Wat speelt er zich boven ons hoofd af?

Dit is een BNR Podcast. Welkom allemaal bij weer een nieuwe Space Cowboys nummertje 175 alweer. Ik ben er echt trots op. Ik ben hier met Marieke Baan. Hallo. En Marco Langbroek. Nieuwe gezicht, nieuwe stem zou ik moeten zeggen. Dank je wel. Leuk dat je meedoet. Marco, kan je wat vertellen over jezelf? Want we hebben natuurlijk altijd verschillende hosts. We roeleren de hele tijd. Dus even goed om te weten wie zit er aan tafel? Oké, ik ben Marco Langbroek. Ik ben docent Space Situational Awareness bij de TU Delft bij luchteruimtevaart. En dat wil eigenlijk zeggen dat Space Situational Awareness over in de gaten houdt over wat er boven ons over in de ruimte allemaal gebeurt en of het daar wel veilig blijft. Kijk, en daar gaan we later ook nog een beetje over hebben. Dus interessant. Marieke, ja, wij revaleren ook vaak. Dus ook leuk dat jij weer even vertelt waar je ook weer zit. Ja, Marieke Baan. Ik ben hoofdcommunicatie van de Sterrenkunde in Nederland. Ik werk voor NOVA en dat is een samenwerkingsverband. En wij doen heel veel communicatie, public engagement en educatie. We hebben altijd over sterrenkunde. Heel goed. Ja, mijn naam is Thijs Roes. Ik weet helemaal niks. Ik kan niks. Maar ik heb wel mee deze podcast opgericht. Dus dat is mijn rol hier als tech-journalist, zullen we maar zeggen. Even de onderwerpen. Wat zijn de leukste onderwerpen van vandaag? Waar kunnen we naar vooruit plikken? Marieke? Ik heb iets over een zonachtige ster. Een zonachtige ster? Iets over onze eigen zon. En iets over de gekke planeet. Nou, dat is nog leuk. En Marco? Ja, iets over wat in het gnipen over ons hoofd gebeurt. Een nieuwtje over hoe Nederlandse defensie gaat veranderen in connectie tot de ruimte. En een heel... Die andere, die houden we nog te goed. Ik vermoed Russen. Ik denk dat de Russen in het spel zijn. En ik wil eigenlijk gewoon meteen aftrappen met mijn belangrijkste. En dat is eventjes terugblikken op het ontslag van Jared Isaacman. Niet eens ontslag, eigenlijk de beoogde baas van de NASA onder Trump. En die werd het niet. Daar hebben we het in de vorige uitzending ook wel over gehad. Want toen was het vers van de pers. Hij heeft een interview gegeven bij de All In Podcast. Ik weet niet of jullie die podcast kennen. Dat is een vrij bekend geworden Amerikaans podcast. Van tech-investeerders. Een beetje uit het Elon Musk en het Trump-wereldje inmiddels. En daar moeten we even over hebben. Want eigenlijk, NASA is op dit moment dus nog zonder baas. En hij was eigenlijk wel een visionair. Hebben jullie een beetje wat meegekregen? Nou, wel een beetje. En dat was gelijk mijn vraag aan de persoon die niks weet. Zoals hij net zei. Ik verbazde mij er destijds wel over dat hij volgde. Want hij is natuurlijk een gewiekste zakenman. Hij is volgens mij een piloot. Maar dat is het wel zo'n beetje. Was hij de juiste man op die plek? Ik denk dat hij wel een visionair was. Hij is zijn hele leven al bezig geweest met ruimtevaart. En de Air Force-dingen. Dus luchtvaart, om het zo maar te zeggen. Hij is de commandant geweest van de eerste private ruimtemissie. Hij is de eerste niet-officiële astronaut geweest die een ruimtewandeling heeft gemaakt. Dus hij had wat dat betreft een hoop zaken op zak. En nu heeft hij in dat interview een klein beetje uit de doeken gedaan. Wat eigenlijk zijn plan was. En daarom vond ik het wel relevant. Omdat we in deze podcast vaak over de identiteitscrisis van NASA hebben gehad in de afgelopen jaren. Want NASA is op vele manieren een overhead instelling geworden die zo bureaucratisch werd... dat ze eigenlijk alleen de veilige dingen deden in plaats van de hele grote dingen. En daar heeft hij het veel over in die podcast. Zijn visie was waarom doet NASA niet meer het bijna onmogelijke. Zoals destijds een man op de maan zetten of Voyager of de allereerste landers. Waarom doet NASA tegenwoordig heel veel rakettefficiëntieprogramma's funden. Waarom is dat niet gewoon een soort private aangelegenheid. Het was een buitengewoon interessant interview op die manier. Omdat het eigenlijk daarmee wel een hele goede toekomstige lijn voor NASA kon uitstippelen. Dat is een graf om de bemannde ruimtevaart dan met name. En daar ook wat Voyager betreft. Want hij heeft het heel erg over nucleaire reactoren. En dan niet als propulsie maar om elektriciteit mee te maken. Voyager heeft ook plutonium aan boord om de elektriciteit van te halen. Hij had het erover dat de eerste kernbom tot de eerste kern onderzeer duurde ongeveer 5 jaar. 6 jaar. En waarom is dat eigenlijk niet voortgezet in de rest van de ruimtevaart. Omdat de wapenwetloop misschien in de jaren 50 en 60 erbovenhand nam. En daarna mensen bang werden van de voortsturing. Daar heeft hij het dus heel erg over gehad. Maar ook de maan. SLS hebben het vaak over gehad. Dat rekette programma van de Amerikanen gebaseerd op de space shuttle. Wat ontzettend duur is. Hij noemde een bedrag van 4 miljard dollar per lancering als je dat nu doet. Maar het wel zoiets van de hardware is eigenlijk al gekocht. Dus doe het nou maar om naar de maan te kunnen. Maar zorg er dan vervolgens voor dat je op de maan eigenlijk nadenkt over. Wat kunnen we hier voor ruimteconomie en voor nationale veiligheid voor de Amerikanen. Ze hebben het treinkaartje al gekocht. Laten we die treinen maar gaan rijden. Dan zijn we er. Maar Mars is eigenlijk, en verder zou de focus moeten zijn. En hoe hij het noemde was. Increase the rate of world changing discoveries. Hij vond dat een hele goede maatstaaf. Kunnen we niet gewoon kijken of we veel meer ontdekking kunnen doen. En eigenlijk veel meer kleine missions kunnen doen die een grote vraag stellen. In plaats van proberen net van die grote missions te doen die heel moeilijk zijn. Doe er maar 10 voor hetzelfde budget. En dan accepteren we dat de drie falen. Nou, dat is allemaal niet gebeurd. Dus dit was eventjes zijn... Intussen is het hele Astrofysica programma in de Amerika geschrapt. Heel erg inderdaad over de verschillende krachten in Washington. Over wat de senatoren natuurlijk wel of niet willen. Want Trump heeft dus nu een budget gemaakt. Na zo wordt aan alle kanten de kop ingehakkt. Het laagste budget ooit, volgens mij. Als ik het plaatje goed begreep. En dus er was al heel veel weerstand van senatoren uit de staten. Waar dan heel veel van die soort van space-werkverschaffing wordt gedaan. Maar hij heeft uiteindelijk de kop gekost. Waarschijnlijk omdat Elon Musk persona non grata was geworden. Omdat Elon Musk teveel van de overheid ophief. En kapot maakte. Dat zette toch kwaad bloed onder heel veel politici. Die hadden zoiets van, kan hij toch niet wieberen. En Jared Isaacman werd op een bepaald manier toch gezien als een vriendje van. En vervolgens was het einde verhaal. En wie nu de nieuwe baas gaat worden van NASA, dat is dus nog de vraag. Dus dat is kort maar krachtig. To be continued, denk ik. Om het wijf van de... Nog vragen. Er zijn er nog vragen. En zo niet. Dan gaan we gewoon verder. Oké. Ja, Marieke. Dan gaan we leuk sterrenkunde doen. We gaan sterrenkunde doen. Erg heerlijk hette vanuit. Wat is het nieuws? Het gaat erom dat er half zwaar waterijs is gedetecteerd. Half zwaar waterijs gestemd. Rond de zonnachtig ster. En dat zal jouw eerste vraag zijn. Half zwaar waterijs, wat is dat nou? Wat is dat nou? Dat is waarom astronomen dit willen weten. Dat achterhalen is belangrijk. Omdat wij willen weten hoe water op planeten is ontstaan. Bijvoorbeeld op onze eigen aarde. En dat kun je doen door te bepalen door het meten van de deuteriumverhouding. En daarbij kijken ze naar de fractie van water waarbij één deuteriumatom in de plaats is gekomen van een van de waterstofatomen. En dat noemen we in plaats van H2O HDO. En dat is dat half zwaar water. En een hoge fractie van dat half zwaar water. Dat is een indicatie dat het water op een zeer koude plaats is gevormd. Zoals in die stofwolken waaruit sterren zijn ontstaan. En even voor de duidelijkheid. Een reguliere waterstof is eigenlijk één proton en één electron die er omheen draait. Gewoon het meest elementaire deel dat er is. Het meest elementaire atoom dat er is. Kijk, je weet wel dingen. En de deuterium is waterstof waar dan ook nog een neutron in zit. Dus een neutron en een proton aan elkaar geplakt met daar omheen een electron. Half zwaar, want je hebt ook nog zwaar water. Dat is dan tritium. Dan heb je twee neutronen. Dat bestaat ook nog. Maar daar gaat het niet om. Ik ken het verhaal inderdaad dat de deuterium altijd iets heel bijzonders is. Dat is een hypothese die ervan uitgaat dat dat later ook zo bij ons in ons onderstelsel terecht is gekomen. Maar daar was eigenlijk nooit bewijs voor. En dat is nu voor het eerst dat ze in het omhulsel van zo'n protostert zeg maar. Dat ze daar dat half zwaar water hebben gevonden. Daar al? Dus al in een hele vroege ster? Dat is op zich best wel een baanbrekend mag je niet zeggen communicatie. Maar het is wel heel bijzonder. Want tot nu toe kon dat half zwaar water alleen maar gevonden worden in de gasfase van water. Maar nu, dankzij de Repumilleer, de James Webb Space Telescope is het gevonden in ijs. Dus eigenlijk in een vaste vorm. Op een hele jonge ster. Als een ster ontstaat en een stofwolk komt steeds dichter bij elkaar. Op een gegeven moment gaat in het binnenste gaat een lampje aan vanwege waterstof. Dit is echt in de embryonale fase. Dus minder dan 100.000 jaar na de geboorte van de ster. Dat is echt in het hele leven van een protostert. Maar deze is dus wel. De ster is al aan. En daar omheen komt dan een soort stofwolk waar dan de planeten uit zouden kunnen ontstaan. Daarin is het dus al gevonden. En een van de onderzoeksleiders zegt ook dat deze ster best wel op onze zon lijkt. Hoe die ontstaat. Dus het is interessant. En dit draagt echt zeker bij aan het groeiende bewijs. Dat het grootste deel van het waterijs toch onverandert van de eerste naar de laatste vorming van sterren. Meteen al? Ja. Ik hoorde altijd zo'n verhaal. Maar dat sluit het helemaal niet uit. Dat dan het water op de aarde zou zijn gekomen door ingeslaande commeter. Ik weet niet of dit het uitsluit. Nee, dat staat zeker niet uit. Nee, helemaal niet zelf. Dus een stofwolk wordt commeter. En die commeter kunnen op een gegeven moment inslaan op wat dan ook. En wat echt heel leuk is, Ewenie van Dissoek, die kennen jullie vast wel. Prof in Leiden. Astrochemie... chemie... K. K. Die heeft echt een heel groot deel van haar carrière aan dit onderwerp besteed. En die staat ook op de paper. Dus het is voor haar ook echt een mooi resultaat. Wil je nog weten hoe die ster heet? Vraag ik dat altijd? Ja, nou, geef mij maar die prachtige naam van deze ster. L1527IRS. Traan in mijn ogen. Traan in mijn ogen. Ik heb... Vraag eraan. Ik gooi meteen mijn gerbertje erin. Ik had een gerbertje die ik eigenlijk voor het eind had bewaard. Maar dat was de James Webb-telescoop. Daar is hij dan weer opnieuw. Ik kijk dus de hele tijd naar andere sterren. Ik vond het juist heel bijzonder dat er een ster van 16 miljoen jaar oud was. Dus dat was ook al hartstikke jong. Je hebt het over 100.000 jaar. Maar dat is een proto-ster, een echt embryonale ster. En hier ging het dus over een planeet om een ster die dus maar 16 miljoen jaar oud was. En het mooie dat ze dan weer de kop of zo... Ik denk dat Space.com daar dan ook een mooie kop van maakt. Daar regent het zand. Dat vond ik zo prachtig. Daar regent het zand. Silicium. Hebben ze daar eigenlijk gezien als op een gegeven moment gewoon die planeten aan het vormen zijn. En er is al wel een redelijke klomp. Dan zit er bijna een... Ja, je kan het bijna een atmosfeer noemen van troep. En in dit geval is het dus zand. Ik vond het een erg mooi beeld. Je krijgt eigenlijk een soort zandstorm-planeet. Voordat de planeet goed en wel klaar was. Ook dat linkje kan je vinden in de show notes. Goed voor size fiction. Ja, mooi hè. Het gaat ook uitgebreid over Anakin Skywalker en over Eindeloze. Zullen we dan maar gelijk doorgaan met mijn Skywalker-planeet? Heb je een Skywalker-planeet? Nou, we gaan gewoon door. Ja, we tikken ze gewoon allemaal af. Dat is trouwens ontdekt met de Very Large Telescope van de ESO in Chile. En die hebben een planeet ontdekt waar ze niet naar op zoek waren overigens. Dat zijn natuurlijk altijd de leukste resultaten. Rond een dubbele eclipserende bruine dwerg. Een dubbele eclipserende bruine dwerg, dat snap ik niet. Dan ga ik even helemaal terug naar wat een bruine dwerg is. Dat is eigenlijk een soort mislukte ster. Dus hij is wel groter dan bijvoorbeeld Jupiter of zoiets. Maar het is niet een echte ster. Want als Jupiter nog groter zou zijn, zou het een ster worden. Precies. Maar er zit ook nog zo'n tussenvorm. Bruine dwerg is gewoon een niet goed gelukte ster. Hij is wel aan, maar hij gaat het aan en uit of zo? Nee, het is niet zo dat hij flikkert of zo. Het is gewoon een net niet goed geëvalueerde ster. In het hele leven komen dit soort dingen voor. Dus ook in de kosmos. Je weet dat sterren dubbelsterren zijn. De meeste sterren zijn dubbelsterren. Die leven in met z'n tweeën. Dus ook bruine dwergen kunnen dubbele bruine dwergen zijn. Draaien om elkaar heen? In een soort dans? Dat hoeft niet per se. Ze kunnen ook een hele weide baan hebben. Maar deze die eclipseren, dus die draaien inderdaad om elkaar heen. En tot grote verrassing van de astronomen, een groep uit Engeland, die zagen dat er iets trok aan die bruine dwergen. Ze konden het eerst niet goed plaatsen, maar toen hebben ze alles geanalyseerd en nog een keer gekeken, nog een keer gerekend en nog een zesde keer gerekend. En de enige conclusie die ze kunnen trekken is dat er een planeet om die dubbelster heen draait. Maar in een loodrechte baan, om de baan van die dubbelster heen. Dus je hebt een tweede die om elkaar heen draait, een loodrechte daaromheen, dus eigenlijk op 90 graden draait er dan een planeet omheen? Een planeet, ja. Dus dat is hun conclusie. Heel netje. Ik zal die naam zo ook nog even noemen, maar hier werd ook natuurlijk meteen de Star Wars Tattoo in Star genoemd in dit persbedicht van de ISO. Ja, wel een beetje een depressieve versie als je het maar aanneemt. Ja, precies. Ja, de zon is ook maar net zo mooi. Wil je de naam? Zet er mooie muziek maar aan. Oké, de dubbele witte dwerg heet 2M1510AB en dan de planeet B. Die B mocht er nog achter voor de planeet. Poëtisch. Dan gaan we nu, denk ik, naar defensieonderwerpen. Ook heel belangrijk. Marco. Ja. Wat ik zo vet vind, we hadden jou gevraagd om drie nieuwtjes mee te nemen, en eigenlijk komt erop neer dat je ongeveer met drie eigen nieuws items bent gekomen. Dus we maken een soort van nieuws, of jij maakt het nieuws. Dus kom erop, ik ben heel benieuwd. Ja, allereerst de dingen boven ons hoofd die in geniep gebeuren. Er is al een tijdje een interessante spel gaande in de ruimte boven ons hoofd, op ongeveer 600 kilometer hoogte. Het gaat om een aantal satellieten die op 5 februari gelanceerd zijn door de Russen, vanaf Plzecsk. Die satellieten heette Cosmos 2581, 2582 en 2583. Het interessante is, en dat hebben we al een keer eerder gezien, dat een van die drie satellieten op zijn beurt ook weer een satelliet heeft losgelaten. Een soort Russische matroeska-pop. Pop daar iets anders uit, dat ding wordt object F genoemd. En die zijn elkaar continu dicht aan het naderen eigenlijk. Het begon ermee dat op 26 februari Cosmos 5081 en 5582 dicht bij elkaar kwamen. En tot midden mei ook dicht bij elkaar zijn gebleven. Op 18 maart zie je dat de derde satelliet, die een klein stukje afstand was, dat ander object loslaat. Op 24 april komt die Cosmos 5083 heel dicht bij dat object dat hij zelf heeft losgelaten. En is daar tot 25 mei gebleven. Op dit moment zijn Cosmos 5083 en de allereerste 5581 elkaar aan het naderen. En vandaag, rond de middaguur voor ons, zijn die heel dicht bij elkaar geweest. Waarschijnlijk minder dan 200 meter afstand. Met de onzekerheden die er in dit soort medingen zitten, zou het ook maar kunnen aan elkaar vastmaken. Dit soort dingen noem je RPO's, Run the Voo and Proximity Operations. Dat is erg populair op dit moment. De Russen experimenteren mee, de Chinezen experimenteren mee, de Amerikanen experimenteren mee. Het valt in een breder patroon van experimenten in de ruimte op dit moment. Waarbij je af moet vragen wat het doel daarvan is. En of dat doel eigenlijk wel zo plezierig is, om het zo maar te zeggen. Wat denk jij? Er kunnen heel valide redenen zijn om zo'n andere satelliet dicht te willen naderen. Daar wordt ook mee geëxperimenteerd. We hebben ook al gesproken om te experimenteren met missies om satellieten weer bij te vullen met brandstof. Dat is een heel valide reden om ze gewoon te inspecteren als ze moeten kijken of er iets kapot is. Of om ze eventueel zelfs te repareren. In dit geval, ook omdat het militaire satelliet zijn, kun je vermoeden dat het een ander doel heeft. Dat is het experimenteren zijn met hoe je eventueel een andere velehandelijke satelliet kan benaderen. En al dan niet saboteren. We hebben dat de afgelopen jaren op andere manieren ook gezien. We hebben nu een vierde alkeer gezien dat de Russen een eigen satelliet in het baanvlak van een Amerikaanse spinaristateliet hebben gelanceerd. En daar periodiek dichtbij laten komen. En heel zorgvordig zorgen dat ze in diezelfde baan blijven. Maar kun je zo'n vijandige satelliet uitschakelen? Ja, door te botsen, maar dan ben je je eigen satelliet oprijkt. In een heleboel manieren kan dat. Of is het komend af te luisteren? Dat kan ook nog. Dat zien we geestationair onder andere gebeuren. Daar heb ik dat vermoeden wel bij. Er zijn heel veel manieren waarop je een satelliet kan uitschakelen. En eigenlijk heel eenvoudig. Het meest eenvoudige is om een vlakbij je eigen satelliet uit kaart te laten springen. Een hoop fragmenten, geleverd op en die raken die satelliet klaar. Je kunt hem ook een heel zacht tikje geven zodat hij gaat tollen. Dat zijn ook heel exotische ideeën. Ik ben ooit op een conferentie geweest waarin iemand daar heel diep op inging. Die zei dat als je nou zorgt dat je satelliet een soort verfspuitbus bezig heeft. Je verft één zonnepaneel wit. Dan heb je A dat hij minder stroom heeft. En B dat je door de druk van de zonnestraling op dat witte paneel gaat hij ook tuimelen. Dus een heleboel manieren om op die manier door dichter naderen... Graffiti in space. Dat uit te schakelen. Maar we hebben dit dus een aantal keren nu gezien. Wat nu gaande is, dat is een experiment met hun eigen satellieten. Maar we zien het dus ook doen bij satellieten van andere landen. En daar moet je echt wel zorgen om maken. Omdat die ieder geval de laatste drie keer dat ze zo'n satelliet... in het baanvlak van zo'n Amerikaanse spionage satelliet hebben gebracht... moet je denk ik echt wel denken dat dat mogelijk het in stelling brengen... van een soort slapenhand satellietcapaciteit is. Die dingen worden alvast in stelling gebracht en op het moment dat er een conflict is... dan wordt die gaan gebruikt worden om die Amerikaanse satellieten uit te schakelen. Want dat zijn belangrijke Amerikaanse satellieten. Het zijn precies die satellieten die heel nauwkeurige plaatjes van het aardappelvlak maken. En voor mijn begrip, het waren twee Russische satellieten. Want je zei op een gegeven moment, wordt object F genoemd? Dat een, de patroeska die eruit kwam. Door wie wordt dat dan zo genoemd? Ja, dit zijn de aanduidingen. Nou, de cosmos-aanduidingen komen van de Russen zelf. Dit object F is eigenlijk de aanduiding die het Amerikaanse Militaire Tracking Network... eraan geeft en die is afgeleid van het internationale nummer. Dat is een nummeringsysteem internationaal waarbij lanceringen... het jaar toch al een volgnummer krijgen. En volgens ieder object van die lancering krijgt een letter. Dus je hebt object A, B, C, D en dit was object F. Hoe goed ben je aan het tellen? Het is wel A, B, C, D en dat is het nummer zes inderdaad. Het zesde object dat gedetecteerd is, even los van de twee rakettrappen... die er ook geweest zijn, het zesde object dat gedetecteerd is. En daarom vandaag object F. En ik doe het in het eigen nieuws omdat jij het zelf in die tracking informatie gevonden hebt. Ja, ik wou net zeggen, is die data openbaar? Er is er ook wat door andere mensen is hier al op geattendeerd. Maar in principe komt dit er zelf wel naar die data te kijken. Voor deze objecten, de Russische objecten, zijn die data min of meer openbaar. Die worden door de Amerikanen gepubliceerd. Als het gaat om Amerikaanse militair objecten die dit soort dingen ook doen... die zijn niet openbaar, maar daar doe ik mijnzelf de waarneming van. Wat is Europa bedoel je? Ik ben onderdeel van een klein losvast internationaal groepje waarnemers... georganiseerd heel los rond een melinglijst. Wij volgen dus juist die dingen die niet in de publieke catalegie staan. Gewoon met je eigen telescoop? Met eigen camera's, telescopen, een aantal waarnemers met verrekijker en stopwoordjes. Dat is super sick. Wij volgen zo'n 200 van die objecten die eigenlijk niet mogen bestaan, die je niet mag zien. Publiceerden jullie daar wel eens iets over? Ja, regelmatig. Ik heb zelf een blog natuurlijk waar ik heel veel over schrijf... maar ik heb ook wel echt wat artikelen hierover geschreven in de Space Review, onder andere. Super interessant, wat gaaf. Ik spoel er meteen door naar het volgende defensieonderwerp dat je had... want het ging over de Nederlands defensie. Het lijkt er een beetje op dat wij onze eigen Space Force hebben gekregen... zonder dat wij het doorhadden. Ja, nog niet helemaal, maar ik denk dat het de opmaat daarnaar is... want ooit gaat dat wel gebeuren. En inderdaad, op 1 juli is er een ceremonie op Soesterberg... op de 112-jarige verjaardag van de luchtmacht trouwens... waarbij het, wat nu het commando luchtstrijdkracht is... gaat veranderen van naam in het commando lucht- en ruimtestrijdkracht. Zie je wel. Voor mij ook. Het is nog niet een onafhankelijk onderdeel van de krijgsmacht... dus nog niet een echte Space Force... maar ooit gaat dat waarschijnlijk wel een keer gebeuren, denk ik. Hoe heet hier, zeg je? De? Het commando lucht- en ruimtestrijdkracht wordt dit. En ruimtestrijdkrachten, heb je enig idee wat we er ons bij voor moeten gaan stellen... als het over Nederland gaat? Op dit moment is Nederland militaal al in de ruimte aanwezig. We hebben een eigen satelliet, BRIC 2. We hebben twee satellieten die delen met de Noren, Heugens en Berkeland... en er komen nog meer Nederlandse satellieten aan. Dus we hebben een duidelijke aanwezigheid in de ruimte al... en die gaat alleen maar toenemen in de toekomst. Daarnaast, ruimte is zo belangrijk geworden voor moderne defensie. Die kunnen eigenlijk niet meer functioneren zonder gebruik te maken van communicatestatelieten... informatie uit de ruimte, al dat soort zaken. Nederland wil daar wat onafhankelijker worden, met name Amerika... en ook op het terrein van in de gaten houden wat daar allemaal gebeurt... willen ze onafhankelijker worden. En dat is iets waar wij vanuit Delft ook weer bij betrokken zijn... samen met een aantal andere universiteiten, Leiden onder andere... Rastbouwt en Groningen. En daarnaast is de Nederlandse regering, de Nederlandse regering... die de boerderluchtmacht een eigen trekkingcapaciteit aan het ontwikkelen. En dat gebeurt dus niet in Europees verband? Je zou echt denken dat dat nu misschien in Europees... Er zijn een Europese samenwerkingsverbanden... EU-SST, dat is civiel, maar er wordt op andere manieren ook wat samengewerkt... maar je ziet in heel het land op dit moment dat landen eigenlijk ook... een beetje zelfstandig willen zijn erin... omdat met alle recentere ontwikkelingen je toch ziet dat je je bondgenoot van vandaag kan... dat morgen niet meer zijn. Dus vandaar die wens van onafhankelijkheid daarin... en dat is heel verstandig denk ik. En een trekkingsysteem zou dus ook voor ons gelden... dan zouden wij eventueel weer dat delen met partners die daar behoefte hebben. Ja en zo gaat het vaak. In die wereld is het vaak zo van, voor wat hoort wat... dus jij geeft een deel informatie en dan krijg je dan weer andere informatie voor... terug, zeg maar. We hebben het hier in het verleden wel eens gehad over de Nederlandse ambities in de ruimte... en ook wat defensie betreft, dan zie je toch vaak dat het gaat over data, sensoren... is dat iets wat ik me hier ook bij moet voorstellen? Het gaat niet over lasers en over raketten en over echte oorlogsvoering in de ruimte... maar meer over intelligence-achtige zaken. Ja, de insteek van Nederlandse defensie is inderdaad niet tot een echte ruimtewapen te maken... het gaat inderdaad meer om die zaken van communicatie, informatie, vergaring. Tegelijkertijd moet je wel nadenken van hoe kun je je verdedigen tegen landen... die wel agressief zijn in de ruimte, bijvoorbeeld Rusland, om maar eens wat te noemen. Dat je dat zo tijdig weet, zeg maar. Ik zie dat defensie eigenlijk best een uitgebreide ruimtepagina heeft ook. Dus 1 juli, zeg je op Soesterberg, enig idee wat daar gaat gebeuren, wat voor ceremonie dat is? Ik heb geen idee, maar... Wordt niet live uitgezonden, denk ik? Je bent er wel bij? Ik ben er wel bij, ja. Oh, wat gaaf. Ik denk dat daar een toespraakje van de commandant van de strijdkrachter is... en wie weet nog een staatssecretaris of minister langs, dat weet ik niet. Krijgen ze een nieuwe titel, een nieuw instinctje? Is er een soort aparte afdeling? De aparte afdeling is er al. Je hebt het Defense Space Security Center. Ook de elft? Nee, die zit een breed aan op het overkwartier van de luchtmacht. De oorspronkelijke afdeling is nu wat breder getrokken voor de hele strijdkracht. Dus die is er eigenlijk al. En het feit dat die afdeling nu bestaat en steeds groter wordt en belangrijker wordt... krijg ik wat meer... In deze nieuwe naam wordt dat ook wat duidelijker. Ja, ja. Nou, gaaf. Ook goed om te weten. Marieke, gaan we even naar jou? Nou, dan gaan we denk ik maar van het ene naar het andere gevaar. Oké. Het gevaar waar ik het over wil hebben, dat is wat van de zon afkomt. Namelijk de geladen deeltjes die op de aarde gericht daar enorme schade kunnen aanrichten. Maar daar wil ik niet mee beginnen, want het gaat over de Europese Solar Orbiter. Dat is een telescoop die een tijdje in het vlak van de zon heeft rondgedraaid. Dus zoals de zon draait daar omheen. En dus gewoon kon zien wat je op de zon ziet, zonnevlekken en allerlei andere magnetische verschijnselen... waar ik verder niet al te diep op in zal gaan, want dat is altijd een ingewikkeld onderwerp, magnetisme. Maar deze Solar Orbiter heeft een zetje gekregen, een zwaardkrachtslinger gekregen van Venus. En die draait nu in een polaire baan om de zon heen. Hoe dat precies zit, dan moet je maar even op het linkje in de show notes klikken... dan zie je de prachtigste foto's ook. En die heeft vorige week zijn eerste opnames naar de aarde gestuurd van de zuidpool van de zon. En dat konden we natuurlijk vanuit die normale baan wel een beetje zien, maar onder een hele scherpe hoek. En nu is het blikveld op die zuidpool al een stuk beter en het wordt nog veel beter. En dit is al spectaculair, ik heb er veel over gelezen in de media... en de ene naar de andere expert is erg onder de indruk van dit resultaat. En waarom is het belangrijk? Het is gewoon belangrijk om de zon goed te kennen. Want er spelen zich allerlei processen af met uitbarstingen, geladen deeltjes en magneetvelden, noem maar op. En de zon is natuurlijk ook de ene keer heel erg actief en de andere keer veel minder actief. En het is natuurlijk eerder gebeurd in de vorige eeuw dat zo'n CME, een coronal mass ejection geleid heeft tot het uitschakelen van elektriciteitscentralen, noem maar op. Weet je dat nog? Ik ken het ook alleen maar van verhalen. Ik denk dat het in 78 of zo was, of ergens in de jaren 70 of 60. Ik weet niet precies de jaren, ik weet wel dat in Canada inderdaad daar problemen zijn opgetreden. En het is nog steeds gewoon niet te voorspellen wanneer dat gebeurt. Zelfs het poollicht, dat is dan de zwakke variant, dat is alleen maar prachtig op een noordelijke breedte graden. Dat kun je zelfs niet goed voorspellen. Want heel vaak is er dan een soort alarm van de overnacht, misschien wel poollicht. Maar dan blijkt het al vijf uur eerder te zijn of veel zwakker te zijn dan je dacht of op een andere plek. Dus over die zon, zo'n activiteit, en dat dat heel belangrijk is voor daar. Er zijn nog heel veel dingen over te ontdekken. En die Solar Orbiter heeft allerlei instrumenten aan boord om naar magnetisme te kijken. Daar gaan we nog mooie dingen van horen. Maar vooral, de beelden waren al heel erg mooi vorige week. Dus ik zou zeggen, vooral klik op die link. Heel goed, heel goed. Dan ga ik eens even kijken, want we gaan er eigenlijk in rap tempo door al onze mooie verhalen heen. Dat is niet zo'n probleem. Dan ga ik naar Starlink, over stralingen gesproken. Ik weet dan ook weer weinig van low-far-achtige dingen, van lage frequentie-achtige projecten. Marieke, volgens mij heb jij nog wel zijdelings vasthouden. Nou ja, je hebt bijvoorbeeld die grote nieuwe telescoop die in Zuid-Afrika en Australië gebouwd wordt. Vertel me daar zo, want daar gaat dit over. Square Kilometer Array Observatory. Komt op twee plekken, de mid-frequenties in Zuid-Afrika en de lagere frequenties. Dat zijn een beetje low-far-achtige antennen, zeg maar. Niet helemaal hetzelfde, maar... Die zijn in het westen van Australië gebouwd. En ik meende ergens gelezen te hebben dat vooral die lagere frequentie-installaties veel last hebben van die straling. Daar ga ik het over. Volgens mij heb jij daar veel meer. Nou, veel meer. Er is inderdaad een... Overgelezen. Ja, precies. Dat is het. Ik heb er ook over gelezen. En in Nederland hebben we ook zo'n lagere frequentie, toch? Low-far in Groningen. In Drenthe. Dat is het besterrend van low-far. Dat waait uit over heel Europa, maar de basis staat in Drenthe. Het idee is dan dus dat het niet eens een virtuele antenne is. Het is echt een antenne, maar alles staat zo ver uit elkaar... dat op een bepaalde manier hele lage frequenties kunnen worden opgevangen. Dat is het idee achter die low-far-achtige, die low-frequency antennes. En wat kan je daar nou mee meten? Daar kan je gewoon de eerste momenten van het zichtbare heelal mee meten. In het begin was er alleen maar big bang, toen plasma. En op een gegeven moment kon... The dawn of re-ionization. Maar die hebben ze met low-far nog nooit ontdekt. Nee, die hebben ze nog nooit ontdekt. Hoe noem je die al? Eh... Ja, de dawn of zoiets. Of nee, de epoch of re-ionization. Re-ionization. Wat eigenlijk betekent toen werden atomen gemaakt. Dus de eerste atomen werden gemaakt, licht kon nog nergens heen. Maar op een gegeven moment, toen dat gebeurde, kon op een gegeven moment licht ook zich vrij bewegen. En op dat moment licht, straling, konden wij het zien. Dus de alleroudste plaatjes die we hebben van de achtergrondstraling van de big bang... Die komen dus van, wat is het, ongeveer 300.000 jaar na de big bang. Toen was het heelal genoeg afgekoeld, zodat je het kon zien. Die antennes waar we het dus net over hebben, die proberen dat te meten. En wat blijkt nou? Eh... Vooral Starlink satellieten, die kunnen daarmee interfereren. En daar zijn regels voor. Daar zijn internationale afspraken over. Over wat wel en niet mag. En nu hebben ze dus met de installatie de testopstelling in Australië, waar je over vertelde. Wat dus de laagrequenst doet. Daar hebben ze de tests mee gedaan om te kijken, goh, hoe groot is nou de invloed van satellieten in het algemeen. Maar daar kwam al vrij snel een soort dataset uit van, hé, dat is Starlink. Daar hebben ze verderop ingezoomd. En ja, wat er nou echt aan de hand is, dat is niet helemaal duidelijk. En SpaceX werkt gewoon goed mee met de onderzoekers, om het zo maar te zeggen. Want die vinden het ook vervelend. Het lijkt erop alsof sommige elementen van die satellieten straling lekken, om het zo maar te zeggen. Dus het is niet het internet signaal waar het om gaat. Het gaat erom dat het elementjes zijn. Sommige onderdelen in die Starlink satellieten die zenden om een of andere reden op die plek, op die frequentie, een signaal uit. Dus een signaal uit. En dat is problematisch. Er wordt gekeken naar, kunnen we nou in het algemeen zo'n soort van lekkende frequenties, lekkende straling beeld maken. Ik heb de naam lang zien komen, maar ik weet niet of het even is. Het is een eigen project om te kijken of je dan dus alle datasets daarheen kan halen. Zodat je dus als het ware een soort noise reduction letterlijk kan doen. Dus in het kader daarvan hebben ze het onderzocht. Maar het is dus wel een soort serieus probleem. Het lijkt erop alsof niet alle Starlink satellieten er last van hebben. Het lijkt er ook op alsof andere satellieten er ook last van hebben. Maar omdat er zoveel Starlink satellieten zijn, ongeveer 7500 uit mijn hoofd, is het dus heel duidelijk, die piekt er ook heel erg bovenuit. Dus jij had het voor de uitzending in Marique ook nog over dat het optisch soms een probleem heeft. Ja, daar weet je ook wat van. Marco, dat is vooral volgens mij voor de grote servietelescopen die al een beetje vroeg in de avond beginnen. Dat die net naast onze ondergang echt heel veel last hebben van die Starlinks. Dus ze zien zich gewoon als het kouke beeld. Ja, niet alleen de Hubbot Space Shuttle kopen heeft daar ook problemen mee. Want die zit in een lagere baan dan die Starlinks. En die zien dus ook regelmatig die Starlinks door het beeldveld komen. Dat meen je niet. En voor een hoop toepassingen kun je dingen wegvilden, noem maar op. Maar er zijn ook typen waarnemingen waar het verstoren van zo'n waarneming echt wel een probleem kan zijn. Als er precies op dat moment dat je wilt meten, zo'n Starlink erdoorheen komt. En zeker als je op een gegeven moment ook met heel gevoelige instrumenten gaat werken. Als er gewoon een helder satelliet erdoorheen komt, dat kan echt een probleem zijn. Of meer de Rubin waarschijnlijk ook. Wat is dat? Dat is die grote nieuwe telescoop in Chile, in het noorden van Chile. Die trouwens maandag, er zijn allemaal watch parties online en ook op locaties. First light te hebben? Nou, First light heeft hij al gehad natuurlijk. Maar hij gaat de eerste beelden publiceren. Dat is de best kept secret in astronomy van de laatste maanden. Want die heeft echt nog niemand gezien. Maar het schijnt spectaculair te worden. Ze zijn er al wel, maar ze zijn nog niet gepubliceerd? Dat is een nieuwtje natuurlijk. Maar op Zonneborg in Utrecht is er een evenement. Moet je maar even op zonneborg.nl. Was hartstikke leuk. En welke datum zijn je? Maandag. Ik weet het datum. Dus aanstaande maandag, we nemen dit op 18 juni. Volgens mij rond drie uur ondertijd. Maar online is dat vast ook te volgen. Maar dit erzijde. Nee, dat is dus op 23 juni. Dat zou dat moeten zijn. Want Marco was aan het vertellen over de Hubble en de optische telescopen. Ja, in zover wat misschien nog vermeldwaardig is, is dat er binnen de IAU een speciale commissie is... die hiernaar kijkt. EU CPS, daar ben ik zelf ook onderdeel van. En die ook proberen om te kijken van ja, wat kun je hier aan doen? Proberen bijvoorbeeld om tot een soort waarschuwingscentrum te komen... waar je op zo'n vorm dan in kunt tappen... zodat je een partijtensijntje krijgt van dit object gaat door jouw beeldveld komen. En dan kun je tijdelijk je sensor misschien afsluiten. Het probleem daar een beetje bij is dat je dan heel goed moet weten waar al die satellieten zitten. En dat is nu juist een probleem aan het worden. Zeker met Starlink, die heel regelmaat manoeuvreren. Dus eigenlijk kun je dat heel moeilijk voorspellen. We zitten echt met een probleem daar, wat heel moeilijk oplossen mag zijn. En je kunt ook niet heel snel je waarnemensprogramma omgooien. Van oké, voor deze waarneming is het dus we gaan nu dit eerst doen. Zo werkt het ook niet. Nee, want de planning van dat soort waarnemingen, zeker op grote instrumenten... is dat het heel krap, heel strak. En dan maak je dus je waarneming en dan zit er op een of andere Starlinks satelliet voor? Ja. En daarom zeggen we van, het is echt een enorm probleem aan het worden. Het is echt wel een probleem, want voor een bepaalde type waarnemender. En wat jij zei van, bij Starlink vinden ze het ook vervelend. Nou, die indruk heb ik niet. Nou, wel een beetje hoor. Ze hebben geprobeerd om hun satellieten tussen de bakker te maken. Dat zet niet zo heel veel zood aan de dijk. Want ze blijven toch zelfs met mijn eenvoudige instrumentarie of muziek nog steeds. Dus ze probeerden wel wat aan te doen. En ook met de standregeling wat te doen en zo. Maar het is niet het probleem oplossen. Dat zijn een beetje cosmetische ingreepjes. Ja, voor een deel wel. De enige echte oplossing is het midden van die dingen lanceren. Dat gaat niet gebeuren. Dat lost gelijk ook een aantal heel andere problemen op die hiermee te maken hebben. Zoals het toenemende aantal re-entries en wat het doet met onze atmosfeer bijvoorbeeld. Ja, want dat schijnt ook nog eens te zijn. Ze vallen wel eens uit de lucht. Iets meer dan verwacht, dat kwam ik echt tegen. Ja, ze zijn de hele serie aan het bewust aan het omlaag laten komen op dit moment. En het probleem daarmee is, en dat is ook een vrij recent iets eigenlijk. Dat verbranden in de top van de atmosfeer brengt een heleboel metaaldeeltjes in de top van de atmosfeer. Met name aluminiumoxide. Het is ook echt meetbaar dat het aantal metaaldeeltjes in de top van de atmosfeer toeneemt. Aluminiumoxide is problematisch omdat het onder andere reageert met ozon. Dus we hebben net het gat in de ozon laatst wel afgelost en nu krijgen we een ander probleem. En daarnaast kan het ook nog metaaldeeltjes in de top van de atmosfeer weten. Die kunnen als condensatiekern voor ijsdeeltjes dienen. Wat dan de temperatuurbalans in de top van de atmosfeer weer aanpakt. Wat invloed dan hebben op klimaat. We weten eigenlijk nog heel weinig aan vanaf hoe dat nou precies kan uitpakken. Maar het is wel een reden om er wel zorgen om te maken. Ja, dat is voornamelijk in de afgelopen decennia natuurlijk heel weinig satellieten. En nu gaat het dus exponentieel. Want er zijn nog andere spelers, OneWeb en andere willen ook. Ja, de Chinezen gaan beginnen. Ja, die willen ook. En dat moet gaan groeien naar 30.000. En dan heb je dus meerdere. Dus dan zit je er op de 120.000 als het op die manier gaat gebeuren over 100.000 satellieten. Waar het eerder over duizenden of daarvoor nog over honderden ging. En dan zit er zo'n stront aan de knikker. Interessant. Ik zit even te denken of we het goed uitgetiept hebben. Volgens mij is alles erover gezegd. Starlink zegt in ieder geval dat ze mee werken aan het ding. En dat het dus gaat over eigenlijk een foutje in sommige apparatuur. Dus dat het niet gaat over iets inhérents. Zoals die optische vervuiling, maar eigenlijk wel over een soort beug in de hardware. Die ze er wel uit willen hebben. Zult zien. Het enige wat nog in me opkwam is dat Lofar... Dan kunnen ze misschien ook een probleem met een vergunning krijgen. Dat bedenk ik mij zo. Dat zou dan op een gegeven moment kunnen. Ja, er zijn dus afspraken over. Dus als ze zich niet aan houden. Je kan je voorstellen dat als ze er dus wel iets aan proberen te doen. Dat het alweer iets beter gaat. Maar dat Lofar, laag frequenties en mid-frequenties... Ook nog worden gebruikt om eventuele buitenaardse signalen op te vangen. Dus niet alleen voor achtergrondstraling en zo. Maar ook daarvoor. Dus het zou toch vervelend zijn als ET belt en wij het missen. Dus het zet het programma, zeg maar, dat er dan zo'n Starlink doorheen zit. Of een valse positiefde kan natuurlijk ook. Dat ze denken dat ze eigenlijk iets te pakken hebben. Maar iemand is gewoon aan het tiktokken via Starlink. Dat zou toch ook jammer zijn. Hartstikke goed. Marco, volgens mij had jij nog eentje van de drie. Ja, dat was eigenlijk al een beetje genoemd. De trientries en zo. We hebben het er net over. Op 5 junions leed dus even wat verwarring geweest. Vanuit Kazachstan en Kyrgyzije... Sorry, Kyrgyzije, ja. In Centraal-Azië werd rond tien uur lokale tijd daar een heel heldere vuurboggezin die fragmenteerde. In heel veel stukken en zo. En op sociale media was heel snel het verhaal. Met name gepusht door een aantal Oekranische en Russische kanalen daar. Dat het zou gaan om een mislukte Russische raketlancering. Al geen ruimtraket, maar een oorlogsraket. Dat is een intermediate range raket. Dat werd dus daar geponeerd. Dat is ook opgepikt, ook verrassend genoeg, door een aantal meer mainstream media. Zoals Newsweek onder andere die met dat verhaal kwamen. Het probleem was dat het gewoon niet waar was. In werkelijkheid was het een re-entry van een raket trap. Een Chinese raket. Een Chinese raket. Een Chinese raket boven de trap van een Jiu-Jiu 2E. Een Jiu-Jiu betekent zoiets als Vermillion Vogel. Dat ding is dus boven die delen daar heeft die zijn re-entry gehad. Maar dat is dus heel ruim misgeïnterputeerd. Behalve dat dat laat zien hoe snel disinformatie zich verspreidt. En ook door mensen die het niet kunnen doen. Dat laat ook een ander probleem zien. Hoe onderscheid je een raket trap, ruimteafval, van een raketafval. Zeker bij intermediate range en intercontinental. Dat komt ook uit de ruimte. Er zijn vaak meerdere kernkoppers of warheads die dan de koppel van de raket opbrengen. Dat is ook een probleem. Dat komt ook uit de ruimte. Het zijn vaak meerdere kernkoppers of warheads die dan de atmosfeer in komen. Dus je ziet meerdere objecten opeens aan de hemel. En hoe onderscheid je dat voor elkaar? Is dat belangrijk? Het kan belangrijk zijn op het moment dat je in een regio een gespande situatie hebt. Kijk naar wat er nu in het Midden-Oosten gebeurt waar de raketten over weer vliegen. Als dat misgeïnterputeerd wordt kan dat een hoop ellende gaan geven. Een aanval van een ander land bijvoorbeeld uitlokken. Hoe wordt deze gegranceerd? Je hebt het over de atmosfeer binnenkomen. Dus als de raketten gaan omhoog, de atmosfeer uit en komen weer naar beneden? Bij korte afstanden niet. Dat komt niet zo hoog. Maar de middellange en lange afstandsraketten gaan echt de atmosfeer uit. Die komen soms heel hoog. Tot 1200, 1800 kilometer op het hoogste punt. En pas op het laatste deel komen ze weer de atmosfeer in. Dan hebben ze inmiddels een of meer warheads losgelaten die de atmosfeer doorkomen. En her en daar inslaan. Dat is heel moeilijk te onderscheiden van een re-entry van ruimteafval. Zijn daar systemen voor? Nu al? Hoe wordt dat op dit moment gedaan? De meeste raketlanseringen worden gezien vanuit de ruimte met speciale satellieten die daarvoor zijn. In ieder geval Amerika die dit soort satellieten heeft. Vaak wel wat wel en niet wat is. Je kunt het ook zien omdat ze onder een duidelijk andere hoek binnenkomen dan de ruimteafval. Maar je moet je juist zorgen maken om situaties waar landen, denk ik een land als Noord-Korea, die niet echt een goed systeem hebben om dat goed zelf waar te nemen, dat misinterpreteren en dat een hoop ellende gaat geven. En het ging dus om een Chinese re-entry. Weet je daar toch iets van wat dat voor iets was? Ja, dat was van een lansering twee weken eerder, op 17 mei. Instand is een nieuw type Chinese raket die onder andere methaan als brandstof gebruikt. Dat heeft zes satellieten in de baan op de aarde gebracht. Twee weken later is het ding dus omlaag gekomen. Ik heb daar zelf ook nog wat aan zitten modelleren. Toevallig gewijs komt ons model ook heel dicht bij die plek uit. Hoeveel hoor, zal ik als eerste weer geven. Wat ik meenemer Urbeig ook nog zag als het gaat om disinformatie. Disinformatie van kunstmatige intelligentie. Het is de tweede keer in korte tijd dat een re-entry compleet misgeïnterpreteerd wordt door kunstmatige intelligentie. Grok, de AI van meneer Elon, gaf hier bijvoorbeeld aan dat het geen re-entry kan zijn. Dat moet een Russische raket zijn. Want er was geen re-entry verwacht, wat onzin is. Want deze re-entry werd al twee dagen van tevoren aangekondigd door verschillende bronnen. Je ziet dat met dit soort situaties kunstmatige intelligentie ook helemaal geen betrouwbare informatiebron is. Dus het is niet zo dat het probleem opeens heel groot is, dat er meer re-entries zijn. Maar het is meer datende situatie in de wereld en AI-interpretaties. Er zijn wel meer re-entries, beduidend meer dan vroeger. Maar niet dan drie jaar geleden of zo? Nou wel. Hoe vond het dan? Onder andere oninvloed van Starlink. Het is echt exponentieel aan het toenemen. Er zijn gewoon veel meer lanceringen. Er is ook natuurlijk in Amerika onder andere een nieuwe wetgeving die eigenlijk satellietoperaties verplicht om... als een satelliet aan het eind van zijn leven is die weer terug laat keren. Dus het aantal re-entries is echt exponentieel aan het toenemen in vrij korte tijd. En dit zijn van die problemen die er dan weer een beetje bij komen. Wat betreft je AI-stelling, daar wil ik dan nog wel een kanthekking naar plaatsen. Omdat Croc natuurlijk gebaseerd is op wat er op X en Twitter gebeurt. Dus als er op X en Twitter de hele tijd... Deze informatie rondgaat. Het wordt een echo-put. Dan wordt het een echo-put. En dan zegt er zin in dat Croc zegt dat dit niet kan omdat ergens een paar mensen dat op die manier zo stellig hebben gezegd. Er toch heel veel mensen vertrouwen erop. En dat is het griezelige hiervan. Tuurlijk. Maar het is blijft natuurlijk gewoon een taalmodel. Ja, garbage in is garbage uit, zoals ze zeggen. Je moduleert het dus ook zelf. Dat kunnen de mensen thuis bij wijspreken doen. Ja, zeer zeker. Want de software die wij gebruiken is open source. En welke software is dat? Dat is Tudat. Dat is ontwikkeld bij ons op de Universiteit Delft. En dat is een heel breed, astrodynamisch software. Waarmee je bijvoorbeeld ook de banen van manen rond Saturnus kan onderzoeken en simuleren. Plantwiede banen kunt doen en zo. Maar die kan dit soort dingen ook. En ik heb met een collega samen recent... Ik heb het volgens mij in een vorige uitzending gehad over die Venus-zonde die in de hele sfeer terecht komt. Eigenlijk in die context hebben wij een echte re-entry-model gemaakt in die software. En die gebruik kunnen. En die is open source, die is voor iedereen beschikbaar. Dus heb je wel toegang tot banen nodig. Maar baantregevens nodig. Maar in principe kun je daar zelf aan rekenen met een atmosfeermodel wat in de model zit. En waar moet die data vandaan komen dan? Want als het over zo'n Chinese re-entry gaat, waar hou je die data dan vandaan? De baandaten haal ik zelf gewoon direct bij de Amerikanen, bij de Amerikaanse tracking-netwerk. Er zijn ook wat meer publieke bronnen daarvoor zoals Silistrack. En verder moet je zorgen dat je... En dat kwam ook net aan boord. Je gegevens over ruimteweer, dus de activiteit van de zon en de invloed die dat heeft op de atmosfeer. Die moet je ook goed up to date houden. En er zijn verschillende bronnen waar je gewoon dagelijks een update krijgt van het huidige ruimteweer en de verwachte ruimteweer. En dat is ook een onderdeel van de input in het model om de toestand van de atmosfeer te kunnen voorspellen. Ah ja, en als ik het dus goed begrijp, want mijn beeld van de Chinese ruimtevaart is altijd dat die heel in het geniep is. Om het zo maar te zeggen. Of in ieder geval weinig over gepubliceerd wordt, laat ik zo zeggen. Dat zijn dus de Amerikanen die dan heel goed eigenlijk alles tracken. En daarmee kan dan de rest van de wereld er toch een beeld krijgen wat er ook eventueel vanuit China komt. Ja, op dit moment is het Amerikaanse tracking network de enige die dit soort data in ieder geval groot en deels, dan zouden we dus ook een categorie onder de pet publiek maken. Ik verwacht wel dat in de toekomst nog wat andere organisaties daar ook mee gaan beginnen. Onder andere EU SST wordt, weet ik, gepraat hierover. Maar op dit moment is dat eigenlijk de enige bron van dit soort gegevens die we hebben. Dat is de Amerikaanse military tracking network. Ja, en dus ook niet een Europese tracking network? Nee, dat bestaat wel. Maar op dit moment maakt je wel voor bepaalde partijen, als dat lid opereert en zo maakt. En overheden maken die informatie wel beschikbaar. Maar niet echt aan het grote publiek. Interessant, ik heb een hoop geleerd. Volgens mij zijn wij door onze nieuwtjes heen of niet? Dat is leuk, Marco. Ja, dankjewel. Het is gewoon interessant, want we hebben daardoor een wat korter aflevering dan normaal. Ik denk omdat we gewoon, we zijn er rap doorheen gegaan. Veel onderwerpen hadden overlap, dus ik denk dat daarom het gewoon goed ging. En bovendien is er ook een compliment aan Marco, die is blijkbaar kort en krachtig. Dus dat is voor een eerste keer hartstikke leuk. Nu heb je toch volgepraat, denk ik zo ongeveer? Nou, een beetje. Ja, we zitten op 50 minuten en ik denk dat... Als ik kan er wel wat voor zin in hoor. Nee, heel vaak merk ik wel dat er aan het eind van een uitzending nog een paar dingen omhoog komen die bekend zijn. Ik heb bijvoorbeeld nog even gezorgd van is er al iets bekend over een nieuwe NASA-baas? Nee, dat is wachten op het Witte Huis. Dus daar is het wachten op en al andere dingen die hebben we gewoon gehad. Dan rest mij niets. Marieke Baan, Marco Langbroek, dankjewel voor de eerste keer. Mijn naam was Thijs Roes en luisteraars, dankjewel voor het luisteren. Tot de volgende keer.