciële ontwikkelen van alles, allemaal op hetzelfde moment. We zien hier ook al een aantal jaren dat die omslag van niet langer is Amerika lijnt het, maar straks China lijnt het, zien we aankomen. Je ziet het aankomen. Dus nu kan je nog zeggen... Het is nu ook gequantificeerd, wat voor criteria leggen ze dan aan, is nog een rapport. Allerlei verschillende soorten dingen, als hoeveel lanceerbases er zijn, hoeveel soorten raketten er zijn, hoeveel missies er zijn, hoeveel deep space missies er zijn, hoeveel bedrijven bezig zijn met... En in al die factoren gaat China... Je ziet men dus nu, de haas en schilpad, eigenlijk niet helemaal, het is gewoon hardlopen, je ziet gewoon duidelijk dat eentje opeens harder aan het lopen is. En nu aan het inhalen is, al helemaal, als we het zometeen over die bezuiniging gaan hebben, dan is het natuurlijk op heel veel manieren dat de Verenigde Staten een stapje terug aan het doen zijn van het wereldtoneel toch op een bepaalde manier. En dan ook het buitenwereldse toneel in dit geval. Volgens mij, ik zeg geen rare dingen, China is op dit moment de enige die een rover heeft op Mars. Ik weet niet of die nog het doet, maar het is wel überhaupt het enige andere land geweest dat überhaupt een rover op Mars heeft gehad. En dat is alleen de Verenigde Staten gelukt. Daar zie je al dus één zo'n datapuntje. Maar de ontwikkeling die eraan komt, ziet men het dus ook. Nu wil ik het dus wel even wegen op de manier wat ik ook in het begin zei, van het is een lobbyclub. Dus het is wel iemand van Arizona State University, die zit erbij, die Commercial Space Federation, maar ook Orbital Gateway Consulting, die zit in Hong Kong. Die lijken heel erg het Chinese gedeelte voor een rekening te hebben genomen, om het gewoon allemaal in kaart te brengen. En je kan je dus ook goed voorstellen dat het een beetje zo op deze manier het brengen, dus ook bij de Amerikanen in Washington. Kijk, de Chinezen komen eraan, wij moeten aan de bak. Dus ja, het rapport kan natuurlijk goed gelijk hebben, heeft mooie plaatjes om het te staven, of goede data om het allemaal te staven. Dat betekent niet dat het onvermijdelijk is, als de Amerikanen natuurlijk. Ja, als de Amerikanen nog, SpaceX bestaat natuurlijk nog steeds. Er zijn allemaal deze ambities waar we het nu al een tijdje over hebben. Ja, als ze daar nou volop in zouden zetten, Ik bedoel, daar hebben we natuurlijk ook al met z'n allen 181, 182 afleveringen over. Dus nu 182. Wij, onze vrienden en onze luisteraars, wij willen het allemaal wel. Maar er moet gewoon geld heen. Er hoeft niet eens zo heel veel geld heen, dat vind ik altijd zo gek bij ruimtevaart. Je kan eigenlijk voor een relatief laag bedrag ontzettend veel dingen doen, maar het wordt niet gedaan. En nu, de laatste jaren, wordt er zo'n commerciële ruimtevaart ingezet, dat ook natuurlijk dan deep space science-achtige dingen, waar ik persoonlijk heel erg fan van ben, dat die dan een beetje het onderspit in het elf zijn, wat eigenlijk foitjes zijn op het nationale budget van de landen. Het rapport heeft een hele mooie naam. Ratshift. Ratshift, zo heet het. Moet ik hem uitleggen of snap je het wel? Nee, nee. Kan ik hier nog iets interessants verder over vermelden? Vooral die commerciële lanseringen en die basis die erbij komen, ik denk dat daar men ook het bangst voor is, omdat natuurlijk deep space missies en al die andere dingen zijn prachtig voor het wetenschap, maar toch ook op een bepaalde manier prestige dingen. Als China echt daadwerkelijk werk weet te maken van een ruimte economie. En dus het gaat trouwens ook om satellieten, dus een communicatie satelliet, dus Starlink 8000. Die komen er ook aan van de Chinezen. Dus daar gaat het ook over. Vooral als dat zich ontwikkelt, dan heb je natuurlijk vrij snel echt een hele sterke economische race die aan de gang is. In de jaren 60 kan je toch ook nog wel zeggen, 50, 60, ging het ook nog heel erg over. Mijn raket is beter dan die jouwe. Mijn raket kan heel erg goed jouw hoofdstad bereiken. Dat element is natuurlijk nu minder bij. Het gaat nu voornamelijk om gewoon de economie. Minder bij, het gaat nu voornamelijk om gewoon wie is het machtigste land op aarde. Ik denk dat dat een beetje de race is. Het element verpissen is weer terug. Ja, precies. Met een andere inhoud inderdaad. Kan er een andere heggemond komen op de aarde. Ik denk dat op die manier de Chinezen er natuurlijk wel naar kijken. Als ze alles tegelijkertijd doen op dit moment. Dat is zeker opvallend. Het is natuurlijk wel zo, zeker het bemannde deel van de Chinezenruimdevaart valt allemaal gewoon onder legeractiviteiten. Ja, in een systeem als China dat hanteert, kan je dan bijna uitgaan van een oneindig budget. Dingen moeten gewoon gebeuren, dus ga aan de gang. Dat is op een hele hoop andere plekken op de wereld heel anders gereden. Een beetje zoals dat in de jaren 60. Ja, precies. 5 procent van de nationaal budget, van de nationaal begroting, ging naar NASA. En dan ga je ervoor. Dan ga je er echt voor. Wat er in die tijd alles maakte dan nu, is dat je had op dat ogenblik heel veel geld en heel veel mensen die er tegelijkertijd tijd aan konden besteden. Ik denk dat het nu gewoon te laat is om een Amerikaanse bemensde maanlanding nog te versnellen. Er wordt al ongelooflijk hard gewerkt, maar door een paar kleine clubjes. En je kan nu de geldweeglaan smijten wat je wil, maar binnen twee jaar bouwt ook iemand anders niet een maanlander. Dus ja, je zit op die rails en het is bijna niet meer bij te sturen. Alles wat je er aan miljoenen bij pompt, dat levert misschien een paar maanden winst op, maar echt geen jaren. Dat is het probleem nu. Nou, het was bijna klaar. Die kleine clubjes die hier dus allemaal bij zitten, dat is dus echt alles van Shared Space tot Blue Origin, Axiom Space, die we al genoemd hadden, Maxar, Voyager Space, SpaceX, weet je al, dat is allemaal de ondersteunende partijen achter deze club. En ze schrijven, dat wil ik maar even een dagelijks letten mee af, omdat het een mooie samenvatting is van hoe China ervoor staat. China is driven by strategic patience and state investment, meeting and often exceeding its goals, dus het gaat ook vaak veel sneller dan de Amerikanen, reshaping global space power and posing complex risks to US industry. China remains fully committed to its roadmap and milestones and will use all available resources to become a global leader in space. Dus dat gezegd hebben we. Gaan we deze space race rustig afwachten? Ja, zeker. Behalve dus dat we kunnen vaststellen dat Amerika op een geweldige manier bezig is zijn eigen glas in te gooien en die krijgt vlees te snijden. Ja, ik moet ook zeggen, mijn achtergrond is natuurlijk in Amerikaans geschiedenis en Amerikaans politiek en dat allemaal. Dus de afgelopen half jaar en ook de afgelopen jaren is het bizar om te zien. Het gaat ook 20, 30 jaar over de neergang van het Amerikaanse Rijk, maar om het dan opeens in zo'n rap tempo en zo self-inflicted allemaal. Men staat erbij en kijkt er naar. Ook daarin kan Amerika records vestigen. En wat mij zo opvalt is ook in het publieke debat, want het is gewoon Trump. Laten we wel wezen, het is natuurlijk en collectief de mensen die op hem gestemd hebben en de collectieve toenemende domheid en de verslagenheid ook in de Verenigde Staten. Dus niet alleen van de mensen, veel mensen die op hem gestemd hebben, veel mensen die niet op hem gestemd hebben, veel mensen die niet gestemd hebben. Er heerst gewoon een ontzettende verslagenheid en waar doen we het eigenlijk allemaal voor in de Verenigde Staten? Maar dan ben ik als vrienden nog wel eens aan de lijn en die denken er allemaal zo over. Van de jeuw is het daar heel erg uit. Maar dan neemt het dus inderdaad iemand het over die dan de domste beslissing aan het nemen is. Maar dat het zo rap zou gaan. En volgens mij zal ik in de shownoties langskomen of de aanstaande shownotes over wat jij nu gaat melden. Ja, inderdaad. Een pijn in het hart over wat dingen die hier aan komen. Ja, want er wordt gewoon straks keihard bezuinigd op NASA. Dat is op zich geen nieuws, maar de data waarop dat soort dingen echt hun beslag moeten krijgen, die komen dichterbij. Want op 1 oktober moet officieel die nieuwe begroting worden goedgekeurd. Of zijn goedgekeurd. Er kan nu nog van alles gebeuren. Hij kan goedgekeurd worden. Er kan een government shutdown komen. Dan is er weer een hele andere situatie. Er kunnen alternatieve begrotingen worden goedgekeurd. Waarin dus alle dingen niet meer staan die er nu wel in staan. En er kan ook een uitstel komen van besluiten wat betekent dat de oude begroting nog eventjes doorgaat. Dus daar moet over een week allemaal wat meer duidelijkheid over komen. Dat hoeft nog niet alle duidelijkheid te zijn. Maar het is goed om het even daarover te hebben. Om die reden dat die datum dichtbij komt. Op NASA als geheel gaat 25 procent worden bezuinigd. Dat is al een onklap van je welsten. Dat is nog nooit gebeurd. Het Science Mission daar gaat nu wel in staan. Science Mission Director, het wetenschappelijk afdeling van NASA, moet 50 procent. Ik rond het even voor. Preis geven. Dat gaat van 7,5 miljard naar 3,9 miljard dollar. Op jaarbasis. Dat heeft gewoon consequenties als dat zo doorgaat. En ook als het op iets mindere manier doorgaat. Heeft consequenties voor allerlei missies. Waaronder missies die al in de ruimte zijn. Die gewoon met opheffing worden bedreigd. Er zijn er niet zoveel die ervan worden uitgezond. Nog een paar voorbeelden. Twee orbiting carbon observatories. Dat zijn missies die het koolstofniveau in de atmosfeer, CO2-niveau in de atmosfeer in de gaten houden. Die natuurlijk met klimaatverandering te maken hebben. Als iets als een rietje uit de stormregering de bijl in wil zetten dan is het dat wel. Maar dan heb je bijvoorbeeld ook het Chandler X-ray Observatory. Dat vorig jaar nog wist te overleven. Dit keer ligt dat ook op het hakblok. Twee van de drie actieve satellieten die rond Mars draaien op dit moment van NASA. Die lopen gevaar. Er lopen ook projectgevaar die nog in ontwikkeling zijn. Dus waarvan al een heel ontwikkelings traject is gedaan. En dan heb je het over de Mars Sample Return. Daar hebben we het hier al heel veel over gehad. We hebben het over Da Vinci en Veritas. Dat zijn missies naar Venus. Waar er heel weinig van zijn geweest. Dat hebben we hier ook over gehad. Een nieuwe ruimtestelescoop die in aanbouw was. Nancy Grace. Een Mars rover die in voorbereiding was. Rosalind Franklin. En allerlei onderdelen van Artemis. Kan ik nog wel even noemen. Zoals bijvoorbeeld de Lunar Gateway. Het ruimtestation. Dat lijkt me niet... Dat is wel de eerste van het. De SLS waar wij hier ook geen traan om zullen laten. En Orion. Maar je noemde er nog één. Daar zag ik. New Horizons had je het over. Jazeker. Dat is de categorie waar ik nu aan toe kom. Dat zijn namelijk missies die al voltooid zijn. Dus ik had het over missies die in ontwikkeling zijn. Missies die in de ruimte zijn. Maar dan heb je de categorie missies die al voltooid zijn. Dat is een hele bijzondere. Want aan de ene kant kun je zeggen... Oké, die hebben gedaan waar ze voor in lege groepen zijn. Kun je je mooi mee ophouden. Maar natuurlijk aan de andere kant. Dat zijn missies als ze het nog doen. En New Horizons is een voorbeeld van. Waar je voor een grijpstuiver extra reportage van krijgt. Waar je geen ontwikkeld traject meer voor hoeft te doen. Waar je geen ding meer voor hoeft te bouwen. Enzovoort, enzovoort, enzovoort. Jeetje. Hij zou in juni 2026 weer aangaan. Was het idee. New Horizons. Zou weer aangaan. Zou weer aangaan. Volgend jaar. Jij weet nog Thijs. Het was Space Cowboys aflevering 1. Op 3 januari, als ik me goed herinner, 2019. Niet Pluto. Maar het bezoek van New Horizons aan wat we toen nog noemden Ultima Toolen. Dat Kuipere belt-object. Dus waar die zinvol nog heen kon gaan na Pluto. Dat was de eerste aflevering van Space Cowboys. Met Rudolf Le Poole, sterrenkundige uit Leiden. Wat leuk. We deden het natuurlijk nog in het Engels. Maar in ieder geval, New Horizons werkt nog. De plaatjes die dat toen heeft opgeleverd, hadden we natuurlijk in die podcast toen niet. Want hij vloog er net langs. Maar het waren twee van die bollen tekenen aan. Zo'n ding met een taille. Dat was een echt heel bijzonder. Maar goed, dat terzijde. Hij werkt nog perfect. Hij kan de derde zonde worden in de interstellaire ruimte. Na de twee Voyagers. En nou de getallen. Hij kostte voor het primaire doel, dat is bereikt, Pluto fotograferen 780 miljoen dollar. Nu kost hij om aan de praat te houden in 2024 10 miljoen dollar. Dat betekent dat voordat je die kosten hebt verdubbeld, ben je 78 jaar verder. Dan heb je Juno. Die bij Jupiter bezig is, ook zijn doelen heeft bereikt. Dat heeft 1,3 miljard gekost. Dat kost nu nog 28 miljoen in 2024. Ben je 40 jaar bezig voordat je de kosten hebt verdubbeld. Je krijgt gratis wetenschap. En dan een voorbeeld van waar Juno nu goed voor is. Juno anders dan New Rises is niet in perfecte staat. Het voordeel van dat nadeel is dat er op dit moment... Het probleem is namelijk dat de camera achteruit gaat, de NoCam. Ze zijn op dit moment bezig om te proberen met een hitte behandeling... de achteruitgang van die camera niet zozeer te stoppen, ongedaan te maken. En vraag me even niet hoe dat werkt, want dat heb ik niet geresearcht. Maar daar is perspectief op. En als dat lukt, dan gaan heel veel missies in de toekomst daarvan profiteren. Doe je dat niet, dan zijn er missies in de toekomst die daarvan zouden kunnen profiteren. Wat dit punt betreft on their own. Als je een knop indrukt en zegt we schakelen de dingen uit... dan krijg je hem nooit meer aan. Dat geldt voor de meeste van die apparaten. Zet je ze uit, dan kunnen ze nooit meer aan. En dat soort projecten gaat dus ook mogelijk sneuvelen. Als die nieuwe grooting van Trump zijn zin krijgt, wordt het goedgekeurd. Ze kunnen hem niet gewoon in standby houden. Sommige missies zeggen dat je over vier jaar of zo wil weer aan. Dat geldt ook, maar er moet toch altijd iemand zijn die er op let. Dat brengt kosten met z'n tweeën. En als iemand zegt we gaan het niet ingewikkeld doen, we stoppen er helemaal mee... dan is dat dus niet het geval. Dan kun je de budget line sluiten. De nieuwe NASA-baas? Nou, de nieuwe NASA-baas is degene die je begeleidt. De eigen transportations. Die moeten uitvoeren. De beleid komt inderdaad van het Witte Huis. Ja, dat bedoel ik. Maar ik vroeg me af wie dit bedacht heeft. Dat weet ik eigenlijk niet. Nummercrunchers van Trump. En we doen gewoon de helft minder. Ik zat nog aan het koffie van de bovenste plank. Wat was die naam? Houthakker. Nee, ik heb niks tegen houthakkers. We zijn ook houthakkers. Dat is een reality-ster. Toen werd hij dus, omdat hij een heerlijke reality-ster politie was... Trump dacht ik ken jou, jij moet maar minister worden. Zo moet je maar minister worden van de transportation secretary. En dan gaan we dus Isaacman niet doen. Ook een soort transportation. Doe je NASA er ook maar bij. En dan denk je, jezus. We kwamen uit een hele mooie periode. Een nieuwe opleving van ruimtevaart, deep space. En enthousiasme ervoor. Ik word er heel depressief van. Ik weet niet of je geïnteresseerd bent in wie bezig is met alternatieve begrodingen. Maar daar heb ik op dit moment geen informatie over bij de hand. Maar dat zal rond 1 oktober wel duidelijk worden. Of er alternatieven zijn. Het opvallend is wel dat Ted Cruz er dus in eerste instantie voor is gaan liggen... om na Artemis 3 SLS al helemaal af te sluiten. Er zijn er minstens nog twee bij. En volgens mij is Cruz toch gewoon niet iemand uit de Trump-wetseleven. En dat is een hele andere manier. En dat is een hele andere manier. Maar volgens mij is Cruz toch gewoon niet iemand uit de Trump-kamp. Dit is nu de tweede keer in een week dat ik Ted Cruz in een soort van zinnige... In een andere was met Jimmy Kimmel. Ja, met Jimmy Kimmel. Hij was natuurlijk een van de grootste flapdrollen in de Amerikaanse politiek die er was. Hij was natuurlijk een van de grootste flapdrollen in de Amerikaanse politiek die er was. Ted Cruz is een windfaan. Hij was ooit een van de grootste tegenstanders van Trump. En werd toen een van zijn grootste voorstanders. Hij is een heel groot fan. Een slangpursang. Het meest vreselijke joch dat je ooit in je klap kan zitten. Als hij iets goed zegt is het waarschijnlijk omdat het goed is voor Ted Cruz. Maar hij heeft natuurlijk of dus wel voor Texas, want daar moet hij verkozen worden als senator. Dus hij weet natuurlijk ook dat er enorme industriebelangen zijn om het wel allemaal te behalen. Dus hij weet natuurlijk ook dat er enorme industriebelangen zijn om het wel allemaal te behalen. Ja, want hij is ook degene die zo'n space shuttle probeert naar Houston te halen. Wat ook een van de meest heilloze projecten is in de ruimtevaart die op dit moment circuleren. Maar natuurlijk Alabama, Florida, Texas en<|ru|>? Allemaal Amerikaanse staten. Dat is de grootste delen van later jaar. Dus NASA was altijd een heel prachtig voorbeeld van iets wat across the aisle by-partisan heel goed werkte. Maar een paar onderwerpen , widgetlegalisering en NASA. Dat waren dingen waar Republike en Democraten elkaar vaak konden vinden. Dat is echt heel spannend en dat kijk ik heb me vooral ook bij…) Dat is heel spannend en dat kijk ik heb me vooral ook bij… Dat is echt heel spannend en dat kijk ik heb me vooral ook bij… elkaar vaak konden vinden. Dus dat was... Ook wel wat gekkigheid hier en daar, de senatoren die dan hun eigen thuisstaat projectjes probeerden toe te schrijven. En dat wordt er op deze manier dan natuurlijk ook wel weer afgehaald. Als je gewoon de hele overheid aan het mantelen bent. Wat ik misschien niet helemaal begrijp, dat zou nog een vraag zijn, wat blijft er over? Waar zet je dus wel op in? Waar gaat het eerst? Als zodanig blijft het wel over. En dat is mijn vermoeden hoor, precies. Want wetenschap vindt Trump en de kringen daaromheen totaal niet interessant. Goede sieren maken met mannetjes en vrouwtjes in de ruimte wel. En de Chinezen natuurlijk ook. Ja precies. Alles van toegepast wetenschap in het verre Elal, dat wordt eruit geflikkerd. En exploratie met mensen, daar gaat weer heel veel meer naartoe. Dit is hoe een Romeins Rijk aan het vallen is. Dit is hoe het gaat. Dit is hoe je dat doet. Dingen die op lange termijn geld leveren, die worden vergeten. Ja, in principe wel. Wacht, Jennis. Laten we hierover ophouden. En Luke vragen wat eigenlijk jouw tweede onderwerp is. Ja, dat is dan toch eigenlijk wel weer leuk. We blijven bij NASA. Ted Cruz en Meneer Duffy komen ook nog eventjes langs. Op 22 september heeft NASA namelijk zijn 24e groep kandidaat astronauten gepresenteerd. Dat gebeurde op Johnson Space Center in Houston, Texas. Waar Meneer Ted Cruz inderdaad senator is. En die... Ja, mijn tenen krulden nogal van de hele reportage. Het was natuurlijk live te volgen. Maar het was van een niveau waar mijn broek nogal van afzakt. Ook weer heel veel veren met platte lek gedaan. En show. Ja, inderdaad. Maar Ted Cruz zei van nou, een van de mensen die hier nu op het podium staan... zouden we wel eens de eerste kunnen zijn die op Mars landen. Mars? Ja, Mars. Oké. Nou goed. Nou goed. Zijn rekeningen? Sure. Toch... Kijk, het is de 24e keer dat NASA astronauten voorstelt... toch een paar opmerkelijke dingen. Zes vrouwen, vier mannen. Voor het eerst dat vrouwen in de meerderheid zijn. Dat de Trump-regering dat goed vindt. Ja, ja, dat is ongelooflijk. Nou ja, ook in dat kader zei Meneer Ted Cruz over Artemis 3... daar is een vrouw aan boord. En dat was nou juist een van die slogans die NASA had laten varen. The first woman and the first person of color. Nou, dat werd natuurlijk onder het motto van antidiversiteit... stilletjes afgevoerd. Nu heeft Cruz daar toch weer iets over gezegd. Nieuwe vrouw. Hij heeft de vrouwelijke stem ook nodig. Ja, precies. Nou, de ploeg bestaat bijna traditioneel. Testpiloten en wetenschappers. Er zit één binom bijzondere naam bij. Die van Anna Mennen. Want die was namelijk in 2024 Medical Officer aan boord van Polaris Dawn. Vlucht van bijna vijf dagen aan boord van een SpaceX Crew Dragon. En het bijzondere van die vlucht was dat ze toen het afstandsrecord... tot de aarde braken. Ze vloogen op 1400 kilometer hoogte. En dat is tijdens de dagen van Gemini, waar we het straks nog wel over hebben... niet meer gebeurd. Mennen is dan dus voor het eerst kandidaat astronaut. Maar heeft al baantjes om de aarde gevlogen. Ook dat is nog nooit voorgekomen. En in de sidelines, dit is eigenlijk meer RTL Boulevard. Maar ze is getrouwd met een astronaut. Die werd in december 21 geselecteerd. Anne Hill Mennen. En hij moet nog voor het eerst de ruimte in. Juni volgend jaar met de Soyuz MS-29... zal dan aan boord van IES deel uitmaken van Expedition 75. Ook meneer Duffy, de interim NASA-directeur, kwam nog aan het woord. En die verklaarde dus nog weers eventjes dat Amerika deze nieuwe maandreis... met China zeker zal winnen. I'll be damned if we don't. Oké. Daar houden we me aan. Ja, precies. We zullen een mailtje sturen tegen die tijd. Thijs, ik heb een veel luchtiger onderwerpje. Nou, eigenlijk niet. Een onderwater onderwerpje. Het gaat over een krater die ik eigenlijk helemaal niet kende. Die in de Noordzee zit. Dat is de Silver Pit Crater. Ligt net buiten het Nederlandse territorium. Dus in het Britse territorium onder de Doggerbank. Ten zuiden van de Doggerbank moet ik zeggen. Daar is de Silver Pit Crater. Daar was... Dat wist men... De oude vissers die op de Noordzee visten... die wisten altijd al dat daar iets aan de hand was... waardoor er op een of andere manier een goede visplek was. Daar is iets aan de hand. Daar is iets aan de hand. Daar zat een gat in de grond. En men dacht altijd, is dat nou een krater? En toen is daar... Even kijken wanneer was het. In 2009 hebben geologen de vorming van de krater... als het dan een krater zou zijn, ter stemming voorgelegd. Ter stemming? Ter stemming, want wetenschappers gingen dan stemmen over... wat is nou de logische verklaring hiervoor? Is het nou een van de zoutopslachten onder die... om een of andere reden daar het lager maken of wat dan ook? En toen is dus de theorie om het zo te zeggen... de inslag-kraterhypothese... die is toen weggestemd. Een meerderheid stemde tegen die inslag-kraterhypothese. Maar... Democratie, hè? Ja, democratie en wetenschap. Dat weet ik niet moeilijk over doen. Heerlijk. Maar nieuw bewijs heeft aangetoond. Dat niet klopte. Het is dus wel een krater. Wat was het bewijs dan? Het is een betere scans. Daar komt het een beetje op neer. Dankzij nieuwe seismische beeldvorming... is er een ongekend beeld van de krater gekomen. Gaat het dan om de vorm of zo? Nou, dat en monsters uit een oliebron. Daar hebben ook zeer zeldzame geschokte kwarts- en veldspaad... kristallen aan het licht gebracht. Ja, het is het stalen, man. Niet sparen. Men kon dus een nieuwe scan maken en een kristallen... en die konden alleen door een impact gevormd zijn. Het was dus nu, dat was dan onomstotelijk, is bewezen. Dat het kon. Meneer Nicholson, sedimentatoloog aan de School of Energy... Geoscience & Infrastructure & Society van Harriot University... die ik ook nog nooit, die ik ook niet ken... die zegt dat ze zonderlijk veel geluk hebben gehad... dat ze hem hebben gevonden. En deze bewijzen zijn zonder enige twijfel... Sorry, deze bewijzen zonder enige twijfel... de hypothese van de inslagrater. Dit ding is dus in de Noordzee? In de Noordzee. Dus weet je waar de Doggerbank ligt? Ja, dat is wat Noordwesten van Nederland zo'n beetje. Ja, de Noordwesten van Nederland. Een beetje zo ter hoogte van Schotland. Maar dit is heel lang geleden. Maar toen was Doggerland er toch nog. Ja, door een grote vloed is dat op een gegeven moment weggespoeld. En als je dus onder water kijkt... dan zie je gewoon dat daar nog steeds zo'n ondiepe stuk van de zee is. Daartoe zuiden van, dan zie je gewoon heel duidelijk een flinke krater. Het is een... Ik ben er niet van denk, maar... men heeft iets beter kunnen bepalen wanneer die nou moeten zijn ingeslagen. Dat moet ongeveer 43 tot 45 miljoen jaar geleden zijn... en niet 45 tot 75 miljoen jaar, zoals nu nog op Wikipedia staat. En hij moet gekomen zijn, een astroweeder of komeet... dat weten we nog niet... en hij was 160 meter breed. Binnen enkel een minuut na de inslag... 43 miljoen jaar geleden... dat was niet vrolijk. Er ontstond er een 1,5 kilometer hoog gordijn van gesteenten en water. Die stortten vervolgens in zee. En vervolgens kwam er een tsunami van meer dan 100 meter hoog. Natuurlijk. Het is maar goed dat dat niet recent is gebeurd. Nederland zou het niet... Je zou naar verhaals moeten, denk ik. Groningen aan zee, ja. Ja, dat zou een heel end zijn gegaan. En... nou, spectaculair. Maar het is een leuk weetje. Maar je hebt het over een crater die er moet aan enkele tientallen kilometers... schat ik eventjes. Nee, ik heb het wel eens gezien. Niet tientallen kilometers, volgens mij. Nee, zo iets. Maar dan moet ik er even bij pakken. De zilverpit... tu-tu-du-tu... Tu-tu-du-tu... 20 kilometer. Maar de verklaring dat daar meer vis zit... is dus gewoon dat het daar dieper is? Hoe dat precies zit weet ik niet. Die lusten heel erg graag geschokte kristallen, denk ik. De Britse vissers kenden die plek wel. Dat was een groot ding. Ja, grappig. Die wisten ervan. Het heette dus de zilverpit. Dat was een... a nearby seafloor valley recognized by generations of fishermen. Ja, oké. Dan hoop ik dus nog ontzettend dat er misschien nog satellietobservaties... hier een rol in hebben gespeeld of is het puur ter plekke... Geen idee. De laatste foto's staan erbij. Ik zat even te vergelijken tussen Wikipedia en die andere foto's... en dan zie je duidelijk een soort resolutie, een groot resolutieverschil. Vind je dat een simpelwaartje? Dit is wat er op Wikipedia nog te zien was. Oh, dat is niet zo ver. Nee, dan zie je heel duidelijk een kra... Als je hem ziet, dan denk je, dat is een krater. Toch heel gek. Als jij had moeten stemmen, had je het wel geweten. Maar ik weet er nog niks van. Leuk weet je. Goed. Luc, wil jij je laatste onderwerp kwijt? Of zal ik eerst even... Nee, laat mij maar wat vertellen over Themis. Themis is een prototype van een herbruikbare raket... die door Arianegroep wordt ontwikkeld. Daar is het eerste exemplaar van... Dat zal tijd worden. Wat zei je? Dat zal tijd worden. Daar kom ik inderdaad zo op. Het ding is geïnstalleerd op de lanceerzone... van S-Range Space Center in Zweden. Dit is één van de initiatieven die moet leiden... tot een Europese herbruikbare raket... vergelijkbaar met Falcon 9. Misschien wel als potentiële opvolger van Arianegroep 6. Die eigenlijk nog steeds net nieuw is. Maar we hebben een paar foutjes gemaakt in beslissingen... de afgelopen decennia. Voorlopig blijft dit ding lekker aan de grond. Er moeten nog allerlei geïntegreerde tests... met grondoperatuur volgen. Uiteindelijk moet dat gaan leiden tot kleine hops. Dan moet je inderdaad aan tientallen meters... Hoe lang is geleden dat SpaceX die hops neemt? Ik weet dat nog. 2012. Wij lopen dus 13 jaar achter. Als opmerking in de kantlijn. Inderdaad, volgend jaar begin 2026... zouden we moeten worden begonnen met die hops. De raket zelf is wel watje eerder bij voorstel 30 meter hoog... uitgerust met de herbruikbare Prometheus raketmotor... die 100 ton stuurkracht heeft. Uiteindelijk moet een volgend prototype van Arianegroep 3... van Arianegroep 3 van dat soort motoren aan de onderkant hebben. Het programma loopt sinds 2020. Toen werd er uitgegaan van de eerste hops in 2022. Dit jaar zou er een volledige test met naar de ruimte vliegen... en landen uitgevoerd moeten worden. Dat is allemaal niet gebeurd. Dus ja, we lopen achter. Is dat verbazingwekkend? Nee, want het is Europa. Helaas, ik ben er ook niet blij mee met die conclusie... maar je komt er iedere keer weer achter. Terwijl het is intussen bekend dat het kan. Dat het werkt. Dat het slim is. Dat voordeel had Ilanders niet. Nee, precies. Die had een buikgevoel. Ik bedoel, ja, het is Europa... maar is er nog een specifieke reden? We zijn gewoon langzaam. We doen dingen gewoon langzaam. Er is geen urgentie. Wat ik net al een keertje eerder noemde... Er zijn die grote kwadertongen in Europa die beweren... van de industrie die zit op researchcontracten te wachten. Ja, we ontwikkelen nieuw... en die hebben geen baat bij operationele systemen bouwen. Daar verdienen ze geen geld bij. Research, dat duurt lekker lang, krijg je veel geld. Dus ja... Je hoeft niet te slagen? Nee, niet eens. Dit ken ik ook wel van. Gewoon bedrijven in Nederland. Allerlei soorten specifies. En ergens is er een gebrek aan urgentie. Bij iedere ministerie wordt gezegd... ja, nu doen we dit en dat. Zodra de mensen de zaal uit zijn gelopen... lijken ze dat gewoon alweer vergeten te zijn. Het gebeurt maar. Er zit toch geen steuncontroles voor Europa aan. Je kan een herbruikebare raket hebben. En dan? Het is dus niet meer een space race om naar de maand te gaan? Nee, precies. In de tussentijd is Arianespas ongeveer de halve markt... die ze ooit hadden kwijt geraakt. Dat gaan we dus nooit meer terugkrijgen. Om het verhaal nog wat vervangender te maken... tegelijkertijd met Themis werkt Arianegroep ook aan Maya. Het moet ook een herbruikbare raket zijn. Een ander? Ook CNES, ruimtevaardigheidsgap van Frankrijk. DLR, ruimtevaardigheidsgap van Duitsland. En YAKSA, het Japanse ruimtevaardigheidsgap. Die werken nog aan Callisto. Ook een herbruikbare raket. Dan heb ik zoiets van aan één kant... dat moet toch een beetje efficiënter kunnen? Is het iets te zeggen over de verschillen tussen die? Zijn het heel andere principes? Maya en Callisto moeten leiden tot kleinere raketten. Ja, disguiseerbestemming. Ch soda voor dingen dat tot 500 kg kunnen collogeerder worden. Themis zou indices fingertips van de Falcon9 lass kot moeten worden. ZeBLEEP op byc toggle een projectje en wij moeten ook eenDJ. Dat soort prestigies zitten er zeker in. mislukken en gaan we toch een wand door richting een bruikbare raket voor Europa. Dat is dan inderdaad bij mislukkingen nog weer de troost, maar ja, het is wel te hoppen dat hier nu een beetje gang in komt. Zoals gezegd, 13 jaar nadat SpaceX uitvond dat het kon, gaat een commissie van wijze mannen in Europa. Ja, nog eens een keertje opnieuw. Kijken of het inderdaad echt zo is. Europa komt in ieder geval ook nog even langs van deze uitzending. Naast de zonnepanelen van Orion. Die waren er ook nog. Ik denk dat dit inderdaad een leuk onderwerp is om mee af te sluiten. Er ligt een boek op stapel van met opgepoetste foto's van het Gemini project en Mercury trouwens ook. Dit jaar is het allemaal zo'n beetje 60 jaar geleden. Wat gebeurde er destijds? Een hoop in één jaar trouwens. Ik kan het ook nog even voorstellen. Primeur na primeur. Op dit moment is het boek alleen nog als pre-order te krijgen, dus je kunt niet zeggen dat het verschenen is en dan nog alleen in de VS en het UK. Dus mensen die het echt willen hebben, die moeten zich in een paar bochten wringen en waarschijnlijk ook nog meer betalen dan de prijs die vermeld staat bij Amazon. Maar dat allemaal daar gelaten. Het is samengesteld door een imaging specialist, Andy Saunders. Dus dat zal dan iemand zijn die heel goed is met Photoshop. Hij heeft zijn sporen al verdiend, want het eerste groep wat hij publiceerde was over Apollo. Exact, Apollo Remastered. Oh, oké. Ja, en dat waren ook honderden foto's geselecteerd. Dat zijn grandiaal. Uit een voorraad van, ik weet niet meer, 50.000 of 60.000 of zoiets. Maar nu heeft hij dat kunstje herhaald met Mercury en Gemini. De eerste foto's in het Mercury project, die werden automatisch gemaakt, er werd gewoon een camera op gemonteerd. Eigenlijk al heel wat was dat, he? En die keek alleen maar naar buiten. En het grappige is John Glenn, die bijvoorbeeld in Mercury Atlas nummer 6 zat, die kwam zelf op het idee van, ja, maar wacht even. Wij zijn astronauten en mensen hebben ook belangstelling voor het beroep van astronaut. We willen weten hoe dat eruit ziet. Misschien moeten we zelf ook wel in beeld. En die heeft gewoon onderweg een keer een camera gekocht. Zo werkte dat nog toen. Voor 40 dollar, dat is allemaal bekend deze. En dat ding is gewoon een commerciële camera, dus is voor hem nog verbouwd met een pistoolhandgreep zodat het wat makkelijker te bedienen was. Twee missies later, Mercury Atlas 8 nam Rotter Schera een Hasselblad mee. Dat was de volgende stap in het hele project. Of het was eigenlijk geen project, maar het was de volgende stap. En dat leverde dus 5000 foto's op Mercury plus Gemini. Sonders heeft daar 300 van geselecteerd en opgeknapt. En wat houdt dat opknappen? Nou, ze waren niet altijd allemaal even scherp. De belichting was soms heel slecht. Of komt ons ook als we met iPhone uit het haken? Natuurlijk, er waren natuurlijk geweldige contrasten. Heeft hij in veel gevallen wat aan kunnen doen. Ik heb wat before en after gezien en dat is inderdaad spectaculair. Wat hij uit die foto's heeft nog heeft weten te halen. Ook aan drama, ook aan detail en emotie die je opeens wel ziet. En dat zijn ook hele bijzondere momenten. De eerste ruimtewandelingen bijvoorbeeld, waarvan sommigen heel dramatisch verliepen. Ik ben even kwijt, het was Sirnan of Ed White die aan het premier terug kon komen. Ik vind dat voldoende. Ja, die was inderdaad de bedoeling was dat hij capsules zou... Ed White was de eerste, maar Sirnan was die dramatische wandeling. Die moest een soort raketstoeltje testen. En daarvoor moest hij het luik uit, helemaal naar de achterkant klimmen. Zicht daar rug links in manoeuvreren. En ruimtewandelen blijkt toch een kunst te zijn en die hadden we nog niet onder de knie. Waar tegenwoordig overal op ruimtestations en zo handgrepen zitten, ontbraken die nog totaal. Dus hij raakte extreem vermoeid en hij zweet als een otter waardoor zijn vizer aan de binnenkant helemaal besloeg en niks meer zag. Dus het was nog een levensgevaarlijk situatie. Hij moest bijna blind weer terug. Dat staat inderdaad in het verhaal dat ik heb gelezen. Hij was in feite blind. Oh, dat was condens. Dat had ik niet eens begrepen. Mooi dat je dat even toevoegt. Een andere dramatische foto is John Glenn. Zie je in beeld die net te horen heeft gekregen bij de terugkeer van zijn capsules. Dat het hitte schild. We weten niet zo zeker of dat nog werkt. Of het nog goed vast zit. Maar goed, ook primeur na primeur na primeur, de eerste koppelingen van de Gemini 7 en 8 waren het als ik goed herinner. Nou, er was een rendez-vous inderdaad. De eerste koppelingen gingen met een Agena doelraket. Ook dat was drama toen Armstrong dat voor het eerst deed, blijft er een stuurraketje hangen waar de boel helemaal ging tollen. Een paar uur na de lancering lagen ze over in de oceaan. Nou, oké. De prijs is een ingewikkeld verhaal. Ik heb gezien dat de inwoners van het UK, dat is waarschijnlijk het handigste kanaal voor mensen die in Nederland wonen, die betalen bij Amazon 36 pond. Maar wat erbij komt aan invoerrechten, daar durf ik geen uitspraak over te doen. Gewoon niet doen. Bovendien, het komt via postNL. Wordt het naar Nederland getransporteerd en vervolgens moet het nu maar thuis zien te krijgen. Ik zou zeggen, lekker wachten tot je het in Nederland kan krijgen. Het kan nooit zo heel lang duren. Het heet in elk geval Gemini Remastered. En de auteur is Andy Saunders. En het wordt van harte aanbevolen. Door Luca de Meij. En goed, heeft iemand nog een nagekomen... Ja, er is nog een commet. Het is kwart van oktober te zien te zijn. Ik kan even het link zijn dat jullie nu niet vinden, maar ik zag dat er misschien... Ja, het heet Swann. Dank je. En uit mijn hoofd... Zou je ook erover staan? Het wordt vanaf 5 oktober, geloof ik. En het wordt een avondcommet. Je hoeft er dus niet vroeg voor op te staan. Je moet er wat langer voor op blijven. En wat ik ook heb nagekeken, dat is wel heel grappig. Ik heb zo'n digitale telescoop en dan heb je een app. En als je dan op een gegeven moment naar Jupiter wilt kijken, dan hoef je alleen maar tegen die app te zeggen, Jupiter graag. En dan richt dat ding zich automatisch als je ervoor hebt gezorgd dat hij... zijn compas in orde heeft en zijn sterrenhemel kent en weet hoe laat het is... en jouw locatie niet te vergeten. Maar dat gaat dan normaal gesproken automatisch. En ik heb in die app nu al deze commet kunnen vinden. Dus je hoeft dan alleen maar aan te klikken als je zo'n C-Star digitale... ...telesco of een andere merk, dat zijn er genoeg. Dan kun je heel makkelijk naar die commetje kijken. Nu al. Je kan hem ook al zien. Hij is nu te zien met een telescoop. Of hij met de blote oog zichtbaar wordt is nog even de vraag. Want de magnitude wordt rond zes. En vijf is net nog zichtbaar met de blote oog. Zes betekent zichtbaar met de verrekijker. Dat wel. Maar dan moet je wel heel goed je verrekijker kunnen richten. Of je de telescoop kunt richten. Ik heb de details hiernaartoe. 25b. Als je hem het beste wil zien wordt het waarschijnlijk 19 oktober. Maar we vliegen op 5 oktober al door de start. Er komt dus een technica skeptische bericht over of het dan wel zo was. Dan zou er een meteororeage kunnen zijn op 5 oktober. Dat gaan we zien dan. Maar de dichtste nadering tot de zon is ongeveer nu. Daar hebben we alleen niet zoveel aan. Dan kunnen we hem dan helemaal niet zien. De dichtste nadering tot de aarde is inderdaad in de loop van oktober. En dan gaan wij hem het beste kunnen zien. Oké. Nou, in ieder geval spannend. Ja, leuk. Met het blote oog natuurlijk wel op een plek waar dat dan kan. Ja, dat is een beetje tof. Weet ik veel. Space.com of zoiets. Dan kun je vinden in welke richting je moet kijken. Er zijn wel grafiekjes te vinden. En een dark sky kaart. Dat vroeg een vriend van mij laatst ook nog om. Een dark sky kaart van Nederland. Moet je er even bijpannen. Maar wil je hem met de blote oog zien of met de verrekijker? Dan zul je toch echt hele donkere nachten moeten hebben. Ik zat wel staan op plekken met lichtvervuiling. En dat is eigenlijk heel Nederland. Dan kun je het gevoegelijk vergeten. Zonder instuur. We zijn in het Dark Suinje gebied. Friesland en richting de badden. En zelfs ik woon in Amstel Noord. Het is echt fantastisch. Ik woon echt tegen de ring aan. Het is voor het feit dat ik in de stad woon, kan ik echt heel goede sterren zien. Als ik die kant op kijk. Als ik naar het zuiden kijk. Dat is geen reden om het niet te proberen. Nee, sowieso. Maar we gaan het... Succes is niet voorzien. Doe uw best. Ik merk ook altijd geen wolken. Maar de maan kan natuurlijk ook altijd goed in heten gooien. En dan mag het ook niet te vochtig zijn. Dus het is echt best wel ingewikkeld soms om een lekkere nacht te hebben om sterren te krijgen. Altijd moeilijk. Dat is altijd moeilijk. Goed. Dankjewel Thijs Roeps. Dankjewel Herbert Langstein. En voor de hele rest, Duuk van de Abelen. Bedankt voor je inbreng vandaag. Dit was Space Cowboys nummer 182. Iedereen graag tot de volgende Space Cowboys over twee weken. Met de nieuwe crew. Bedankt allemaal. Doeg.