Weer eens succes voor Starship en wat zijn die röntgenflitsen?

Dit is een BNR Podcast. Heel erg welkom bij Space Cowboys nummer 180. Welkom Marieke Baan. Welkom Luc van den Abeelen. Hallo. Hallo, mijn naam is Herbert Blankerstein. Ik ga jullie vragen wat voor leuke onderwerpen jullie hebben meegenomen, Luc. Ja, kakelvers van de pers. Vannacht is Starship nummer 10 van SpaceX gelanceerd. En het lukte weer een keer. Het was een hele show. Ik heb hem ook gezien. En we gaan er straks lekker over praten, Marieke. Ik heb ook Vers van de Pers sterrenkunde nieuws. Het gaat over een hongerige baby-planeet die zich weggraeft door een ring rond een jonge ster. Oké, dat is spannend. Ik heb in ieder geval het laatste nieuws over 3i Atlas. Onze bezoeker uit een andere zonnestelsel. De opvolger van Umuamua. Ja, kijk, in één keer goed. Ja, precies. Dan horen we of er groene mannetjes aan boord zitten. Ik denk dat we het eerst over Starship moeten hebben. Ik denk dat de meeste luisteraars daarop zitten te wachten. Ja, precies. Voor SpaceX was het wat betreft Starship niet zo'n ontzettend gunstig jaar. We hebben drie eerdere vluchten gehad die eigenlijk allemaal in groot vuurwerk eindigden. Dat is niet altijd een bezwaar bij SpaceX. Nee, dat niet. Maar als je een nieuwe hitteschild op je ruimteschip wilt testen en dat overleeft de reentry niet... dan is er weinig aan conclusies te trekken. Als er iets moet overleven dan is dat wel. Ja, precies. Ik ben er wat vroeger traditie getrouwen was voor, maar wat ik toch een beetje ben afgeleerd. Vannacht mijn bed vooruit geklommen. Dat is niet helemaal eerlijk, want ik heb gewoon lekker in bed liggen gekenkt. Dat is wel het voordeel van de kleine elektronica tegenwoordig. Om half twee vannacht was het dan eindelijk weer zover dat er een super heavy booster met een Starship daarop werd gelanceerd. Afgelopen twee dagen werden er eerder pogingen gedaan. Afgelopen maandag was er iets niet in orde met de grondapparatuur. Gisteren hing er wolken in de weg, maar gisteren was het ontzettend mooi weer in Boca Chica. Wat tegenwoordig inderdaad de stad Starbase heet. Dat heeft officieel een beetje stadsrechten gekregen. Het schip vertrok. Enorm indrukwekkend. Het was tegen zonsondergang. Prachtige plaatjes. Ik weet niet wat voor camera's er op die drone hebben zitten. Maar daar zijn volgens mij ook fotocamera kwaliteit plaatjes uitgekomen. Ik vond ook de beelden van de lift-off zo mooi dat ik dacht dat ze soms op het juiste licht gewacht hebben. Je zou het bijna denken. En die schitterende plaat van die schokgolf rondom de rakets als die de geluidsbarriere toebrengt. Als je mooie plaatjes ziet moet je echt nog even de replay bekijken. Ja precies, en gewoon lekker social media afstropen. Dat is ook altijd het eerste wat ik doe na zo'n lancering. Wat hebben we allemaal voor screenshot? Geweldig. Dat ging allemaal prima. In de loop van het branden van de eerste trap viel er wel één van de 33 motoren uit. Dat hebben we eerder gezien. Bovendien zit het systeem zo flexibel in elkaar dat het eigenlijk niet zo blijft. Was dat het moment dat er wat rommel in de rondvloog? Nee, dat was later. Uiteindelijk heeft de booster gewoon zijn werk gedaan. Koppelde netjes af. Vloog terug. En heeft toen ook weer een wat ander profiel gevlogen dan door normaal. Hij remt af en vlak voor dat hij inderdaad moet gaan landen, of dat nou op zee is of in de armen van de lanceertoren, dan ontbrandt hij nog drie motoren om het laatste stukje af te remmen. Daar hebben ze een assimulatie gedaan van het uitvallen van één van die drie motoren. Want dan werd opgevangen door een motor die in de volgende ring onder het gelde. Dat is ook de reden waarom er dit keer niet werd geprobeerd om die raket op te vangen. Ik zou zeggen, dan hebben ze er niet even een plattoem onder geschooven. Dit wilden ze inderdaad eventjes wat verder van huis testen. Nou, een uitstekend verlopen. Dat is dan altijd zo gek dat alles volgens plan ging en het geheel eindigde dus in een grote explosie van de rakettrap toen hij eenmaal omviel op zee. Dus dat ging allemaal prima. Waar het de vorige keren iedere keer fout ging met Starship, namelijk het moment van afkoppelen en het ontbranden van de eigen motoren, daar is een aantal keren de orientatie verloren gegaan, waardoor er van gecontroleerde vlucht helemaal geen sprake meer was, ging allemaal prima. Wat een hele nieuwe exercatie was, was dat de laaddeur werd opengedaan. Dat is eigenlijk een heel klein brievenbusje, een kleine spleet die openschuift. Daardoor zijn acht gesimuleerde Starlink-satelliten in de ruimte gebracht. Voor het eerst dat dat gebeurd is, ging voornamelijk goed al, hoewel je er van eentje kon zien dat hij de deurpost raakte, dus een beetje ging tuilen. Maar dat systeem lijkt dus te werken. Maar ze hebben dus acht niet-functionele satellieten in de ruimte? Ja, ze waren massasimulatoren, met mentale platen. Het oogpunt van ruimtevervuiling ook weer niet ideaal? Nee, maakt niet uit, want alles is suborbitaal geweest, dus dat valt binnen de korte keer weer terug en verbrandt helemaal in de atmosfeer. Starship konden netjes zijn weg vervolgen. Er is nog een test gedaan met het kortvuren van een van de motoren. Want dat hebben we straks nodig als er wel een orbitale lancering is. Moet hij op een gegeven moment de landing inzetten, en dat kan je alleen maar door weer af te remmen, dan moet je motor werken. Dus dat hebben ze ook geprobeerd, verliep goed. Vervolgens, en daar doelde jij net op, knalde er aan de onderzijde, de achterzijde, waar de motoren zitten, knalde iets uit elkaar, waardoor je inderdaad een hele stroom confetti en rommel door het beeld zag vliegen. Het is niet helemaal duidelijk wat daar gebeurde, maar het zorgde wel voor een beetje een ravelig randje aan de onderzijde van het schip, wat de re-entry niet geholpen zal hebben. Want ik had inderdaad iets van benieuwd of het boel stabiel blijft, maar het ging keurig, we zagen netjes het plasma zich vormen. Ja, er brandde weer het een en ander door, maar veel minder dan we eerder hebben gezien. En het was dus allemaal heel robuust, want het proces kon ertegen. Ja, precies. We konden het zelfs live volgen, wat toch echt wel iets bijzonders blijft. Want zoals we dat gewend zijn met bemensenruimteschepen, capsules die terugkeren, daar zit de vluchtleiding altijd een minuut of tien op de nagels te bijten, want dan is er geen radiocontact nodig. Nou ja, SpaceX heeft de technologie om dat wel te doen, dus we konden die hele re-entry netjes volgen. Het ding is uiteindelijk ook weer neergeplonst in de Indische Oceaan, exact op de plek waar ze hem wilden hebben, want er lag een boei met een camera die het live uitstond. De enige verrassing die daar nog optrad was het uiterlijk van het schip, want die ging als een half zwarte en voor de andere helft heel erg zilver glimmend ruimtevliegtuig er ruimte in. En wat we in zee zagen plonden, ze hadden een witte neus en een knaloranje lichaam. Dus er werd gelijk al gezegd van, dat is de space shuttle, de Starlantank, het is de eerste trap van SLS die terugkeert. Wat daar precies gebeurd is, wat dat effect is, is ook nog niet helemaal bekend. Maar het is dus weer een keertje goed gegaan. En dat mag ook wel. En kan het oranje zijn geweest van de witte? Ja, het is steenluststiel, dat zie je zelf ook altijd. Als je bijvoorbeeld een pan van roestvrijstalen hebt en die hebt op het gas gestaan, dan zie je ook, als je een beetje geluk hebt, prachtige kleuren. Regendig patroon. Ja precies. Nou was dit wel het knaloranje. En dan gaan we het verhalen van, er zijn wat modificaties aan het hitteschild geweest. Er is een laag onder aangebracht, onder de tegeltjes die erop gemonteerd zijn, die dan als het ware een ablative hitteschild zijn, dus wat wegbrandt. En met wegbrandende onderdeltjes ook de hitten uit je ruimtevaartuig weghalen. Misschien dat dat verkleurd is over de rondheden. Spatial accept is dus niet de moeite genomen om dat even uit te leggen? Nee, nog niet. Nou ja goed, wat dat betreft, we weten zelfs niet eens of het uitvallen van die ene motor bij de lancering, of dat bedoeld of onbedoeld was. Dus we kunnen altijd wel helemaal live meekijken. Anders zijn ze toch wel heel makkelijk in vertellen van dingen waar ze trots op zijn. Ja, dat wel naar goed. Dat zal de komende dagen nog wel komen. Ik verwacht nog wel dat er wat meer nieuwe beelden zullen verschijnen. En inderdaad een uitleg over het een en ander. Nou was het ook nog zo dat de dag voor de lancering Elon Musk een technical update zou geven over Starship. Dus daar was iedereen helemaal benieuwd naar. Misschien dat er nieuwe plaatjes en nieuwe details over wat er straks op de maan moet gaan landen komt. Maar niks van dat alles. Alleen maar de ontzettend optimistische verhalen van hem. Dat hij zegt van ja, als we straks operationeel zijn dan lanceren we een Starship. Acht minuten later komt de booster terug. Die zetten we gelijk weer op de toren. Kunnen we vullen met brandstof. Starship wordt opgevangen, zet er bovenop. En binnen een uur kunnen we weer lanceren. Nou daar heb ik nog wel mijn twijfels over. Het klinkt of je een trein hebt die op het perron staat. Precies inderdaad. Zelfs een vliegtuig even opknappen wat weer richting Spanje gaat. Het eind is je vakantie, dat duurt er al langer. Het is nog heel veel afval voor de Spanje. Nou ja, hoogtijd dat er weer een succes was. Anders had Spacehack echt wel wat uit te leggen gehad. Daarbij moet ik toch wel zeggen dat ik heftig blijf twijfelen of een afgeleide van dit systeem inderdaad over 2 jaar de Artemis astronauten op de maan gaat zetten. Ik moet het nog zien. Laat staan en retour te Mars gaat uitvoeren. Dit was test 10 toch? Ja inderdaad. Wat komt er nou aan? 11 komt hiernaar? Is er al iets over bekend? Ja, dat is dan het laatste exemplaar van wat ze Block 2 noemen van Starship. Daarna komt er weer een versie van de booster die verbeterd wordt. Musk heeft het zelfs al over versie 4 van het schip gehad die weer 3 extra motoren moet hebben. Dus we zijn voorlopig nog niet uitgetest en uitgespeeld. En ook daarin heb ik dan zoiets van hoe kan je het nu al hebben over iets operationeels of over een paar jaar mensen naar de maan brengen. Ik denk dat dat allemaal wel wat langer gaat duren. Maar goed, afgelopen nacht was er gelukkig wel weer een feestje. Ja, een goede show gehad. Zeker. Dank je wel. Marieke, jouw hongerige babyplanet doen we. Ja, laten we daar maar naar beginnen. Het is echt een spectaculair verhaal vind ik zelf. Daarover laten we nog meer. Maar ik zal eerst even uitleggen wat ze gevonden hebben. Het is een team uit Leiden onder leiding van een promovenda die shelle van Capelleveen. Pas tweede jaar. Het is al haar tweede groot nieuwtje, dus dat wordt nog wat. En wat zij hebben ontdekt voor het eerst is een protoplaneet ontdekt. Dat is een planeet die nog aan het vormen is. Je kan het een babyplaneet noemen. In een schijf, zo'n schijf van gas en stof die rond een jonge ster zit. De theorie is dat planeetjes, of planeten, dat die gas en stof eerst een soort kern vormen en dan gas en stof naar zich toe trekken en dan langzaam in een rondje wegbanen. Dat je dan een soort ringensysteem ziet. Er zijn natuurlijk al 6000 exoplaneten ontdekt. Zeven jaar geleden is er ook eens een directe opname van twee planeten gezien. Ook met VLT. In een holte. Vlakbij ook een hele... Wat bedoel je een directe opname? Optisch. Dus niet direct. Dat is ook echt een foto. Dat is ook echt een foto. Dat was alweer zeven jaar geleden. Daarnaast zijn er wel allemaal soort van die ringstructuur. Dus niet de spiraalarmen en de ringen in een sterrenstelsel, maar echt rond hun zonnestelsel. Dus een zichtvormend zonnestelsel. Dus die structuur die zijn allemaal wel gevonden. Maar er is nooit eerder op zo'n manier een planeet gevonden. Ze hadden hem een beetje vague in beeld. Toen hebben ze nog een keer goed gekeken. Toen hebben ze nog andere metingen gedaan. En het plaatje is spectaculair. In de shownote staat een link. Ik zou zeggen ga er even naar kijken. Hij heeft ook een naam gekregen. Want het programma waar binnen dit gevonden is, dat is weer een of ander acronyme. Wat ik verder niet helemaal zal uitspreken. Maar de afkorting is Wispit. En de ster heet Wispit 2. En de planeet hebben ze Wispit 2b genoemd. Dat is nog poetisch. Dus het was echt first. Allemaal firsts waren het. En een leuk... Waar is dit nou interessant voor? Nou sowieso zeggen ze zelf. Ik heb dat in een quote in het prijsbericht gezet. Want dat kun je natuurlijk nooit zeggen over je eigen nieuws. Dat is nog belangrijker. Richelle zegt zelf dat dit echt voor de komende jaren... voor die hele planeetvormingscommunity echt een soort standaard wordt. Een soort referentie wordt. Omdat het echt een hele grote doorbraak is. En een van de co-auteurs zegt ook dat deze ontdekking ook bewijs levert... dat grote planeten, deze planeten is ook vijf keer zo groot als Jupiter. Het is een gazreus. Dat die ook ver van de ster kunnen vormen. Want het was altijd het idee van alles wordt een beetje in de buurt van de ster gevormd. Dan migreert het later naar buiten. Omdat onze zonnestel er natuurlijk ook zo uitziet. Maar ze kunnen dus ook ver van de ster ontstaan. Dus dat is een van de dingen die ontdekt zijn. Wat zal ik er nog meer over zeggen? Oh ja, toen ze dat optische beeld hadden... daar kun je naar kijken via de link in de show notes... hebben ze ook nog in H-alpha gekeken, dat is een bepaalde golflengte. En dan kun je waterstof mee zien. En als je waterstof detecteert bij zo'n planeet... dan weet je dat die gas en stof aan het opeten is. Dus dat verzamelt die op zich, terwijl die heel langzaam... rond die jonge ster draait. En daardoor hebben ze ook op verschillende momenten in de tijd gezien... dat die echt beweegt. Dus hij beweegt zich al, gas en stof etend, door het beginnend ringensysteem... rond zo'n jonge ster. En groeit daarbij. En hij groeit daarbij uit tot een nog veel grotere planeet. En wat ik er nog bij wil vertellen, dit is echt wel spectaculair. Ik bedoel, als voorlichter zeg ik dat niet snel... want je moet altijd terughoudend zijn. Maar het is echt wel. We vinden niet alle voorlichters, hoor. Dat gaat er verder. Dat lijkt ook wel, want in Amerika en Engeland... overal wow, wow, wow, pers nieuwsberichten. Ik kreeg zelfs mailtjes van persvoorlichters en astronomen in Amerika... van nou, ik ben wel heel wat gewend. En ik keek naar dat plaatje en ik zeg niet vaak wow, maar nu zeg ik wow. En in Nederland, helemaal niks. En dat gebeurt natuurlijk wel vaker, want die nieuws... Het is jammer dat Michel hier niet is, want dan kon ik met Michel altijd goed over praten. Die nieuwsdynamiek is natuurlijk onvoorspelbaar. Maar ik geef toch maar de schuld aan de chaos in Den Haag. Er is gewoon geen ruimte in de hoofden van de media. Dat is wel goed. Ja, dat is wel goed. We missen de kans. Ja, want het is natuurlijk heel spectaculair om te zien... maar ik neem ook aan dat er een hele hoop wetenschappers... die zich bezighouden met modellen van het voorspellen van... hoe gaat zo'n planeetvorming daar, die zullen hiervan smullen. Die hebben hier echt wat aan. Ja, zeker. Ja, dat klopt helemaal. Geweldig. Nou, spannend. Ja, oké. Ik heb iets het beetje in dezelfde atmosfeer. Ik wil het met jullie hebben over 3I Atlas. Misschien moet je zeggen 3I Atlas. Ik weet niet. Wat gebruikelijk is eigenlijk in de sterrenkunde. Maar in ieder geval, dat is die bezoeker uit het andere zon. Van buiten het zonnecelster, moet ik zeggen. Hij komt vast ook wel uit een andere zonnecelster... maar we weten natuurlijk niet uit welke. In het Engels hebben ze daar zo'n mooi woord voor, een interloper. Een interloper, ja. Ja, precies. We hadden in 2017 Oumuamua. Tussendoor hadden we... Dat was 1I Atlas. En we hadden tussendoor in 2019 nog 2I Atlas Borisov. En dat wordt allemaal Atlas genoemd... omdat ze worden waargenomen door het Asteroid Terrestrial Impact Last Alert System. Daar heb je hem. Dat is een alarminstallatie voor gevaren voor de aarde. En deze dingen zijn helemaal geen gevaar voor de aarde... maar het is een soort bijvangst. In ieder geval, die 3I, noem ik hem maar even kort uit halve... waar we nu mee te maken hebben, die is al bekeken door Hubble en door Spherex. De beelden van Hubble bevestigen dat het een comet is. Die hadden we dus al langer. Dan zie je een coma ontstaan en zo. Er is ook een heel mooi bewegend beeld van het Las Cumbres Observer Tree van ESA. Die hebben jullie misschien ook al eens gezien. Dan zie je dat ding bewegen tegen de achtergrond van sterren. Dat vind ik echt heel mooi. Ik weet nog dat de allereerste foto's van Pluto... dat waren twee foto's van de sterrenhemel... waar je dan één stipje zich ziet verplaatsen. Ja, precies. En nu kun je er bewegend beeld van maken. Dat is wat ze 70 jaar doet, of hoeveel is het ook weer precies. Er is nu dus naar gekeken via de James Webb Space Telescope... Marieke, je hebt wel eens dingen over verteld. Zeker. Ja, chatting. En dan de geneleidige beheersbestemmingen. Infrarood hebben ze dus bekeken, er is een preprint verschenen. Nog even wat cijfers, de vermoedelijke afmeting is 12... 20 kilometer, maar verder weten we eigenlijk helemaal niks over de dingen... waar die van gemaakt is, wat de vorm is, wat de massa is. Weet je nog niet. Dit soort dingen leveren dan gelijdelijk aan wat meer informatie. van asteroiden en cometen die leveren informatie over hoe het zonderstelsel eraan toen was toen het ontstond. Nou ja, het verhaal dat jij net vertelt over protoplaneten en zo. Nou ja, deze komt dus van buiten het zonderstelsel. Nou, we vermoeden toch wel van een andere zonderstelsel, dus het kan een idee geven over hoe de omstandigheden waren toen daar iets werd gevormd. Maar er is natuurlijk heel veel wat we niet weten. We weten niet eens uit welk zonderstelsel die komt, al zijn er wel vermoedends, want er is, daar moet ik even scrollen hoor, hij komt namelijk vermoedelijk uit een gebied in de melkweg met oude sterren en daarom is het vermoeden, dat is ook een van die puzzelstukjes, dat hij... Dat de sterren hopen komt. Nou ja, in ieder geval dat hij veel ouder is dan correspondent de cometen uit ons eigen zonderstelsel, dus vermoedelijk gaat hij in richting van 7 miljard jaar, dus het is wel een heel ander soort ding. Nou ja, dus daar is naar gekeken met de webtelescoop en wat daar dan uitkomt, dat is dat er van alles wordt uitgewasemd, water, waterijs is gezien, koolmonoxiden, koolstof, carbonielsulfide, voor de chemici onder ons, dat is COS, koolstof met aan de ene kant een zuurtefatoom, aan de andere kant een zwavelatoom en vooral heel veel CO2, dat is echt zoveel, de 90 procent van wat daar rondom die komeet hangt is CO2. En hoe ze dat moeten interpreteren, dat is nog niet zo heel erg duidelijk, want het kan zijn dat hij vanbinnen intrinsiek rijk is aan koolstofdioxiden en dat zou kunnen betekenen dat hij bij zijn ontstaan veel water had, maar blootgesteld is er heel veel straling. De fact daarvan schijnt te zijn dat de zuurstof wordt omgezet in koolstof of iets dergelijks en dat daar dan CO2 uit ontstaat. Maar het kan ook zijn dat deze komeet is ontstaan in een proto-zonnestelsel, in de buurt van wat ze noemen de carbon dioxide ice line, het ijsgebied voor kooldioxiden, waar de temperatuur net zodanig is dat er vast CO2 kan ontstaan en dat dan opgeborgen wordt in de kern van zo'n komeet en dat daardoor wat er uitwasemt vooral CO2 is. Er zijn verschillende mechanismen die dit kunnen verklaren en welke dat is dat weten ze nog niet. Het kan ook zijn dat de komeet zo is opgebouwd dat er wel een normale hoeveelheid water aanwezig is, wat er nu dus heel weinig gezien wordt eigenlijk, maar dat het op een of andere manier is opgesloten, dus dat het er niet uit kan nu dat ding in temperatuur stijgt. Allemaal dus mogelijke verklaringen van wat ze nu waarnemen. Ik heb nog even opgezocht hoe lang we van het gezelschap van 3I Atlas kunnen genieten, want dat is de tijd dat er onderzoek kan worden gedaan, straks is hij weg en dan moet je het doen met de data die je hebt. Dus hij heeft zijn dichtste nadering tot de aarde op 19 december van dit jaar, afstand van ongeveer 1,8 astronomische eenheid, 270 miljoen kilometer, de kortste afstand tot de zon is binnenkort 29 oktober, dan is de afstand tot de zon ongeveer 1,35 astronomische eenheid, dus de tijd dat er nog onderzoek aan gedaan kan worden is eigenlijk vrij ruim, want straks in december staat hij dicht bij de aarde, met een hele krof verschatting is hij nog ongeveer een gelijke tijd te bekijken tot hij weer zo ver staat als hij nu staat, zal iets anders zijn maar even als eerste benadering, dus tot diep in volgend jaar, al is bij elkaar nog bijna een jaar, kunnen we dat ding bepijken. En weet je wat de verwachte impact zal zijn van die dichtte nadering tot de zon? Want als dat... Hij warmt natuurlijk op, dus tot 19 oktober wordt hij warmer, zelfs dat zou nog kunnen, ja en niemand weet of hij tussen zijn ontstaan zeven miljard jaar geleden en nu ook nog misschien in een ander zoninstelsel is geweest, dus wat hij allemaal heeft meegemaakt tot nu toe, of hij nu voor het eerst weer eens lekker door een zonnetje wordt bestraald. Ja, in een staart gaat vormen. Want gelijk kometen vallen soms aan elkaar, kan ook nog. Herinner jij nog hoe ze op een gegeven moment die kometen, of dat interstellere object met die Hawaianse naam die ik niet ga uitbreken. Kumuamua, ik heb proefend. Ja, die hebben ze toen met indirecte metingen aan de, ik weet niet precies waaraan, en toen kwam een soort sigaar vorm. Dat was vooral omdat hij wonderlijk verdrag vertoonde. Maar dat is later toch weer enigszins in twijfel getrokken, toch? Hij had in ieder geval een sterk op en neergaande helderheid en dat werd mogelijk verklaard door een langwerpige vorm, dat is wat ik weet. En verder waren natuurlijk speculaties van meneer Avi Loop, dat het een raket was. Dat draag meteen weer bovenop. Bij raketten toch meestal niet om een breedte as draaien, om een asloot rechtop de lengte af te gaan. Maar er is nu nog geen enkel idee van, of een vorm is. Avi Loop heeft zich wel weer ermee bemoeid, volgens mij heeft hij weer geroepen dat het een buitenuitruimteschip was. Nou, daar hoeven we hier niet al te veel serieuze aandacht aan te besteden, denk ik. Maar goed, dat is 3I Atlas, gaan we ongetwijfeld de komende pak een beetje jaar, en misschien nog wel jaren meer over horen, want we horen ook nog steeds dingen over Pluto, bijvoorbeeld, waar, weet ik, voor lang geleden de New Horizons. Ja, ja, precies. De data kunnen we nog heel lang genieten. Ja, zeker. Allemaal spectrometers erop loslaten en kijken wat het verhaal wordt. Ik zou zeggen, Luc, kom met je vrols aan de onderweg. Yes, we gaan weer eens even naar China. We tiktten er net natuurlijk al aan van, ja, uiteindelijk moet een bemensbare versie van Starship de eerste astronauten van NASA weer op de maand gaan planten. De vrees groeit aan alle kanten dat de Chinezen ervoor gaan zijn. We hebben grote plannen. Ik vind het geen vrees hoor, dat gaat gewoon gebeuren in het plaatsen. In de tweede basis, so what? Ja, gezichtsverlies, het is Amerika. Het is niet mijn gezicht dat daar wordt verloren. Nee, nee, dat van mij ook, gelukkig. Ik gun het iedereen. Ik ben natuurlijk, ja, ik kan me heel vaak nog de beelden op tv van Apple astronauten herinneren, want het was echt een klein jochje. Het was fantastisch, maar ik wil het nu even helemaal in high definition meenaken. Dat begrijp ik, ja, ja, ja. Maar ik ga even iets heel vreselijk zeggen. Als Amerika daar straks gezichtsverlies mee leidt, dan is het net goed. Ja, zeker. Je komt straks over het budget van NASA te spreken. Ja, precies. In de jaren 80 was de maan gewoon een non-subject. Daar praat hij niet over als je bij NASA werkt. Nee, nee, mensen, nee, nee, dat kan niet. Ja, we hebben daar gewoon een kans laten liggen. We hadden er natuurlijk eigenlijk nooit meer op moeten moeten houden, want je bakt een hele hoop infrastructuur en expertise op. En dan zeg je van, ja, nee, Vietnam Warlog is interessanter. Dus dan stoppen we daar het geld in. Nou, goed. Niettemin. Niet alleen heeft China grote plannen, maar de hardware begint los te komen. Er zijn de afgelopen weken wat interessante tests geweest, die er eigenlijk wel het beetje gaan spreiden om inderdaad voor 2030, zoals ze zelf hebben aangegeven, met astronauten op de maand te kunnen landen. In juni werd het ontsnappingssysteem van Mengzhou succesvol getest. Mengzhou is het nieuwe ruimteschip wat taikonoten in de ruimte moet gaan brengen. Dat moet dan aan een lander koppelen. Er gaan dan zo'n drie astronauten mee, die dan een beetje op de manier van Apollo gaan landen. Dat vleertje achterblijft, kapsoelen blijft... Ja, precies. Maar ook dat de lander die zij aan het bouwen zijn, die is qua afmeting vergelijkbaar met die van Apollo. Het verschil is alleen dat hij niet in die twee delen opsplitst. En de meeste luisteraars zullen wel eens foto's van dit ding gezien hebben, zilver en goud met die vier uitstekende boten. Het is actief bleef achter, maar... Ja, inderdaad. Het onderste deel wat helemaal in goudfolie gepakt was, dat vormde dan weer het lanceerplatform voor het bovenste deel. Dat bracht dan, nadat de astronauten klaar waren, de boel weer naar het moederschip terug. Dat moet er nog staan. Ja, die zijn er. We zijn ook uitgebreid gefotografeerd de afgelopen jaren. China kiest voor de route die de Russen ook hadden, want die hebben ook geprobeerd op de maandland, is nooit gelukt. Die hadden een landertje gewoon uit één stuk. En de Chinezen doen dat ook. En dan zit er een apart motorblok aan, wat voor het eerst afremmen zorgt. Die wordt dan afgeworpen. De hele maandlander landt. Mensen doen hun werk en het hele zaakje stijgt dan ook weer op. Voor dat nieuwe ruimteschip is dus dat ontstappingsraketsysteem getest een aantal jaar geleden. Dat heeft Amerika hetzelfde gedaan voor Orion, aan boord van een kleine raket. Chinezen hebben het nog net wat simpeler aangepakt. Die hebben gewoon vanaf de grond die capsule neergezet, de raketsen werk laten doen. Dat koppelde netjes los. Parachutes zijn allemaal uitgeklapt. Dus dat is allemaal heel netjes verlopen. Een belangrijk test voor dat geheel. Ook de Lander is getest. En daar is inderdaad een groot testmodel voor gemaakt. Het was niet helemaal duidelijk of dat nou op volledig gegoten is, of misschien slechts drie kwart. Maar de beelden en de foto's die daarvan zijn vrijgegeven, die doen ontzettend denken aan de testen in de apollotaid in Amerika. Er is een enorme stellage gebouwd waarin het ding aan metalen draad hingen met contragewichten zodat je inderdaad motoren kan starten en die landing en ook het opstijgen helemaal kan simuleren. Dat is diverse malen gedaan. Is compleet goed verlopen. Nou, al die spullen, aan de ene kant het ruimteschip, aan de andere kant de Lander, die moeten met twee raketten worden gelanceerd. Die zoeken elkaar op en vliegen dan naar de maan toe. Die raket gaat de lange Mars 9 worden. En daarvan is afgelopen weken ook voor het eerst de eerste trap getest. Er zitten zeven grote motoren brandend op kerosine en vloeibare zuurstof. Uiteindelijk moet de raket bestaan uit drie van dat soort structuren. Eén centrale trap, twee boosters er daartegen aan. Dus 21 motoren die dat geheel moeten lanceren. Ook die test is helemaal goed verlopen. Plenning is dat er een suborbitale testvlucht gaat gebeuren en dan nog eentje zonder mensen met het hele systeem om er zeker van te zijn dat alles goed functioneert voordat je de taikonauten hun leven erop laat wagen. Kortom, de vaart zit er goed in. Test is verlopen goed. Er zit voor zover wij weten hem en ik tegen. Nou, de maanpakken die zijn een paar jaar geleden al gepresenteerd. Er wordt gewerkt aan een maanauto. Die zij ook, in tegenstelling tot de Pollan, want die kwam pas veel later gelijk op de eerste vlucht meenemen. Dus ja, het setje aan hardware is zo ongeveer compleet. Dus dat gaat een hele snelle en spannende ontwikkeling worden. Zeker. Eens kijken wie zich nou door wie gaat laten opjutten. Heel spannend. Ik las trouwens ergens, misschien kun jij dat bevestigen, dat de Chinezen nu ook beginnen aan het ontwerpen van een herbruikbare raket. Zeker. Deze Langemars 9 moet in ieder geval al teruggevoonden, teruggekeerd worden. En daarnaast is China ook nog eens een keertje bezig met de heel voorspelbare naam natuurlijk, Langemars 10, die eigenlijk een kopie zou moeten zijn van het Starship. Doel van die raket is alleen niet zo erg duidelijk, want ze zijn met die grote raket, die Langemars 9, die dus meer dan 90 meter hoog moet worden, die wortel ontwikkeld waar ze die 10 voor nodig hebben, dat is eigenlijk niet helemaal duidelijk. Maar misschien gaan zij er ook maar vanuit van, ja, je kan maar hebben. En dan verzinnen we er wel. Ze zullen er bij nemen, maar ze kunnen achterblijven natuurlijk. Het imitatiegedrag is enorm, maar dat zie je eigenlijk. Wij hebben ook een hele grote. Ja, precies. Met raket over de hele wereld, dat wordt allemaal Falcon 9 ontwerp met uitklappende pootjes. En het ziet er allemaal hetzelfde uit. Maar Rikke? Ja, we gaan weer terug naar de koolstof en zuurstof en waar dat eigenlijk vandaan komt. Want eigenlijk, dat zijn de meest voorkomende elementen op aarde en ook in je lijf, zeg maar. Maar vlak naar de oerknal bestond dat natuurlijk nog helemaal niets. Want waterstof, later helium en pas toen de eerste sterren geboren werden, en die gingen ook weer dood op een gegeven moment, en de kenfusiereactie ontstonden zwaardere elementen. Die zwaardere elementen gaan de ruimte in, of omdat de ster z'n schil afgooit, of omdat hij helemaal ontploft als supernova. En dat geeft dan weer de ingrediënten eigenlijk voor nieuwe sterren om te ontstaan. En dan komen we eigenlijk weer terug bij dat verhaal van net. Dus dan krijg je een nieuwe jonge ster en daar rond zo'n ster ontstaan dan weer planeten. Daar is eigenlijk best weinig over bekend hoe dat proces in z'n werk gaat. En dit is weer typisch een voorbeeld van hoe wetenschap altijd in babystapjes gaat. Wat ze hebben gedaan, een groep astronomen uit Leiden, is hebben met data van een telescoop op Hawaii, die eigenlijk bedoeld waren voor planeetonderzoek, hebben ze gekeken naar de verhouding van bepaalde soorten van die koolstoffen en zuurstofatomen in een stuk of 30 sterren bij ons in de buurt. Nu wordt het een beetje ingewikkeld, want even kijken. Atomen die komen natuurlijk in verschillende variaties voor. Dat is eigenlijk de kern en die variaties heet de isotopen. Aantal protonen in de kern geeft zo'n element, maar het aantal neutronen is per isotop verschillend. Bijvoorbeeld 90 procent van de koolstoffatomen in de zon. En op aarde hebben ze zes neutronen in de kern, maar een heel klein deel heeft er ook zeven. Door te kijken naar die verhoudingen tussen die isotopen in andere sterren, kun je daar gewoon iets meer over te weten komen hoe dat bij ons zo is ontstaan. En het interessante is dat modellen dit al hadden voorspeld, dat de buursterren minder verrijkt met zwaardere elementen dan bijvoorbeeld onze zon. En dat werd al voorspeld door modellen, maar dit is nu eigenlijk voor het eerst op deze manier gewoon echt gemeten. Dat praktijk het bevestigt. Precies. En dat is maar een klein stapje natuurlijk in een groot wetenschappelijk proces, maar wel interessant omdat eigenlijk dit gaat toch gewoon over waar komen we vandaan en hoe zijn wij ontstaan en waar komen die elementen vandaan. Dus ik wou toch even melden, hoewel het een beetje een ingewikkeld onderwerp is. Maar dardijns hebben we niet voor het verhaal. Ik denk dat veel van onze luisteraars bijvoorbeeld wel zullen weten wat een isotop is. En het leuke aan dit verhaal is ook wel dat het geen bijvang is, maar het was een idee van een van die wetenschappers in Leiden om die data gewoon hiervoor te gaan gebruiken terwijl ze helemaal niet bedoeld waren. Dus leuk. Dank je wel. Oke, dan ga ik jullie vervelen met de kleinste magnetische details die ooit zichtbaar zijn gemaakt in de corona. Daar ga ik ook weer een instrument bij noemen waar ik eerder nog niet van gehoord had, maar zo onbekend is het ook weer niet. De Daniel K. Inouye Stoller Telescope op Hawaii. Ze zeggen Maui toch, staat die, geloof ik? Dat is de naam van de vulkaan waar die op staat, klopt. En dat vond ik, ik dacht, hee, want mijn aandacht werd getrokken door een prachtig plaatje, waar ik straks wel over ga vertellen. Toen dacht ik, nou, dat zou wel weer van een ruimtel telescoop zijn, maar nee hoor, gewoon door een telescoop op aarde gemaakt, dat is alvast leuk. En dat is dan de krachtigste zonnetelescoop die er is. Die heeft een spiegeldiometer van vier meter. Dat is dus niet niks. En die heeft gekeken naar magnetische filamenten in de corona van de zon. Je kent dat wel, die zonnevlammen die hebben soms van die boogachtige vormen. En dat gaat volgens magnetisch wel, die structuren van die vlam volgen dat. En die lijnen die groeien en die breken, en als ze breken, stoten ze materiaal weg en dan herstellen ze weer. Dat is een heel proces waarbij dan ook materiaal op aarde wordt afgestuurd. Wat niet zo erg bekend is, is hoe die dingen uitgroeien van iets wat weinig te betekenen heeft tot van die indrukwekkende zonnevlammen. Daar is dus naar gekeken, gewoon in optisch licht. En ze hebben details zichtbaar gemaakt van 20 kilometer dik van die filamenten. Dat zijn dus een feite bundels zonnemateriaal die licht geven. Die zijn gemiddeld 50 kilometer dik, maar sommigen zijn wat dunner en kunnen ze zichtbaar maken van 20 kilometer dik. Ik heb even zitten rekenen, dat komt neer op een muntje van 5 cent op 45.000 kilometer afstand. Nou, dan kan je heel goed kijken. Oftewel, om het even anders te vertalen, een tennisbal op de maan. Dus dan heb je een scherpe verrekijker. Nogal, ja. Die foto's zijn dus wonderbaar. Ik had het idee, kijk ik nou naar de vacht van een beest of iets dergelijks. Zo haarig ziet het eruit. En allemaal natuurlijk in oranje tinte. Prachtig. En het was voor de wetenschap ook een buitenkantje, want het was namelijk een zonnevlam van de X-klasse. En ik weet niet of dat jullie wat zegt, maar dat zijn de grootste, zwaarste dieren zijn. Dat zijn ook die dingen die... Die zei je mee kunnen veroorzaken. Maar ze voelden je ook op de aarde gericht, waarschijnlijk. Nee, want wij hebben er hier niks van gemerkt, anders hadden we de kranten wel gehaald. Dat vloog een andere kant op. En dat gebeurt natuurlijk meestal, want heel veel kanten zijn niet onze kant. Nee, dat klopt. Statistisch verschijnsel. Maar het was dus wel een van de X-klasse die had hier ernstige gevolgen kunnen hebben. Voor satellieten, voor alle elektronica hier beneden op de vloer. Maar het was dus de eerste keer dat zo'n X-klasse zonnevlam die manier was vastgelegd. En een van die onderzoekers zegt dus, we zien nu eindelijk de schaal waarop dat proces werkt. In plaats van een bos zien we nu elke boom. Nou, dat is dus prachtig. Ik dacht zelf, als je het verder uitvergroot, zie je dan niet nog fijnere structuren. Maar het verhaal gaf een beetje het indruk dat dat niet zo is. Dat je hiermee de fundamentele structuur van deze dingen zichtbaar maakt. Waarschijnlijk was ook de technologische grens bereikt. Precies, he. Dus eigenlijk zou ik durven speculeren, van nou krijg je nog scherperen telescoop. Dan ontdek je iets wat je nog niet wist. Nee, nee. Ooit was ook het atoom het kleinste deeltje. Daarom ik zou mensen uitnodigen, ga kijken in onze show notes. Daar krijg je geen spijt van, dat is mooi. En aangezien die zonnevlammen dus best vervelende dingen kunnen doen, ziet het er nog best een beetje slecht uit ook, want ik dreigde net al over budgetten te gaan spreken. Ik zei het budget van NASA, dat is niet waar. Het budget van deze telescoop ga ik noemen, dat gaat door de plannen van de regering Trump van 30 miljoen dollar naar 13 miljoen dollar. En volgens de directeur van de telescoop is dat niet eens genoeg om open te blijven. Dus dit verhaal eindigt met slecht nieuws. En dan hoop je alleen maar dat er op tijd een andere regering of op een of andere manier andere inzichten doorbreken. Dat het nog gedraaid wordt. Want de hele astrofysica is... Ja, ja, ja, ja, noem een instituut en hun leven hangt aan een zijde draadje. Het is echt allemaal heel erg. Dus ja, goed. Misschien heb jij nog een leuker onderwerp of als dat een gevangenis? Nee, want dat ligt precies in de lijn die jij nu aangeeft. We hebben natuurlijk de afgelopen afleveringen van Space Cowboys het er ook al over gehad. Wat voor slachting er in bij NASA op de loer ligt wat betreft wetenschap, telescopen, zondes, die staan allemaal op het punt eigenlijk om gecanceld te worden. Om allemaal te gaan op de bemanneerde ruimtevaart. Ja, ja, precies. Exploratie, daar moet in geïnvesteerd worden. En wetenschap is helemaal niet interessant. Nu, nou ja, wat ik net al noemde, ruimte en planeetonderzoek was het slachtoffer. Het volgende onderwerp waar aan de poten gezaagd wordt is de aardwetenschappen. Sean Duffy is de grote boosdoener in dit geld. De nieuwe tijdelijke baas van NASA. Niemand weet hoe lang die blijft, maar er is inzicht in zijn agenda geweest die al tot oktober in ieder geval volgepland is. Dus we vrezen dat we nog wel een tijdje met de man zitten. Want waarom is die tijdelijk? Omdat we nog naar een andere... Meneer Isaacman zou de nieuwe directeur worden. Die werd daar dagens voor zijn bevestiging... Er moest een vraag genomen worden op één of vier mannen en toen niet zien. Ja, precies. Dat was een goede vriend van Musk. Trump heeft ruzie met Musk, dus moest Isaacman het veld ruimen. Geheel tegen de tradities in is er een politicus aangesteld die al in de regering zit. Hij is ook minister van Transport. Daarvoor is hij onder andere presentator bij Fox geweest. Dus de man weet heel goed waar hij het allemaal over heeft. Zijn laatste inzicht is van aardwetenschappen. Waar hebben we dat allemaal voor nodig? Dus de studies naar veranderingen in het oppervlak en de atmosfeer van onze planeet zouden moeten stoppen. Daarmee, en dat is wel interessant, er zou een wet worden geschonden. De wet waarmee NASA in 1958 werd opgericht. Want daarin staat dat NASA er is voor het vergroten van de menselijke kennis van fenomenen in de atmosfeer en de ruimte. Dat was toen het doel, een van de kernopdrachten van NASA. Dat zou er nu gewoon uit worden gesloopt. Dus we maken het natuurlijk wel vaker mee met de regering Trump. Die roept van alles en vervolgens gaan juristen kijken, kan dat eigenlijk allemaal wel? En je kan het misschien niet, maar dat wil niet zeggen dat de wet ook aan de wet houdt. Nee, nee, precies. In principe heeft NASA de afgelopen decennia zo'n 10% van het budget aan die aardwetenschappen besteed. Als dat wordt teruggedraaid kan dat echt wel eens potentiële schade veroorzaken aan de economie, maar ook de staatsveiligheid in principe. Bijvoorbeeld het monitoren van orkanen zou bemoeilijk worden. En dat is toch een probleem. Wordt al bemoeilikt doordat de budgetten van de meteorologische diensten... Precies, inderdaad. Dus al dat soort dingen, maar ook gewoon het gebruik van het land. Daar hebben boeren gewoon belang bij. Je kunt in de gaten houden of er een oogst op het punt staat om te mislukken, of je daar moet inrijden. Met aanuitstoot, noem het allemaal maar op. Met aanuitstoot, het plannen van het bouwen van wegen, dat bekijk je allemaal vanuit de ruimte. En al die camera's die op aarde gericht worden, die lopen nu het risico om afgesloten te worden. We krijgen een druk in Europa. Om al die dingen in de lucht te houden. Ja, zeker. Het is ook een kans. De grote kritiek op Duffy is inderdaad... Hij volgt een politieke agenda. Hij luistert naar ambtenaren in NASA die van zijn politieke kleur zijn. In plaats van naar ervaren ambtenaren en ingenieurs te luisteren. Het is misschien een beetje korter ter bocht, maar man weet amper waar hij het over heeft. Maar papa Trump moet tevreden worden gehouden. We hakken gewoon maar met die bottenbeil. In mijn ogen is inderdaad het kiezen voor technologie, voor exploratie. En tegelijkertijd wetenschap de nek omdraaien. Ik vind het onbegrijpelijk, want het een is onlosmakelijk met het andere verbonden. Ik snap er niks van, maar ik vrees met toenemende vrezen... voor hoe NASA er over 5 jaar uitziet. De huidige regering is anti-wetenschap. Zo simpel is het. Marieke? Ik heb nog een zerkunde nieuwtje. We hadden vroeger de gamma flitsen. Dat was lang een groot raadsel, maar inmiddels weten we al waar dat vandaan komt. Toen kregen we de radio flitsen. Daar is nu een hele grote telescoop voor in Canada die op kan vangen... maar die ook de herkomst goed kan achterhalen. Dus daar was een paar weken geleden ook grote nieuws over. En we gaan het nu hebben over rundgen flitsen. Dat is het volgende. Ook leuk. Het zijn eigenlijk meer uitbarstingen, want bij een flitsen is het een hele grote... En dat is hoe lang? Ik geloof dat deze, waar het nu over gaat, bijna een half uur duurde. Oh, oké. Dat is een flits van je welste. Het is een resultaat van Nijmeegse onderzoekers. Dat zijn allemaal Nederlanders. Dat is nog meer fracties van seconden. Ik ben er niet van. Ik ben er niet van. Dat zijn nog meer fracties van seconden. Even voor het idee. Het systeem heeft al, hoe dat gamma flitsen onderzoek zich ontwikkeld heeft... en ook hoe dat zwaartekrachtgolf onderzoek zich ontwikkeld heeft... daar zijn wel parallelen. Die eerste rundgen flits is trouwens in 2013 ontdekt. Ook door Peter Jonker, dat is ook een van de twee onderzoekers... die deze paper hebben geschreven. Was dit ook weer iets waarvan we zoiets hadden van die moeten bestaan? Ik heb het al een keer bewaard genomen. Maar ik slag hem eraf. Twee jaar geleden is er een nieuwe zonde gelanceerd. Chinese-Europaes rundgen satelliet. Die heette Einstein probe. Die heeft inmiddels al een heleboel tientallen van die rundgen uitbarstingen... gedetecteerd. De kunst is nu om, als er zo'n detectie plaatsvindt... om heel snel telescopen op aan te doen... om de tegenhanger in zichtbaar lichtwaart te nemen. Dat is eerder dit jaar voor het eerst gelukt. Dat hebben ze opgeschreven en dat is nu net gepubliceerd. Het duurt een half uur de tijd, zodat die flits duurt... om een ander soort van telescop op te doen. Dat is een hele hele lange tijd. Dus dat is een hele hele lange tijd. Dat is een hele hele lange tijd. Het is een hele hele lange tijd om een ander soort van telescop op te richten. In de hoop dat je de overeenkomst vindt. Ja, in dit geval wel. Inderdaad is deze radio- of rundgen-uitbarsting... die heeft inderdaad een associatie met een gamma-flits... in het vroege al. Heel ver weg. Maar volgens een van die onderzoekers zijn er inmiddels ook rundgen flitsen... die op een andere manier lijken te zijn ontstaan. Bijvoorbeeld dat een dwergster wordt opgeslokt door een zwart gat. Dus nog raadsels genoegen om te onderzoeken. Maar er is ook iets raars. Dat las ik in een stukje in de Volkskrant gisteren. Het is niet helemaal duidelijk, zegt Peter Jonker... waarom de rundgen-straling van de exploderende ster... bijna 7 minuten eerder werd uitgezonden dan de gamma-straling. En dat had ik wel een hele grote cliff hengen. Dat is een hele hele lange tijd. En dat vond ik wel een hele grote cliffhanger. Ja, ja, ja. Tot vervolgens. Je kunt je processen voorstellen die een beetje op gang komen... dat de rundgen-straling het starten is. Hij vindt het zelf ook gek. Die gaan we vast nog veel meer over horen. Dat is wel iets dat je graag verkleind bent. Is mijn indruk, misschien een klein beetje een cliché... maar hoe meer vragen wij beantwoorden in de astronomie... hoe meer nieuwe vragen dat ook opleveren. Is astronomie de afgelopen 20 jaar... inderdaad veel ingewikkelder gebleken dan we dachten? Alles loopt tegen de grenzen van wat technologisch mogelijk is. En je hebt wel gelijk, elke nieuwe beantwoorde vraag... roept meestal ook weer heel veel. En dat is ook een heel grote vraag. En dat is ook een hele grote vraag. En hoe meer beantwoorde vragen er roept... meestal ook weer heel veel nieuwe vragen op. Maar uiteindelijk, wat ik net ook al zei, wetenschap is toch... het is echt een proces van hele kleine stapjes. En het is maar zelden, zoals die planeten... ik kan er niet over uit, Wispit 2B... dat je echt denkt van wauw, dit is echt nieuw. En voor de rest is het toch theoriewaarnemingen... en dat wordt de hele tijd tegen elkaar afgewogen. Maar hoe alles is ontstaan en hoe alles gaat eindigen... dat weten we nog steeds niet. Dus in die zin is het niet zo opgespannen. Dat is eigenlijk een aanleiding om te zeggen... We gaan erop bezuinigen. Dan is het nog een beetje te pijn. Ik heb nog wel iets wat volgens mij best nog nieuw is... voor jullie, namelijk nieuwe vliegende voorwerpen... voor een gebied waar we tot nu toe nog eigenlijk niet... met goed volzum konden komen. Dit gaat namelijk over de ich-neurosfeer. Dat is een nieuw woord voor mij. Dat is tussen... We weten er ook zo weinig van. Het is een gebied tussen ongeveer 50 en 150 kilometer hoogte. Dat is het gebied waar je niet kunt komen met een vliegtuig... en ook niet met een ballon want te weinig lucht. En je kunt er niet komen met een satelliet want te veel lucht. Daar begint de ruimte op 100 kilometer. Iedereen heeft een andere maatstaf. Dat vond ik nog wel weer grappig. Toen vannacht Starship aan terugkeren was... zag je inderdaad op de teller tussen de 190 kilometer... zag je de verschijnselen ontstaan van verhitten en zo. Dus dan heb je echt zoiets van... Daar begint het al. Het enige wat daar dus nog niet goed is... Het enige wat daar nu en dan komt, zijn raketten. Die gaan erheen vliegen. Maar die zijn op doorreis. Die hebben haast. Het enige wat die kunnen doen is een beetje monsters nemen... of even goed om zich heen kijken en dan is het al weer voorbij. Dus het is wel handig als je daar iets anders voor verzint. En het is ook niet onbelangrijk... in verband met wat we tot nu toe besproken hebben. In het geval van die corona-uitbarstingen van de zon... het materiaal dat eventueel op de aarde wordt afgevuurd... en waar we allerlei verschijnselen van krijgen... van het noorderlicht bijvoorbeeld, dat gebeurt in dat gebied. Dus het is echt wel interessant om daar wat meer over te weten. Het is ook het gebied trouwens waar als satellieten terugvallen op aarde... de meeste vervuiling terechtkomt. Dus best wel interessant. Er is onderzoek van Harvard gepubliceerd in Nature. Dat gaat over vliegende membranen. Dat idee bestond al een tijdje. Er zijn nu experimenten gedaan met membranen van ongeveer... een vierkante centimeter. Dat is juist zo klein als dat muntstukje van 5 euro. Hoe krijg je dat soort membrane aan het vliegen? Wat je moet doen is twee lagen hebben. En dan moet je die met een vliegstukje hebben. En dan moet je die met een vliegstukje hebben. En dan moet je die met een vliegstukje hebben. Dus dat is het idee van het en dan wordt die onderste laag warmer. En dan gaan aan de onderkant moleculen die tegenaan botsen... die krijgen een extra z naar beneden natuurlijk, want over kunnen ze niet. En dan gaat dat ding zweven. Dan doet mij denken trouwens, ik weet niet of jullie die dingen kennen. Ik had hem bijna meegenomen. Nou, je hebt van die rechtopstaande peertjes... en dan zit er zo'n molentje in. En die molentjes dieken met precies. En die draaien weg van de zwarte kant en één van de mogelijke verklaringen... want volgens mij is dat nog altijd een beetje raadverlachtig... maar er zit verdunt gas in trouwens, geen gewone lucht. Dat de moleculen harder worden gehaald. Dat de moleculen harder vertrekken van dat zwarte vlak... en daardoor daar een z tegenaan geven waardoor dat ding dan gaat draaien. Dus daar deed het mij aan denken. Maar is dit een plan of een test? Nee, er zijn dus experimenten gedaan en het werkt. En er is nog een grappig detail. Dat is namelijk dat die membrane ook nog eens poruis zijn gemaakt. Dat wil dus zeggen dat de lucht niet alleen maar... door de onderkant van dat membrane wordt afgestoten... maar wordt ook toegelaten dat die lucht door dat membrane heen gaat... van boven naar beneden. En wat je dus eigenlijk krijgt is een soort helikopter zonder bewegende delen. Maar hebben ze dat getest in een lab? In een lab, ja. In die ignorosfeer. Het is nog niet zo, want het plan is natuurlijk... je moet heel veel van dat soort dingen hebben en die laat je dan los... op 50 kilometer hoogte en dan moeten ze op eigen kracht naar 100 kilometer hoogte vliegen. Maar dat hebben ze nog niet gedaan. Het plan is nu om ze op te schalen van 1,6 cm in het vierkant. Dus dat praat je voor enkele tientallen vierkante centimeters. Dan kunnen ze namelijk een payload meenemen. Van die milicron. Want je moet wel wat dingen hebben. Je moet wat elektronica hebben, een sensor, je moet misschien een geheugentje hebben... of je moet een zendertje hebben. Er moet echt wat op kunnen. Ik geef het ze te doen. Maar meneer Ben Schaefer van Harvard is de leider van dit onderzoek. Die heeft meteen maar een bedrijf opgericht. Dat heet, onthoud deze naam maar, Rarified Technologies. Rare van zeldzaam, Rarified Technologies. Die denkt er dus meteen geld aan te kunnen gaan verdienen... en dat ze een onderzoek kan doen. Of in ieder geval voertuigen kan aanbieden aan mensen die onderzoek willen gaan doen. En dan is het idee om ze te laten opstijgen. Snacht hebben die dingen natuurlijk geen voortstoeing. Dus dan dwarlen ze weer terug. En het moet dan zodanig worden ingericht. Dat is allemaal nog een open vraag hoor. Dat ze niet in de nacht meteen helemaal de aardappelvlak weer bereiken. Maar dat ze ergens in de buurt van die 50 km waar ze waren vertrokken... en dat ze morgens weer zon krijgen en weer omhoog kunnen. Dus dat is allemaal nog in hoge maat de toekomstmuziek. Maar het is wel een heel leuk plan. Het principe is dus nu aangetoond. Het klinkt toch ook wel iets realistischer dan die zonnezeilen... waar een paar jaar geleden het film te doen was. Nou werden die dus ook gewoon getest in de ruimte. En het werkte wel enigszins. Maar inderdaad, we hebben er al heel lang niks meer van gehoord. Daar echt een satelliet voor had gelanceerd. Maar heel veel succes heeft dat blijkbaar niet gehad. Geen ding dat zichzelf steeds in een hogere baan kon manoeuvreren. Want dat is volgens mij niet gebeurd. Maar voor wat voor onderzoek zouden deze Harvard mensen het willen inzetten? Nou, de dingen die ik net noemde. Wat doet de corona in die lucht lagen? Wat doen terugvallende satellieten in die lucht lagen? En wat verder ter tafel komt. Dat zijn de dingen die ik heb onthouden. Meestal is het zo, als je zo'n onbetreden gebied... kunt bereiken opeens, dan doen de gelegenheden zich vanzelf voeren. Precies, dan komen de toepassingen vanzelf. Ja, tot nu toe had je hier sondeerraketten van gehoord. Hij speculeert ook over een concurrent. Ik vind het vergezocht, eerlijk gezegd. Een concurrent voor Starlink. Als je dingen hebt die je permanent in de ruimte kunt stationeren... die op eigen kracht bovenblijven. Ik zie zes centimeter in de vierkant. Dan zie ik niet direct breedband internet rondzenden. Dat vind ik vrij veel gevraagd. Bovendien, objecten die uit zichzelf bovenblijven... dat zijn satellieten. Als je daar een hele hoop snelheid in pond, blijven ze boven. Dit zouden satellieten zijn die in de atmosfeer... in de mesosfeer en zo het gebied ook wel. Ik vind me daarna ook alweer zitten te wachten. Niet alleen de lage aardbaan vol zit... maar straks ook onze atmosfeer vol zit met spullen. Het zijn zulke kleine dingen dat je er mogelijk niet heel veel last van hebt. Als je het dan toch hebt over toepassingen... in het stuk dat ik tegenkwam, was op space.com, geloof ik... werd ook nog meneer David Keef gesiteerd. Ik weet niet of die naam jullie wat zegt. Maar dat is een van de grote voorvechters op aarde... van geoengineering. En hij heeft dit soort dingen ooit voorgesteld... als dingen die je in de mesosfeer zou kunnen laten ronddwarrelen... maar dan met een reflecterende bovenlaag. Zodat ze de zonnestraling terugkaatsen. Daar kun je ook heel veel van vinden. Want de klimaatverandering bestrijden anders dan... door gewoon de CO2-uitstoot te verminderen. Dat heeft allemaal haken in de ogen. En ook partijen die daar voordeel van zullen hebben... en partijen die daar een nadeel van zullen ondervinden... dat is allemaal erg gevoelig materiaal. Ja, wat betreft opwarming is het toch een beetje... een simpel bestrijding. Maar wel een interessante. Heel interessante. En we gaan hier meer over horen. En misschien ook wel dat het allemaal niet gaat werken. Die mogelijkheid is er altijd. Ik heb nog een heel klein dingetje. Ook wel weer SpaceX. Die hebben een onbemense dragon gelanceerd. Die is maar dagen geleden gekoppeld aan... het internationaal ruimtsstation. Zo als ze dat vaker doen. Bringt vracht en nieuwe experimenten en dat soort zaken. Maar in die trunk, die lege huls... die aan de achterkant van de capsule zit... en ook standregelde raketjes en zo. Daarin is een extra voorraad brandstof gestopt... om deze dragon ook in staat te maken... om het hele ruimtsation wat hoger in de baan te brengen. Tot nu toe waren ze daar eigenlijk helemaal voor afhankelijk... van het Russische vrachtruimteschip Progress. En er zit natuurlijk het einde van ESS aan te komen. Wat er om vraagt, is dat het... het hele gevaarte in een gecontroleerde baan... naar de aarde wordt gestuurd. Zodat het grootste deel kan verbranden in de aardatmosfeer. Daar heeft SpaceX dat contract voor. Die moet inderdaad een zwaar opgevoerde dragon gaan lanceeren. Dit is daar de eerste voorbode van. In tegenstelling tot andere capsules zal deze ook... veel langer gekoppeld blijven. Tot meer dan een half jaar heb ik begrepen. Ik ga even kijken of dat idee een beetje realistisch is. Dat vraagt meer dan 30 seconden. Sorry. Dus dat wordt een strafpunt. Jij nog wat, Marieke? Nee. Ik ook niet. Dus ik dank Marieke Baan. Ik dank Luc van den Abeelen. Mijn naam is Herbert Blankesteijn. Dit was Space Cowboys, nummer 180. Iedereen die heeft geluisterd, bedankt en heel graag tot nummer 181. Over twee weken. Dag allemaal. ***