NASA in zwaar weer, Starship 9 redt het niet en Strauss onderweg naar Voyager

Dit is een BNR Podcast. Welkom allemaal bij Space Cowboys nummer 174. Ja, 174, it is. En we nemen vandaag met Luc van den Abeelen. Welkom, Luc. En met het officiële opperhoofd der Space Cowboys, André Kuipers. Officieus, open. Ik wil je ook wel officieel maken. André Kuipers. Voor de derde keer, heerlijk. Zeker, welkom. En mijn naam is Michel van Baal. En we hebben er heel veel te bespreken vandaag. We kwamen al, meestal doen we dit vrij spontaan. Je dacht, hier moeten we even over nadenken. Want er is heel veel gebeurd. We moeten het zeker even over nadenken. Niet voor het eerst in deze podcast. Maar we hebben er toch wel weer wat over te zeggen. Over Starship. Je had een update over de opvolging van ISS. Daar gaan we het allemaal over hebben. Maar allereerst maar de vraag, heb je ook nog iets luxe meegenomen? Kijk, eens even naar Luc. Nou, bij uitzonderingen. Er zit er inderdaad ook nog een leuk onderwerp tussen. China heeft een nieuw ruimteschip gelanceerd. Dat moet een verre asteroeide bestuderen. En ook samples naar huis brengen. Nou, we zijn benieuwd of dat gaat lukken. En André, je hebt mij beloofd, je gaat zingen. Ja. Dat is een heel leuk ruimteschip. Daar hebben we het straks ook nog even over. En ik wilde zelf, als we er aan toekomen, nog even hebben over de landing morgen op de maan. Want we gaan morgen, oftewel als een not earlier than zoals dat dan altijd heet, op de maan landen. En dan is dat tot nu toe weer de vraag, gaat dat goed? Dat straks, laten we beginnen bij NASA. Je hebt er al wat eerder over gehad, en we kunnen hier op zoveel verschillen meer over praten, de budget cuts bij NASA. Dat is een derde van het totale budget, of een derde van de mens, en een kwart van het budget, maar bij science de helft. En het begint heel langzaam uit te crystalliseren waar de pijn gaat zitten. Het volgende op het skinny verhaal van Ingelloos. Ja, het skinny budget verhaal. Maar nu is het ook duidelijk welke van de lopende missies, of de enkomende missies, waar een streep door gaat, en dat zijn als ik goed had 40. Dat doet best wel. We gaan er niet al over 40 bespreken, maar er zijn wel een paar waar we even bij best stil moeten staan. Ik zou bijna zeggen wie willen beginnen met deze klaar zang. Ik wou eigenlijk wel iets nuanceren ten opzichte van een van de vorige uitzendingen. Toen werd er inderdaad door ons de indruk gewekt dat ISS ook afgeknepen zou worden vanwege dat budget, minder bij mensen vluchten, crew reduction. Maar kennelijk zat dat al in de pijnplein. Dat is eigenlijk al een jaar lang een beetje het probleem bij het management. Dus met andere woorden, het geld is er eigenlijk nu al niet meer om op de voet verder te gaan omdat we de laatste jaren gewend zijn met iedere keer afwisselingen van bemanningen, toevoegen van vracht door onbemenste schepen. Dus dat was het al, kom er een keer wel. Eigenlijk wel, blijkt nu pas. Dat vind ik dan ook wel opvallend dat het eigenlijk nu in het kielzog van die grote bezuiniging op NASA in de volle breedte dit detail ineens naar buiten komt. Ik zag inderdaad een aantal van die mooie kaartjes waarin ze gewoon al die dingen in een soort spiraal hebben gezet en al dan niet in kruis zaten door of niet. En dan zag je bij ISS, zag je inderdaad, niet zo heel veel gebeuren. Maar dat was dus al gebeurd. Ja precies, dus in ieder geval geen zeven man meer aan boord, maar dat worden er zes. Elke twee jaar één beman de missie, minder vrachtschepen. Hij heeft natuurlijk ook gelijk weer gevolgen voor projecten die sowieso moeilijk hadden als de Dream Chaser vliegtuigje eigenlijk ontwikkeld als vrachtvaartuig naar ISS. Hij heeft zijn eigen problemen, hij heeft nog steeds niet gevlogen. Hopelijk gaat dat dit jaar nog gebeuren, maar dan zitten er misschien drie operationele vluchten voor dat toestel in. Dat is natuurlijk ook hartstikke zonde. We hebben nog niet eens over Starliner. Misschien moeten we het daar ook helemaal niet over hebben. Daar gaan we het straks nog even los over hebben inderdaad. Daar komen we nog op terug. Vorige keer hebben we ook wel in de vooruitzending behandeld wat zo'n impact dan heeft op hele grote dingen zoals Rosalind, Franklin en de rover die je nog aankomt die je ESA maakt maar naast haar nodig heeft. Dat hebben we het wel over gehad. Nu komen we ook voor kleinere missies boven. Ik kijk van de andere, welke file viel je daarbij op dat je denkt oh jee. Nou, een paar dingen die ik vreemd vond. Missies die heel succesvol zijn om daar gewoon mee te stoppen. We hebben Juno, New Horizons. Juno is Jupiter. New Horizons is voorbij ooit bij Pluto geweest. En die begeeft ontzettend veel interessante data en het is gewoon zonde om dat te stoppen. En eentje viel me er dan op van Osiris Apex. Dat is zeg maar de redirection van Osiris Rex. Die heeft schitterend werk geleverd. En die gaat ook niet door. Dan denk je ja goed wat gaat die nog doen naar Astroïde. Ja maar welke? Hij is op weg naar Apoopis. Dat is de Egyptische god voor de chaos. Goed gekozen. Dat lijkt me goed gekozen. Want het is namelijk degene die op vrijdag de 13e april 29 vlak langs de aarde schier. Bijna 400 meter. Gaat nog niet raken gelukkig. Maar het is natuurlijk heel interessant om juist te onderzoeken. Van wat komt eraan en wat gaat die baan betekenen. Dat vind ik dan jammer. Ik bedoel het is zelfs een potentieel interessante missie voor de veiligheid van ons hele planeet. En dat is dan iets dat ik denk van nou dat is nou heel boeiend om vast te houden. Dat is wel een afhouding. Weet je wat dat zie je inderdaad. Dat is in het systeem. Het zijn een aantal missies die al best lang draaien. Ik kwam misje uit 1999 tegen die ik al lang vergeten was zeg maar. Op een gegeven moment kan je nog voorstellen. Maar dat kost natuurlijk ook relatief weinig om die dingen in de lucht te houden. Want ze zijn er al. Ze doen het. En daar dan een streep. Dat vind ik ook wel het echt nare daarvan. Als je er een streep door zet en je deactiveert die dingen. Je krijgt het daarna natuurlijk nooit meer op gang. Die teams worden ontbonden. Die kennis is weg. Dus als je over een jaar zegt van nou weet je wat een dom besluit is. Dat is heel moeilijk. In tegenstelling tot al die nieuwe missies. Die kun je herstarten. Als ze nog in de ontwikkelingkwas zitten. Ik denk dan ook waarom doen ze dat? Is dat gewoon personeelskosten? Je hebt mensen nodig om die data te verzamelen enzovoort. Want we hebben het nu over missies die niet doorgaan. Maar er worden iets van 6000 mensen gaan slagen. Die ben je ook kwijt. Dat is inderdaad wat Michel net zegt. Het is het lange termijn effect. Wat zo ongelooflijk jammer is. Als dit inderdaad allemaal een beslag gaat krijgen. Je knipt gewoon een kwart uit die organisatie weg. Dan duurt het decennia voordat er weer meer budget zou komen. Dat je op het oude niveau zit. Inderdaad mensen zijn ook niet gek. Die gaan niet zitten wachten. Die kiezen andere carrières. Dus ja, er sijpelt heel erg snel know-how weg. Het is niet voor niks dat af en toe ingenieurs... in het Smithsonian Institute vroegen of ze hun exponenten uit elkaar... zouden groeven. Want we weten niet precies hoe het in elkaar zit. Dus het kan zo snel gaan. Er is trouwens wel een paar dingen die de dans ontspringen. Dat is op zich ook nog wel weer aardig. Voyager heb ik niet gezien. Daar kon je volgens mij niks mee kwijt. Maar Voyager niet. Daar durven ze dan toch niet aan. En Hubble ook niet. Dat vind ik ergens ook wel weer opmerkelijk. Dat die de dans dus ook nog kan ontspringen. Voor Nancy Crace-Roman. Dat ze even wat galfheert. Maar die is al bijna af. Dat is ook zo onbegrijpelijk. Het grote geld is al uitgegeven. Daarvan weet je ook... Dat is dan waarschijnlijk vertraging. Maar dat kan je dan weer terugdraaien. Maar als je Juno uitzet... Dan weg is weg. Ja, dat is gewoon weg. U met trouwens nog iets anders op. We hebben het al over... Rose Franklin... Ik kan niet zo goed weten hoe het ook weer heet. Rosalind. We hebben het de vorige uitzending al over gehad. Maar dat ze ook twee Albertus gaan uitzetten. Dat is Mars Odyssey. Die is ook al 20 jaar rond Mars. Dat is wel een tijd. En die andere was Maven. Die is ook uitgaat. Die is minder oud. Maar dat hadden we net in de voorkant al over. Dat zijn ook datarelayers. Dat lijkt me best wel dom. Data van al die rovers op het vlak. Ik weet niet dat dit allemaal via Maven gaat. Maar het is wel een communicatiemiddel. Dat weet ik ook niet. Je hebt ook nog MRO. Mars Recallis, een orbiter. Weet je dat die dat doet voor perserverance? Hoe heet het? Dat is nog één operationeel, toch? Ingenuity? Toch? Ik weet het niet. Er zijn volgens mij nog twee operationeel. Het kan best zijn dat MRO dat doet. Maar als die stuk gaat... Ze hebben wel eens een situatie gehad dat ze die drie... alle drie achter Mars hebben gemanouvereerd vanwege een zonestorm. Het is niet gezegd dat dat ding het volgende week nog doet. Dan zet je je back-ups uit. Dan denk je, ja... Ik snap dat niet. Maar ik denk dat we het niet eens moeten willen snappen. Nee, nee. Eentje die mij opviel was een project... dat voor een tweede keer de mist ingaat. Nucleaire aandrijving. Draco heette het project volgens mij. Daar waren ze net weer begonnen om aan de gang te gaan... met nucleaire voortsturing. Dat is heel interessant voor de verre bestemmingen in het zonestelsel. En potentieel zelfs daarbuiten. Redenering daarachter van, ja, het is niet voor de korte termijn. Dus niet interessant, dus stoppen we ermee. Ook daar, je hebt net een team opgebouwd... wat een jaar of vijf serieus in de gang is. En dat versplint dat weer. Dan kan je 20 jaar wachten op de volgende rond. Die korte termijn... Het idee is natuurlijk gewoon... America first. We moeten eerst op Mars staan. Dus al dat geld moet daarheen. Want dit is allemaal budgetcuts. Maar er gaat heel veel geld naar de commercial Moon to Mars project. Het gaat bijna een miljard heen. En we hebben voor humans to Mars. Dus daar gaat het allemaal om. Alles wat niet prestige is van de Verenigde Staten... Ja, dat wordt... Er wordt zelfs gesproken over het sluiten van... het Cordar Space Center bijvoorbeeld. Dat zijn wel heftige dingen. En daarnaast... communicatie vanuit NASA. Dat moet ook teruggeschroefd worden. Het liefst gewoon door één center worden geregeld. Dan heb ik zoiets van, jeetje, als je het nou juist hebt... over prestige en stimuleren... dan moet je er goed over kunnen vertellen. Nou, dat proberen wij hier ook te doen. Nou kan ik uit ervaring zeggen dat er altijd wordt geroepen... dat ze gaan bezuinig op communicatie en dat de praktijk nooit lukt. Nee, oké, maar het is nou goed... Kijk, het begint bij mij... Ja, het begint wel een plaatje duidelijk te worden... waar ik niet zo ontzettend opgetogen van raak. Trump-regering, wetenschap, dat is allemaal... de sleugen zijn niet interessant en daar moeten ze niet aan meedoen... en dat is allemaal onzin. Maar wel mensen naar Mars en de Maan sturen. Maar wat gaan ze daar dan doen? Gaan ze daar dan koffie drinken? Daar zijn er meerdere eer en glorie van. Ja, dan wordt het letterlijk weer een herhaling van Apollo... van nou, de vlag staat er... en dan moeten we inderdaad opnieuw... maar we zien van oké, als dat dan twee keer gebeurd is... blijft dat dan op budgetiekant opgaan. Dus skepticus in mij zeggen dan, weet je, dat was altijd al. En dat heeft natuurlijk ook allerlei effecten... niet alleen op het laarste personeel... maar natuurlijk ook op alles wat met ESA gebeurt. Ja, zeker. Daar is over gesproken eerder natuurlijk. Maar wat me ook opviel, dat geldt... voor dat commercial Moon to Mars-infrastructie gaat... dat gaat bijvoorbeeld ook naar Relays Satellites, LUNAR. En ik dacht dat ESA dat ging doen. Dat is dat New Arrive, wat heet het? Orijonele namen hadden ze ervoor, inderdaad. ESA zou die navigatie- en communicatiestatelliten... rond de maanden gaan bouwen. Ik ben echt benieuwd hoe ESA gaat reageren op al deze ontwikkelingen. Alleen, maar er was volgens mij daar ook nog wel het idee... van moeten we daar niet in langsbaan een soort commercialisering... in proberen te krijgen. Dat je dat als dienstverlening gaat leveren aan overheidspartijen... dan denk ik, maar dat stond nog steeds in het businessmodel. Oké, jij wil gaan... op dit moment best veel landers na die maand... dus over twee dagen of morgen land er weer een... ik kan me best voorstellen dat dat intussen aantrekkelijk wordt. Ik hang daar gewoon een commercieel gegrond netwerk... en dan mag je er gebruik van maken. En als je daar dan ook naar een ruzie over gaat maken... wie dat mag doen, dan weet ik niet of dat de goede weg is. Nou ja, in ieder geval, ik heb wel begrepen... dat niet iedereen hier blij mee is. De rubrikaynen zijn verschillende, maar ook de industrie zelf natuurlijk. Ja, dat is een behoorlijke adellating. Als het naar het congres gaat, naar het parlement in Amerika... gaat altijd weer een arbeidsmarktcomponent aan. Dat die senatoren in het naad gaan kijken, ja prima... ik ben zuinig, maar niet mijn staat. Dus je kunt wat mee opzetten. Dus de Maryland, die korte sterren natuurlijk. Daar krijg je natuurlijk ook weer een correctie door... waardoor de soep waarschijnlijk niet zo heet gegeten wordt. Maar dat gaat dan met name over dit soort dingen. Dat betekent in de praktijk dat projecten die al extended zijn... die voorbij hun oorspronkelijke levensduur zijn... New Horizons, die zijn de zaak. Daar lom je het niemand voor. Ik zag in allerlei reacties onder die artikelen... ook wat jij gaat natuurlijk complot denken krijgen. Of het gewoon kinderachtig is. De Democratische Staten pesten. Want er zijn immobilare Space Force. Die gaan naar Alabama, dat is een Trumpstaat. De FBI en Goddard gaan uit Maryland weg. Dus er kan een hele rijtje... misschien zitten zoiets primitiefs achter. Nou ja, daarmee komen we dan bij een volgend item. De beoogde nieuwe directeur van NASA. Wacht even, want ik wilde nog... Ja, ga maar heen, zeker. Maar ik wilde het nog iets anders doen. Ik heb specifiek naar aardappsfabriek te kijken. Want we hebben het nu heel vaak in deze discussie over... de sexy science. Maar de veel belangrijke... Ik moet er geen onschatting maken. Net zo'n belangrijke aardappsfabrieksatellieten... die hebben van die langlopende satellieten... die al heel lang draaien, Aqua, Terra... dingen die niet heel bekend zijn, maar wel heel nuttig. Ze doen continu waarnemingen... op dezelfde manier rekenen. Van de aarde, dikke streep er doorheen. Er zijn twee die dat overleven. Dat zijn internationale samenwerkingen. Dus die kunnen ze niet makkelijk killen. Maar eigenlijk gaat alles wat extended was... en dat heb je al heel snel bij die dingen... dan is alles gewoon onderhamig. En alles in de toekomst, dus wat nog in ontwikkeling is... alles gaat eraf. Behalve de enige waar geen kruis doorheen staat, is Grace. Maar ook omdat dat een DLN-NASA-samenwerking is. Dat is een aardappsfabrieksatelliet... die werkt op basis van het gravitatieveld. Dan kijk je naar biomass, meldend ijs... door hele minimale veranderingen in het gravitatieveld. En dat is best wel een heel lange looppunt. Want er zit er nu een Grace F.O. die is nu operationeel nog... ik weet het niet uit mijn hoofd, maar de enige in de lijst... in ontwikkeling waar geen streep door staat, is Grace C. Dus dat is een opvolgendaar. Dus die overleeft het, maar van de rest zal het weg. En dat is de facto gewoon een Europese Unimissie. Maar dit vind ik ook wel schokkend. Nou ja, ik heb dan gewoon bange vermoedens... dat dit heel hoog misschien wel van Trump zelf komt. En dat hij het inderdaad gewoon echt niet snapt. Hij had het ook over dat het zo'n schandaal was... dat er miljoenen was uitgegeven om transgender mice te ontwikkelen. En dat is een schande. En dat is een schande. En dan is het ook aan het vermoeden dat er een schandaal is... om het zo'n schandaal van een verschil in te maken... dat het een schandaal is om het zo'n schandaal van een transgender mice te ontwikkelen. Dat gaat echt over iets anders. En hier denkt hij misschien van oh ja, weer satellieten... dat is klimaat, dat is wetenschap, dus niet interessant. Maar het is potdikke het lijfsbehoud van een aantal staten... die ieder seizoen weer de piluut zijn met overstroomingen, orkanen. Dat is het cynische aantal staten. Dat is interessant. In mijn eigen oorspronkelijke gebied, microgravity research... de biologische en fysicial science is twee derde gekort. Dat is nog meer dan het onderscheid. Dus ja, het is dramatisch. Onderst... breng ik me dat nog wel voor dat we naar Isaac Men gaan bij een ander punt. Dat is dat er... een berichtje was in de Nationalset, dat er in de wetenschappelijke wereld... niet alleen dat die satellieten eruit gaan, maar ook dat die databestanden... gewoon offline worden gehaald. Terwijl bestanden zijn die openstaan voor de wetenschap. Je kunt er als wetenschapper gewoon bij. En dat er op dit moment door wetenschappelijke instituten... heel hard wordt gewerkt om veilig te stellen... dat die data niet gewoon verdwijnt. Want dan kun je jarenlang rekenen... dat de eerste slachtoffers dan dingen zijn die in de gender... en diversity-hoek zitten. Weet je, wetenschappelijke onderzoek naar bepaalde gebieden in Amerika... ongezonder zijn om te leven. Er zit ook allemaal satellietwaarnemingen achter. Dat soort data-beheers waren de eerste. Maar je ziet nu dat klimaatonderzoek, dat staat onder druk. En dat er dus wetenschappers zijn die binnen hun universiteit zeggen... ik heb nu twee pentabite of weight dat nodig, want ik moet een bestand kwijt. En dat daar nu een race aan gaande is... om de boel te downloaden voordat het op orde gaat. Blijft het publiceren op papier, mensen? Nou ja, maar dat is bij data. En die data is belangrijk, want die wordt gebruikt voor het toetsen van modellen. Dus je hebt de klimaatmodellen en dergelijke... en daar wil je heel veel van dit soort langjarige data-rekeningen in zetten... om te kijken of je model klopt. Dus als je dat weghaalt, dan haal je eigenlijk het fundament... om de klimaatonderzoek weg. En als je zo doelbewust is en waarom dan, daar wil ik niet eens over nadenken... maar ik vind het wel heel erg dat dat gebeurt. Ja, dan tas je echt de basis van wetenschap aan. Maar goed, eigenlijk is het ook wel weer hardverwarmend... dat de wetenschap dan ook wel zoiets is... not on my watch, weet je, dat dat in die handel... dus dat daar wel heel hard... en waarschijnlijk een grote deel stilletjes aan wordt gewerkt... om te zorgen dat dat niet zo blijft. Maar goed. Die wetenschap heeft misschien ook Isaac Man wel de das om gedaan. Nu je het over Isaac Man hebt, je mag. Zaterdag werd het natuurlijk bekend dat hij niet meer kan... na zes maanden, bijna helemaal goed gekuurd, iedereen was blij... hij moest alleen gestemd worden. Dus met andere woorden, hij was gewoon nieuw en minister-reter... en vervolgens wordt hij dan teruggetrokken. Door Trump. Dat is natuurlijk wel vreemd, dan ga je denken wat zit er achter. Het zijn allemaal theorieën. Hij zou niet loyaal genoeg zijn, maar dat hadden ze zes maanden geleden... ook al kunnen weten, dat hij ook donneert aan Democrats. Onder andere Mark Kelly, astronaut, dat heeft hij ook ge domineerd. Ja, die is natuurlijk veel anti-Trump. Maar hij heeft ook op een gegeven moment gezegd... dat een cut of nearly 50 procent is not optimal. Dan ben je dus niet loyaal. Ik denk dat dat het probleem is. Je moet hem gewoon klakkeloos volgen en als je dat niet doet... dan leg je eruit. Natuurlijk was hij ook geleerd aan Musk. Wat daar nou precies speelt, dat is een grote vraag. Er is dus ook iets ontstaan dat niet lekker loopt. Musk is nu heel kritisch ineens op Trump. Vooral wat zijn budgetten betreft. Het komt bij mij heel kinderlijk uit. Het verhaal wat ik las was dat er een sonator is geweest... die van begin af aan niks van Musk moest hebben. En ook niet van Doki. En dat hij dus gewoon een eenmanscampagne richting Trump is begonnen. Van ja, nee, maar Musk is niks. Dus ook alle vriendjes van Musk. Dus hij is gewoon een soort eenmanscampagne richting Trump is begonnen. Dus hij is gewoon een soort eenmanscampagne richting Trump is begonnen. Maar Musk is niks. Dus ook alle vriendjes van Musk is niks. En goed, met het waanzinnige intellect van de president... is hij natuurlijk dan heel snel tot die conclusie gekomen... dat hij hem dat maar moest volgen. Wat je wel vaak hoort bij rondom Trumpen. Ik lees ook de krant alleen maar. Maar dat het vaak de laatste die hem gesproken heeft over invloed heeft. En ik kan me wel voorstellen dat nu Musk een beetje uit beeld is... dat hij meer, zeg maar, continu als ware spreekt. Dat dit soort invloeden, twijfels, zaaien, weg maar... dan veel meer impact hebben. De woordvoerster zei nog, het moet een complete alignment zijn met Trumps plannen. Het is gewoon, je moet hem echt, wat ik al zei, klaggeloos volgen. Doe je dat niet, dan val je een ongenade. Dat is griezelig. Dat is griezelig van Thaisa. Wie is het nu eigenlijk? Wie doet het in de praktijk? Ja, er is een deputy die dit al die tijd overneemt. Maar die staat niet echt op zijn lijst om het te worden. Want dat is de volgende vraag. Ik zat meteen aan Brüidenstein te denken. Dat was natuurlijk de vorige. Naam heb ik ook lang zien komen. Maar ook mensen uit de militaire hoek. Ja, op zee van mij was Matthew Anderson... die is dan de deputy gekozen. Misschien schrijven ze hier een stukje naar voren. Ik kan in dit verband ook zeggen, en misschien gewoon beter... dat het even niemand is, bij wijze van spreken. Zodat nummer twee in relatief anonimiteit... zoveel mogelijk schadebeperking kan doen. Over het uitzondering reageren ze heel netjes. Zeker. Die bleef het allemaal volgen en steunen. Ja, inderdaad. En was dankbaar voor de ervaring. Dat vond ik ook echt klasse. Ik ben misschien tussenstiekem best wel blij dat hij het gelooft. Anders moet je het verantwoordelijk gaan dragen... voor dit totale bloedbad dat we net hebben gezien. Ja, dat zit ook. Nasa, zoals wij dat decennia lang kenden... dat behoort tot de volledige tijd. Vlaas zei dat dit budget, gecorrigeerd voor inflatie... het laagste is sinds 1961. Dat kom ik ook tegen. Dus het is een oorlogsverlijf, right? Een oorlogsverlijf, ja. Ik heb wel een oorlogsverlijf, maar ik heb ook een oorlogsverlijf. Ik heb een oorlogsverlijf. Een oorlogsverlijf van China. Ik denk dat ze zichzelf ontzettend in de vinger snijden. Dat doet Trump op zó ongelofelijk veel gebieden. Deze gaat me wel extra aan het hart. Zullen we hem hierbij afronden... op 27 mei. Opmerkelijke natuurlijk dat de booster voor het eerste eindje was die al een keer had gevlogen. Die had in januari een missie gedaan en werd netjes door de chopsticks in de lasseertoren opgevangen. Eén van de motoren, nummer 314, heeft zelfs voor de derde keer aan boord van deze booster gevlogen. Dat was ook meteen de laatste keer. Nou goed, laten we eerst eventjes Starship zelf doen. De vorige twee vluchten gingen natuurlijk grandioos mis, kort na het losmaken van de draageket. Een boel ging tuimelen, explosies van motoren. Reentry was niet eens, tenminste niet in één stuk meer deel van het scenario. Ook niet op de plek waar het bedoeld was? Nou, inderdaad een paar Caribische eilanden kregen een prachtig vuurwerk aan de hemel, maar dat was net niet de bedoeling. Die problemen zouden zijn opgelost. Het ging daar vooral over... Ja, even nog, dat was 8 en bij 7 hadden ze eigenlijk hetzelfde probleem. Ze hebben een variant van. Ja precies. Allemaal terug te leiden op de nieuwe iteratie van Starship, dit is Block 2, waarin het een en ander veranderd is aan hoe de brandstofleidingen door die raket lopen. Als ik het goed begrepen heb, zijn vooral enkele leidingen verlengd. Mensen die in ouderen huizen wonen, die kennen het effect wel als in de keuken ineens een kraan die volop stroomdicht draaien, dan hoor je door het hele huis die leidingen rammelen doordat de boel daar in eindstads stilstand komt. Iets vergelijkbaars gebeurt ook in de modernste raketten, dus het lijkt erop dat inderdaad in de eerste vluchtig van de boel inter en uit elkaar geschud is. Nou, daar zijn verstevigingen aangebracht, leidingen lopen nu anders, dat lijkt onder controle te zijn. Maar inderdaad aan het eind van het hele verhaal op 27 mei zei een spokesperson van SpaceX, we hebben een nieuwe variant ontdekt waarop het fout kan gaan. Dit keer, kort nadat het schip van de booster was losgemaakt en netjes de zes motoren aangingen, zijn er lekken ontstaan in een aantal brandstoftanks die vooral de standregelingsmotoren voeden. Dat betekent dus dat je inderdaad de stand van je schip niet onder controle kan houden, waardoor een hoop dingen niet door konden gaan. Zoals ook al op de vorige missie was het de bedoeling dat er een paar Starlink dummies, mokkups van satellieten, over boord zouden worden gezet. Dat ging, denk ik, om twee redenen niet door. Ten eerste tuinelde het schip, dan krijg je ook met andere krachten, maar dan wil je dat niet eens meer. Maar daarnaast ging ook de deur niet volledig open. Dat is ook wel eens een keertje misgegaan. Sinds dat voorkwam is ook wel het ontwerp van die deur veranderd, maar dat lukte nu ook niet. En ook het vuren van een van de Raptor Engines ging niet door. Dat zou een repetitie zijn om inderdaad de stuurstoot te oefenen die je nodig hebt als je eenmaal orbitaal vliegt om de reentry in te kunnen zetten. Daarnaast, voor dezelfde keer dus de grote test van het hitteschild, wat echt een van de van de van de key ontwerpen is in Starship, kon weer niet doorgaan. Er waren weer allerlei... Dat is wel leuke dingen wat ik plan las. Dat is zelf leuk. Dat ze ook iets zelfs actief gekoelde stukjes hadden. Ja inderdaad, er waren iets van 12 varianten op die tegels inderdaad. Ook de term die we nog uit de shuttle tijdperken kennen, de gap fillers, de stukjes fills die tussen de tegels zitten. Ook daar waren diverse ontwerpen van aan boord. Ja, kon dus alweer niet doorgaan en de boel eindigde opnieuw met grote brokken smeltend Starship in de hemel. Wat je dan wel moet zeggen, SpaceX doet het nog steeds in alle openheid. De beelden van het verbrandende schip kon je rechtstreeks volgen. Vrij moeilijk te verbergen trouwens. Dat wel, maar ja goed, ze doen het toch. Met de presentatie eromheen en alles. Ze hebben natuurlijk de reputatie gewoon van, laten we maar ontploffen, dan leren we van. Hoe lang hou je dat vol als het blijft? Het was inderdaad zo en daar zijn ze heel ver mee gekomen. Een child approach. Ja, maar je hebt nu in tussen toch ergens wel een beetje het gevoel dat ze op een doodspoor zitten. Ja, dat er ergens een soort geluidsbarrière zit. Er zijn nog drie exemplaren van blok 2 Starship, daarna moet blok 3 komen. Daar hoopt Elon Musk snel doorheen te gaan. Hij zegt van elke drie tot vier weken volgende lancering. Dus ja, dan zouden we eigenlijk in de tweede helft van dit jaar met blok 3 moeten kunnen gaan vliegen. Ik begin inmiddels toch wel een enorm hard hoofd te krijgen in dat Starship eigenlijk überhaupt ooit op de maand gaat. En heeft iemand een inzicht in het budget? Hoe diep zijn de zakken? Ik denk, nee, volgens mij niet. Maar aan de andere kant is Falcon 9 natuurlijk wel echt gewoon een moneymaker. Alhoewel die natuurlijk vooral Starlings lanceert. De vijfde, binnenkort. Of wat is het vandaag, geloof ik? Vijfde Starling. Maar goed, ook heel veel andere dingen. Dus in die zin hebben ze wel een cash flow. Maar goede vraag. En dat geeft mij een boord dat het natuurlijk wel een dingetje. Maar dat is natuurlijk de diepere zorg ook. We hebben het in de eerdere aflevering ook wel eens over gehad. Dat je het gevoel hebt dat in die designcyclus die in Starship zit, omdat ze al dit probleem moeten oplossen, dat ding wordt zwaarder, dat ding wordt complexer. Dat is de verkeerde kant op qua spiraal. Waardoor de nuttige payload gaat omlaag. Dus uiteindelijk is de vraag, met gesels als hij het straks doet, wat heb je er dan nog aan? Het punt is wel, er worden echt enorme vooruitgangsboeks in de ontwikkeling van de motoren. Raptor 2 vliegen ze nu nog mee. Ook daar komt een nieuwe iteratie van. Dat beroemde verhaal van half jaar geleden dat er beelden werden getoond van de Raptor 3. En zelfs uit de hoeken van industrie kwamen toen beschuldigingen van ja, maar dit is niet de complete motor. Hier ontbreekt ze alles aan. Nee, nee, nee, maar die is fantastisch. Dat blijkt dus niet zo te zijn. Het is echt alle slimmigheden van leidingen die worden gewoon in de 3D-print, dus de structuur ondergebracht, waardoor die motoren veel en veel lichter worden en tegelijkertijd sterker. Dus uit die hoek zou je inderdaad verwachten dat een payload kan gewoon omhoog. Maar het zijn allerlei subsystemen. Als je dan nu bij de negende vlucht achterkomt dat je brandstoftanks niet waterdicht bent, dan maak je jullie misschien niet te veel last. Ja, maar er zijn wel vragen bij het concept van Starship. En daar heb ik het niet over booster. Dat ding heeft zichzelf bewezen. Hij is er nu al uit elkaar geklapt, maar dat was het min of meer bewuste keuze. Ik bedoel, die hebben best misschien wel leuk om even stil te staan. We hebben een paar grappige dingen daarmee gedaan. Een ene daarvan is dat ze het probleem hadden dat als je die hotstage separation doet, waar je dus eigenlijk terwijl die eerste trap die booster nog brandt, wordt Starship al ontstoken, daar voorkom je mee dat je problemen krijgt met klotsende brandstof en zo, die duwt dan, redelijk random duwt die vlam van de bovenste trap de eerste trap weg. En daar moet je dan nakorrigeren, want brandstof kunnen ze wel, dat is niet efficiënt. Ze hebben nu een systeempje met een soort van finnetjes of klepjes in die gelijd, dat is in die ring gemaakt. Ja, ze hebben gewoon één stuk gelaten. Waardoor die vlam op een bepaalde manier door de bovenkant van die booster heen, waardoor die op een bepaalde kant wordt gedwongen, zodat ze hem kunnen sturen, met behulp van die vlam. Dat die booster, dat dat niet gelukt is. Ja, dat was de verwachting wel. Er werd van tevoren gezegd, we gaan het niet eens proberen te vangen, want we gaan wat experimenten doen, om er een andere hoek, de atmosfeer binnen te krijgen, waardoor die meer weerstand krijgt, zodat je minder brandstof nodig hebt om het laatste stukje af te remmen. Ze wilden dan ook nog het uitvallen van een van de motoren simuleren, door er maar twee te ontsteken en dan te kijken wat er gebeurt. Op dat moment is er kennelijk een motor ontploft en is de hele stage verloren gegaan, maar ik denk dat ze voldoende data hebben om dat stuk van de missie als geslaagd te beschouwen. Maar ja, wat we vaak hebben gezegd, nou top dat je die booster bouwt, maar daar zetten we dan wat simpels bovenop, dat wordt nog een interessant, of? Ja, inderdaad. Een reusable second stage, wat Starship eigenlijk gewoon is, dat lijkt een beetje de hele graal van rakettechnologie te worden. Dat hebben ze bij Falcon 9 ook ooit geprobeerd. Ja, inderdaad, ze zijn er gewoon mee gestopt. En dan de losse vraag of je dat ding op de maan moet zetten. Ja, dat is heel erg oud. Maar dat was dan interessant na Artemis 3. Naja, een opmerkelijk dingetje van afgelopen week was dat Blue Origin ineens zegt, we gaan met de tweede New Glenn raket die nog dit jaar moet vliegen, de Blue Moon Mark 1 op de maan neerzetten. Dat wordt dan gelijk, als dat lukt, het grootste object wat we ooit op de maan neer bezetten, groter en zwaarder dan de Amerikaanse bemense maanlander. Ja, ik heb al een jaar of wat het onderbuikgevoel van eerste astronauten op de maan gaan met Blue Origin landen op SpaceX. Ik denk dat het Chinezen zijn, maar dat is wel... Ja, ja, ja, ja, ja, ja, inderdaad. Dan was je heel verovertuigd vorige keer. Ik denk dat de Chinezen dat wel kunnen. Ja, die hebben we niet. In 2019 of 2030. Als je het over bijna onbeperkte budgetten hebt, dan moet je ze aan die kant van de wereld zoeken. Ik ben het wel met Bukkaeins van als je op een gegeven moment serieus denkt, ja, over mijn lijken, dat gaat niet gebeuren, ik wil de eerste, dan moet je inderdaad, denk ik, volle bakken gaan inzetten op Blue Origin. Dat zal het wel gebeuren. Ja, de raket doet het wel. Het concept van die landen is gewoon wel bekend. Weet je wel, daar hoef je niks aan te doen. Nee. Maar goed, het zou best kunnen dat dat gebeurt en dat er dan opeens... Ja, een restructuring van Artemis zit er wel aan te komen, denk ik. Want ja, als je heel 25 procent minder dollars krijgt, kan het niet dat Artemis totaal de dans ontspringt. Nee, nee, nee. Maar die hadden we eerder gehad. Ja. Hé, omwille van de tijd. Ik zou hier een strip willen zetten, maar gelijk als bruggetje, de restructuring wat er natuurlijk sowieso wel uitgaat, is Space Station, maar dat heeft met die bezuiniging op zich niet zoveel te maken uiteindelijk. Ja, dat wordt ook oud. Ja, dat ding moet predikeren. Jij weet hoe moeilijk het is om dingen überhaupt aan de gang te houden. Ja, dat is een groot deel van de tijd die zit in onderhoud, in reparaties. Daarom was het ook zo belangrijk dat met Crew Dragon, dat er vier mensen omhoog gingen, heb je gewoon een extra persoon voor onderzoek. En als dat dan weer teruggebracht wordt, dan denk ik, ja, dan zijn er mensen die straks daar zitten met tweeën, drieën, zijn vooral bezig met onderhoud en reparatie. Ja, ja. Dus dan gaat het hele idee van research weer helemaal naar beneden toe. Maar er moet dus een oplossing, een opvolger komen. Naast dat, heeft het prachtige commercial Leo Destinations plan, waarbij ze commerciële bedrijven stimuleren om eigen dingen te bouwen. En daar zien we er hoop van. En drie worden daardoor financieel gesteund. De oude eerste is natuurlijk Axion. Ja. Dat was de eerste. In, wat is het, 2020 kregen die het. En die hadden oorspronkelijk natuurlijk, de hardware wordt al gebouwd, Alenia enzovoort. En die oorspronkelijke idee was eerst een habitation module, en dan langzamer power module en temperature. Want dat zouden ze eerst krijgen van AIS-S. Maar ja, het gaat traag. En als AIS-S al echt weg moet, dan, dus dat hebben ze nu veranderd. Dus nu gaan ze... Ik weet het nog voor duidelijk, zij waren eigenlijk van plan een eerste stuk aan het AIS-S vast te bouwen. Ja, eerst een habitation module. Dus gewoon een extra module voor onderzoek en leven. Maar dan waren ze nog van de stroom en de temperatuurcontrole enzovoort. Afhankelijk communicatie, afhankelijk van AIS-S. Maar dat is de risico dat AIS-S ophoudt terwijl ze dat nog niet hebben. Dus dat hebben ze nu omgedraaid. En nu moet, dus de eerste module die je aan moet koppelen, dat wordt dus voor de power en communicatie enzovoort. En daarna kan die kan los, want dan heeft hij zijn eigen propulsie, alles bij... En daarna kan de habitation module eraan. Dan krijg je in het meest negatieve geval, een soort swazida situatie waarin je één module hebt waar je eigenlijk niks meer kan, maar die zo'n uppie daar een tijdje hangt. Ja, precies. Zo moet je dat zien, want dat is waarschijnlijk anders niet op tijd lukt. Dus dat is, Actium is dan zeg maar de eerste. Er wordt ook hardware voor gebouwd. Dan hebben we natuurlijk Orbital Reef, Blue Origin, samen met Shara Space. Overigens zijn er heel veel ex-NASA astronauten die daar hoog in de top zitten bij al die plekken. Shijerant Cavendi zit daar met Shara Space, Actium, er zitten natuurlijk mensen die ook naar de weighted vliegen met Actium Missies. En die hebben natuurlijk ook geld gekregen van dat CLD, dat Commercial Leo Destinations. En daar is het natuurlijk wel weer leuke techniek, die opblaasbare module van Shara Space, die is daar het centrum van. Daar heb ik prachtige testen van gezien, dat ze lang doorgaan, dat ze explodeert, maar dat schijnt goed te werken. En er moeten al die andere dingen omheen gebouwd worden en dat, ze willen daar artificiële organen gaan plannen. Fantastisch, Annex Hotel, Annex geavanceerde wetenschap. Dan, hoe goed werkt dat samen, eigenlijk leven en onderzoek? Voor mij was dat altijd een probleem. Nee, met die experimenten, dat mensen dan tegen de muur duwen. Het ligt aan de branche van onderzoek die je doet. Ja, dat is in ieder geval het grootste plan. In ieder geval, dat is Obertoe Reef, maar die zijn nog niet zover, die zitten nog in de designfase en zo. Maar die hebben wel wat, want je zei dat je testen gaf. Ze worden dus financieel gesteund door het CLD-programma. De derde die daar geld voor krijgt, dat is voor ons als Europiaan nog interessanter, Starlab. En Starlab, dat is Airbus met Voyage Space, Northrop Grumman zit erbij, Mitsubishi zit erbij, dat is Japan, Canadese bedrijf MDA en Hilton. En die moet het interieur doen. Overigens bij Actium is dat Philip Stark, die het interieur moet gaan doen als binnenhuisarchitect. Maar ook die zijn interessant bezig, dat Starlab. Die hebben een Critical Design Review in 2026, dus ook nog niet echt helemaal klaar. Maar wat daar interessant aan is, dat het heel groot wordt. Het wordt 8 meter doorsnee, enorm volume, 340 cubic meter. Maar hoe laat is die? Ja precies, daar komt het probleem, met Starship. Dus de Starship moet het dan wel doen. Dat is een grote gebeur. Dat is een van de dingen waar ze zich op voorstaan, het hoeft niet geassembleerd te worden in de ruimte, dus lanceert het hele ding gewoon in één keer op het Starship. Maar daar heb je volgens mij alleen de booster voor nodig. Alleen de Super Heavy en dan zou je het wel redden. Ja, de Starship zelf, de booster hebben we dan al. Ja, dan zou je eigenlijk een soort speciale tweede trap nog eventueel kunnen maken, alleen daarvoor vragen. En ze willen ook dan samen gaan werken met ESA, Airbus. Airbus heeft natuurlijk wel goede ervaringen. Columbus, ATV, A-Mobile. Een soort commerciële ISS. Met zoveel internationale markten. Ik denk dat we het toch even overnaten denken, 8 meter. Want dat is een gemiddelde, de neuskegel is een meter of 4 volgens mij. Dus dat is gewoon, dat is huge. Nou ja, hij past wel precies op Super Heavy. En er zitten ook modules aan en service module er aan en equipment bay. Maar interessant. Dat hebben we ook vanwege de Europese deelname eraan. En dan de vierde, die vind ik eigenlijk nog het interessantste. Daar wist ik niet zoveel van, tot het congres dat we hadden in vorige oktober, want daar hadden ze ook een presentatie. Dat is Fast. En Fast krijgt geen geld van dat CLD program. Die hebben wel technische ondersteuning van NASA. En die hebben alle module. Haven, One, of Haven, dat moet ik zeggen. Niet Haven, maar Haven. Haven, en die wordt getest door NASA. Dus ze hebben technische ondersteuning, sowieso. Maar die wijven dan over, hoe groot is dat? Nou, dat is een wat kleinere, normale afmetingen. Een beetje een oude saluut. Meer module. Maar die zijn dus al best ver. Ondanks dat ze niet financieel zijn. En die moeten in mei 26, staat die nu op. Net, not earlier than, of course, zoals altijd. En die zijn bezig ook met de follow-up. Dat is een grotere module. Dat is de Haven 2. En die zijn dus ook wat ik net noemde, dat financiële sport. Dat is fase 1 van het programma. Dan komt straks een fase 2. En dan vallen dus dingen af. Dat is de vraag, wie gaat dit aan verleven? En die fase 2, daar gaan zij natuurlijk ook bieden. En als zij al zo ongeveer zijn, dan wordt het toch interessant. En nog even van mijn begrip, want dat is een standalone module. Hoe moet die gelanceerd worden dan? Hebben ze dat ook al? Op velken 9. Oké, en die kan met velken 9. Ja, dan weet je zeker dat die kan. En dan wordt die verder opgebouwd met grotere modules. Volgens mij moet dat een heel rijtje worden. Ja, een soort kruisvormig ontwerp is er. Met 8 van dat soort modules. En dan moet er vier astronauten in kunnen. En de ISI hadden ze een prachtige stand. En je weet, het voelt als in een hotel, er zat veel hout erin. Zoals deze studio. Maar dat is dus het idee, ze lanceren dat. En daarna gaat er een dragon achteraan. Dit is om met de dragon te koppelen. Ja, dus de kruid dragon gaat er dan vastzitten. Watbij die Obertoe Reef er hebben natuurlijk ook te maken met die dream chasers. Ja, precies, dat ze daar een rol gaan spelen. Vertel nog even voor de mensen die er niet schepen, dream chaser? Ja, dat is een ruimtevliegtuigje. En dat is wie was dat ook aan het bouwen? Chera, Chera Space. Die heeft al gevlogen, tenminste, die hebben al drop test gedaan. En dat soort dingen. Dus die gaat wel een keer vliegen, denk ik. Dat is volgens mij ook al heel lang vertrokken. Ja, dat is wel ja. Al die dingen, maar ze zijn natuurlijk afhankelijk. Ze zitten in al die ontwikkelingsfase. En dan komt natuurlijk de vraag, want we begonnen met het budget van NASA. Als er gekut wordt, dan zijn deze commerciële projecten, die neem ik aan dan ook minder geld. Dus dan wordt het traag. En voor een bedrijf als Actiom, die moeten wel opschieten, want anders kunnen ze niet meer aanhaken aan het ISS. Dus het is ontspannend hoe dit gaat lopen. Het punt is dat er inderdaad twee van die vier echt met hardware al aan de gang zijn. Ja, kijk, ik denk zelfs dat het plan van Actiom, als ze niet aan ISS kunnen koppelen, dat is oplosbaar. Daar kan je, weet ik veel, nog een extra kleine module voor bedenken en bouwen, zodat dat wel kan. En vast, ja, ze gaan ongelooflijk snel. Op het ene moment zag je inderdaad de tekeningen. Het volgende moment was de rest hardware. Ook een astronaut in het roer, zelfs bij VL. Ook bij Starlab, dus Tim Coper, dus dat moet ik ook eens gaan denken. Ja, jij zei geen eens wat. Begin eens een bedrijf. Overigens, over een begin eens wat over commerciële bedrijven. Ik kwam ook een bedrijf tegen, wat ik helemaal niet ken, Think Orbital. Kennen jullie dat? Nee, dat is zo. Die gaan niet met mensen vliegen, maar met allerlei counter-espionaars zaken, met toolken, met robot en servicing, blijkbaar gaat ernaast ook geld in stoppen. Misschien voor volgende keer. Dan hoor ik het al, weer wat nieuws. Maar wat ik nog even aan die vast, wat ik daar van charmant vind, of slim in ieder geval, is dat, zoals je het nu beschrijft, is het eigenlijk heel erg keep it simple. Ja, dat is zeker. Je maakt iets wat je op Falcon 9 kan. Dan weet je zeker, als ik niet volgende week kan, kan ik over twee weken. Weet je, die gaan we altijd lanceren. Precies. Je kan ernaartoe met Dragon, die kun je ook kopen. Weet je, dit is allemaal eigenlijk een heel groot deel van wat er onder ligt, of de shelf. Ja, misschien gaat de raam wel zo aan. Het is hartstikke mogelijk en fabuleus dat we dit kunnen winnen, want het worden maar één of twee, vanaf vier, die geld voor die phase twee krijgen. Ja, mijn geld staat op Axiom en Fast. Wanneer verwacht je dat we hier de eerste concrete lancering van gaan zien? Nou ja. Luf je daar... Mei 26 is voor Fast. En die zijn natuurlijk al in hardware. Dus in Falcon 9, zoals je zegt, is het ook gewoon. Die ligt nog wel ergens. Die zegt het nog wel ergens. Fast wel toch als eerste met die haven en eend. Spannend. Ik ga geen schoenen opeten. Nee, dat is mijn werk. Zijn ze van chocola zijn. Ja, precies. Nee, we gaan dat in de gaten houden. Dank voor dit overzicht. Daar hebben we volgens mij de echte grote dingen wel gehad. Dan hebben we nog even om het actuele nieuws door te nemen, voordat André gaat zingen. Laten we naar binnen gaan. Luc, heb jij nog een... Ik vrees, hebben we tijd voor één nog? Ja, nee, precies. China heeft op 28 mei de Tianwen 2 gelanceerd. Dat is een onbemenst ruimtevaartuig waarvan we niet precies weten hoe groot het is. Er is geen enkele foto gepubliceerd om redenen waar we allemaal het gissen naar hebben. In ieder geval moet hij een asteroide gaan bezoeken, daar wat grond op scheppen en weer op aarde afleveren. Die asteroide, en dan moet ik even slikken, want die heeft een ingewikkelde naam. Kamo o Alewa. Ik heb zo'n idee dat dat Halaïans is of iets dergeluks. Daar moet hij in 2026 gaan aankomen. En dan heeft hij onder andere twee verschillende manieren om samples op te gaan scheppen. De ene is inderdaad een soort hollowbuis met een lepel en op goed geluk maar proberen er wat in te doen. De ander zou gaan met een soort robot armpje. Dat doen ze omdat ze niet precies weten hoe die asteroide in elkaar zit. Uit onderzoeken naar andere vergelijkbare objecten is gebleken. De ene is gewoon echt een rots en de ander eigenlijk een beetje een stapel stenen die bij elkaar drijft. Dus wel verstandig dat ze die twee manieren hebben ingebouwd. Het object zelf is maar klein, zo'n 40 tot 100 meter doorsnede. Wel lekker overzichtelijk in ieder geval. Dat grondappen en terugbrengen moet dan in 2027 met een kleine capsule die op eindeland eindigen. Maar vervolgens gaat hij nog naar een ander object, El Spizarro. Dat wordt een asteroide schuinestreep komeet genoemd. Het onderscheid tussen die twee is niet zo heel erg duidelijk. Dat betekent dat ze vermoeden dat hij dan uit de Kuipenbelt komt. Maar hij is ingefangen in een groeide baan of zo. Of zo kan het niet lijken. Nee, dat wordt ingewikkeld. Je hebt natuurlijk, dat weten we al, zelfs kometen die qua samenstelling best wel verschillen. In principe is het een vuile sneeuwbal, maar in de ene zit veel meer gruis dan de andere. Dus dit wordt eigenlijk gewoon een beetje fundamenteel onderzoek. Kijken van wat is het, waar bestaat het uit, hoe ziet het eruit. We moeten daar nog wel eventjes op wachten, want bij die El Spizarro komt het schip pas in 2035 aan. Dus dat is echt lange termijn werk. Het schip is verder uitgerust voor het eerst voor een Chinese schip met elektronische voortsturing. Dat is ion- of plasmamotoren. Weinig stuurkracht, maar je kan ze heel lang laten branden waardoor je toch grote snelheden kunt bereiken. Verder zitten er tien wetenschappelijke instrumenten aan boord. Diverse camera's, een speciale radar die de samenstelling van de grond kan bekijken. Er worden allerlei dustparticles en geladen en niet-geladen deeltjes onderzocht. Dus veel science zit er in ieder geval in. Nou, dat is hem zo ongeveer. Deze is dus de tweede in een hele serie van wetenschappelijke missies die China aan het uitvoeren is. Tiananmen-1 draait nog rondjes om Mars na daar ook een rover te hebben afgeleverd. En onder andere gaat de Tiananmen-4 richting Jupiter. Dat is ook 2035, maar er zit veel heavy science in de pijplijn aan de Chinese kant. Nou, mooi. Dan houden we dat heel goed in de gaten. Ja, ze doen het gewoon. Ja, op alle klanten. Over dingen in de pijplijn en morgen. Dat was mijn onderwerp. En dat is de landing van iets wat wij kennen als Hakuto-R. Missie 2 was al in 2003, een jaar geleden. Ze hebben een poging gedaan om te landen op de maan. Dat lukte toen niet, want er was een probleem met een hoogtemeter. Ooit op Mars was dat ook een dingetje. Een probleem met een hoogtemeter waardoor hij dacht dat hij ergens was waar hij nog niet was. Niet met verkeerde eenheden, zo op Mars. Nee, volgens mij was er zo'n brandstof op voordat het begon. Die landing werd een hardhandige, moet ik zo maar even zeggen. De Japanse Missie. Dit hebben ze opnieuw gedaan. Begin januari 15 is die geconceerd. Dat was die Falcon 9, waar we besproken twee maandlanders op zaten. Dit is degene die de lange route heeft genomen. Ik zal mezelf beheersen om niet weer een heel betoog te houden over low energy. Na 1,1 miljoen kilometer en dan via Lagrangepunt. Dat is een fantastisch allemaal. Ik vind het fantastisch, ik zal het niet meer vermoeien. Begin mei is hij bij de maan aangekomen. Met minimale energie, maar dat kost even tijd. En ze hebben hem in eerste instantie in een langerecterraanbaan onder maan gebracht. En vervolgens steeds verder terug naar een lagebaan. Volgens mij zit hij nu rond ongeveer 100 kilometer om de baan heen. Om de baan heen in een cirkelbaan. En ze zijn hem nu aan het voorbereiden voor de pièce de résistance. Namelijk daadwerkelijk op de maan zetten. Je kent hem van morgen. We nemen dit op 4 juni. Dus morgen op 5 juni zou hij voor het eerst op de maan gezet kunnen worden. En hopelijk hebben ze dat geleerd van de vorige keer. Je moet ook niet al te lang in een cirkelbaan rondom het maan blijven zitten. Want het is eigenlijk niet stabiel. Maar ze zullen wel een paar weken hebben voordat ze dit moeten doen. Ik weet niet precies hoe lang. Het wordt uitgestonden met een livestream. Dus ik weet niet helemaal de tijdstip. Maar morgen, 18 uur 10, UTC. Dat is bij ons 2 uurtjes later. Dus rond 8 uur. Dus een mooie tijd. Er zit nog één grappig dingetje in dat we nog niet eerder aangesproken hadden. En dat is dat er een rovertje in zit. En die rover heeft ook weer een naam. Dan moet ik even kijken hoe dat ding ook nog heet. Zat hij ook op de eerste? Zat hij ook op de eerste? Ja, dat ding ziet er schattig uit. Het is net een schoenendoos in goudfolie. Met van die hele ouderwetse grote wielen met spaken. Het is als een kind een autootje tekenend. Formaat als hij dat doet. Tenacious, hoe spreek je het uit? Tenacious. Ja, dat vasthoudend betekent toch ook. In dit geval nog een goed naam. Hij is gemaakt door een Europese land. Dat is dan wel weer grappig. Althans eigenlijk wel het Japanse bedrijf. Maar die hebben een Europees hoofdkantuur. Welk land denk je dat hier ook geld ingestoken heeft vanuit Europa? Ik ben benieuwd, want de vorige was volgens mij van de Emiraten. Oh ja. Het ruimt verdant Luxemburg. Niet te onderschatten. Daar heb ik ook het hoofdkwartier van de Intelsat. Het is een Luxemburg space die hier een zwaar funding in gestopt heeft. Ze hebben hem gebouwd in Luxemburg. Toch wel grappig. Volgens mij neemt hij een plaatje die er niet veel science verder in gaat. Het gaat vooral om aandacht. Een spannend eerste plaatje. Is hij omgevallen of niet? De lander. Ja, kan hij er dan uit. Als het lukte dan is het wel de eerste in Europa gemaakt rover. Je moet dat heel verzorgvuldig formuleren. Eigenlijk geen Europese rover. Het is wel de eerste in Europa gemaakt rover die op de maanden rijdt. Ik zat nog te graven in mijn geheugen. Of ik voorbeeld kende van eerdere pogingen. Volgens mij is er geen chemisch lukte pogingen voor rovers. Ik zat nog aan de Wubbogels te denken. Dat waren ideeën. Of het is natuurlijk ook met de Lunar Sea Bro. Dat zijn ideeën. Ooit nog eens bijna op een Indiase lander heeft gezeten. Maar helaas ging dat ook niet door. Dus dat wordt dan de eerste Europese in Europa gemaakt rover. We gaan het afwachten morgen om vanaf nu of 8 avond op de livestream. Of misschien, het is ruimte voor het luisteraar, een dagje later. Dat was hem. Dan hebben we nog een paar minuten over. André heeft beloofd gaan zingen. Heb je dat gedaan? Hij gaat inderdaad over muziek. Want op zaterdag was het feest. Verschillende vieringen bij elkaar. Dat is 200 jaar de Johan Strauss. Wat heeft dit met ruimtevaart te maken? Ook in het kader van 50 jaar ESA. Dat is een prachtig concert georganiseerd. En de Blauwe Donau. Dat doe ik bekend uit 2001. Heel veel gebruikt. Ik heb ook mijn eigen theatershows gedaan. Dat is natuurlijk prachtig. Als je het ruimstation zo ziet draaien met die muziek erbij. Toen waren films nog goed. Dat is de laatste M.D. Kubrick. Vault into Space hebben ze ervan gemaakt. Ze hebben een website gemaakt. Die is uitgezonden. Met hele grote ESA antennen. We hebben de Deep Space antennen. In dit geval was het de Cebreros. Als ik het goed uitspreek. In Spanje. Die is deel van het S-Trek network. Want we hebben allemaal over die prachtige dingen die we eruit sturen. Maar daar moeten we ook mee communiceren. We hebben zes stations. Een paar in Deep Space. In Argentinië en Australië. Er wordt er een gebouwd in West-Australië. Die was ook jarig. Twintig jaar. Een hoop verjaardagen. En dat is een enorm ding. 35 meter. Die worden normaal gebruikt voor Jews. Voor Beppi Colombo. Hera, Rosetta. Perseverance ook. Dus misschien kunnen we daarmee communiceren als mevrouw. Mars Express is prachtig. Iets moois. Kunst en wetenschap is een prachtige combinatie. En ook in de ruimtevaart is het vaak gebruikt. Hij is in de richting van de Voyages gestuurd. In ieder geval één van de Voyages. Waarom? Daar zit natuurlijk ook een kunst op. Daar zitten beelden op van de aarde. Maar ook 27 muziekstukken. Maar deze staat er niet op. En er zit een heel grappig filmpje op die website. Moet je maar eens kijken. Waarbij er uitgelegd wordt. Waarom dit stuk er niet op zit. Dus dat laat iedereen blijven kijken. Op die website. Waltz into space. Heet dat dan? In dat show notes zetten jullie dingen, toch? Maar waarom? Want er zit natuurlijk heel veel muziek op. Maar er zit Bach op. Bijvoorbeeld Beethoven. En dat ben ik gaan uitzoeken. Dat heeft met landen te maken. Want ze hebben muziek uit Senegal. Ook uit de Verenigde Staten zit Johnny B. Goethe. Chuck Berry eronder. En uit Oostenrijk komt Mozart. Dus niet trouwens. Dus nu moest je kiezen. Maar het was natuurlijk... Het overigens... Sturen van muziek die kant op. Dat is eigenlijk nog redelijk nieuw. Behalve dan op die plaat van The Voyages. Maar omgekeerd is het natuurlijk wel gebeurd. Want de vorige uitzendingen hebben we gehad over Psyche. Op weg naar die astroïde. En... Of planetoïde, sorry. En die werken met leescommunicatie. En we hebben toen dat filmpje gestuurd. Van die Tethers the Cat. Dus op 30 miljoen kilometer afstand. Maar dat was dus de andere kant op. Kunst in de ruimte is natuurlijk een apart onderwerp. Ik ben het uitgezocht. En Luc, voor jou was het wel leuk. Want de eerste kunst zijn eigenlijk de logo's geweest. Op de Mercury Capsules. Waarvan er eentje in het Smithsonian staat. Maar die andere twee. Aurora 7 en Sigma 7 voor de liefhebbers. Die zijn verwijderd. Om te kijken wat de schade was. Die zijn verdwenen. In een lab. Maar die zijn in 2019 weer opgedoken. Want die wetenschappers vonden het waarschijnlijk leuk. En zijn na laterschap bleken die dingen te zitten. En die zijn vooral liefst 200.000 dollar geveld. Dus wie weet waar jou logo's ook naar heen gaan. Je weet maar nooit. We hebben de Fallen Astro. Het beeldje van Apollo 15 op de maan natuurlijk gehad. En nu is natuurlijk de vraag als we terug gaan naar de maan. Er zijn geen internationale wetten. Of je dat zo maar op mag pakken. En mag gebruiken. Dus dat is wel interessant. Voor astronauten overigens wel. Want er was ooit een probleem met het postregels. Van Apollo 15. Waar iemand dat verdiend heeft. En wij kregen altijd instructies. Iemand als een astronaut. Een handelkund. Die mag geen profit maken. Van dingen die je meegenomen. Maar dat geldt voor astronauten. Niet voor commerciën. Dus kunst in de ruimte. Dat is toch wel een interessant onderwerp. We hebben Leonov gehad. Die eerste tekeningen maakte. Nicole Stott. Die heeft met water verf. Nou ja, dat zijn heel veel dingen. Kunst is een prachtig onderwerp voor de ruimtevaart. En dit keer was het dus een heel concert. Met de blauwe Donau op weg naar de sterren. Express langs Voyertje gepassieerd. Dat betekent ook nog iets anders. Dat betekent dat die aliens. Verderop. Die op een gegeven moment denken. Wat is dit voor een bagger? En dan gaan ze... Stel dat ze geen Strauss fan zijn. Dan kijken ze even. Waar komt dit vandaan? En dan zien ze Voyertje er aankomen. Dat is toch wel weer slim. Ja, ik weet trouwens ook dat het slim is. Afstanden zijn we het helemaal niet. Het is een heel romantisch idee. Ondertussen. Voyertje komt steeds weer terug. In 23 uur ligt hij er alweer. In 23 uur alweer. En schuld volhouden. Het is eigenlijk nog heel dichtbij. Maar goed. Nou, dat was hem. Hebben we nog nabranders? Nou ja, 8 juni gaat actie om 4 omhoog. Ook wel interessant. Het is het tiende geworden. Dank je wel voor de update. Ook interessant, want daar zit een Hongaar op. Dus niet een... Een project. active Ð hon ek finale I. Door de bedrijf as 그때 in 19OTT. His sacred land. Zou interviewing zijn. Dat is waar we borrowed in lezen. Dat was het punt van Inter. Oké. colleagues, we hebben nu een pasje. en daar zijn we waarschijnlijk opgedroogd. Het is niet goed voor de reputatie van de ruimtevaart dus ik hoop het. Oké, ik heb een ESA council. Ja, de ESA council, nou inderdaad die is op, wat was het? 11-12 juni. 11-12 juni, altijd een belangrijk moment om, dit is het enige stukje Nederlands politiek wat misschien nog even interessant is, want ja, het is altijd interessant voor het inschrijven op projecten, maar ja, daar hebben wij dan vermoedelijk geen minister. Dat is meestal niet zo heel handig, maar goed, dat moet om even kijken hoe het gaat. Staan er nog belangrijke agendapunten op dat je weet, ESA council? Nou, ik denk een van de dingen die ze gaan bespreken is de effecten van de NASA budget. Er zit natuurlijk heel veel ESA activiteit die nu losse schroeven staat. En industrieel activiteit, die er niet al. En vluchtopportunities voor astronauten. Dan gaan we allemaal op terugkomen, ik denk ik altijd als wij niet, maar onze opvolgers wel. Ik heb nog één vraag, André van jou, de Estec Open Dag in oktober, ben je daarbij? Zeker. Dan mogen wij een meet and greet met de luisteraars met je organiseren als je er bent? Dat is prima. Hoeveel zijn het dus? Tienduizend, denk ik. Ja, zeker. We hebben het eerder gedaan, dan gaan we kaartjes weggeven. Dan gaan we ESA vragen of we kaartjes mogen weggeven. En dan komen we daar nog even op terug, maar het zou leuk zijn als je daar dan ook bent en een paar van onze luisteraars wilt ontmoeten. En dan ga je daar ook meteen opnemen voor de podcast? Dat gaan we nog even bedenken. We hebben nog even, het is in oktober, maar daar hoor je luisteraar meer van. Voor nu is het mooi geweest, bedankt Luc. Ja, hartstikke goed. Ik bedank André. En bedankt Eysje. En mijn naam was Michel Vermael, en tot de volgende keer.