Van marsstenen op aarde naar het diepste van de ruimte

Dit is een BNR Podcast. Hartelijk welkom bij Space Cowboys nummer 179. Klopt toch, Nick? Yes, dat klopt helemaal. Nick Poelstra. Jij welkom. Welkom Thijs Roes. Hey, hallo. Goed dat jij er bent. Ja. En we gaan even inventariseren wat we voor leuke onderwerpen hebben, Thijs. Nou, ik vind het ook heel leuk, Herbert, om weer met jou hier te zitten als we weer opritten zijn van deze podcast. Nick, jij bent er alweer bij sinds aflevering 100, dus dat tikt ook lekker aan. Heb je even nagezocht? Dat kom ik goed herinneren, want dat was gewoon een speciale event toen. En dat was Nick terug voor de eerste keer bij, dus dat was heel grappig. Plotterdaad. Mijn... even kijken, ja, ik ga het over een paar dingen hebben. Het komt allemaal uit de diepe ruimte, maar het gaat uiteindelijk over de nietigheid van ons bestaan. En James Webb heeft dat weer opnieuw vastgelegd. Zo, dat wordt de hervige tuif. Ja, precies. Nou, ik hou ervan. Ja, dan trek ik het allemaal weer wat terug naar de aarde. Dus ik heb wat aardsmissies. En ik hou het even als teaser bij je. Houston, we have a problem. Houston, we have a problem. Goed, ik hoop dat we dat dan oplossen in de loop van deze Space Cowboys. Ja, Space Cowboys. Zelf wil ik het gaan hebben met drie verschillende onderwerpen over industrie en infrastructuur in de ruimte. Dus we hebben een hele hoop overhoepelende thema's. Ja, grappig. Zal ik jou eens als eerste het woord geven? Ja, maar natuurlijk, waarom niet? Zal ik dan even met half echt, half science fiction beginnen? Het gaat om het feit dat er een nieuwe planeet is gevonden rondom Alpha Centauri. En Centauri is niet zomaar een ster. Dat is een van de drie dichtstbijzijnde sterren in het Centauri-systeem. Vier lichtjaren of zo? Ja, vier, twee, drie. Het is een trippelster-systeem. Zometeen ga ik over die planeet hebben. Maar eerst leuk om die sterren uit te leggen. Je hebt dus Proxima Centauri. Dat is Proxima, de dichtstbijzijnde ster bij onze zon. Supermooi, dat is een kleintje. En dan heb je Alpha Centauri en Beta Centauri. Die zijn de helderste en opeen de helderste ster in het sterrenwereld Centauri, blijkbaar. Kijk, dank u. Heel goed voor die afwille. En die draaien je om elkaar heen. Ook heel snel draaien die om elkaar heen. Terwijl Proxima Centauri daar weer omheen draait. In een veel grotere baan. Rondom Proxima Centauri is er wel eens een eerder een planeet gevonden. Er zijn er twee gevonden. Waarvan eentje een misschien wel bewoonbare planeet. Die was toen groot in het nieuws. Een jaar of acht geleden of zo denk ik. Acht, negen jaar geleden. Is er misschien wel een aardachtige planeet daar? Toen we dat nog bijzonder vonden. Toen we dat nog bijzonder vonden inderdaad. Ik vind het nog steeds heel bijzonder. Maar het zou zomaar kunnen zijn, oké even terugzocht hoe daar ook weer mee zit. Het zou zomaar kunnen zijn dat die misschien met één kant tidally locked is. Dus dat die niet rond draait zoals de aarde. Waardoor die aan één kant helemaal aan het weg fikken is door de zon. En dan door zijn zon Proxima Centauri. En aan de andere kant dan heel koud is. Dan krijg je een onbewonbare planeet. Het zou ook kunnen zijn dat Proxima Centauri veel te grote zonnevlammen heeft. Waardoor daar niks te doen is. Dus de hoop nu misschien gevestigd op iets anders. Komt die aan. Er is nu een grote Saturnus-achtige gas-planeet gevonden. Rondom Alpha Centauri. Superprachtig. Dat anzien is groot nieuws. Hij is gevonden met de James Webb-telescoop door die coronagraaf ervoor te zetten. Dat betekent dus dat je het licht van de ster zelf even uitblokt. Alleen alles door omheen goed kan zien. En op die manier hebben ze een planeet ontdekt. Een grote, dikke, vette planeet. En wat is daar nou zo leuk aan? Zie je dan echt die planeet losgemaakt met die verduistering die je genereert? Ja, link in de show notes. De oplostend vermogen is zo verschrikkelijk dat je die planeet los kan zien. Ik moet dat even proberen te bevatten hoor. Hier kun je het zien. Dat staat ook in de show notes. Dan zie je dus dat in het binnenste een ster is uitgeblokt. Daarbuiten omheen zit een soort waas van allemaal dingen. Maar er is een hele lichte vlek in die waas. Dat is een stukje precies. Wat is er nou grappig? Afgezien van het feit dat we weer een extra planeet hebben gevonden. Dat is toch altijd mooi. In de film Avatar draait er een hele grote Jupiter-achtige planeet rondom Alpha Centauri. En daar in die film is een maan. Die heet Pandora. Daar speelde die film zich af. En je hebt die film nooit gezien? Nee. Wat zeiden wij nou? Wat een vlutfilm, zeiden vrienden tegen mij. Vrienden liggen tegen elkaar. Maar zo ontzettend vet. Ontzettend vlutfilms en ontzettend vet. Een soort Pocahontas meets Titanic. Want het is van James Cameron. In Space. Daar leven blauwe mensen. Daar weet ik allemaal niks van. Als de gasplanet is, lijkt me die kans niet groot. Maar dan is er dus een maan daar omheen. Daar speelt zich allemaal af. Ook heel grappig dat het bij Alpha Centauri is. Die is nu gevonden. Het blijft een beetje zoeken naar nog meer. Wat altijd zo gaaf is hieraan. Dat is een 4,2 lichtjaar. Dan gaan we toch even. Ik las zelfs een koppersnel. Ik zag dat er een wedstrijd is uitgeschreven. Daar kan je ook nog meedoen. Hoe snel is het bij dit zonnestelsel? Liefst binnen 10.000 jaar. Ja, liefst binnen 10.000 jaar. Er zijn ideeën over dat je er binnen 400 jaar van moet komen. Ik denk dat we in een paar generaties, sinds de Gouden Eeuw... Stel dat we iets hadden weggestuurd in de Gouden Eeuw. Dan hadden we het nu. Je moet gewoon een beetje vooruit denken. Ik vond dit prachtig nieuws. Ik ben dol op extraplaneten. Ik ben dol op de hele zoektocht. Toen we jong waren, wisten we niks. In de jaren 90 was er misschien eentje gevonden. Ik vind het een beetje een teleurstelling na teleurstelling. Net zoals dat met de planeten in ons eigen zonnestelsel gebeurd. Naarmate we ze dichterbij zagen bleken de marshmelletjes niet te bestaan. Maar Out There zijn er wel veel meer dan in hier. Maar Out There is nog zoveel. Daar kom ik in mijn volgende onderwerp. Er is nog heel veel meer. En dan ga ik een brugje van de film. Ik denk dat iedereen hier wel Apollo 13 ooit gezien heeft. De astronauten die prachtig worden uitgebeeld door Tom Hanks in die film. Jim Lovell. Die zijn naast overleden. Op 97-jarige leeftijd. 97? Ja, 97. Hij is echt oud geworden. In 1928 is hij geboren. Ik zei hem net alweer verkeerd. Iedereen zegt tegenwoordig altijd Houston, we have a problem. Hij heeft die woorden voor het eerst uitgesproken. Maar de echte woorden waren Houston, we have had a problem. We have had a problem. Kleine grammaticale. Mag ik dan interjecten met dat net als One Small Step for Man. Die stond anders in de tekst. Het werd verkeerd uitgesproken. Dit one small step for a man, had hij moeten zeggen. Maar nu zegt hij twee keer hetzelfde. One small step for man, wat betekent de mensheid. Dan hoor je hem ook twijfelen. One tiny leap for mankind. Ook hier is het bijna een soort legende geworden. Dat is wel waar. Maar toen ik die precieze tekst las, dacht ik... Ik keur hem wel goed. Er zit toch iets in van... Er heeft zich een probleem voor gedaan. We have had a problem. We had a problem. Het kan ook een verspreking van Tom Hanks zijn geweest. Hij heeft wel zoiets gezegd. We have had a problem. Alleen het is daarna vele malen verkeerd geparalysseerd. Onder het Flight Control Center in Houston, Texas. Dat is ook waarom Houston. Ik weet ook heel veel mensen niet waarom. Wat ging Apollo 13 ook weer doen? Die zou gewoon een van de volgende missies geweest zijn. In navevolging van Apollo 11. Dat was de eerste missie naar de maan. Het nieuwe Armstrong. Het zou de derde maanlanding geweest moeten zijn. Ik denk dat de luisteren ook wel Apollo 13 wel gezien hebben. Ze weten allemaal gelukkig hoe het afloopt. Er was een grote zuurstoflek aan boord. Waardoor ze in een echte oplossingsgerichtheid... en modus moesten gaan proberen om überhaupt terug te komen. Ze zijn in de maanlanden gestapt. Daar verschillende trucjes uitgehaald. Kijk vooral de film als je dat allemaal precies wil weten. En hebben het weer teruggehaald naar de aarde. Maar daardoor is Jim Lovell toch wel de man geworden die... nooit de maan bereikt heeft. Hij was ook al onderdeel van Apollo 8. Apollo 8 was de allereerste missie van Apollo... die werkelijk naar de maan ging. En de rondje omheen gedraaid heeft. Als ik daarop mag inhaken. Voor mij was Lovell dus niet de man van Apollo 13, maar van Apollo 8. Want ik was in die jaren een jochie. Een klein jongen. Een klein herbertje. Ik had een poster aan mijn muur hangen. Die kon je bij Albert Heijn of zo krijgen. En dan kon je er stickers op plakken van al die Apollo missies. Ik weet nog uit mijn hoofd... Apollo 8 was Bormond, Lovell en Anders. Dat was de crew. Dat was inderdaad de eerste keer dat de mensheid langs de achterkant van de maan vloog. Dat was eigenlijk zeker zo grensverleggend als die maanlanding. Landen spreekt op een of andere man meer tot de verbinding. Dat begrijp ik ook wel. Maar in die dagen kwam de ene mijlpaal na de andere voorbij. En dit was er duidelijk een. Hij was de man die als eerste rondje rond de maan gedaan heeft. Samen met de rest van de crew. Hij was onderdeel van Gemini 7. Dat was in 1965. Ook met Frank Bormond. Dat was in 1965. Tegenwoordig dokken we elke week met de ISS. In 1965 was dat de allereerste keer dat twee ruitencapsules met elkaar dokten. Dat ging ook altijd de eerste keer goed. Behalve de Apollo 13. Maar als je nagaat hoeveel van dit soort stappen meteen goed ging. Dat is echt ongelofelijk. En met Gemini 12. Met ook een bekende Buzz Aldrin. Dat verraste mij toen ik het terug zag. Die zat daar ook. Die zat er ook in. Gemini 12. Gemini of Gemini. Tegenwoordig een AI-model. Daar hebben ze de eerste ruimtewandelingen gedaan. Toen dachten ze nog heel kenbaar. Dat was echt een hele mooie situatie. Toen dachten ze nog heel kenbaar. Dat moest ze super snel. En zij hebben geleerd heel rustig aan. Kleine bewegingen maken. Dan wordt het allemaal uitvergroten. Dat je geen weerstanden hebt. Er waren eigenlijk Apollo 13. Dat was de minst succesvolle. Later werd ook Apollo 13 een succesvolle mislukking genoemd. Als je kijkt naar de ruimtevaartgeschiedenis. Dan is dat een historische vlucht geweest als 11. Dan is dat een historische vlucht geweest als 11. Ja, dat klopt. Hij heeft aan grote melpalen in onze ruimtevaart... tot op de dag van vandaag nog gebruik van maken. En een hele mooie film. Van Ron Howard. Ik weet het niet. Ik zie je ook weer. Ik moet er pas zijn. Ron Howard, bekend de weg. Ik had de speelfilm gezien. Maar ik weet het niet helemaal zeker. Het kan ook zijn dat ik een documentaire heb gezien. Over het algemeen vind ik dat veel boeiender dan het zien van gedramatiseerde versie. In Hollywood gaat het toch altijd met een strijkijzer overheen. Ik bedoel de Happy Days. Hartje, mooi. Nog meer over Jim Lovell? Die Apollo 13 is gefilmd na een aanleiding van zijn eigen boek. Die hij in 1993 geschreven had. Daar ben ik heel snel de naam kwijt. Daar is de film. Dus eigenlijk is de film pas 25 jaar later opgesprongen. Dus eigenlijk is de film pas 25 jaar later opgesprongen. En eigenlijk vrij snel naast Apollo 13 is hij opgevallen. Naast Apollo 13 is hij gestopt bij de NASA. Hij heeft nog wel in 1970 uit handen van Richard Nixon... Het is nog wel in 1970 uit handen van Richard Nixon... President Richard Nixon de Presidential Medal of Freedom gewonnen. Dat is toch wel de hoogste onderscheiding die je kan krijgen in Amerika. Dat is toch wel de hoogste onderscheiding die je kan krijgen in Amerika. Dat is ook nog echt wel onder engineers. Waar ik zelf van ben bekend van... Je kan alles oplossen of alles vastzetten met duct tape. Dus je kan alles oplossen of alles vastzetten met duct tape. En alles losdraaien met WD-40. Dat is een aantekening. Dus duct tape is hoe hij het opgelost heeft. Dus volgens mij een prachtig leven gehad. En toen zei jij, Herbert, voor de uitzending... Dat je het even had opgezocht wat hij daarna is gedeeld. En dat was een towing company. Towing company. En in 1999 met zijn hele gezin nog een restaurant geopend. Nou, kijk eens aan. Dus mensen wegslepen uit de woestijn. Dat is mij ook wel een paar keer overkomen in Amerika. Dat ik vast zat met mijn bus. Tweeënhalf uur ooit moeten wachten. En dan towing company. Ze zijn er altijd wel binnen tweeënhalf uur. Dus soms heeft mensen goed geholpen in hun leven. Dus van testpiloot. Dat waren ze allemaal in die vroege dagen. Naar astronaut, naar towing company director. En nu op 7 augustus van de goede week geleden... Was het op 97-jarige leeftijd klaar. Want wij nemen dit op op 13 augustus. Nou, god hebben zij een ziel. Het universum hebben zij een ffos. Ja, ja. Ik ben heel benieuwd. Ik ga het hebben over Eric Schmidt. Ik weet niet of die naam jullie wat zegt. Ik ben eigenlijk directeur geweest van Goel. Om de twee jonge oprichters wat volwassen begeleiding te geven. Hij was dat. Eric Schmidt is nu zo'n 20 miljard waard. Dankzij zijn aandelen natuurlijk. En hij heeft in maart relativity space gekocht. Die naam zeg maar iets. Althans hij heeft een meerderhijnsbelang genomen. Dat is het bedrijf dat 3D-geprinte raketten wilde maken. Hoeveel hij erin heeft gesoken, weten we niet precies. Maar de waardering van relativity space bij de laatste investering... Van 2 miljard, was zo'n 6 miljard. En dat was een investering van onder andere... Blackrock, Fidelity en Mark Cuban. Die sommige mensen nog kennen uit de internet. Boom van broadcast.com. Verkocht aan Yahoo. Dat is het. Nee. Dat is een moderne internet-celebrity eigenlijk. Als je dat bedrijf een meerderhijnsbelang wilt nemen... Moet je dus een miljard of 3 meenemen. Dus laten we daar even op houden. Maar het precise betreft ergens niet bekend. Schmidt heeft ook eerder in ruimtevaart geïnvesteerd. Namelijk in Planetary Resources. Het bedrijf in ruimte-mijnbouw. Dat alweer ter ziele is trouwens. Die hebben van alles gedaan, maar dat had uiteindelijk te weinig succes. Dat is alweer 6 jaar. We zijn begonnen in 19. Toen ging het hier heel vaak over. Laatst merk ik dat het over de ruimte gaat. Maar het gaat niet direct over space-mining. Daar kom ik nog op. Maar niet in dit geval. Want het gaat hier over relativity-space. En wat Schmidt daarmee wil. Het grappige deed zich voor dat Schmidt zich op Twitter... in een ander verband druk maakte over de energiebehoefte... en de cooling van datacenters op aarde. Hij verwacht dat datacenters... 9 procent van het totaal energiegebruik van de wereld gaan opsoeperen. Dat is dus verschrikkelijk veel. En hij denkt ook dat dat in 2030 al gauw zo'n 100 procent... van de wereld gaat opsoeperen. Dat is dus verschrikkelijk veel. En hij denkt ook dat in 2030 al gauw zo'n 100 gigawatt meer is dan nu. Dus dat is de toename. Op Twitter was ook de ruimtevaartredacteur van Ars Technica bezig. En die zag dat. En die zag een verband. En hij twitterde toen dat er wel eens een verband zou kunnen zijn... tussen deze gedachte van Eric Schmidt... en zijn aankoop van relativity-space. Waarop Eric Schmidt antwoordde yes. En dat deed hij niet in een persoonlijk antwoord, dat had gekund. Dat deed hij ook niet in een openbaar antwoord, dat had ook nog gekund. Maar hij deed het in een repost. Dus hij repostde de opmerking van die Ars Technica-jonge... met de bevestiging daarbij. Nou, hoe duidelijk kun je zijn. Dus Eric Schmidt heeft relativity-space gekocht. Jij moet even roesten, ja. Hij is versliksig even. Ik ben Eric Schmidt. Blijf warm. Kun je nagaan hoe belangrijk en verrassend dit is. Hij heeft relativity-space gekocht. Met de gedachte, we moesten misschien maar eens datacenters... in de ruimte gaan ophangen. Datacenters in de ruimte. Dat zijn hier. Technisch, begripsmatig. Je kunt zonnepanelen gebruiken. Je hebt dan geen probleem met het weer of met dag en nacht. Afgezien van een paar korte verduisteringen elke dag... als je rondom de aarde draait. Je kunt koelen in de ruimte door middel van straling. Dat gaat min of meer vanzelf. Als je dat een beetje slim inricht. Maar het roept ook wel heel veel vragen op, vind ik. Dat heb ik bij de jonge van Ars Technica niet gezien. Hoeveel zonnepanelen moet je lanceren om dat vermogen van 100 gigawatt... dat er tussen nu en 2030 naar schatting bij komt... om dat in de ruimte op te hangen? Het GPT zegt 250 miljoen zonnepanelen. Hoeveel? Dat van twee vierkante meter. Dat is veel. Er zitten allerlei veronderstellingen in. Je kunt zeggen, in de nabije toekomst gaan die dingen... maar je moet dan met Starships... in deze berekening 10.000 keren... als je dan heel gunstig gaat rekenen op minstens duizenden keren... moet je omhoog gaan weer omlaag. Voordat je dat aantal zonnepanelen omhoog krijgt. Maar dan heb je nog niet eens de datacenters meegestuurd. Dus dit is zeer ambitieus. En dat is ook een heel belangrijk punt. Dat is ook een heel belangrijk punt. Dus dit is zeer ambitieus. Een interessante gedachte en visionair. En je zult misschien in de verre toekomst zeggen... Eric Schmidt was de eerste die hier aan gedacht heeft. En niemand geloofde het toen nog. Zelfs Space Cowboys niet. Althans, die Herbert Blankesteijn geloofde het. In ieder geval hoop ik voor Eric Schmidt... dat hij met Relativity Space voorlopig ook nog andere lanceeropdrachten krijgt. Want van de zonnepanelen denk ik dat hij het niet meteen moet hebben. Ja, je had het eerder over 9 procent van alle elektriciteitsverbruik. Ik zie hier de oorspronkelijke poster dat hij zegt... dat het 99 procent van al het energieverbruik gaat worden. In datacenters? Ja, van 3 procent naar 99. Want ik vond 9 procent al wel meevallen. Want dat is al een beetje wat er nu genoemd wordt met AI. Ik heb hem hier voor je. Ik hoor... Oké. 99 procent van alles. Daar sla ik wel het staf van achterover. Dat kan ik me dus wel bedenken. Als AI maar groter en groter wordt... dan is het gewoon de enige limiet hoeveel energie je kan omzetten in 0-1. En dan is de sky een beetje de limit. Ik heb het gehoord dat je hier op aarde meer paal en perk stelt aan datacenters. Want je kunt wel zeggen... we krijgen ze allemaal wel omhoog als we maar genoeg starships lanceren. Maar het moet natuurlijk ook nog een keer goedkoper zijn. Dan ze op aarde neerzetten. Ik snap het daar allemaal ideeën van. Bij deze cijfers is het natuurlijk onvermijdelijk... dat ze op aarde neerzetten. En dat is natuurlijk ook een heel belangrijk punt. Als je de cijfers op aarde neerzetten, dan is het natuurlijk onvermijdelijk... dat ze weg moeten. Want dan krijg je qua koeling en qua ruimtebeslag trouwens ook... en qua energiegebruik, warmteproductie... Maar niet om je niet te halen om omlaag te halen hoor. Maar ik heb gewoon even de tweet erbij gepakt. Daar staat... The only way to meet that demand is data senders powered by solar in space. Dat betekent niet per definitie dat datacenter dan ook... in de ruimte hoeft te zijn. Voor de koeling wel he? Ja, dat zou je dus denken. Maar waar Eric Schmidt Jesso tegen heeft gekregen... in ieder geval deze fraze, datacenter is powered by solar in space. Dat die zonstalen naar beneden gaat beamen. Dat model is bekend. Daar heb ik aan gedacht terwijl ik met dit verhaal bezig was. Daar heb ik eigenlijk uitgesloten. Je moet dat omlaag sturen via microgolven. En daar zitten allerlei complicaties aan. Dan moet je de delen van het luchtruim afsluiten. Het heeft risico's, want ze moeten ook vrij nauwkeurig mikken. Een magnetron zeg maar, via magnetron signaal. Je krijgt verliezen. Je krijgt UV-licht van de zon, zet je om een elektriciteit... maak je een magnetron signaal van, stuur je naar een specifiek punt... en dan krijg je daar gecentreerd de elektriciteit binnen. Dat is een heel korte idee. Ik hoor dat al sinds ik op de middelbare school zat. Dat blijkt altijd dan toch lastiger te zijn. De atmosfeer, wiebelt het magnetron signaal. Voor dit verhaal geldt het net zo goed... dat het lanceren van voldoende zonnepanelen ontzettend duur is. En vooralsnog veel goedkoper is het. Zwaar, ja. Ze zijn van silicium, van steen. Je hebt gewoon marmeren te lanceren. Marmeren is een heel andere stof trouwens. Maar toch, als het op de licht gaat. Dit zijn zwaarige dingen. Ik heb er allemaal een hard hoofd in. Dus we hebben er een hard hoofd in. Ik stel gewoon voor dat jij een beetje volgen om het verder te laten. Ik laat me wel graag verrassen. We gaan hem in de gaten houden, want het is wel heel interessant. Ik heb hier voor mij Photoshop. Met twee plaatjes. Twee plaatjes die ik over elkaar heen aanleg ben. En dan ga ik jullie zometeen even laten zien of het nou een beetje klopt of niet. Maar, wat is er aan de hand? Een van mijn favoriete foto's ooit uit de hele geschiedenis is de Hubble Deep Field. Hubble Deep Field is genomen toen... eigenlijk heel veel fotomissies van Hubble al een beetje voorbij waren. Toen dachten ze... Wat als we nu naast de grote beer een zwart vlekje gevonden hadden? Daar is niks. Daar is geen ster, daar is helemaal niks. Ik heb het nog naast het te lezen. Volgens mij hebben ze 11 dagen totale belichtingstijd gehad. Over een lange periode. Ze konden twee keer belichten in elke baan om de aarde. Dus het duurde ook nog maanden voordat ze er allemaal op hadden staan. De Hubble Deep Field bleek... Het was een foto. Ze zaten ook te wachten wat er nou precies naar buiten komt. Het was geen zwart vlekje. Het was... Het begin der tijden. Het begin der tijden. Het was een totaal prachtige zwart canvas met daarin... Een gigantische populatie. Aan melkwegstelsels. Je doet nu brood nog verder weg. Ook in het blauw heet en wat dichterbij. Maar dan nog keek je naar dertien miljard jaar geleden ongeveer. Het eerste licht. Ook als je bij wegdroomt... Wat kijken we naar? Hebben daar beschavingen kunnen bestaan al na 1, 2, 3 miljard jaar? Kon dat? Zitten we alleen maar naar gaswolken te kijken? Wat vertellen die oceanen van sterren? Want elke hebben er 100 miljard, 200 miljard... En waar is deze foto ook weer oorspronkelijk gemaakt? Ik moet ook even opzoeken. Volgens mij was het nou in de jaren 90? Nick, wil jij even checken? Ik ga het even checken, inderdaad. Want dat is een goede. Want wat is nou nieuws? Niet voor de eerste keer heeft James Webb Telescoop ook een deepfield gemaakt. Maar wat is nou leuk aan degene die ze deze week, vorige week hebben gereleased? Dat het hetzelfde plekje is als waar die oorspronkelijke happeldeepfield is gemaakt. En opnieuw weer een schitterende foto van al die melkwegstelsels. Maar nu dus, James Webb doet infrarood. Dus wat dat betreft is het infraroodlicht. En ook daar zit er al een beetje een Photoshop job bovenop. Waarbij ze altijd die kleuren een beetje ook... Want het komt volgens mij gewoon in bepaalde lagen. Zwart-wit komt het binnen en dan maken ze daar iets moois van om er een beetje diepte aan te geven. Dat was bij happel niet anders. Wat daar binnenkwam, die had optisch licht. Dus gewoon RGB volgens mij wat ze dan over elkaar heen leggen. En gewoon een beetje met rood en blauw dan een beetje diepte proberen te geven. Beter al achter, denk ik. Het is december 95. Ja, ik dacht in midden jaren 90, klopt. 18 tot 28 december. In dat gedurende totaal tien dagen gekregen. En daarna hebben we nog de Hubble Ultra Deepfield in 2003-2004. En de Extreme Deepfield foto gehad in 2012. Aha, ja precies. Het is de, want er zijn er dus meerdere. Ja, want dit is... De oorspronkelijke heette de... Deepfield? Ja, de Deepfield. Dit is de Ultra Deepfield. Dus ze hebben de Ultra Deepfield nagemaakt. Oké. Dat is hem. Ik hou zo niet helemaal uit elkaar al die vlekjes hoor. De Ultra Deepfield is 2003-2004 dus. 2003-2004, daar komt dan denk ik mijn verwarring vandaan. Oké, top. Nou, dus we zijn nog eens twintig jaar later. En wat ik nu even aan het doen was in Photoshop, laat ik jullie ook wel even zien. Waar kan je ze nou lekker over elkaar heen leggen, die twee? En het kan dus wel. Zijn ze dan exact hetzelfde bedoeling? Nou, ze zitten dus een beetje gedraaid. Je ziet het hier links boven, kan je het goed zien. Daar zitten allemaal sterrenstelsels bij elkaar. In een soort clustertje. Mijn computer wordt zo heet van de grote plaatjes. Daar zie je dus opeens de nieuwe en de oude, die hier ertussen komen. En je ziet bijvoorbeeld zo eentje als deze. Dat is in de... Een groot sterrenstelsel wijst ik nu aan van James Webb. Maar oorspronkelijk bij Hubble. Dat is een heel klein rood vlekje. Dus je kunt nu onderscheiden welke sterren in infra-rood zijn dan optisch en omgekeerd. En omgekeerd, ja precies. En dan zie je nu de meest grote, meest prachtige spiraalwebben. Ja, en ook zelfs met de... En ik kan zeggen, het wordt nog voller in dat ene zandkordeltje. Precies. En gravitational lensing zie je ook. Dus dat totale sterrenstelsel. Als je inhoopt, echt niet normaal. Ja, botsende sterrenstelsels. De totale melkwegen, wegen die op elkaar botsen. En elkaar uit elkaar trekken. Wat ik ook altijd zo leuk vind, is dat je dan soms... Je kan altijd herkennen aan de foto of het eentje van Hubble of van James Webb is. We weten jullie hoe? Ja, ik weet het. Oké, dus dan als ik nu even op deze ster hier inzoom. Dan is dit... Even kijken. Hier zie je het. Dus kijken we nu naar een plaatje van James Webb of van Hubble. Dat is Hubble. Nee, James Webb. Heel goed. Ja, dat is Hubble. Maar dat is Hubble. Want Hubble heeft... Zo kun je het altijd herkennen. Ik klap met mijn koptelefoon tegen een box aan hier. Dat moet ik even weer ophouden. Als je een plaatje van Hubble ziet, dan is elke ster altijd... Ziet eruit als een beetje een soort ster uit de Bijbel of zo. Met een recht kruis erdoorheen. Met een recht kruis erdoorheen. Als je van James Webb erin ziet, dan heeft hij eigenlijk een Andreas-kruis... En zo'n horizontaal-vertical-kruis. Waardoor hij dus nog veel meer schijnt. En op die manier kan je dus ook altijd in al die foto's... De vlekjes goed van elkaar onderscheiden. Want als het een vlekje is, dan is het een melkwegstelsel. Als het een klassieke ster uit een kinderboek is, dan is het dus een... Een ster. Dan is het een ster. En dat komt dus van hoe de spiegels staan. En hoe hij er zelfs gaat. Ja, het komt in ieder geval door de spiegels en de vorm van de spiegels. En dan volgens mij het ophangsysteem. Zoiets was het volgens mij. Op een bepaalde plek wordt het licht geblokkeerd. Daardoor begint het te refracten. En daardoor wordt elke ster een mooie ster. Wat leren deze foto's ons nu dan uiteindelijk weer? Want als ik dit dan zo op een ochtend, als die van vanochtend... Even erbij aan het halen ben. Alle sorres die je in je persoonlijke leven kan hebben... Die vervliegt wel in zo'n plaatje als dit. Dat is weer van... Elk persoon op deze aarde is supernietig. En elk diertje, elk grasprietje. We doen er helemaal niet toe. En toch zit ik hier naar machine te kijken... Waardoor we 13 miljard jaar terugkijken. Dus het is een totaal contrast tussen onze eigen vergankelijkheid... En onze eigen nietigheid. Tegelijkertijd een totaal bewijs van hoe awesome het hier op aarde is. Dat we dit met z'n allen van elkaar hebben gekregen. En hoe uniek het is. We gaan er nu nog van uit. Ja, totaal uniek. Je kan wegdromen bij... Zit hier nou ergens iets naar ons terug te turen? In al deze vlekjes, in al deze niksigheid... Zitten er nou ook ogen naar ons te kijken van... Zou er iets zijn? We komen er nog niet heel dicht bij. Alfa Centauri is een mooie om daarmee te beginnen. Die is maar vier jaar je lichtjaar. Als je een beeld ziet van allemaal flat gebouwen... Met allemaal raampjes... Achter welk raampje waar ik naar kijk... Zit er iemand naar mij terug te kijken? Ja, precies. En nu is het ook nog over niet alleen ruimte... Maar ook tijd. Dus ook die 13 miljard jaar die erbij kijken. En hoe onbereikbaar is het allemaal? Totaal onbereikbaar. Er komen nog wel nieuwe telescopen online. Dan gaan ze dit allemaal weer opnieuw doen. Die kwamen vorig jaar bijvoorbeeld online. Dat is zo gaaf van astronomie vandaag de dag. Dat er dus de hele tijd... Als er iets cools wordt gedaan... Dan wordt er meteen met allerlei soorten telescopen naar gekeken. Waardoor je ook een veel prachtiger beeld krijgt. Waardoor je toch... Als je je verdiept in bepaalde plekken, in bepaalde objecten... Dan krijg je toch wel een beeld ervan. Maar het is echt iets heel anders dan aan de lijn hangen met ET. Helaas. Dat misschien in een later onderwerp als het ooit... Met fantastisch gaat gebeuren. Dat was de deep view. Dank je wel voor deze. Ja, dan gaan we even terug naar aarde. En hoe komen die telescopen daar in de lucht? Die worden natuurlijk gelanceerd. En we hebben eindelijk weer een Europese satellietlansering gehad. Afgelopen nacht heeft Ariane 6 gelanceerd. Dus weer voor het eerst sinds maart dit jaar. Hoeveelste Ariane 6 was dat? De eerste, waarvan de tweede pas commercieel. De eerste was de testvlucht. Afgelopen maart was het de eerste echte. En dan is het de tweede, derde. Hoe je het wilt zien. Twee uur 37, over onze tijd vannacht. Ongeveer tien uur lokale tijd in de Frans Guiana. En we komen er weer een beetje aan met de Europese raketten. Nou, vanwege de derde lansering. Ja, ik moet hem een beetje houden. Het is vlekkeloos gegaan? Ja, het is vlekkeloos gegaan. Op de seconde precies werd hij gelanceerd. En vier uur later kregen we al het bericht... Dat de satelliet aan boord perfect was gedeployed in de perfecte baan. Dat is een goede vraag. Hoe kom ik erop? Je zou bij een journalist zeggen dat je een journalist bent. Dat was de Meetop Sat SG1A. Dat is een weer satelliet. Ja, dat is inderdaad van Eumatstad. Eumatstad is op dit moment al de grootste speler in de weerkaartbranche. De SG staat voor second generation. Dit is de eerste satelliet in een hele serie tot aan 2045. Aan nieuwe satellieten die ze omhoog gaan brengen om nog beter het weer in kaart te brengen. Voor nog betere verspellingen van stormen. Er zou aan boord een instrument moeten zijn. Als ze dat een paar jaar geleden hadden gehad met die overstroming in Limburg. Dan hadden ze dat kunnen voorspellen en nog beter kunnen waarschuwen dat dat eraan zat te komen. Ook bijzonder aan deze satelliet is dat het een van de eerste gecombineerde satellieten is. Normaal studeert een bedrijf zijn eigen ding omhoog. Wat Eumatstad had gezegd tegen het Europese Copernicus programma. Hoe heet het? Het aardensobservatieprogramma van de EU. Kom maar mee aan boord. Copernicus heeft Sentinel-5 mee omhoog gegooid. Sentinel-5A om precies te zijn. Die de luisteraars misschien zouden kunnen kennen van de Sentinel-5P. Die een paar jaar geleden gelanceerd is met het Nederlands instrument Trompomi aan boord. Dat is een hele serie satellieten. Sentinel is een Sentinel die de CO2, stikstof en dat soort gassen met die in de lucht zit. Om naar te kijken waar de lucht van het reiniging is en hoe het met de klimaat verandert. Het heeft ook wel met het weer te maken. Maar zit er iets Sentinel-achtigs in deze satelliet ook ingebouwd? Ja, Sentinel-5P was Trompomi. Dat is een paar jaar geleden een grote in ieder geval Nederlandse nieuws geweest. Met allerlei Nederlandse bedrijven is dat instrument gemaakt. Vooral met de TNO. En nu is Sentinel-5A mee omhoog gestuurd. Die nog beter naar al die gasten kan gaan kijken. Ook daar zit weer Nederlandse inbrengen in. Hij heeft twee satellieten omhoog gegooid? Nee, maar met twee payloads. Dat van twee verschillende bedrijven. Een publiekbedrijf met het Copernicus programma. Meestal is het Sentinel zo veel dan is dat een satelliet. Maar in dit geval is het één satelliet die zowel Sentinel-5A herbergt als de meten op schat. Wauw, oké. Kan ook. Bijzonder, ja. Maar jouw assessment uit het begin, dat het dan weer even goed gaat. Ik snap op zich het bloedte voor Team Europa of zo. Maar ergens vind ik dan ook juist eerder een bevestiging van, god, wat moet ik dragen. Want het zijn er drie in hoeveel tijd? Ongeveer anderhalf jaar. De laatste was maart van dit jaar. Als je wordt geblakerd van de Sentinel-6. Precies. Je kan ook zeggen, nu pas. Maar het is nu wel weer... Ja, de Arianas-6 is niet herbruikbaar. Dus alles valt niks terug. Het valt wel terug, maar we kunnen het niet opvangen. Maar wat de kracht is van Arianas-6, en dat is nu ook weer gebleken... Deze satiet kan zijn derde trap, als ik goed zeg, meermaals opstarten. Normaal is het gewoon als je een trap startt, dan brandt hij regen. En dan moet je net vermazzeld hebben, of tussen, dan moet je hopen dat je je stuwstof goed hebt uitgerekend. Om in de juiste baan te komen. En Arianas-6 kan hem meermaals aan en uit zetten. En waardoor deze satiet in de perfecte polaire baan terechtgekomen is. Sun synchronous, zoals ze het noemen. Ongeveer een baan van een klein beetje afhankelijk van de precies hoogte. Ongeveer op 97 graden. Dus het is net niet polair, het is net een beetje over de pole heen. Waardoor hij gewoon elke dag een rondje om de aarde maakt om alles in beeld te maken. Dus ook hier is het weer echt een groot Nederlands inbreng. S&T, bedrijfje in Delft, heeft algoritmes bedacht achter de verwerking van alle data. We hebben TNO, de UV1 spectrometer, de UV-licht spectrometer en optische telescopen. Dus TNO, echt een groot inbreng hier. En Aceron, die is vooral bekend ook van optische, maar meer de elektronica achter alle optische apparatuur. En het Canami, een van de grote bijdragers in wat gaan we meten en wat willen we zien. Dus Canami gaat ook echt wel groot gebruiken worden van al deze data. Het is nog geen SpaceX, maar we hebben weer de capability om zelf omhoog te schieten. Met mooie satellieten die echt wat betekenen voor ons. Ik blijf githys. Niks tegen jou, Nick. Nee, dat snap ik, maar dat mag. Herbert, volgens mij ben jij aan de beurt. Mijn kop voor dit onderwerp is, de Nasa-baas wil zo spoedig mogelijk een kerncentrale op de maan. En de Nasa-baas is Sean Duffy. We weten nog dat eigenlijk meneer Isaac Mann benoemd zou worden. Maar toen wilde de donkervraak nemen op iets of iemand, ik weet het niet meer zo precies. Toch werd hij met Elon Musk. En toen werd Isaac Mann toch weer niet benoemd en is het Sean Duffy geworden. En die heeft nu gezegd, per 2030 willen wij Nasa een kerncentrale op de maan hebben staan. Dan vind ik dat weer zo'n planning. Zucht, 2030. Succes. Inderdaad. De achtergrond hiervan is wel heel interessant. In eerste plaats trouwens dat hij dat nu zegt betekent natuurlijk wel dat hier aan gewerkt gaat worden. En dat ze het misschien niet in 2030 voor elkaar krijgen, maar misschien wel op een andere date. Er is ik wel alle reden voor, daar kom ik op. In ieder geval heeft China al duidelijk gemaakt dat ze er eentje op de maan willen hebben in 2035. Dat doen ze samen met Rusland. Een reactor. Ik kan het, een reactor. En waarom is dit allemaal? Kijk, iedereen wil inmiddels een basis op de maan. Zo'n basis op de maan moet eigenlijk wel op de Zuidpool wezen, want daar heb je water. En daar heb je geen last van de maannacht die twee weken duurt. En die twee weken is killing voor eigenlijk alle apparatuur die je bij je hebt. Dus geen optie eigenlijk om ergens anders te wezen dan op die pool van de maan. En dan met name de Zuidpool, want daar is water. Daar is ook altijd zon. Maar het grappige is, daar is geen oppervlakte. Je kunt daar wel zonnepanelen verticaal zetten, dan kun je wat zon opvangen. Maar achter die zonnepanelen kun je geen zonnepanelen meer voor je zetten. En daarvoor nog wel, maar dan maak je die andere weer onbruikbaar. Dus je hebt bijna geen ruimte voor zonnepanelen. Voor de energie moet je dus eigenlijk wel naar kernenergie. En dan wordt het heel interessant, want er is een Out of Space Treaty uit 1967 of zoiets. Dat staat verderop in mijn aantekening. Dus nu moet ik even scrollen van wanneer was het ook weer? Ja, 1967. Het gaat in dat in ieder geval dat nazi's elkaars aanwezigheid moeten respecteren. Ik weet niet precies in welke bewoordingen. Maar je mag dus niet door iemand anders zijn nederzetting banjeren. Dat betekent dus dat wie het eerste is, die heeft gewoon de eerste keus. Dus iedereen die op de maan land heeft het volste recht om daar een basis te maken. En heb je daar een basis, dan heeft niemand het recht, volgens de Out of Space Treaty, om jou te hinderen. Nou wat fijn, want alle landen houden zich constant aan alle recht. Dus speel ik hier enige sarcasme? Enigszins. Je mag dus geen hemel ligt gaan claimen. Maar je mag dus wel plek op een hemel ligt gaan claimen, gewoon door echt te zijn. Dat is heel interessant. Dus ja, het heeft er al schijn van dat er een soort van landjepik gaat ontstaan. Het is een heel groot voordeel als je daar het eerste bent. En nou is een complete kerncentrale natuurlijk vrij lastig neer te zetten. Dat geeft een hele hoop gedoe. Je hebt aan de andere kant wel nodig voor die basis. Dus ik ben heel benieuwd op wat voor manieren zich dit nu gaat ontvouwen. En wat voor eentje het wordt? Je wilt zo snel mogelijk die basis, maar je hebt wel enige energievoorziening nodig. Zeker om het gewoon überhaupt te kunnen doen natuurlijk. Ja. En wat voor een carriere-octor, want ik moet gewoon denken aan een verhaal. Ik zit even snel naar de Google hoe het daarmee afgelopen is, maar die hebben het niet gehaald. Ik woonde in Oregon bij Oregon State University en daar hadden ze kleine carriere-octors. Dat was een bedrijf dat het een new skill bouwde. En die hadden juist iets bedacht waardoor je dus heel klein en modulair een carriere-octor... Modulair is heel belangrijk natuurlijk. Ja, een kleine modulair carriere-octor kon maken. Dus wij zijn er een keer op zoek geweest om te kijken en zo. Maar ik ben daarom benieuwd van wat voor een kernreactor, waar moet ik aan denken? Want ik voor een deel op antwoorden. In ieder geval weet ik niet wat de Chinezen hebben. Ik weet ook niet of iemand dat weet. Maar Duffy heeft een richtlijn uitgevaardigd, een directive, dat een 100 kilowatt kernreactor in 2030 moet worden opgestuurd. Van een kleine? Ja, wat ze hebben, dat is mij voldoende onduidelijk. Maar de ontwikkeling hiervan moet nu gaan beginnen. En ze zijn bezig geweest, NASA en het ministerie van energie samen... met het ontwikkelen van kleine nucleaire power systems, dus energie systemen. Maar hoever dat gekomen is... Uranium dan wel? Op basis van welke splijtstof bedoel je dat? Ik moet gewoon denken, je hebt dus hele grote reactoren op de aarde staan. Dan heb je kleine modulaire, waar een tijdje aan wordt gewerkt. Maar ik zie dat dat bedrijf in Oregon het niet gehaald heeft. En dan heeft natuurlijk zoiets als Voyager een plutoniumreactor. Maar dat komt gewoon warm. Maar dat is geen reactor? Nee, dat is geen reactor. Dat is alleen een stuk plutonium. Dat is gewoon een stuk plutonium. Ja, dat is heel wat anders. Maar ik zit gewoon te denken als ik de Trump administration kan volgen. Dat is eigenlijk gewoon niet zo van uit wat daar staat als het maar iets is dat je nucleaire kan noemen. Als het maar iets is wat energie genereert. Maar ja, kijk, als je nu gaat ontwikkelen en je hebt nog de keus... Ik heb het niet in verdiept, moet ik bekennen, maar het maakt echt wel uit wat je doet. Want een kwekreactor bijvoorbeeld heeft op de maan een stuk minder bezwaar dan op aarde. Die bezwaar zijn veiligheid en milieu en zoiets. Daar heb je op de maan veel minder last van, want je hebt daar geen overstroming... je hebt daar geen aardbevingen, je hebt er geen weer. Alleen maar een meteorietje dat inslaat, zo nu en dan. Ja, die heb je op aarde nacht op te bedenken. Dat kun je lang en kort over hebben. Maar je hebt dus uraniumreactoren, je hebt thoriumreactoren, je hebt plutonium. Dus op allerlei manieren kun je een reactor verzinnen. En je wilt er natuurlijk eentje die snel gemaakt wordt in dit geval. Maar voor de toepassing wil je natuurlijk ook graag eentje die lang meegaat. Je wilt niet telkens een nieuwe hoeveel bouwen. Je wilt zo modulair, zei je al. Je wilt ook dat pleitstof lang meegaat. Dat pleit je voor een kweekreactor bijvoorbeeld. 2030 ook, het slaat helemaal nergens op. Als je hem op aarde bouwt, dan zouden ze het in 2030 niet eens voor elkaar krijgen. Maar op aarde is het probleem juist vaak de veiligheidsvoorschriften. Daar heb je nu geen last van. Maar goed, je wilt hem zo licht mogelijk. Hij moet gebouwd worden ook, er moeten mensen heen. Dus dat betekent dat je mensen of rovengezondheid maakt. Maar vergeet niet, de Chinezen staan ook voor deze problemen. Dus die moeten dat ook oplossen. Als het in 2060 gebeurt, dan vind ik het nog steeds heel snel. Ik geloof wel in die 2035 van China trouwens. Dat daar gewoon mensen dan zijn. Dat ze een of ander werk, het energie systeem, de Chinezen. Als je het over de Chinezen maakt, dan doe ik het ook meer. Doen ze gewoon wat ze zich voornemen. Zeker, op lange termijn bestaan. Anders dan de Amerikanen. Bij de Amerikanen, ook als het van Trump komt, ben ik natuurlijk een beetje mijn geloof in dat land verloren. Het is natuurlijk heel veel bla bla bla. Dat is wel waar, maar Trump heeft het budget van de NASA natuurlijk gedecimeerd nu. Maar dit is juist iets waar hij heel gevoelig voor is. Als dit zou lukken, dan kan hij daar de credit voor kleden. Maar niet voor de credit, dat is netter. Nee, maar als het programma loopt, en er wordt misschien een testversie, weet ik veel. Dan noemen ze het de Trump-reactor. Het is wel zo'n race met de Russen en de Chinezen. Dat is wel iets waar Trump van vorm loopt. En niet dat we meer weten over aminozuren op en selacusen. Ook heel belangrijk. En misschien is er wel een kapstok om bepaalde dingen aan op te hangen. Je moet alles daarheen brengen. Daar heb je weer een grote raket nodig die we de maan kunnen halen. Dus we zien dat we het gewoon daarvoor gebruiken om die kapstok te kunnen gaan maken. En als we dan aan het einde van de rit een kerstdraad nemen, dan zit er IPKJ in. Ik besluit met een citaat van meneer Duffy. Dat is wel belangrijk. We want to get there first and claim that for America. Dat klinkt ook. Dat is veel duidelijker, kun je niet worden. Ik moet wel zeggen dat ik nu na deze twee onderwerpen de stand is Europa nul voor mijn gevoel. Amerika nul en China 1. Ik heb toch het gevoel dat het op die manier aan het lopen is. Maar we zullen zien. Ik heb er geen bruggetje bij. Maar dit gaat wel een beetje over van wie is de ruimte. Dus wat dat betreft, en vooral wat, van wie is de ruimte als je zich op Eens presenteert aan je voeten op aarde. Want het gaat over meteorieten. Er zijn twee verhaaltjes eigenlijk. Eentje werd getipt door Philippe Schoonejans, ook onze mede co-host. Daar was een meteoriet. Moet ik het even goed zeggen. De Gribeon meteoriet. Die kwam uit Namibie. Als ik mij niet vergis. Even netjes daar ben. En die lag daar in de Space Expo. Even te wachten. Hij was door een expert, moest hij gekeurd worden. En lag hij in de Space Expo. Hij is van de Sterrenwacht in Dordrecht. Die hebben al een tijdje liggen. En die hadden zoiets van hij ligt hier maar te liggen. Wij willen onze Sterrenwacht. We willen echt wel flink upgraden. In de afgelopen paar jaar zijn er wat meerdere meteorieten verkocht. Voor echt flink geld. We hebben het over meerdere miljoenen. Dus zij hebben dan gedacht, hij ligt hier maar. Laten we hem verkopen. En laten we hem te gelden maken. Dus we hebben dat door een expert van de Space Expo gecheckt. Is hij echt uit Namuimië? Is hij echt van de Mars meteoriet? Het is een Mars meteoriet. Het was ooit onderdeel van Mars. En is daar weggeslagen door iets anders. En op aarde terechtgekomen. Weet je zeker dat het bij deze was? Even kijken. Want deze meteoriet is... Want het zijn twee verhalen. Dus ik kom zo meteen bij de Mars meteoriet. Dit was er eentje die gevormd is in de planet Weedegordel. Tussen Mars en Jupiter. Dus daar komt deze vandaan. Maar er was inderdaad een ander verhaal. Over het grootste stuk Mars op aarde. Zo werd het ook de largest piece of Mars on Earth. Die lag bij Sotheby's te koop. En dat was een... Die kwam uit Niger. Niger. Dus twee Afrikaanse landen. En nu is de vraag... Ja, dan worden ze verkort. Vele miljoenen. En dan is bij elk is de vraag... Is dit nou een soort roofkunst? Of is dit een soort roofkunst? Is dit nou een soort roofkunst? Of niet? Is dit nou neocolonialisme? Mag je dit wel verkopen? Van wie is dit? Erfgoed van de menselijkheid. John Locke had het er al over. 400 jaar geleden. Van rivieren en zeeën zijn van iedereen. Werelderfgoed. En de Romeinen hadden daar ook uitgebreid over. Van wanneer is iets nou van wie? Romeinen waren al tegen het verkopen van meteorieten. Tegen het verkopen van de zee bijvoorbeeld. Je moet rivieren en de zee mocht niet. Maar er is ook allerlei filosofie over. Zodra het dan op een gegeven moment... Het kan van niemand zijn. Maar op het moment dat het opgepakt wordt... Is het van iemand. Dat is ook een filosofie uit het recht. Dat heb je ook met ruimtevaart-mijnbouw trouwens. Wat je op een planetuïde aantreft... Stel dat je daar landt... Dat is van niemand. Maar je hebt wel het recht om het mee te nemen. En dan is het jouw eigendom. En dan is het jouw eigenaar. En dan is het jouw eigendom en dan kun je het verkopen. Ja, precies. Op die manier speelde dat hier ook. Dan kan je dus eigenlijk zeggen... Deze waren misschien in publiek bezit van Namibia. Of is het Niger? Ik zeg altijd Niger. Ik zeg altijd Niger. Dat zeg ik ook even Niger. Die hadden niet per definitie wetten... Die hierover gingen. In ieder geval die in Niger had er geen. Er was geen wet die zei... Dat dat van het land was. Of zo. Dat het publiek bezit was. Dus op het moment dat die Mars... Dat stuk Mars daar is meegenomen... Het land zelf... Er was geen wet die zei dat dat niet mocht. Ik las in het verhaal uit Volkskrant... Ook in de show notes... Over het stuk uit Namibia. Dat daar dan betaald is... Aan de lokale bevolking of zo. Om er mee te nemen. Dus er is een bedrag betaald. Die uit Niger heeft miljoenen opgebracht. Het is niet zo dat het terugvloeit naar dat dorp. Dus het is wel... Het is een kwartientjes groot verschil. Ik snap de discussie hier wel. Want uiteindelijk zijn het dan ook nog eens... Zaken uit de ruimte die ons misschien allemaal toeberoren. Maar dan allemaal... Alles maar in privé bezit. Want daar zijn ze heen gegaan. Allebei zijn in privé bezit. Maar dan allemaal... Alles maar in privé bezit. Deze is ook nog in de ruimte gegaan. Allebei zijn in privé bezit geworden. De Space Expo moet nog geveld worden. Op dit moment kan je hem aanraken zelfs in de Space Expo. Tot eind augustus. Volgens mij 31 augustus. Dat zeg je even uit mijn hoofd. Daar kan je hem zien, aanraken, doen. En daarna wordt hij geveld. Ah, dankzij de correctie. Die moet nog geveld worden. En die ander was het nieuws. Hij is net geveld. Wat had u ook weer opgebracht? 2,5 miljoen ofzo. Ja, zo iets ja. Wat stond er nou? 4,3 miljoen dollar bij Centris. En, like the buyer, the seller was kept anonymous. Dus dat ding is ook gewoon van hand tot hand gegaan. En niemand weet wie hem had. It is unclear if any of this money went to Niger. En dat... Ik denk niet. Misschien een foi. Ik vind het wel een interessant discussie. En dat is ook een heel goed punt. Ja, misschien een foi. Ik vind het wel een interessant discussie. En ik snap ook wel... Ja, Philippe legt uit waarom het vroeger zo'n wel kan. Maar ik denk dat je er nog steeds vragen bij kan blijven stellen. En dat eigenlijk, kan je dus zeggen, alle landen moeten zo snel mogelijk een wet hebben. Die in ieder geval hierover gaat. Want dan krijg je ook niet meer de discussie of het neocolonial is. Want als er geen wet tegen was, ja, dan kon het gewoon gebeuren. En dat is eigenlijk heel goed. Want dan kan je ook weer wat anders. Ja, dat is ook waar. Ja, zijn het stukken uit de ruimte van ons allemaal? Of zijn ze van publiekbezit? Of zijn ze privé? Nou, op dit moment een beetje van alles. Dat was het verhaal. Dankjewel Nick voor de aanvulling uit Noordwijk. Maar je hebt Nick zelf ook nog een laatste onderwerp. Ja, en dan ga ik toch ook... Het is wel een beetje J-Europa nu. Maar ik ga proberen... Kijken of ik een puntje te scoren volgens mij. Ik kan het op één 011 zetten. Maar zoals de meeste luisteren wel weten... zit ik in de navigatie wereld. En daar is afgelopen... Ik moet heel even snel... Waar sta je? Dit is de... Galileo heeft het open signal... Navigation Messages Authentication aangezet. Hoppa, de persen. In het kort het OSNMA. Zo zou je dat dan al noemen. En Galileo toch? Eerst Galileo uitleggen. Galileo is de Europese navigatie-constellatie. Dus de tegenhanger van de Amerikaanse GPS. Het Russische GLONASS. Of het Chinese Baidu. De nymphsje behalmen hetzelfde. Waardoor ik en iedereen op z'n telefoon kan navigeren. Maar ook onder andere... Als je weet of er een Tinder-date in de buurt is. Dat is zeker belangrijk. Maar ook bank-transacties... worden met navigatiesignalen gedaan. Omdat navigatie gaat op atoomklokken. Je moet echt tot de picoseconden... precies de tijd weten voor je locatie. En dat gebruiken banken weer om te weten... wanneer is mijn transactie geweest. Dus die gebruiken daar ook weer. Dus in het financiële stelsel is dit ook zeer belangrijk. En wat ook wel groot in de nieuws geweest de afgelopen tijd. Is dat er nu met de Russische-Ukrainische oorlog... is er heel veel GPS of GNSS-spoofing en jamming aan de hand. Vooral bij de Balkan. Of de Baltische Staten. Waardoor vliegtuigen bijvoorbeeld... die denken daar in een keer van... oh ik zit boven Saudi-Arabië. En die maken dan rare manoeuvres om weer terug op koers te komen. Moskou gebruikt dat onder andere... om GPS-geleide raketten juist af te weeren. En er zijn verschillende signalen... die ervoor in ontwikkelen om dat tegen te gaan. En eigenlijk zit dit de allereerste stap daar richting. Om een onkwetsbaar navigatiesysteem te krijgen. Heb ik dat goed? Ja, de navigatiesignaal zijn nu eigenlijk heel kwetsbaar. Onjambaar. Een navigatiesatelliet hangt in MEO. Medium Earth Orbit. Ongeveer 20.000 kilometer vanaf de aardse oppervlakte. En die zenden daaruit. Als jij op aarde... Gewoon een tijdsfial. Eigenlijk sturen ze alleen maar uit. Ze sturen uit op tijd X. Was ik op plek X, I, Z. En als je er tenminste drie, vier in beeld hebt... dan heb je je X, I, Z-positie en de tijd. De bestelling van PTAGAS. Een beetje een hoekkosine zen. Daarmee kan je de locatie bepalen. Zet je daar een zennetje op aarde neer. Een signaal van 20.000 kilometer of een paar meter... dat wint het wel. Dus het is relatief makkelijk te jammen en te sproeven. En wat doet dit signaal nu? Als je een beetje in de IT zit... dan heb je keying. Je publieke en je geheime key. En ze hebben nu dit open signaal gekied. Om het zo maar te zeggen. Waarbij de publieke sleutel... die is voor iedereen nu te downloaden op protocol. Daarmee kan je in ieder geval verifiëren... komt mijn signaal van Galileo af? Of zit er iemand anders? Het is een vrij simpel ingewicht. Puntje voor Europa. Kijk, een beetje slecht. Er komt later nog PRS aan. Public Regulatory Service. Dat wordt helemaal beveiligd. Dat wordt voor overheden, militairen... om altijd te kunnen weten waar ben ik. Ook al word ik gejammed. Dat is echt de eerste stap naar een soort beveiligde navigatie. Of kan ik mijn navigatiesignalen vertrouwen? Of moet ik toch even overgaan op een andere navigatie methode? Oké, mooi. Amerika heeft natuurlijk wel SpaceX. Dat is ook wel 1 puntje waard. Europa probeert zichzelf veilig te houden. Dat is dan nog een puntje waard. Ik ga jullie nog even lastigvallen met een testmachine... voor mijn bouw van Helium 3. Dit gaat over het beleid Interloon. Dat ik ook helemaal niet kende. Interloon is gaan samenwerken met Vermeer Corporation. Vermeer Corporation vind ik zo'n grappig detail. Het is ook geen bekend bedrijf. Maar het is een bedrijf in landbouwmachines. Oh, Vermeer uit Iowa of zo? Ik ben nooit in Iowa geweest. Daar kom je dus heel veel van, vermeer ook. Samen hebben ze een excavator gebouwd. Die 100 metric tons, dus 100 kubieken... Ja, dat is ja. Het is in ijowa komen. Sorry, heel even Vermeer. Daarom ken ik het dus blijkbaar. Pella Iowa is een ontzettend Nederlands dorp. Dat is een auto. Het is een drivethrough pinautomaat. Allemaal witte kanten, gordijntjes voor de ramen. Ze zeiden dat ze vaak Nederlandser zijn dan Nederlands zelf. Maar dan wel vast in ongeveer 1920. Dus het is heel apart. Zijn we daar inderdaad een hele grote werkgever? Ja, daar vandaan. Die machine kan 100 ton dirt, dus grond, opeten. Met iets wat een beetje moest lijken op regolith, maanstof. Maar er staat hier bij vermeld... Not a high quality simulant. Maar 100 metric ton per uur. Dus het is echt een slok op van grond. En zo'n machine moet dus uit al dat materiaal dat die opvreekt... de helium-3 halen. En helium-3 zit in maanstof... omdat dat een gevolg is van de inslag van zonuwind. Dat helium-3 daardoor ontstaat. Het zijn gevangenedeeltjes eigenlijk. Dat blijft in dat stof hangen. En het zit er dan voor, als ik het me goed herinner... voor twee miljoenste procent in die orde van grootte. Dus met 100 ton per uur opvreten... kan zo'n machine 20 kilo helium-3 per jaar produceren. Per jaar? Oké, dan gaan we naar de aflevering. 20 kilo per jaar? Produceren. Ze hebben laten zien dat ze die hoeveelheid materiaal... door dat apparaat kunnen krijgen. Dat is fase 1. Maar 20 kilo kan je toch ook gewoon vanaf de aarde sturen? Nee, de bedoeling is juist... om het daar te maken en naar de aarde te sturen. Heel heel de helium-3 kan verschillende functies hebben. Dat is wel heel deel. Ze hebben alleen nog maar plannen om dat spul op de maand te gaan delven. Maar ze hebben nu al klanten. Mabel Quantum heeft een overrekend gesloten... om duizenden liters helium-3 van ze te kopen... tussen 2029 en 2035. Als koelmiddel voor quantumcomputers. Oké, dat doen ze al. Dus een soort koelkaster maakt Mabel Quantum. Dus die bestaan nu wel een klein beetje. Jewish Department of Energy heeft al... Sorry. Lufthuyserijden. Heeft al 3 liter besteld. Dus er is gewoon klandizie voor. Het is trouwens ook bruikbaar als brandstof voor krentfusiereactoren. Maar dat is niet de ideale brandstof. Dus dat laat ik even in het midden. Ik ga nu even naar de scherm toe. Daar heb ik weer andere opvattingen over. Maar we gaan nu even niet over verder. De plannen zijn van Interloon om in 2027... een prospecting mission te sturen. Met een payload van minder dan 100 kilo. Twee jaar later een pilot plant. En in 2032 een solar powered operating plant. Met vijf mobiele harvesters. Dat is ook een heel belangrijk moment. Dat is ook een heel belangrijk moment. Dus de schermen, de schema's worden natuurlijk altijd uitgesteld... en overgesreden. Maar dat zijn wel hele concrete plannen die ze bij de hand zullen houden. Ik moet ook niet te skeptisch zijn over quantumcomputers. Want ze bestaan wel, maar in een experimentele fase. Het probleem van U3 is dat de voorraad op aarde eindig is. En er is gewoon te veel vraag. En dat is een scherm. Maar je moet ook niet te skeptisch zijn over de aarde. Want dan heb je ook een hele grote verkeerde zin. Om het daar vandaan te halen en het op aarde te krijgen. Dat kost zo verschrikkelijk veel geld. Dan kun je beter gewoon goud kopen. Maar dit is dus materiaal dat je op aarde straks gewoon helemaal niet meer hebt. Terwijl de vraag alleen maar stijgt. Je kan helium 3 niet maken. En dat kan ook niet. Het is een element dat uit kernfusie ontstaat. Waarbij het wel... Het is het enige stabiele isotope... En ik denk even uit mijn hoofd gezegd dat het wel ontstaat met bepaalde radioactieve vervalprocessen. Maar dat is dan heel lokaal. Wij zeggen, Nick? Het is het enige stabiele isotope met meer protonen dan neutronen. Normaal als er onbalans in zit, dan is het inderdaad onstabiel. Vervalt het. Helium 3 is daar heel stabiel in. Leuk. Maar goed, dat wil ik er dan wel bij opmerken. Wat nog helemaal duidelijk moet worden is of dat verdienmodel echt gaat werken. Want op dit moment, in dit stadium van ontwikkeling, kun je natuurlijk echt niet zeggen... het gaat zoveel kosten en het gaat zoveel opbrengen. Dat is ten een en alle onmogelijk. Dus dat zal in de loop van dat hele proces... dat ik net noemde, met al die jaartallen erbij... Over 6 jaar gaan we nog eens kijken of het 31.5 staat. Dan spreken we elkaar opnieuw. Heeft iemand nog een nabrander? Nee, helemaal niet. Mooie onderwerpen. Dan dank ik Thijs, ik dank Nick Poelstra. Dit was Space Cowboys 179. En iedereen is uitgenodigd om over twee weken weer te luisteren naar nummer 180. Tot dan doen. Bedankt.