Hoe voorkom je omvallende maanlanders?

Welkom bij Space Cowboys, je luistert naar nummer 176. We nemen vandaag op 2 juli 2025 de laatste van de bloedheet dagen deze zomer, hoop ik. We nemen vandaag op met Inge Loes den Katen. Met Filipp Schoonjans. Ja, daar zijn we weer. En ik ben Luc van den Abeelen. Eerst nog eventjes een mededeling van Huishoudelijke Aard voor de luisteraars die nummer 175 van onze podcast hebben beluisterd. Zijn verrast door twee keer een reclame die midden in een zin dat waarheen kwam. Dat was niet de bedoeling. Technisch dingetje. Wij zijn niet gesponsord. We doen het gewoon oud papier liefde werk, maar dat moet je anders zeggen, geloof ik. Maar zo. Vrijf werk oud papier. Inderdaad. Maar vandaag gaan we gewoon van start met van begin tot eind ruimtevaart en astronomienieuws. Inge Loes, wat is jouw leukste onderwerp? Oei, dat is altijd moeilijk kiezen. Ik denk toch omvallen of niet omvallen. Dat is de vraag. Oeh, nou, klinkt spannend. Filipp, wat is jouw moois onderwerp? Ja, ik ga het over een ambassade hebben. En dat is diplomatie in de Space Cowboys. Maar het wordt ambassade van de maan. Dat vlag ik maar meer. Ik wou wel zeggen, dat klinkt niet heel erg specie. Maar, nou, mijn leukste onderwerpje is, ja, het was voor mij een weerzien met een oude bekende, Hermes. Die is in een nieuwe vorm opgedoken op de Parijse luchtvaartshow. Oké, steek van wel, Inge Loes. Ja, ik kwam het toevallig net tegen, er is net een artikeltje van verschenen, want er landen regelmatige dingen op de maan. Maar ook elders, bijvoorbeeld, wellicht herinnert u zich File nog, de landen op de Komet, Chirium of Kyusimenko. Die zelfs een paar keer landen. Ja, en die stuiterden wat en die viel om. En recent hadden we op de maan ook een missie met een Athenaspacecraft. En die landen ook niet helemaal, zoals ik weet, maar kieperden en kraten erin. En nu, er is eigenlijk al heel lang een soort van wiskundig probleem ook. Hoe kun je nou iets bouwen, wat nog wel vier vlakken heeft, maar wat altijd zo, als het valt, altijd op één kant terecht komt, uiteindelijk. Een kosmisch tuimelaartje eigenlijk. Zoiets, ja, kan dat. En op een gegeven moment, volgens mij in de jaren 60 waren er al een aantal mensen die zeiden dat dit moet kunnen, maar ze kregen het wiskundig niet opgelost. En nu is er recent een artikel verschenen. Het staat op Archive, ik heb ook de link erin gezet, dat zijn open artikelen. Dus dat staat ook heel mooi uitgerekend. Dat dat inderdaad kan en dat je een bepaalde vier vlak nodig hebt, een tetraheder, dus een soort pyramide, maar dan niet gelijk vlakkig. En als je die nou precies met de juiste afmetingen bouwt en dan ook nog wel zorgt dat één kant ietsje zwaarder is dan de ander, dan zal die automatisch uiteindelijk op één kant terechtkomen. Dus ongeacht hoe die valt. Wat wel leuk is in de show notes staat ook de wat meer populair wetenschappelijk uitgelegde verhaal met een filmpje, dan kun je ook heel mooi zien hoe het werkt. Dus ongeacht hoe die valt zal die altijd op één kant uitkomen. En het voordeel daarvan natuurlijk, als je bijvoorbeeld op de baan of op filet of waar je dan ook bent, val je op je verkeerde kant, dan kantel je goed naar de goede kant. Als het vlak is? Als er rots in de weg zit, dan wordt die vraag welke je inderdaad ook gaat stellen. Als er stenen of rots in de weg zitten, is dat natuurlijk een ander verhaal, maar als het vlak is. En dat is natuurlijk ook bijvoorbeeld Spirit & Opportunity, die landen ook op een bepaalde manier. En daar moest ook natuurlijk over nagedacht worden, hoe zorg je nou dat die mooie ballonconstructies zo landen, dat de karretjes eruit konden rijden en dat die ook niet verkeerd lagen. En de capsules die in Zeeland, zodat de astronauten niet als ze het luik open doen nat worden. Dat ze op zeewater binnenkrijgen. Dat wordt natuurlijk allemaal met verzwaring gedaan. Hier hebben ze nagedacht van wat voor andere vorm kunnen we dat ook meedoen? En wat ze daar ook hebben gezegd, is dat wat ze hebben uitgerekend uiteindelijk is dat je, in hun geval hebben ze een heel structuur van koolstofvezels gemaakt. Maar als je nou één zijde van wolveraamkoolstof, dus een wolveraamkoolstoflegering maakt, dat is net iets zwaarder. En door de verhoudingen van die verschillende vlakken, zal die automatisch altijd op die net iets zwaardere kant landen. Ja, dat hoort aan. Want er zijn er een heleboel omgelazerd bij indagvropenen. Wat vooral zo leuk wordt, is dat het een wiskundig probleem was. En dat dus alle mensen hebben zitten rekenen van hoe krijgen we dit wiskundig voor elkaar. Vervolgens hebben ze dat gebouwd. En hoe ze het gebouwd hebben werkt het. Dan moet het nog even toegepast. Ja precies, dat is wel eventjes het dingetje. Het ontwerp van een hele hoop van die landers, dat is al, sommige van de volgende landen zijn al gebouwd. Maar ja, hopen dat ze goed gaan luisteren. Ik vind het altijd leuk van dit soort toepassingen waarbij het ene vakgebied ineens denkt, we hebben er langstaand problemen opgelost en tada, het werkt ook hier. En er is misschien ooit een non-probleem. Ik ben wel benieuwd of het uitmaakt hoeveel zwaartekracht er is. Want er is iets meer stuiten gevaar op de maan dan op aarde. Ze moeten dat natuurlijk op een gegeven moment testen. Ze hebben het getest op aarde. Het is al gebeurd. Nou, ze hebben zelf een modelletje gemaakt. Er staat zo'n filmpje op over hoe ze dat getest hebben. Laat ik bekijken. Nou, spannend, leuke. Laat me hopen dat dat toepassing vindt in de toekomst. Oké, Filip. Ja, ik ga het dan over Mars hebben. Dat is altijd riskant met Inge Loes aan boord, maar ik ga het nog proberen. Je durft wel vandaag. Ja, want ik heb het nu eens over bemannenreizen naar Mars. Ik zou ervan wel al 25 jaar zeggen dat dat 25 jaar duurt. Inge Loes is er ook helemaal niet voor, want die vindt dat we dan veel te veel bacteriën en de viezigheid van onze lichamen op Mars neergooien. Maar tot nu toe is ook altijd de stelling dat we helemaal niet naar Mars kunnen. Want we hebben allerlei problemen, bestralingen. We weten niet wat we doen met de zwaartekracht. Maar dit specifieke verhaal gaat over de zwaartekracht op Mars van 0,38 g. En vorige week was er een lezing, een webinar, die werd gegeven in NASA Goddard. Dat is net boven Washington. En je kunt daarop inbellen, althans als je je aangemeld hebt. Maar dan is het altijd woensdagavond om 9 uur onze tijd. Maar zelfs als je je niet aangemeld hebt en je toegelaten bent, volgens mij moet je wel iets met space te maken hebben. Maar het archief daarvan is vrij toegankelijk. Dan zie je de presentatie, dan zie je weer de uitnodiging, dan zie je dus wie de spreker is. En je ziet ook, of je zit ook een mp3-file bij met de lezing. En aan het eind ook de vragen. En het is eigenlijk hartstikke leuk. En ze hadden nu iemand, meneer Kursnets van het Baylor College of Medicine, en die had het over zo'n hele reis naar Mars. Van hoe gaan we dan om met de zwaartekracht en kan het lichaam er eigenlijk wel tegen? En je hebt natuurlijk al vaker gezegd, als je zo'n astronautie die uit het ISS weggetild wordt, of bij de aankomst op aarde, wordt ze uit een capsule getild. En dan moeten ze weer een paar weken een beetje verder en lekker kunnen lopen. Maar op Mars is het natuurlijk helemaal niemand die dat voor jou kan doen. Dus dat is echt wel een probleem. Dus ze hebben een veronderstelling van een typische Mars-missie, 1000 dagen. Bestaande uit 6 tot 8 maanden heenreis, 20 maanden daar voor blijf en 6 tot 8 maanden terugreis. Je kunt één keer in 2 jaar naar Mars, ze willen ook niet meteen weer terug gaan. Dus dan willen ze bij de volgende keer, dat Mars en de aarde dicht genoeg bij elkaar staan, willen ze dan terug. En dan heb je een profiel, want die lancering is iets van 3G. De vlucht is natuurlijk 0G. Landing, 7 keer de verzending van de zwaardkant. Landing op Mars is het zwaarste stuk. Dan Mars, 2 jaar lang 0,38G. Lancering weer vanaf Mars, 3G. Vlucht en landing op aarde, dat is iets minder erg dan op Mars. En ze hebben zich gekeken, wat gebeurt er nou met al die fysieke effecten? Waar je last van hebt, zo'n cardiofosculair bloedsomloop, vision, spierverlies, bottenkalking. En ja, hoe zit dat nou in die 0G-fase? En daar weten we heel veel van, dat is natuurlijk allemaal op de ISS gebeurd. Met 0,38G weten we eigenlijk helemaal niks van. En daar kunnen we eigenlijk nauwelijks simuleren, want je kunt niet even ergens een knopje maken. Want in deze capsule op aarde is het nu ineens 0,38G. En ronddraaiende ruimteschepen hebben we ook nog niet. Dus we zeggen, maar we gaan toch testen, is een voorstel. En we gaan kijken naar wat voor taken moet iedereen dan uitvoeren. En zo'n vier uur per dag slaap je. En dan gaan we dan met bedweststudies. En zo'n vier uur per dag moet je werken. Zo'n vier uur per dag moet je zittend werk doen. En zo'n vier uur per dag moet je lopen. Zo'n vier uur per dag is een ruimtewandeling. Voor elk van die stadia in de taken op een dag, hebben we dan gezien van met wat voor een systeem kunnen we dat best simuleren. Dus ofwel in zo'n bed liggen waar je een beetje achterover ligt. Ofwel in een ophangsysteem waar je net verend loopt zodat je net de juiste zwaartekracht krijgt. Of je zit aan een tafel en daar hang je ook een beetje in een van de veersystemen. En daar hebben ze een systeem bedacht voor elk van die taken. En dan zou je denken, daar moet dan iemand twee jaar in zitten. Dat gelukkig niet. Dus wat ze zeggen, die periode van die mars simuleert, daar hoef je eigenlijk alleen maar te weten. Blijft het gelijk ongeveer. Je status van je lichaam, wat dus eigenlijk al verzwakt is op een aantal aspecten, die ze allemaal meten elke dag. Wordt het beter omdat je weer zwaartekracht hebt en niet nul? Of wordt het slechter omdat je maar 0,38 zwaartekracht hebt en niet één, zoals op aarde? En ze willen dus lang genoeg meten om te weten wat die trend dan is. En dan kunnen ze dan wel extrapoleren naar die 20 maanden op mars. En dan kunnen ze dan ook wel extrapoleren wat er dan gebeurt als je dan die 6 maanden... echt volledig gebichteloos van de terugreis erbij hebt. Dus op die manier zeggen ze, we kunnen toch op die manier uitvissen. Of het eigenlijk wel kan, of je daar niet te veel last van hebt. En hoe lang is er dan genoeg in dit geval? Een aantal maanden, maar niet 20. Dus echt veel, veel, veel, veel korter. Maar hij zegt ook, we weten niet hoeveel maanden. Want natuurlijk stelt iemand die vraagt, dat is logisch. Ja inderdaad, je moet wel een keer iets zien van de trend. Zolang je de trend niet ziet, dan weet je niks. En ze zeggen dat in de Sum of Space Analog for Moon-Mars... dat is een beschikbare faciliteit die ooit is gebouwd is... en wordt beheerd door de Universiteit van Arizona. En daar willen we dat dan in uitproberen. En die faciliteit bestaat al. En dan had hij het ook over wie je daar dan voor als vrijwilligers krijgt. Nou dat probleem zag deze manier echt totaal niet. Want hij zegt, je krijgt wel zoveel mensen die een one-way ticket naar mars zouden willen kopen. En ik dacht dat dat 7000 waren. En in de teller zaten inmiddels wel 100.000 mensen die dat heel graag zouden willen. Nou, kandidaten genoeg. Ja, dan krijgt je ook wel iemand om in die faciliteit te gaan zitten. En dat is eigenlijk naar hun smaak... een belangrijke probleem om aan te pakken dan de straling. Hij zegt, straling verhoogt je kankerkans met ongeveer 10 procent. Ik scannel ik hier even iemand ooit uitgekregen, duizend dagen naar mars. En dat betekent dat kun je één keer doen. En er zijn zat mensen die die 10 procent keren en heel kleine kans best wel oké vinden. Ik vond het heel spannend. De link staat erin, ga ernaar luisteren. Hij vindt het vooral heel erg leuk dat ze dus... ondanks dat mensen op mars niet helemaal mijn hobby is... dat ze dus helemaal hebben uitgezocht bij welke activiteit... op welke manier die laag zwaartkracht kan simuleren. Ja, en het was ook nog gezegd, als je nou in die periode dat mars nagedaan wordt... als je dan zorgt dat je daar een beetje in de buurt woont... dan mag je ook nog avond naar huis. Maar dan moet je wel in een schuin liggen in een brankaar naar huis. Je mag niet even in de auto stappen. Je wordt in een brankaar naar huis gebracht, dan kun je dan je acht uur slapen... en dan wordt je weer teruggebracht. En dan is het nog een klein beetje family life. Het gaat ze niet om psychologische afvarding. Wat is een psychologische effect? Daar zijn ze niet meer bezig. Nee, nee, nee, alleen maar lichamelijk. Dat maakt het wel aantrekkelijker om het misschien wel te doen. Er is ook geen controle op wat je dan uitspookt die acht uur in bed. Nee, dat is ook wel waar. Dat laten we even in het midden. Ja, precies. Nou ja, leuk verhaal. Ik hoop toch dat ik het nog wel meemaak, die eerste voet in het rode stof van een astronaut. Maar de afgelopen 25 jaar stemmen inderdaad niet zo positief. Okido, dan ga ik verder met mijn stokpaardje. Ik was twee weken geleden op de Paris Airshow op vliegveld Le Bourget, eventjes buiten Parijs. Dat is van oudsher een gigantische luchtvaartshow waar ook ruimtevaart uitdrukkelijk aanwezig was. In de jaren 60 lieten daar bijvoorbeeld de Russen voor het eerst hun draagakket zien... en het Wostokruimteschip waar Gagarin mee vloog. In de laatste jaren is ruimtevaart in het slop geraakt. Maar er was dit jaar een spacehub, vooral door Frankrijk gepusht... waar Knes en ESA en Ariane Kroep dat hebben opgezet. En dat was leuk, daar zaten dingetjes in die nieuw voor mij waren. Dat gebeurt eerlijk gezegd niet heel vaak. Het allerleukste was een model wat op de stand van de Franse vliegtuigbouwer Dassault stond. Die zijn beroemd geworden met het maken van onder andere de Mirage en de Raval jachtvliegtuigen. Die presenteerde een schaalmodel van Vortex. En dat staat voor, dan ga ik even je zien, mijn beste Frans proberen. Véhicul orbital réutilisable de transport et de exploration. Ik herkende daar Hermes in, het project van ESA in de jaren 80. Hebben we eigenlijk hetzelfde uit? Ja, ik had een beetje deformatie. Ik herkende de D0 configuratie, de laatste waar ze aan gewerkt hebben. Rond 1990 bij Dassault. Ze hebben hem voor de zelfste keer van stal gehaald. Na Hermes hebben ze in de jaren 90 de VSA en VERA ontworpen. Ook toestellen die ontzettend op Hermes leken. Die zouden onder andere ook voor ruimte toerisme worden gebruikt. In 2010 werd SOAR op papier gelanceerd. Ook een commerciël toestel dat heel veel verschillende inzetten zou hebben. Zo suborbitaal vliegen. Gebruikte Russische motoren was het plan destijds. Bedrijf Swiss Space Systems zou het toestel gaan exporteren. Maar ging in 2016 faillite. Toen was het een tijdje stil. Nu is SOAR of Vortex geboren. Het moet een toestel worden dat zowel civiel als militair ingezet kan worden. Het is een initiatief van Dassault zelf. Dat is natuurlijk ook commerciël een beetje slim. Ze signaleren dat Amerika een ruimtevliegtuig heeft. China heeft er eentje. En Europa niet. Dus wij dreigen achter te blijven. Er is nu het plan om al in 2028 een schaalmodel van het ding te lanceren. Ook suborbitaal natuurlijk. Dat is een schaalmodel 1 op 3. Dus zou ongeveer zo groot zijn als een auto. Waarom doen ze dat eigenlijk? Ik was ergens in die Next-capsule van de Exploration Company. Op een van die commerciële reizen doen ze hetzelfde. Die hebben net een capsule gelanceerd die een schaalmodel was. Daarvoor worden ze nog een keer klein. Maar dan doen ze een drie keer en op een gegeven moment hebben ze de grootste. Maar ik begreep altijd dat al zulke processen niet lineair zijn. Dat is mijn vraag ook altijd geweest. Die Next is onlangs getest. Maar die had gewoon helemaal de vorm van een apolocapsule. Dus niet die afgeronde kegel die ook werd gepresenteerd op een reis. Wat ik altijd heb begrepen is met zo'n vorm kan je in ieder geval je modellen testen. En die kan je dan ook toepassen op iets wat uiteindelijk een andere vorm heeft. Ik neem dat ogenblikkelijk van ze aan. Vrucht en de Vortex. Ja precies. Dat heeft al heel erg lang dit soort dingen uitgerekend. Dus ze zullen ongetwijfeld weten wat ze doen. Na die Vortex D voor demonstrator die dan in 2028 moet vliegen, staan er nog drie op de rol. De Vortex S staat voor Smart Free Flyer. Dat is een tweederde schaalmodel. Dan moet Vortex C voor Cargo het volledige toestel zijn. Ongeveer tien meter lang in die grootte moet je denken. En de Vortex M, en dan wordt het interessant, zou voor Manned zijn. Dus zij gokken erop dat ze rond 2030 dit toestel operationeel kunnen hebben. Dat hangt natuurlijk wel van een paar dingetjes af. Dat zo is op zoek naar Franse bedrijven en ook andere Europese bedrijven die willen meehelpen. Gunstig is wel dat het Franse ministerie van Defensie in ieder geval 30 miljoen euro in het geheel investeert. En ook ESA heeft met dat zo op dit gebied een soort intensie verklaring ondertekend. Waarin ze zeggen we gaan eens kijken hoe we daar nou precies in kunnen gaan samenwerken. Wat voor bedragen moet je hier aan denken? Mijn echt bedrag is altijd 2,2 miljard voor curiosity. Het fijne is dat daar dus nog niets over bekend is. Kom je met 30 miljoen ergens of is het gewoon een soort van fooi? Dat moet ook binnen vijf jaar. Dat is een studie geld voor één jaar, dat snap ik wel. Dat zo komt er mee. Die willen heel graag, al decennia dus. Dus die zullen er best het een en ander zelf in investeren. En verder blijft dat afwachten. Een lichtpuntje wat een spannende mogelijkheid is, wat werd geopperd. Aan het eind van dit jaar is er weer een ESA ministerial bijeenkomst. Waarin geld wordt uitgedeeld aan grote projecten. Misschien dat hier een hap geld naartoe kan. En we willen ook commerciële ruimtevrij. Dit is wel het model wat wij willen. Ja inderdaad. Het opvallende is dat ESA hier meer dan tien jaar geleden al flink aan heeft gesnuffeld. Met de IXV, dat was een soort afgeknot vehicle. Dat was een groot succes. Maar is inmiddels tien jaar geleden dat dat ding vloopt. En te bekijken in de gang. Ja precies, daar staat het dingtent al gesteld. Het plan was dat ESA Space Rider zou bouwen. De operationele versie daarvan. Ik heb er al een paar jaar niks meer over gehoord. Lanseerd data werden wel gepubliceerd. Maar dat is een beetje stil geworden. Waarom denken ze nu eigenlijk dat deze vorteksten het nu wel gaan doen? We hebben het begrepen na dat we er 2 miljard euro in hadden gestopt. En dat het groot probleem was dat hij zat boven op de arianenraket. En als ze de vleugels groot maken dan waaide hij om. Als ze de vleugels klein maken dan kon hij niks meenemen. Om voorbij te terugkeren. Dus ik was heel benieuwd waarom dat nu niet meer zo is. Dat blikje achter de schermen heb ik nog niet los kunnen krijgen. Wat mij gelijk opviel is dat inderdaad het model alleen het ruimtevliegtuig betrof. Terwijl het grote probleem in de ontwikkeling van Hermes was dat niet alles daarin paste. En daar achterop een extra module moest worden gekoppeld. Om daar de koele systemen, zonnepanelen, de motoren aan te brengen. Dat ontbreekt allemaal in dit ontwerp. Dus ik heb best enige reserven. En verder waarom zou het nu wel lukken. Normaal denk ik dat DASSO inderdaad heel graag wil. En probeert een project op te tuigen waar geld mee te verdienen is. Ze moeten ook naar de Dreamchaser kijken denk ik. Ja, ook daarmee. Het is een gevleugelde ruimtevaartuigen zitten in een verdomme hoekje. Ook Dreamchaser verkeert volgens mij al meer dan een jaar in een test toestand. En ook daar, ze hopen het ding dit jaar nog te lanceren. Ik moet nu zien of het gaat gebeuren. Eric Berger, bekende Amerikaanse ruimtevaartjournalist. Die heeft al gezegd van ik moet nog zien of het ding ooit gaat vliegen. Het is een lastige technologie. Je kan er natuurlijk wel bijzondere dingen mee doen. Vortex zou 4 tot 6 ton in een lage aardbaan moeten kunnen brengen. Er wordt gefantaseerd die kan vrachten gaan brengen naar International Space Station. Daar komt hij natuurlijk al veel te laat voor. Je kan hem als free flyer gaan gebruiken. Je kan inspectie, reparatie van satellieten doen. Als je dan het militaire aspect bekijkt, dan zou je ook onvriendelijke satellieten van dichtbij kunnen gaan bekijken. Een veelzijdig ding is het. Maar we hebben al heel veel op papier en in modelvorm langs zien komen. Eerst eind van dit jaar moeten we afwachten of de Eerste Ministerie het gaat opleveren qua budgetten. Spannend. Inge Loes, jouw volgende. Mijn volgende gaat over hele kleine dingetjes. Het gaat over een stofdeeltje van Ryugu. Ryugu is een planetwiede. Daar ging de Japanse missie Hayabusa 2 naartoe. Hij heeft daar in 2020 materiaal van opgehaald. In dat stofdeeltje is nu een mineraal gevonden dat onderzoekers daar helemaal niet verwacht hadden. Dan denk je, ja, leuk. Maar er komt strakjes een punt hier. Dat mineraal worden vaak naar bekende mineralogen vernoemd. Dit mineraal heet Jare Fisherite. Die is genoemd naar Ened J. Fisher. Dit mineraal bestaat uit kalium, ijzer, nikkel en zwavel. Wat we bij de type mineraal zien is dat het vrij veel voorkomt in satellieten. En satietgondrite, dat is een bepaald type planetwiede en meteorite, die relatief zeldzaam zijn. We denken ook dat een behoorlijk deel van de aarde dat materiaal ooit gevormd is. Als we kijken naar de modellen van hoe het zonnestelsel ooit gevormd is, daar zijn meteorite heel interessant voor. Die helpen ons te bekijken welk materiaal in de stofschijf zat waar waaruit alle planeten zijn gevormd. Dat kunnen we correleren met de temperatuur in die schijf. Daardoor weten we bijvoorbeeld dat materiaal als CO2, water en ammoniën, dat soort vluchtige stoffen, die zag je eigenlijk niet in de buurt van de zon, maar veel meer aan de buitenkant. In de buurt van de zon is het te warm, dus die stoffen zijn vluchtig en kunnen dan niet vast worden. In de buurt van de zon zie je veel meer refractory materialen die heel goed tegen hoog temperatuur kunnen. Als je bijvoorbeeld silicaatmienensteenten hier op aarde ziet, die moet je tot 1600 graden verwarmen willen, zou het keikvallen. Dit mineraal vinden we normaal gesproken in enstatieten, die gevormd worden in de buurt van de zon. Of gevormd werden, dit wordt niet meer nu gevormd, het werd toen gevormd toen de planeten gevormd werden. De grap is nu dat Ryugu helemaal geen enstatiet is, maar een CI chondrite in het Nederlands. CI staat voor de C, staat voor carbonatius of koolstofhoudend, dat betekent dat er veel koolstof in de structuur van die planetoides zit. Dat koolstof zit er dan ook vaak in de vorm van organisch materiaal, hele grote netwerken, zoals bijvoorbeeld chirurgene-achtige netwerken of polycyclic aromatische koolwaterstoffen, maar ook andere organische moleculen die lijken op bijvoorbeeld hetzelfde materiaal als wat leef gebruikt. Maar koolstof, en ik zei net al dat als je koolstof in de vorm van CO, en wat wordt koolstof houdende materialen, planetoides, zijn veel verder aan de buitenkant van het zonnenstel zo gevormd. Dus wat we nu vinden is een mineraaltje op een plek waar we eigenlijk dachten dat dat helemaal niet voor kan komen. En dat klinkt allemaal nog steeds heel abstract, maar wat we natuurlijk proberen is we proberen te begrijpen hoe ons zonnenstel zo is gevormd, en daar hebben we best wel wat ideeën over, maar minstens nog net zoveel vragen, en ook hoe de aarde is gevormd, en we proberen nog steeds te begrijpen waarom Mars bijvoorbeeld veel kleiner is dan de aarde, waarom Venus en de aarde een andere samenstelling hebben, of de locatie waar ze gevormd zijn, en het materiaal wat vooralig was op het moment dat die planeten vormden, heeft uiteindelijk geleid tot de planeten die we nu zien. Met al die diversiteit. Ja, en de aarde is natuurlijk heel anders. Dus uiteindelijk proberen we nog steeds te begrijpen waarom is de aarde nou zo. Dat is wel grappig, want we kijken naar al die sterren met al die geweldig telescoop, maar eigenlijk van ons eigen zonnenstel zo weten we eigenlijk nog helemaal niks. We kunnen het niet verklaren. Nee, ik weet steeds heel weinig van de zonnenstel zo. Vandaar dat ik het meer naar zonnenstel zo weet. En wat leren we van dit geweldige nieuwe mineraal? Wat we hier van leren, het mineraal op zich is niet nieuw, maar de locatie, wat we hier dus van leren is dat of er moet een of andere mechanisme zijn, of een proces zijn waarbij dit mineraal gevormd kan worden op plekken waarvan we dachten dat het niet kon, dus waar het veel kouder is, of er zijn allerlei botsingen geweest van materialen waarbij Ryugu, we weten al dat Ryugu al een restproduct is van verschillende botsingen, maar we dachten eigenlijk niet dat materiaal van wat aan de binnenkant van het zonnenstel zo gevormd is met materiaal van de buitenkant zou botsen in de locatie waar we Ryugu vinden, maar misschien is dat dus wel zo. En als dat zo is, betekent dat de modellen die we maken van hoe materiaal in het vroege zonnenstel zo heen en weer bewoog, tussen de buitenkant en de binnenkant, kloppen misschien wel helemaal niet. Dus als je probeert te begrijpen hoe de aarde gevormd is, is dit weer een heel leuk nieuw inzicht waar weer iedereen zich over het hoofd krapt, maar wat het grappige hier aan is, of je het nou grappig wil noemen, is dat we praten natuurlijk over processen op een gigantische schaal, op gigantische tijdschaal, maar ook op gigantische ruimteschaal. Dus we zitten hier op afstanden van tien astronomische eenheden waar materiaal zich over verplaatst, en waar we nu naar hebben gekeken is een stofdeeltje, en dat stofdeeltje had een lengte van 20 micometer, gemiddelde menshaarsen tussen de 80 en 100 micometer, en dat materiaal wat erin gevonden is, is een stukje van anderhalf bij een halve micometer. Dus we hebben echt een minuscuul klein stukje Ryugu gevonden, en we weten 100 procent zeker dat het Ryugu is, want we hebben het daar zelf weggehaald, of ja, Jacs heeft het daar zelf weggehaald, maar we halen dus uit een stukje van anderhalf bij een halve micometer, halen we nu informatie waarbij we toch weer een deel van ons begrip van het zonderstelsel weer onderwijden. En hoe groot is het apparaat waarmee je dat kunt vaststellen, waarmee je dat ding kunt detecteren? Ik zou hem zeggen waarom ik het vraag, want we hebben natuurlijk discussie met Mars Amper Return, dat we materiaal echt op aarde terug willen hebben omdat we dat niet ter plekke goed kunnen onderzoeken, omdat we enorme kolossale apparaten nodig hebben om zulke soort kleine dingen te onderzoeken. Is dat hier ook het geval? Ja, je hebt hier een scanning electron microscope nodig, daar heb je ook koel elementen voor nodig, je hebt grote magneten nodig, en wat ze vervolgens hebben gedaan is dus eerst onder de microscopen kijken van wat voor deeltjes er zijn, hoe zien die deeltjes eruit, en vervolgens zijn ze met een ionenstraal, dus kun je hele kleine stukjes uit zo'n stofdeeltje snijden in principe, dus je snijdt er een klein stukje uit, dat zijn dan deeltjes van 2x2 micrometer, die haal je dan uit, dat grotere stofdeeltje, en die leg je vervolgens weer op een, onder weer een andere microscope, dat soort ionenbundels waarmee je die dingetjes losnijdt, die plakjes losnijdt, die kunnen we ook niet vervoeren, in Utrecht hebben we dit soort instrumenten, die zijn over het algemeen zo hoog als een gemiddelde kamer, en die hebben, hoe groot is deze tafel, 1,5x1,5? Zeker een grond op een vlak van 1,5x1,5 meter, dan zijn ze zo'n 2 meter hoog, dit soort dingen miniaturiseren kan echt niet, het kan niet, dit soort dingen laten ook weer het belang van Mars sample return zien, maar we hebben toch inmiddels, perserverend, een aantal echt hele leuke mineralen in het licht gevonden, hadden we het natuurlijk al een keer over gehad, die we echt heel graag toegelaten willen hebben, juist om dit soort dingen. Ik heb nog een vraag, ben je al in het Natural History Museum geweest in Londen? Nee, daar is die hele mooie tentoonstelling. Ik was daar zaterdag, die tentoonstelling heette gewoon Space, maar die gaat over detecteren van leven, en de astrowiden, en Mars sample return, en de exomars staat daar ook, en die kunnen allerlei ruiken aan de astrowiden, want alle materiaal waar het uit bestaat, en het stinkt doorgaans, dat vindt het publiek heel erg leuk. Als je een keer koelstof houdt aan de dingen, het stinkt net diesel. Dus het is zeker een enorme aanrader, en het is nog een paar maanden. Ja, het is nog een paar maanden, en ik ken de mensen die het in elkaar gezet hebben, voor heel goed. Oké, nou, nog een leuke uitgangstip te pakken ook. Mocht je in Londen zijn, dan ander naar het Natural History Museum. Ja, dat is sowieso de moeite waard. Het is echt een geweldig, ze hebben ook een model van Osiris Rex er staan, volgens mij. Ligt er ook niet een sample? Dat weet ik niet. Ze hebben dat ding dat ze moeilijk aan elkaar konden krijgen, en dat die van Bennu was teruggekeerd op aarde. En zo'n buisje van Mars sample return, wat perseverend is, dat vind ik ook leuk. Ik heb ook zo'n buisje ergens thuis liggen, maar van 3D geprint namakedingetje. Maar daar was een veel mooier. Nou, mooi verhaal. Ontzettend leuk om te zien hoe wetenschap zich beweegt. Tegestrijdige informatie en aanslag met nieuwe theorieën. Ja, minidingetjes, heel veel informatie te halen. Toen ik ooit begon bij de lucht- en ruimtschauffeurtechniek, was dat iets wat ook nooit realistisch was. En bij de aardwetenschappers in Utrecht heb ik daar heel veel over geleerd. Hoeveel informatie je er toch uit zo'n kleine dingetje komt. Geweldig, heel benieuwd naar het vervolg. Oké, Filip, jouw volgende onderwerp. Ja, dat is niet zo leuk, want dat gaat over defensie. Oké, wel belangrijk. Ja, zeker heel belangrijk. Ik was altijd een waanzinnige passivist. Toen ik bij Fokker ruimteuit werkte, was ik ooit gevraagd of ik niet wilde meewerken aan het opzetten van de tweede poot van Fokker Space and Systems. En dat ging over militair werk en dat wilde ik niet, want er was helemaal geen vijandbeeld en alles. Maar dat is in de wereld inmiddels echt totaal veranderd. En een paar jaar geleden heb ik op de radio al eens iets gezegd over de US Space Force, die in ontwikkeling was. En toen kreeg ik meteen telegaven over me heen van, ja, moeten wij dat dan ook? Nu is het er. Ja, want sinds gisteren is het commando Lucht- en Ruimtesdreedkrachten geïnneugreerd op vliegbasis Hoesterberg door minister Brekenmans. Dus ze hebben nu officieel naast land, lucht, zee, marine, cyberforce, de vijfde force, de Space Force, ook in Nederland. Iedereen was daar heel blij met. Het was een feestelijke opening en het was ook helaas belangrijk, want die satellieten zijn nog zinbelangrijk. De speech van Brekenmans was ook best wel een goede, moet ik zeggen. Er staat ook in de show notes, de precisie komt eigenlijk van wapen en data. Dat is ook een beetje de boodschap. Dus communicatie, navigatie en real-time situational awareness. Je moet kunnen vaststellen wat er eigenlijk her en der gebeurt. Dat is zo belangrijk. Dat zelfs nu ESA migreert een beetje naar dual use en de directeur-generaal van ESA vindt het ook helemaal niet meer in rechten. Er staat natuurlijk in de ESA-conventie dat het puur voor civiele doeleinden is, maar dat is eigenlijk heel erg moeilijk volhouden. En ik lees nou dat inderdaad de industrieën en ook de technische universiteiten nu ook dat vaak in een geldaanvraag aangeven dat het iets dual use is. En dat moet ook wel, want onderwijs en wetenschap zijn er allemaal bezuinigingen. En voor defensie, nu zeker, nu die 5 procent is afgesproken, is er natuurlijk weer wel geld. Nederland heeft nu ook zijn eigen defensiesatelliet net gelanceerd. We mogen blij zijn ook met Galileo dat we een navigatiesatelliet hebben, dat niet iemand kan zeggen in Amerika, we zetten het lekker uit. We hebben nog geen snel internet, daar hebben we het al eens eerder over gehad, dat Eutelstad, OneWeapon, Iris Square dat zou kunnen doen. We moeten raketten hebben, maar ja, er gebeurt dus eigenlijk van alles. Ik ken ook een wetenschapper van de UvA, die heb coach ontmoet in een jazzclub, die gaf een lening over de grootte van het universum, of een lezing, dat was heel erg leuk eigenlijk. En die is nou met een start-up begonnen voor het detecteren van ruimteobjecten die niet gedetecteerd willen worden. Je hebt een van de satellieten, die heb je helemaal stealth uitgevoerd en die reflecteert echt helemaal niks. Maar hij vliegt natuurlijk wel voor de sterren helemaal langs, dus dan ontbreken er sterren in je beeld. Maar ja, dat is een simpel idee om dan te kijken welke sterren mis ik dan, daar zit dus kennelijk iets. Maar dat is heel moeilijk te implementeren, want die gaat natuurlijk heel erg snel. Soms moet je heel zwakke sterren heel snel detecteren en daar zit enorm moeilijkheid in. Als we naar Marco Langbroek moeten praten, die heeft daar fascinerend over. Ja, zeker, en ik heb me daar ook al naartoe gestuurd, want hij wil mij in een soort bestuurachtig hebben voor zijn start-up. Marco is eigenlijk een veel geschiktere kandidaat daarvoor. Ik zag ook al bij de adviesraad voor internationale vraagstukken, die hebben een bijzonder rapport over veiligheid in de ruimte. Het gaat ook over een NAVO-EU regulering via VN, maar komt allemaal neer op Europese technologische autonomie. En wetgeving, dus Space Act, daar is op 26 juni wat over gezegd. Dat het EU-propose einde klaar is voor space wetgeving, waar ze al jaren mee bezig waren. Alleens dit soort dingen. Ja, dat komt een beetje in een versnelling vanwege de nieuwe situatie in de wereld. Ik merkte het ook op de luchtvaartshow in Parijs al, dat veel meer defensie georienteerd is. Commerciële luchtvaart wordt denk ik even loki de komende afleveringen. Het is een noodzaak en aan de andere kant ook een kans voor de industrie om een nieuw terrein te veroveren. In die zin is die 5% ook een kans voor hun. Zeker die anderhalf, waar je dingen kunt bouwen die je toch wel wilde bouwen. Maar voor de 3,5% is het ook een goede kans voor hun. Ja, inderdaad. Goed zo. Dan gaan we door naar Starship. Dat ging al de laatste afleveringen niet zo ontzettend lekker. De ene na de andere testvlucht die eindigde in ontzettend mooi zuurwerk. Wat natuurlijk leuk is om te zien, maar niet de bedoeling. Op 18 juni zou exempluurnummer 36 van Starship een motortest ondergaan. Alle zes motoren zouden tot ontbranding worden gebracht om te kijken of het systeem goed werkte. Allemaal in voorbereiding op de tiende testvlucht die eigenlijk rond eind juni werd verwacht. Dat is normaal een hele routine matige procedure. Het pakte deze keer ontzettend anders uit. Het schip explodeerde. Totaal verwoest. Gelukkig zonder dat er slachtoffers zijn gevallen. Dat doen ze uitstekend. Alles wordt ontruimd voordat er zo'n gevaarlijke zaken worden gedaan. Wel is de testinstallatie op Starbase in Texas daarbij zwaar beschadigd. En de raketbasis zelf? Die is ongeschonden. Er zijn wel wat tanks een beetje geschroeid. Dat lijkt allemaal wel operationeel. De testplatform is inderdaad net weer eventjes weg van de lanceertorens. Tot nu toe is bekend dat er waarschijnlijk een gas tank met stikstof ontploft. Terwijl die tank nog niet eens op zijn maximale druk was. Het is natuurlijk een ontzettend pijnlijke tegenslag voor SpaceX. Zeker, ze zien die laatste testvluchten die iedere keer fout gingen. Waardoor het schip nog voor de geplande reentry verloren ging. Zoals gezegd, dat testplatform er nu niet is, is wel een bottleneck. Ze kunnen dus de volgende schijpen, ik geloof dat ze er permanent zo'n 5, 6 in aanbouw hebben. Die kunnen daar niet getest worden. Dat gaat in zeker maanden duren om dat weer opnieuw aan te leggen. Alternatieve ideeën is nu om een van de lanceerplatforms, waarvan er eentje operationeel is, tijdelijk aan te passen, een beetje om te bouwen, zodat Starship daar op getest kan worden. Dat is wel ingewikkeld, want Starship wordt van onderaf getankt en van energievoorzien. Terwijl dat op het lanceerplatform allemaal van de zijkant gebeurt. Er moeten nieuwe aansluitingen worden gemaakt en andere moeten worden verplaatst. Mijn verrassing is SpaceX nogal stilletjes. De dag na de explosie hebben ze een statement vrijgegeven. En sinds die tijd helemaal niets meer. Dan vroeg ze ons altijd te juichen als er iets misging. Maar dan was hij ook altijd wel een stapje verder dan voorheen. En dat is voor het eerst dat dit een fout gaat. En het is ook dat het misschien goed uitkomt nu er geen vriendjes meer is met de kwaasprogramma. Dat het een kwaasprogramma wil pushen. De invloed van dit geheel wordt wel erg voelbaar langs mijn hand. De waarschijnlijkheid dat Starship binnen een paar jaar klaar is om mensen te vervoeren en op de maand te laten landen, die kans die slinkt wel heel erg snel zo langs mijn hand. In een enorm optimistische inschatting aan het begin van dit jaar zijn Musk van dit jaar 25 getest. Dat zijn er drie geweest. Het zal nu misschien drie, vier, vijf maanden stilliggen. Dus dit gaat hem niet zo erg worden. Ik denk dat het achtermisprogramma van NASA, wat natuurlijk sowieso al allemaal trubbels te verwerken heeft, toch wel heel erg achter het oog zit te krappen van moeten we hier nou op blijven blijven gokken? Voordat er een paar Starships veilig zijn teruggekeerd, voordat je de eerste keer mensen aan boord neemt, voordat je het op de maanden laat landen. Er moet ontzettend veel gebeuren. Ik had twee jaar geleden niet gedacht dat ik het zou zeggen, maar ik begin het geloof een beetje te verliezen in dit concept. Starship zelf zou uitstekend operationeel kunnen kunnen werken, maar volgens mij moet je hier niet mee naar de maan willen vliegen. En weer lanseren vanaf de maan, dat het een gaatje moeilijker is, denk ik. Ik heb ook iets gehoord van de Mexicanen, want ik begreep dat er ook allerlei debrie in Mexico was terechtgekomen. Met de proffing dat Mexico een lawsuit al was begonnen tegen de staat van Amerika of tegen Musk. Ik heb geen flauw idee, maar dat hebben we ook van claim aan de broeken. In het begin stonden de Mexicanen letterlijk te juichen, omdat ze vanuit Mexico die lancering zo heel erg mooi kunnen zien. Vaak omdat er een mistbank hangt waar ze vanuit Mexico geen last hebben. Nu krijgen ze andere dingen voor geschoteld. Ook hier geldt weer heel erg spannend wat het vervolg is. Ik begin alleen wat minder optimistisch te worden. Nou, tot zover Starship. Ingelloos, heb je nog iets opeurend? Ja, ik heb een telescoop. En het telescoop is ook nog genoemd naar een vrouwelijke wetenschapper. Dus daar ben ik altijd helemaal voorstander van natuurlijk. Oh, mag dat nog in Amerika? Nou, deze staat al en doet het al en heeft de eerste opnames gemaakt. Dus ik heb nog niet gehoord dat de naam er weer afgepoetst werd. Dus laten we hopen dat dat zo blijft. Ik wil het hebben over de Vera Rubin Telescoop. Die is gebouwd in Chile en is een gigantische telescoop. En het is wel grappig, want hij is genoemd naar Vera Rubin. Dit was een Amerikaanse astronoom, astrophysicus. Zij is een van de eerste die donkere materie, over donkere materie, heeft nagedacht onder andere. En zij zat bij Carnegie Institution in Washington, terwijl ik een paar kilometer verderop bij Nazar Kordaert zat. Dus ik heb haar nog een paar keer ontmoet. Ze zat daar met een andere collega, we hadden toen twee departementen. Zij zat in het ene departement, Department of Terrestrial Magnetism, wat niet heel erg veel met wat haar werk is, maar daar zat ze. En dan had je ook nog de Geophysical Lab toen, die zijn nu weer helemaal veranderd. En dat was best wel een beweging. Bij de Geophysical Lab zat Marilyn Vogel, die is inmiddels ook overleden helaas. Maar die twee dames deden altijd heel hard hun best om ook alle jongere generatievrouwen mee te nemen en eten te organiseren. Dus dat was altijd hartstikke leuk. Maar goed, zij heeft nu een telescoop, naar zichzelf vernoemd gekregen. En wat wel leuk was, wat ik ook nog las, is dat ze op een gegeven moment zei van ja, er wordt eigenlijk heel veel onderzoek gedaan aan allerlei astronomische fenomenen. En er wordt eigenlijk gekeken en nagedacht over die fenomenen, alsof we zo'n tijdje bestuderen, dan begrijpen we het wel. Maar we denken eigenlijk over processen en fenomenen die we zien op een gigantische schaal. En dat we dat wel begrijpen is misschien wel een beetje optimistisch. We moeten ons wat vaker realiseren hoe groot alles nou eigenlijk is. En wat deze telescoop dus nu ook doet is, eigenlijk een beetje net als wat Gaia ook deed, is niet zozeer op zoek gaan naar één fenomeen, maar die maakt gewoon een volledige scan van het universum elke drie dagen. En je kijkt wat er gebeurt. Het is gewoon dataloggen eigenlijk, heel oneerbiedig gezegd. En sommige, wij hebben natuurlijk ook wel eens discussies van in hoeverre moet je dat dan doen, je zou dat ook gewoon een fishing expedition kunnen noemen. We gaan gewoon kijken wat er is. Zo deden ze dat zeker vroeger ook bij de biologie. We gaan gewoon naar een nieuw onbekend stuk oerwoud en we kijken wat we tegenkomen. Moet je niet een specifieke vraag hebben. Aan de andere kant, met dit soort telescopen verzamelen je zo veel verschillende data en ook met zo'n timelapse van elke drie dagen, kun je allerlei fenomenen in... Er komen er op een gegeven moment uit die data waar je van allerlei nieuwe onderzoek en allerlei nieuwe waarnemingen uit kunt halen. En met dit soort telescopen is het natuurlijk ook altijd zo dat die data in principe vrij toegankelijk zijn. Je schrijft een onderzoeksvoorstel en je zegt, ik wil dit en meedoen en dan krijg je gewoon de data. En daar kun je echt ongelooflijk veel leuk onderzoek mee doen, gewoon omdat er heel veel is. En dat is natuurlijk hartstikke leuk dat dat toch gebeurt. En dat is ook lekker, ook als je kijkt naar de ruimte waar we niet zoveel van weten. En nu heeft hij voor het eerst gedraaid, tien dagen. Dat is natuurlijk niks. Het is bescheiden. En het eerste plaatje is vrijgegeven. En om dat eerste plaatje goed te kunnen zien, daar zetten we zoveel informatie in en het is zo scherp. Daar heb je een high definition televisiescherm van nodig wat zo groot is als een basketbalveld. Of 400 aan elkaar gekroopt. Maar goed, op die resolutie kun je nog steeds alles scherp zien. Dat is natuurlijk fenomenaal. En als je dan bedenkt dat we daar tien jaar lang elke drie dagen data mee gaan nemen, dan strak je zo'n ongelooflijk schat aan. Het kan niet anders dat daar interessante dingen uit gaan komen. Ik ben geen observationeel astronoom, maar dit soort plaatjes, en er staan ook weer prachtige plaatjes, daar word je toch wel blij van. En hiervan denk ik dan toch ook altijd, is er toch niet een vraag die ik kan bedenken om met dit soort data toch iets te doen? Want er zit zoveel in en hoe krijg ik dan mijn eigen onderzoek? Waar staat die data? Waar laten ze dat allemaal? Petabyte, vele Petabyte. Ja, die komen allemaal gewoon op servers. Ik weet niet precies waar ze... Ik zit te weinig in de astronomie om het vet te laten zien. Ik weet het ook, geen idee. Maar in de aardobservatie heb je natuurlijk discussie dat iedereen in Europa en Canada bang is dat de Amerikanen die faciliteiten met al die servers gewoon een keer gaan uitzetten, omdat ze het allemaal onzin vinden. En dan moeten we die data misschien ook wel zelf willen hebben. Maar je kunt niet zoveel data, nu is het misschien van tien dagen, maar je kunt daar niet zoveel data downloaden. Je moet echt gewoon kiezen wat wil ik? Dan moet je een heel datacenter neerzetten. Ik ga er eigenlijk vanuit tot een datacenter naast. Geweldig, nou spannend. Ja, dus dat is leuk. Oké, Filip, heb jij nog iets voor ons? Nou, die ambassade. Ja, ja, de ambassade. Vertel, wat moet ik me daarin zeggen? Wat is dat? Kijk, een ambassade is een instelling die een land vertegenwoordigt in een ander land. En de belangen van een land vertegenwoordigt in een ander land. En nu gaat het eens om de belangen van de maanden. En moeten we niet op een of andere manier de belangen van de maan waarborgen? Want de maan is natuurlijk onder bedreiging. Die gaan we natuurlijk voorontreinigen. We gaan daar mijn bouw plegen. We gaan er van alles en nog wat doen met die maan, zoals we ook op aarde eigenlijk geen stukje onberoerd hebben gelaten. En misschien willen we daar wel iets tegen doen vooraf. En willen eigenlijk liever niet in reparatiemodus komen, maar liever in preventiemodus ons begeven. Dus op 20 juni was er een bijeenkomst in het Tijlers Museum, waar Inge Loes ook was uitgenodigd, maar die was helaas... Inge Loes had een bergnakeikwerk van heb ik jou daar? Helaas. Die keur kon niet komen, dus dat was heel jammer. Maar het was superleuk. En het was begonnen door na het wetenschappen en auteur, dus Mark Kleinwold, wetenschapper, Marjolein van Heemstra, die ook wel boeken had geschreven, onder andere boek Wat is de Ruimte Waard? En dat is een leuk boek, want daar heb ik ook aan meegewerkt. Een klein boekje. Ja, maar heel leukwekkend. Bij Aart en Toonstelling, daar was ook Mark. Daar hebben ze gezegd, oké, daar moeten we misschien wat aan doen, dat we kijken of we een initiatief kunnen hebben. Dus er was een bijeenkomst op 20 juni met allemaal wetenschappers, kunstenaars, juristen, filosofen. Er was een ambassadeur die zegt, kijk, ik ben ambassadeur, dus ik kan wel wat. Het zichten van een ambassade. Biologen, astrophysici, het Nederlandse Space Agency was er ook. ESA en ik was er al namens de Space Expo. André Kuipers vond het ook superleuk. En we hebben dan brainstormen, wat kunnen we daarmee? Hoe belangrijk is de maan? Niet alleen wetenschappelijk gezien, dat is een soort historisch museum van het zonnestelsel. De maan heeft natuurlijk gezorgd dat de aard als kantel doet bijna aan botsing met de planeet Theia. Misschien vinden we daar nog ooit een stukje van. We willen van alles weten van die maan. Maar er zijn ook vertegenwoordigers, kunstenaars en vrijheidstrijders, mensen die de minderheidsgroepering in Afrika vertegenwoorden, waarvoor de maan ongelooflijk belangrijke culturele betekenis heeft. En die moet op een of andere manier ook gewaarborgd worden. We hebben bedacht dat we moeten eerst het besef worden van hoe belangrijk de maan is en de wil om dat op een of andere manier te waarborgen. Dan misschien wetgeving en regelgeving. En uiteindelijk misschien wel handhaving. Maar dat zijn wel drie stappen die nogal wat tijd gaan vergen. Tanja was van Zwaan, was natuurlijk ook deskundig op het gebied van wetgeving. En hadden wij überhaupt deze conversatie wel gehad als er geen maan was? Ja, precies. De maan is echt wel heel belangrijk. De maan is ongelooflijk belangrijk. Maar kunnen we dan verwachten dat als die plannen een beetje vorm krijgen, bijvoorbeeld de maan een rechtspersoon wordt? Zou dat ook wel eens zijn? Ja, daar wordt al gesproken. Of een rivier een rechtspersoon mag zijn. Of mag de maan ook een rechtspersoon zijn. De vrouw van Frank De Winnebouw, dat ik in land gedefinieerd, wat ze in de ruimte plaatsen, waar helemaal geen inwoners zijn. Dus ik kan juridisch verkeuren. Dus ik kan van alles bedenken. Misschien moet die maan inderdaad wel een rechtspersoon zijn. We zaten in de EIC nog in stap 1 van het besef en de wil om er wat aan te doen of niet. Het is natuurlijk de bedoeling om hier een opvolging aan te geven. Een van die panels werd ook geleid door een wetenschapper van de VU, Yarin Eski. Hij had een boek geschreven over ruimte en criminaliteit, wat hij heeft gelanceerd een paar weken daarvoor bij ons in de Space Expo. Ik heb dat boek gereviewed en het was een ontzettende rotklus. Honderden pagina's in juridisch, filosofisch en anthropologische taal. Maar een waardeloos interessant boek. En daar gaat het ook over. Het gaat voor een deel over wat voor een wetgeving, een bot van toepassing, als een Russisch astronaut op het Amerikaanse deel van het ISS een Saoedi-Arabisch astronaut neersteekt. Welke wetgeving gaat er dan? Een Russisch, Amerikaan, Sheria of... Dat weten we allemaal niet. Dat was een soort problematiek die hij behandeld. Maar de andere is eigenlijk interessanter. Dat gaat over ongewenst gedrag in de ruimte van grote mogelijkheden of bedrijven. Dus exact op dit thema van de maand. Dus er was ook al een paneldiscussie en daar werd toen ook deze maandabbersade discussie aangekondigd. Met voor een deel ook dezelfde spelers die dan een volgende stap gingen. Het is een interessant boek, maar wel hard werken. Ja precies. We hopen dat die initiatief een beetje vaart maakt. Want de Chinezen staan binnen vijf jaar op de maan. Zoveel tijd is er niet, want zij gaan zich natuurlijk wel aan een plan houden. Ze krijgen het allemaal centraal geregeld. Hoeveel niet met zoveel lidstaten te overleggen. Die hebben het lekker aan een recht. Nee, die is haast. Interessant, maar het is zeker goed. Dan heb ik nog één opvallend klein dingetje. Honda, die kennen we natuurlijk allemaal wel. Een autobouwer. Maar ze schijnen sinds 2021 al het een en ander in ruimtevaart te doen. En op 17 juni hebben ze zelfs een test met een prototype van een herbruikbare raket uitgevoerd. Was niet eens de eerste. Ze hebben eerder kennelijk al hopjes van 50 meter gemaakt. Deze was wat langer, ging tot 270 meter hoogte. Was een raket van 6 meter hoog, 1300 kilo. En die ging netjes recht omhoog, trok pootjes in. Vloog tot op die bijna 300 meter. En landde een minuut later met uitgeklapte pootjes weer netjes op 37 centimeter afstand van het beoogde doel op de platform. Een ding werkt op twee motoren, methaan. En heeft de bekende grid fins, zoals de Velcat 9 ook heeft, om goed te kunnen manoeuvreren. Gebeurde allemaal op het terrein van Honda zelf, in Taiky Town in Japan. Ze hebben kennelijk in 2021 aangekondigd hiermee aan de slag te gaan. Heb ik volledig gemist. Nou is het grappige dat een duidelijk commerciëel doel van Honda op dit moment een klein beetje ontbreekt. Op hun site staat dat ze dat raketonderzoek hebben gestart. Vanuit de overtuiging dat het de potentie heeft om meer bij te dragen aan het dagelijks leven van mensen. Door satellieten te lanceren met eigen raketten. Dit zou kunnen leiden tot diverse diensten die ook compatibel zijn met de andere Honda activiteiten. Zoals Remote Sensing van de Aarde, satelliet constellaties die grootschalige communicatie mogelijk maken. Een essentieel onderdeel van de connected functies van mobiliteitsproducten. Nou geld verdienen dus uiteindelijk. Of we dus op korte termijn van Honda bijzondere dingen op dit vlak kunnen verwachten. Dat is nog niet helemaal duidelijk. Maar het is ook in Japan kennelijk dat die trend naar commerciële ruimtevaart begint. Ja precies, eigen broek ophouden. Sowieso in heel Azië is dat het geval. En vooral China is enorm bezig op het gebied van herbruikbare raketten. In China zijn al acht tests met raketten van vijf verschillende bedrijven gemaakt. En nog eens zeven andere bedrijven moeten nog een eerste test doen. Volopactiviteit, nou die gaan natuurlijk nooit allemaal overleven. Sommigen zullen technische tegenslag hebben, anderen zal het geld opraken. Maar vanuit het oosten is wel veel te verwachten als het gaat om innovaties in rakettechnologie. Vandaag ook, want ik was natuurlijk al een ding aan het surfen. Dat China ook een geostationaire baan, ze zetten er 1000 kilometer van de aarde. Een succesvolle refueling heeft gedaan. Dat zijn satellieten die op waarvan de brandstof op was hebben voorzien van de ur brandstof. Zo'n 140 kilo, maar met die satelliet weer acht jaar verder. En dat is ook wel een mooie prestatie. Het is heel goed dat we eindelijk raketten niet meer zonder na te denken weggooien. Maar eigenlijk zou hetzelfde voor satellieten moeten gelden. Zeker als je alleen maar weggooit omdat de boot ergens leeg is. Ja, dat is hem. Als je je auto gewoon weggooit. Ja, sorry, naar de dealer. Naar de dealer, ja, dat moeten we niet willen hebben. Oké, Inge Loes, heb jij nog iets? Ik heb nog één klein dingetje. Een klein dingetje, we hebben nog een paar minuten voor. Ja, want er is weer een interstellaire object ontdekt. Dus een komeet of een rotsblok, wat niet uit een zonderstelsel komt. Wat wellicht uit een ander zonderstelsel is weggeketst en nu dwars door ons zonderstelsel raast. Die dingen hebben alleen een hele hoge snelheid. Dus je ontdekt ze maar heel kort. En ze hebben vaak ook niet een baan rond de zon. Een komeet in ons zonderstelsel hebben we altijd of een parabolisch of een hypobolisch of een elliptische baan. Waarbij de zon in een van de brandpunten zit. Ze komen altijd aan en vliegen langs de zon en gaan weer weg. En deze die komen gewoon een keer zo dwars door het zonderstelsel heen gescheerd. Geef me dan eens even een tien seconden college, professor Ten Kato. Hoe weten we dan dat die vandaar uit buiten het zonderstelsel komt? Dat heeft onder andere te maken met de richting. Want alle kometen die wij kunnen meten in ons zonderstelsel komen of uit de buitenste ring van waar onze planeten zich bevinden. Dat is de Kuipergordel. Dus die zit naast Hemtunus, dat is nog een platte ring. En om ons zonderstelsel heen, gigantisch ver weg, zit nog een hele schil waar ook zich kometen in. Dat is de oordwolk. En als daar kometen uit richting de zon worden gecatcht door wat voor proces dan ook. Hebben die altijd een bepaalde snelheid en een bepaalde baan. En deze zijn voornamelijk een outlier omdat ze een rare baan en een rare snelheid hebben. Dus ineens komt er zo'n stipje voorbij. En dan moeten natuurlijk meerdere, er wordt een waarneming gedaan. Dan proberen ze zo snel mogelijk, zoveel mogelijk data te vergaren. En we willen natuurlijk met z'n allen zouden het heel gaaf vinden om eens een keer zo'n ding van dichtbij te bekijken. Ja, omdat je ze echt maar heel kort van tevoren tegenkomt. Ja, dat is geen kans om je voor te bereiden. Nee, maar we hadden natuurlijk al twee. We hadden Amoe Amoe en we hadden Borisov. En dit is nu de derde. De derde heeft een fantastische naam. Die heet A11PL3Z. Oke, dan gaat vast iemand nog iets creatief verzinnen. Dat zit er dik in. Maar wat nou leuk is, want er zijn er nu drie en die zijn eigenlijk maar recent alle drie gedetecteerd. En daarvoor detecteerden we ze niet. Waarschijnlijk ook omdat we daar niet op gebrand waren en ook niet de juiste marktmethodes nog hadden. En het leuke is dat de Robin Telescope, waar ik het zo net over had, die kan veel meer van dit soort dingen gaan zien. Omdat je elke drie dagen een snapshot maakt. En dan kom je ineens veel meer van dit soort dingen uit filteren. Het zou natuurlijk wel zijn als we weten wat nou echt de vorm van zo'n ding is en de samenstelling. En wat het nog zegt over andere zonnecellen. Maar goed, voorlopig hebben we ze nog gedetecteerd en weten we dat af en toe. Vers ontdekt. Weten we al wanneer die daadwerkelijk de doortocht door het vlak van de zonnecellen allemaal uit? Hij is nu in de buurt van Mars. Oké. Dus het is net buiten de Baan van Mars. En vanuit daar buigt hij ook weer verder. Dus hij komt ook niet dichterbij. Hij kwam van buiten en het onbouwpunt is de Baan van Mars. En vanuit daar gaat hij weer. Dus hij komt niet dichterbij de aarde. Hopen dat we er dan nog wat data uit kunnen halen. Filip, met jij nog wat? Misschien een kleine nabrander nu je het hebt over ingewikkelde namen. Er is op het ogenblik weer een ESA astronaut in de ruimte. Voor twee weken een Pol. Er zijn zoveel medeklinkers dat ik heel respectloos zijn naam meestal van schoten. Maar dan kunnen we kijken hoe het gaat. Twee weken missie, één van die. Hij was een zogenaamde reserve astronaut. Maar sommige reserve astronauten vliegen sneller dan de career astronauten. Ja precies. Zij had geluk dat de Poolse regering daar wel aan wilde meewerken. Het is nu een actie om via missie in de ruimte. Inderdaad, het is sowieso leuker. Want er is zowel een Poolse als een Hongaarse als een Indiase astronaut. En voor alle drie is het veertig jaar geleden dat die naties voor het eerst iemand in de ruimte hadden. Dat was nog met de Soviet Union destijds. Goed zo, dan zijn we er doorheen voor deze aflevering. Dit was Space Cowboys nummer 176. Dankjewel Ingelloes. John. Dankjewel Philippe. Ja, dat was leuk. Ik ben Luc van den Abeelen. En graag tot de volgende Space Cowboys.