Star Wars revisited, walvisolie en Westerbork speurt naar buitenaardsen

Dit is een BNR podcast. Welkom bij Space Cowboys nummer 173. Vandaag ben ik in de studio met Jeffrey Bout. Hallo Jeffrey. Hallo. En Filip Schoonjans. Zelf ben ik Bruno van Wayenburg. En we gaan praten over ruimte en ruimtevaart. Bijvoorbeeld over, waar zou jij het als eerste over willen hebben Jeffrey? Dat Nederland op zoek gaat naar aliens. Dat is heel bijzonder. En speciaal dat Nederland dat gaat doen. Maar we hebben er miljoenen misschien wel. Ik ben benieuwd wat van conclusie uiteindelijk te berden gaat brengen. We komen er zo op terug. En Filip? Ja, ik ga wat vertellen. Beginnen met wat vertellen over India. En uiteindelijk eindig ik met iets over walvisolie. Dat vond ik wel een leuk nieuwtje. Klinkt nog niet heel erg gespeesd, maar dat wordt vast. Die relevantie wordt later aangetoond, your honor. Fijn, fijn. En ik wil het hebben over de eerste ruimtesstorm... sinds het Carrington event die je naam kreeg. Oké, later meer. Jeffrey? Oké, laten we graag beginnen. Ja, ik zei het al. Nederland gaat op zoek naar aliens. En dat doen we niet met een satelliet, maar dat doen we gewoon vanaf de aarde. We hebben in Westerbork de Westerbork telescoop. 14 schotels. Die gaat daar eigenlijk niet voor gebruikt worden. Maar wel een van de detectoren die een paar jaar geleden werd gebruikt. Die hebben ze uit de telescoop gehaald. En die wordt nu op de grond geplaatst. Die is al op de grond geplaatst, als de IJssel van Start. En die gaat nu continu de sterrenhemel in het radioggebied monitoren bijhouden. Dat deed hij toch al, toen hij nog wel in de schotels zat? Nou, toen werd hij gebruikt om een survey te doen... dat de hele hemel in kaart gebracht werd. In twee jaar was dat klaar. Toen was eigenlijk dat project afgesloten. En er worden zelfs een aantal van de telescopen op dit moment niet gebruikt. En de detectoren, die hadden dus eigenlijk geen functie meer. En een is nu hergebruikt en wordt nu gebruikt voor dat nieuwe project. Nou, daar zal ik meer over vertellen. Het is een samenwerking van Astron, de eigenaar van die detector... samen met de Universiteit van Manchester en ook met het Amerikaanse Breakthrough Listen. Misschien heb je daar wel eens van gehoord. Breakthrough Listen, zo'n 10 jaar is dat al bezig. Dat is opgezet door Joeri Milner, een bilionair uit Israël. Een bilionair of een miljardair? Sorry, een miljardair, zeggen we in het Nederlands. Een miljardair is wel heel erg veel. Die zijn er volgens mij nog niet. Hij heeft 10 jaar geleden 100 miljoen dollar neergelegd om CETI-projecten te gaan doen. Zoeken naar buitenaardsen. Heel veel projecten zijn daarvan gefinancierd. En nu hebben ze dus ook een bijdrage geleverd aan dit Nederlandse project. Hoe gaat hij die buitenaardsen vinden dan? Dat vragen we nog wel een beetje af. Dat kan op allerlei manieren geprobeerd worden. Bij dit project staat die antenne 24 uur per dag aan. Hij staat dus continu op record. Kan men kijken of er bijzondere signalen in zitten. Bliepjes, boodschappen. Hoeveel data komt er vanaf? Is het ook een onuitputtelijk hoeveel data waar we niet weten waar we moeten laten en hoe en wanneer we die moeten analyseren? Net als bij CETI, dat iedereen op zijn eigen pc-tje in de Idle Time zijn pc-tje kan laten analyseren wereldwijd. Dat nummer heb ik niet, hoeveel het precies is. Maar ik weet wel, er zijn 121 antennes. En die worden allemaal dus continu uitgelezen. Dus er komt best wel wat data vanaf. En de verder van werking daar heb ik geen details van. Maar het idee is dat er buitenaardse ook radio-uitzendingen doen die wij dan op kunnen... Ja, dat is dan wel de voorwaarde. En deze camera die neemt waar bij de 21 cm golf-lengthen. Dat is een hele bijzondere. Dat kan ik wel even uitleggen. In het hele al heb je veel neutrale waterstof. En die waterstofatomen die bestaan uit een proton in het midden en een electron wat er omheen draait. En dat proton daarvan heb je een spin die klappt om. Met die zender dus die 21 cm? Ja, daardoor zend ik die 1 cm uit. En dat is een heel belangrijke in de radio sterrenkunde. Daarmee hebben we in het verleden bijvoorbeeld de vorm van de melkweg een beetje kunnen achterhaal. Dat hebben Nederland sterrenkunde gedaan in de jaren 50. Dat is ook ooit door een Nederlandse sterrenkundige Van der Hulst bedacht. Dat je daar goede waarneming kunt doen. Maar waarom zouden de aliens daar ook op uitzenden? Ja, wat er dan bij staat is dat wordt dan als een fundamenteel eigenschap gezien. Een fundamenteel golf-lengthen die dan hopelijk die buitenaardse aliens ook onderkennen van dat is een belangrijke. Laten we daar op gaan uitzenden. En willen we dan het bestaan aantonen of willen we ook nog communiceren met aliens? Nou ja, eerst maar eens luisteren. En dan een heel groot serieus gesprek over iets terug gaan zenden. Ja, sowieso als je iets zou vinden, een boodschap of iets dergelijks van de aliens. Dan zal er altijd weer een heel tijd duren voor dat je iets kunt uitzenden. En dat ze daar wat kunnen opvangen. Het is wel leuk, ik praat er ook vaak over in de lezing met kinderen. Dat er heel lang geleden ook een keer door de mensen een boodschap is verstuurd. En dat is in de jaren 70 gedaan met het Arecibo-telescoop. Die boodschap is naar een bolhoop gestuurd waar 100.000 sterren staan. Alleen het meen je iets van 50.000 jaar voelt dat die boodschap daar is. En als daar dus aliens wonen, ben je weer 50.000 jaar verder voordat het een keer op aarde komt. En hoe groot schat jij de kans dat we over 20 jaar antwoord hebben? Ja, dat is altijd moeilijk te zeggen. Dat is maar één bekende vorm van intelligent leven, dat zijn we zelf. Dus daarmee kun je nooit wetenschappen rijven. Filip, heb jij daar ideeën over? Nee, geen idee. Ik heb altijd de speculatie dat misschien hier op aarde al de meest intelligente levensvorm is. Dat is de kakkerlak, dat heb ik al eens eerder gezegd. Die is onuitroeibaar en kan nucleaire explosies aan. Na extreme temperatuur misschien lachen die beesten zich helemaal ziek. Dat wij zo wanhoop proberen intelligent te zijn. Ik weet niet of we het zo ver moeten zoeken als die verre sterrenstelsels... Overdien zenden ze geen radiostralingen aan? Nee, ze weten wel beter. Ontdekzaamheid dus. Oké, de kakkerlak. Ik kan er iets meer over vertellen. Ze hebben dus nu die antennen hier zo geplaatst, 121 antennetjes, zei ik al. En die komen uit die grote telescoop. En je zou misschien kunnen afvragen waarom je die niet gewoon inzit. Dan heb je een grote spiegel achter zitten, dan heb je gevoeligheid. Die antennen daar kun je mee richten? Ja, tenminste, de detector zelf kun je niet richten. Maar als je hem in de telescoop stopt, dan kan je natuurlijk die telescoop richten. En waarom hebben ze dat niet gedaan? Waarom hebben ze dat niet gewoon in de schotel laten zitten? Nou ja, dan heb je natuurlijk veel meer gevoeligheid. Maar tegelijkertijd heb je maar een heel beperkt beeldveld. Dan heb je maar een gebiedje zo groot als de maan waar je op elkaar richten. Je wilt met een grote lens kijken, niet met een telelens. Ja, nu je dat nu weer hebt gehaald. En als je iets ziet, dan weet je niet waar het vandaan komt. Nou, dat weet je wel gedeeltelijk. Je hebt dus een hele hoop antennes bij elkaar staan. En ze noemen dat een face array. Dat betekent dat je aan de vertragingen tussen de individuele antennes... kunt afleiden uit welke richting het ongeveer komt. Oké, maar niet zo precies. Precies als in de Schoteland. Oké, nou heel benieuwd wat we over 20 jaar kunnen zeggen. Daarnaast hebben ze ook heel veel andere astrofysieverschijnselen... die ze misschien gaan zien. Zoals explosies van de tronesterren en zo. Dus dat is ook heel mooi om op een andere, gewoon uit wetenschappelijk... ookpunt een monitor te houden. Om dat gewoon dingen kunnen gebeuren en dan heb je daar een opname van. En het is ook een goedkope experiment. Want al die detectoren bestaan al. Dus gewoon een goed hergebruik van die hardware en software. Ja, dat was inderdaad ook iets heel positiefs aan. Zouden die detectoren al liggen? Ze hebben er wel wat waarschijnlijk aan moeten aanpassen. Maar door hergebruik hebben ze een nieuwe bestemming gegeven. Oké, Filip. India. India, ja. Nou in het algemeen internationale samenwerking is altijd iets wat mij aan het hart gaat. Dus Asia heeft nou een overeenkomst getekend. Een samenwerkte overeenkomst op 8 mei. Dus pas heel kort geleden. Met India en die gaat specifiek over human spaceflight... of bemenste ruimtevaart zoals we nu moeten zeggen. En het bijzondere is natuurlijk ook voor een deel dat dit samenvalt... met de dreiging uit de Verenigde Staten. Dat de Maanraket, SLS, de Orion, Capsule voor naar de Maan... de Lunar Gateway ruimtestation... en allemaal gecanceld dreigen te worden. En dat ze de ISS, de inspanningen daarin willen verminderen... of het budget willen verminderen. En dat betekent heel specifiek voor ons in Europa... dat er dan ook minder vluchten beschikbaar zouden zijn voor onze astronauten. We hebben er net een stuk of 20 aangenomen. Zes permanent en veertien reserveurs. En die willen we laten vliegen. En in die Lunar Gateway ruimtestation... daar leveren wij als Europa een aantal onderdelen van. En in ruil daarvoor kregen we dus drie vluchten naar de Maan. Maar als dat hele station niet meer bestaat... dan is de vraag wat er gebeurt met die drie vluchten naar de Maan. Dus het is wel hoog nodig dat we het ook verder en helder zoeken. Dat we een andere kant op kijken. Maar India heeft wel een kandidaat astronauten, denk ik. Maar nog geen ruimtestation. Nee, dat willen ze wel maken. Dat ding heet Baritaya Antarix Station. En daar willen ze het eerste module van lanceren in 2028. En dat moet in 2035 af zijn. Vliegt ook op 400 kilometer boven de aarde ongeveer. Dat bedoelt voor verblijf van drie tot zes maanden. Dat is eigenlijk heel vergelijkbaar met het ISS. En daar zouden wij dus graag astronauten naar toe zullen... maar ook onderdelen van leveren. Dat staat ook in die overeenkomst. Een heel belangrijk punt is de uitwisselbaarheid... van rendez-vous en dockingsystemen. En dat vind ik interessant. Want ik was bij ESA ook projectmanager van IBDM... of International Birding and Docking Mechanismen. Dat werd gemaakt in België als hoofdaanemmer. We hadden een heleboel onderaannemers in Europa. Dat dockingsysteem zit in die systemen die wij naar de Lunar Gateway... zouden sturen, afhankelijk van wat het congres daarover gaat beslissen. Maar als we dat dus kwijt kunnen aan die Indiërs... dan is dat natuurlijk ongelooflijk interessant. Want om het begin is dat wel een beter dockingsysteem... dan wat er nu is met de Russisch en Amerikaanse. Die knallen eigenlijk gewoon die ruimteschepen tegen elkaar aan. En dan zit er zo'n pin die dan in een soort cone gaat. Een schede moet eruit. Maar dat Europeesje heeft soft docking. Dus die begeleidt voortdurend heel voorzichtig die koppeling. En dat is een ding wat beter. Ze zeggen wel dat daardoor zelf zou je zo'n space station... ook lichter kunnen maken doordat de minder harde klap... moet kunnen opvangen. En hij is androgeen. Dus het is niet zo dat hij een vrouwelijke en mannelijke kant heeft... beide kanten kunnen overal op aansluiten. Dus daar ben ik echt heel erg benieuwd naar. En daar gaan de Amerikanen natuurlijk niet in mee. Ook dat nog. Dat mag niet terwijl die AI... dat zou zo maar kunnen. Maar dat systeem... daar zijn alle tests van gedaan. En die hebben contract getekend met Thales Alenia... voor die modules die naar de gateway gaan. Dus dat is mooi als dat nu misschien met de Indias kan worden gebruikt. Er wordt al gebouwd aan verschillende modules voor SLS. De SLS is natuurlijk al af. Die oranje capsule is af. En die gateway is al een heel end op weg. Dat is niet meer alleen papier. Dat wordt al gebeurd. De eerste onderdelen die daarvan de structuur is al gegooid... is al gestuurd naar Amerika. Dus ja, daar gaat het hard. Ik ben heel benieuwd hoe het ook gaat met de Indias. Ze hebben natuurlijk ook nog geen bebande raket. Dus ze hebben de HLVM3, Human Launch Vehicle Mark 3. Die moet volgend jaar gelanceerd worden. Dat was oorspronkelijk gepland voor 2021. Dus ze willen die raket hebben. Wij hebben in Europa wel fantastische raketten... maar die hebben we nooit beband gemaakt. We hebben geen human-rater gemaakt. Daar was eigenlijk nooit voldoende animo voor bij de lidstaten. Er is wel een soort oproep geweest van ESL voor plannen. Ja, en de industrie wil natuurlijk heel graag. En de industrie wil ook de raketten van ons herbruikbaar maken. Maar dat zijn investeringen. Die worden nu meer de moeite waard... als we minder kunnen rekenen op de Amerikanen. Maar wij hebben in Europa altijd op internationale samenwerken rekenen. In maart van dit jaar een overeenkomst getekend met de Japaners... met JAXA over gezamenlijke reizen aan de Maan en Mars. In april een memorandum van de stening met het Afrikaanse Space Agency. En dan vraag ik, maar waarom dan niet China? In China waren we eigenlijk al flink op weg. Matthias Mouwe en Samantha Christopherette, die twee van onze astronauten... hebben al getraind samen met de Chinezen. Die wilden naar Changgong ruimstation gaan, dat was het plan. En daarom hadden de Chinezen een probleem van de Amerikanen? Nee, er waren eigenlijk twee problemen. Een probleem was dat de Amerikanen eigenlijk geen exportvergunning... willen geven voor alles waar ook maar één schroefje Amerikaanse technologie in zit. En dat valt onder die ITAR-weggeving en die is persoonlijk. Dus stel dat ik zou besluiten om mijn IBM toch te leveren aan de Chinezen... en daarna kom ik in Houston op het vliegveld aan... een voting claim tegen ESA, maar tegen personen. Dus daar zijn wij heel voorzichtig mee. De Amerikanen gaan zelfs zo ver dat ze bij dat docking mechanisme... ooit een preliminair design review hebben gedaan... en zeggen het feit dat wij dat gereviewd hebben... dat betekent dat er al Amerikaanse know-how in dit systeem zit. Dus zelfs als we alle hardware zouden vervangen door... hardware er niet uit de Verenigde Staten komen... dan claimen ze nog steeds dat dat zou ingaan... tegen hun wetgeving voor homeland security. Dus als een Europese astronaut mee zou willen, dan zal die een Europese pak mee willen. En dan zit allemaal weer een Amerikaanse oorsprong in. Alles moet Europees zijn en eigenlijk mag er niks Amerikaanse in zitten, anders loop je een persoonlijk risico. Dat is heel vervelend. Ik zou wel zeggen, dat is onmogelijk te doen nu. Ja, daarom doen ze het ook zo. En aan de kant van Rusland is het ook al moeilijk, want de Chinezen die willen op een lunar research station samenwerken met Rusland. En onze directeur-generaal heeft gezegd, dat wij mogen dus sinds februari 2022 onder embargo door onze lidstaten geen samenwerkingsverbanden aangaan, of nieuwe samenwerkingsverbanden aangaan met Rusland. En dus ook niet met zo'n Chinees geval. Dus ja, het is allemaal heel erg gecompliceerd aan het worden. En je ziet dat de wereld verandert. Ja, en dit is natuurlijk direct neerslag van de geopolitiek. Ja, het is van de inval aan Oekraïne en de verkiezing van Trump. Die leiden al dit soort verschuizingen in. Kan mij voorstellen dat zo'n samenwerking met India, dat is toch niet sinds januari, dat viel er opeens, of dat het al langer in voorbereiding is dat het nu is opgezet. Ja, dit was getekend tijdens de Global Lunar Exploration Conference. En die was ook een keer al in Peking. Toen ging het over discussie met de Chinezen, nu was het in Delhi. En discussie was met die Indiërs, maar natuurlijk al lang in voorbereiding dat dat getekend zou gaan worden. Dus dat het niet iets sinds januari dat Trump is geïnsoleerd, maar het belang is wel toegenomen. En kun je dan ook voorstellen dat de Indiërs naar ISS gaan op ons ticket? Of dat we... Dat staat nergens, maar dat zou je je wel kunnen voorstellen, ja. Precies, wat voor concrete... Ja, dat hangt er af wat dan de uitruil is. Waartegen ruilen wij dat? Ja, maar hebben wij eens van voorbeeld. Waar moet je aan denken? Nou, bijvoorbeeld aan Indiërs die... Nou, je denkt eerder aan het leveren van hardware, of het gezamenlijk opbouwen van iets waardoor we ook rechten van uitwisseling krijgen. Dat ISS blijft altijd het probleem dat dat natuurlijk niet van ons is. En in principe gaat het in 2030 uit de vaart. Als busken zijn zin krijgen ik het nog eerder. En dan komen de commerciële ruimtesations en dan verandert de landschap weer helemaal. Dan moet je gewoon Amontsen en een kaartje kopen, als het ware. Trouwens, ik stel lastig dat Indiër in 2027 voor het eerst een mens in het raam wil brengen. 2026 vond ik, maar jij hebt vast meer gelijk dan ik. Was het weer uitgesteld? Dat zijn dus daten die voortdurend verschuiven en meestal naar achteren. Ja, dan heb ik even een kort bericht. Jen Gannon, dat is de naam van de grote geomagnetische storm die we ongeveer een jaar geleden, iets meer dan een jaar geleden, hier hadden we 10 mei. Toen was er een K9 storm en kon je pootlicht zien tot bij de K geplassen waar ik stond. Mijn kinderen hebben foto's geschoten in heel Nederland en tot in België. Dat is precies een jaar geleden. Prachtige plaatjes. Ja, precies. De foto's waren echt mooier dan wat je met je blote ogen zag. Maar dat was echt een indrukwekkende storm. Nou is de redactie van het journal Space Weather, daar is laatst iemand overleden in de Jen Gannon en toen hebben ze besloten om die storm naar haar te noemen. Op postum, een storm van een jaar geleden ook. Ja, tegenwoordig krijgen alle stormen, zeg maar echte stormen, met regen en wind, dus nu begint het ook halen met ruimte stormen. De vorige die een naam kreeg was het Carrington event in 1896 of zoiets toch? 1856 of 1756. Maar goed, dit is meer ter kennisgeving. En dan in meer Aurora News. Het is ook gezien nu door Perseverance, het karretje op Mars. Mars heeft nauwelijks een atmosfeer en ook geen magneetveld. Dus het hele mechanisme waarop pollicht ontstaat op aarde, dat werkt daar niet. Maar toch kunnen deeltjes van zonne-uitbarstingen daar aankomen. En er zit wel een heel klein beetje zuurstof in die atmosfeer. Dat kan aangeslagen worden en dan krijg je dat beroemde groene licht. En dat is te zien op een foto van Mastcam op Perseverance. Die is dan precies toen er zo'n storm was naar de goede kant gedraaid. En daar zie je een hele vage groene gloed. Pollicht op Mars. En was dat nou diezelfde storm? Nee, dat was een andere storm, maand ervoor. 15 maarts. Ja, dat was dus niet Jen-Gannon. Maar dat moet altijd minder heftig zijn, want dat is gewoon zoveel verder ook van de zon. Nou, zo'n uitbarsting is een soort bel van deeltjes die dan uitgebarst wordt, uit de zon gebladen wordt. En die blijft, die gaat als geheel de ruimte in. En als wij toevallig in de weg zitten, dan komt het hier aan. Dat blijft wel weer bij elkaar. Ja, dat is een soort lus. Die heeft ook een eigen magnetische lading, of een magnetisch veld. Dus ja, die kunnen ook bij Mars komen. Een paar dagen later weer. Dus. Nou, mooie plaatjes, ongetwijfeld. Ja, het plaatje op Mars is, je moet het weten om te kunnen... Het is een iets vagere groene gloed dan normaal. Maar ja, het is toch wel een soort primeur. Ja. Oké, dan ga ik door met mijn volgende onderwerp. Ik wou het nog een keer hebben over de Sphere X Space Telescope. Nog een keer? Ja, die is anderhalf maand geleden gelanceerd. En daarna had het er al even over, hier bij Space Cowboys. Maar die is nu begonnen met zijn waarnemingen. En dat gaat als dierenlier. Dus alleen maar leuke aanleiding om het daar nog eens over te hebben. En wat dat ding allemaal gaat doen. Vond ik wel leuk. Heb ik me een beetje inlopen verdiepen. Ja, nog een keer. Dat is dus een nieuwe ruimte telescoop. En die gaat twee jaar lang de hele hemel in kaat brengen. Alleen dat gebeurt wel vaker. Daar horen we hier ook wel geregeld waarover. Alleen deze telescoop gaat vooral spectra meten. Dus de hele hemel, alle objecten, inclusief spectra. Hyperspectraal. Ja, een spectrum is de regenboog. Dat je die fotografeert. Bij allerlei verschillende golflengtes ga je intensiteit meten. En het bijzondere van deze methode is dat die slechts 102 golflengtes neemt. Maar je zou ook kunnen zeggen van hij maakt 102 foto's in verschillende kleuren. Wij zijn gewend dat als je een foto maakt dat je dat in drie kleuren doet. Dan heb je al genoeg voor een kleurenplaatje. Maar als je het in 102 kleuren doet dan kan je veel meer. Dan heb je echt een spectrum. En dan kun je bijvoorbeeld bepaalde stoffen in een achterhalen die in die bron zitten. Of er waterstof in zit of iets anders, zuurstof of helium. Nou ja, dat gaat dus de komende twee jaar van start. En ik vind het wel leuk om al die getallen een beetje langs te gaan. Want elke telescoop, elke instrument heeft zijn eigen specialisme. Dus deze gaat juist heel veel sterrenstelsels en sterren hun spectra van nemen. Weliswaar niet op de kwaliteit die anderen doen. Maar dat is wat een beetje ga je op zoek naar de Hoiberg, de eigenschappen van de Hoiberg. Of ga je juist spelden daarin zoeken? Allebei. Of allebei? Je hebt altijd beide toepassingen nodig. Maar niet met dezelfde telescoop meestal. Nee, precies. Deze survey gaat dan 450 miljoen stelsels hun spectra van nemen en ook 100 miljoen sterren. Dat is krankzinnig veel. Alleen de kwaliteit is, laten we zeggen, niet zo hoog. In het verleden zijn er ook wel dit soort surveys geweest. De eerste bekende was de Sloan Digital Sky Survey. Die heeft ook spectra aangenomen. Maar slechts, je moet 4 miljoen sterrenstelsels hebben. En nu gaan we het over 100 keer zoveel hebben. Heb je het over dan. En wat voor soort dingen komen dan speciaal bovendrijvend, is de verwachting? Als eerste kun je de roodverschuivingen meten van sterrenstelsels. Dat houdt in de kleur van licht die verschuift naar het rood of naar het blauw afhankelijk van de snelheid van het object. Sterrenstelsels in de verte bewegen allemaal vandaan, vanwege dat er ooit een oeroknal was en dat het helal uitzet. Als je dan de roodverschuiving van zo'n sterrenstelsel meet, dan kun je dat omrekenen tot een afstand. Op die manier kun je een hele 3D kaart maken van het helal. Dat gebeurt op heel veel manieren, met allerlei kwaliteiten. Zoals ik al zei, nu gaat het dus echt om die hooiberg zelf. Echt de grote eigenschappen van het helal beter leren kennen. Het is een soort ruwplaatje van het hele helal. Inclusief afstanden. Echt het hele helal. Je had het over 400 miljoen sterren, maar dat is maar een pieplijn gedeelte van hoeveel sterren er zijn. Jij weet vast hoeveel sterren er zouden zijn in het helal. Goed punt. Het is inderdaad maar een klein beetje tegelijkertijd. Ik had het dus over 450 miljoen sterrenstelsels. Sterrenstelsels, sorry. Ik dacht sterren en sterrenstelsels. Er zijn ze ook niet allemaal. Een voorbeeld daarvan is dat je de Hubble Deep Field hebt. Die hebben tot heel diep in het helal sterrenstelsels gefotigeerd op een heel klein gebiedje. Als je dat uitbreidt naar het hele zichtbare helal, dan kom je op een getal van 200 miljard sterrenstelsels. Het is dus nog veel meer het helal. En dan hebben we het alleen nog maar over het waarnembare helal. Wij kunnen niet alles zien. Er is een soort horizon waar we niet achter kunnen kijken. Waar waarschijnlijk ook nog heel veel helal is. Misschien is het nogal oneindig veel groter. Dat zullen we nooit weten. Dus je zou kunnen zeggen, ben je nou echt een hooiberg aan het fotograferen? Of juist iets kleiners? Maar goed, ik weet niet hoeveel tijd ik nog heb. Ik kan er een ander over vertellen. Men gaat bijvoorbeeld hopelijk iets meer te weten komen over de inflatietheorie. Dat is een theorie dat vlak na de oerknal het helal heel snel, heel veel is uitgedeid. Alleen dat is nog steeds niet aangetoond dat dat zo is. Dat is wel een interessante verklaring voor dingen die we zien. En hopelijk nou net weer ietsje pietje meer door deze telescoop. De inflatietheorie betekent dat te vergelijken met een ballon die je opblaast. Dat is een opblaastheorie. En dat wordt dus alles steeds groter. En de uiterste na de oerknal die zitten op de rand van de ballon. Nou, bij de oerknal hoort het een stukje dat het heel vroeg in de oerknal. De eerste fractie van de seconde. De eerste fractie van de fractie van de fractie. Echt op een bizarre manier uitgedeid. Die je wel heel veel kan verklaren, maar die we ook nog niet helemaal begrijpen. Die heeft er dan voor gezorgd dat de structuren juist in die fractie van de seconde heel snel bijna verdwenen. Dat het al heel vlak was, noemen we het dan. Dat de structuren daarna wel weer kwamen en uiteindelijk tot sterfstelsels leiden. Maar in de kosmische achtergrondstraling zie je dat er eigenlijk heel weinig structure is in de eerste miljoenen jaren. En dat zou dan te verklaren zijn door die inflatietheorie. Even kort gezegd. Dus Spherex, let op die naam. Oké, meer nieuws volgt. Wat is jou nog opgevallen, Filip? Nou ja, de Voijter. Ik zou zeggen bij alweer de Voijter. Want nu als we het toch hebben over dingen die heel ver weg zijn. De Voijter is weer in maart van dit jaar een reparatie uitgevoerd. En weer mega riskant en weer gelukt. Dus dat was wel heel bijzonder. En even over de Voijter. Dat zijn twee sondes die heel ver weg in ruimte zijn. Ze zijn nog 47 jaar onderweg. Ze zijn op 25 miljard kilometer afstand of zoiets. Vliegt de Voijter 1 met 60.000 kilometer per uur. Het duurt een dag voordat je een signaal van hem krijgt. En hij komt over 40.000 jaar bij zijn eerstvolgende ster. En daar is hij dan bij. Maar bij betekent dat hij er langs scheert op 15.000 miljard kilometer. Alleen helaas doet hij dat niet meer. Maar dan doet hij het niet meer. Is dit nou voor je voor 1 of 2? Het ging over voor het jaar 1. En die heeft nu nog maar 50 procent van zijn stroom. Ze zetten steeds meer dingen uit. Ze zijn nog maar 4 van de 12 instrumenten aan. Maar we willen wel dat die het blijft doen. En dat ding heeft stuuraketjes. Dat er een kijkantenne naar de aarde staat. En dat er een kijkantenne naar een guiding star staat. Als hij die ster ziet, dan weet hij ongeveer in welke richting die staat. En die stuuraketjes hebben brandstofleidingen. En die brandstofleidingen raken zo langzamerhand verstopt. En dat hebben ze in NASA Jet Propulsion Lab kunnen vaststellen. En zeggen dat die waarschijnlijk ergens in de herfst gaan die leidingen verstopt. En dan gaan die stuuraketjes falen. Hoe verstopt nou zo'n leiding? Want in die brandstoftanks zit meestal de brandstof in. De vloeibare brandstof. En er zit ook een gas. En dat gas gebruik je om die brandstof ergens in de leiding te duwen. Waar je hem wil hebben. En er zit een membraan. En die zorgt dat al die vloerzen van één kant blijven zitten. En dat die ook niet kan gaan klotsen. Wat voor vloer is dat? Geen idee. Hydrazine of zoiets. Wat daar tussen zit, wat dus geduwd wordt door de hoogdruk gas. Dat is van rubber. En dat rubber dat verweert. Want het is al 47 jaar onderweg. Dus dat kleine stukjes daarvan komen die brandstofleidingen terecht. En dan gaan die stuuraketjes niet meer doen. Maar er was nog een tweede set stuuraketjes. En die faalden in 2004. Want daarvan de verwarmings-elementen deden het niet meer. Toen had het voor ons niet heel erg. Want we schakelen gewoon over naar het ander setje. En bovendien hebben ze er al 20 jaar mee gewerkt sindsdien. Maar nu dreigen die er stuk te gaan. Nu zijn ze opnieuw gaan kijken naar waarom deden die verwarmings-elementen het nou in vredesnaam niet. En er was er één kleine kans. Bij alle mogelijke dingen die ze georganiseerd hebben die daar mis zouden kunnen zijn. Was er een kleine kans dat een van de bitjes ergens van 1 naar 0 was omgeklapt. Dus een switch die stond fout. En misschien was dat het wel. En misschien kunnen we wel een softwarecommando geven wat dat verandert. Maar dat konden ze alleen maar geven door die stuuraketjes ook aan te zetten. En dan moet de heater aan zitten. Maar het risico was kennelijk dat als je die stuuraketjes aan zet. En dan zou de automatische software op een of andere manier besluiten dat dat stuuraketje moet gaan vuren. Omdat die scheef begint te staan. En als het dan nog niet verwarmd was dan kan die ontploffen. En dan ontploft dus die hele forger en dan zie je hem nooit meer terug. Maar van de andere kant is dit ding al 47 jaar onderweg. Het is nu de tijd om risico te nemen. En anders ging je toch stuk. Dus uiteindelijk hebben ze naar Rijbaraad dat toch maar eens geprobeerd. En dat moest ook razendsnel. Want op 5 mei ging de Deep Space Network antenne. In Australië, daar zat een 70 meter grote antenne. Dat is de enige die voldoende power heeft om nog met die voyagers te praten. Die gaat in onderhoud. En die gaat in onderhoud tot februari volgend jaar. En dat is in principe te lang. En die gaan het twee keer heel kort weer aanzetten in augustus en december. Maar in principe is die dan tot februari, vanaf 5 mei, niet beschikbaar. Dus voor 5 mei moest dat werken. En dat is weer zo'n signaal dat je dan toestuurt. En dat duurt een dag. En een dag later komt er dan antwoord. Hallelujah. Het was gelukt. De heaters stonden aan. Dat ding kan draaien op zijn oorspronkelijker. En hij doet het weer. En het team was kennelijk in een onvoorstelbare juichstemming. En ik ook, want ik vind dat een geweldige ding. Er is wel discussie of die nou nog aan moeten blijven staan, die voyagers. Want wat meten ze eigenlijk nog? Maar het is het vers voorbij dat object dat we ooit gemaakt hebben. Ze meten toch, neem ik aan, waterstof? Ze meten iets aan de soep. Ze komen er geen interessante hemeligamen meer tegen. Dus ze meten iets aan de soep waar we niks van af weten en niks snappen. Met dark energy, dark matter weet ik vooral maar. Interstellaire ruimte. Ja, die wij fascinerend vinden omdat we er zo ontzettend weinig van snappen. Ja, maar ze meten toch magneetvelden? Ja, magneetvelden, deeltjes, stromen, energieën. Dus ja, dat willen we nog wel een tijdje blijven doen met die vier instrumenten die dan nog aanstaan. En dat kan nogal tot in de jaren 30 doorgaan, geloof ik, voordat de batterij op is. Ja, totdat er stroom op is. Er zit zo'n kernreactortje in, die heeft een halfwaarde tijd. De stroom die daar vanaf komt, of de warmte, die wordt steeds minder. En ongeveer in 2030 verwacht ze dat het laatste instrument echt uit moet gezet zijn. Er was dus een explosiegevaar ontdekking. Nou, dat vind ik nogal wat. Want er is zo'n heel verhaal aan gekoppeld. Hij vervoert de gouden platen en misschien dat aliens die ooit gaan ontdekken. En dan zou die nu zo maar in 2025, terwijl dat ding helemaal niks meer doet, zou die al exploderen. Ja, dat zou ook heel stom zijn, want na die gouden plaat is gequalificeerd voor een miljard jaar. Daarom, want een miljard jaar moet die goed genoeg blijven voor aliens, als we dan weten hoe ze die moeten afspelen. Om die plaat te kunnen afspelen. En dat zou je dan ook weggegooid hebben. Dus het was absoluut een hoog fysico actie. Als een kusten die ontploft dan is er niet meteen die hele gouden plaat. Nee, misschien zweest die gouden plaat dan nog als één van de brokstukken en vinden ze hem toch. De aliens zijn misschien wel heel erg slim. Ja, we hadden het net over ze. Dan horen we het dus via de Westerbork. Nou, gelukkig is alles nog heel. En weer een kunststukje. En weer een mogelijkheid om er even over te hebben. Ja, dat is altijd leuk. Dan nu de grote mensenruimtevaart. Wat nou maar, Bruno? Ofwel grote mensen, is eigenlijk niet een helemaal goede term. Want Trump wil heel graag niet een Iron Dome, dus het luchtafweersysteem dat Israel heeft. En wat heel goed werkt tegen de raketten die Hamas afvuurde. Hij wilde zijn eigen versie en dat is natuurlijk de Golden Dome. Ik vond hem daar nog bescheiden in. Er zijn volgens mij nog wel duurlere materialen die je had kunnen gebruiken voor die naam. Ja, nou goed. Het is wel heel geliefd materialen, he. Ja, het is goud. Goud is toch wel een goede naam. Ga door. Dus het idee is dat we dan niet huisgemaakte raketten uit de lucht gaan schieten. Of tenminste de Amerikanen. Maar ballistische raketten die bijvoorbeeld Rusland of China of Noord-Korea zou afschieten. En die moeten dan onderschept worden. Is gedetecteerd. Dus stel, Moskou lanceert een kernraket gericht op Washington. Dan zou er eens een laag satellieten om de aarde zitten die dat detecteert. En zo'n soort type systeem bestaat al. Maar we krijgen dan ook satellieten die die raketten uit de lucht gaan schieten. Of met laser of met eigen raketten weer. Dat klinkt allemaal heel futuristisch. Al doet het ook wel denken aan... Star Wars. Van Regen. SDI, Strategic Defense Initiative. Dat is toen... Regen kwam ermee en was toen al vrij snel duidelijk dat het fysiek bijna onmogelijk was. Sowieso heel erg duur. En dat het niet ging werken. Dus... Het uit de lucht schieten van een thuisgemaakte raket. En we kunnen er natuurlijk nog wel meer. Dat zien we dagelijks in Oekraïne. Er wordt van alles uit de lucht geschoten. Ook ballistische raketten. Maar intercontinentale ballistische raketten. Die met enorme snelheden door de ruimte schieten. En overal op gericht kunnen zijn. Die haal je niet zomaar neer. Tegenwoordig zijn ze ook bezig met hypersoon raketten. Al die kernraketten zijn hypersoon. In de zin dat ze veel sneller gaan dan het geluid. Meer dan 5 keer zo snel. Maar die kunnen het nog een beetje manoeuvreren. Dus het wordt al helemaal lastig om ze uit de lucht te schieten. Al jaren is er een groep van dat dat niet lukt. Ook onder George Bush is er weer een nieuw antiballistisch systeem opgestart. En ABM heet het toen. Er zijn proeven uitgevoerd. En dan is het heel precies timed. En je weet precies wanneer de veilige raket komt. Dan is het wel een paar keer gelukt om uit de lucht te schieten. Maar hebben we het over een serieuze aanval dan weet je dat natuurlijk niet. Het is heel makkelijk om zo'n systeem te verzadigen. Gewoon meer tegelijk. Ja precies. En van de kernraketten moet je eigenlijk allemaal tegenhouden om het succesvol te laten zijn. Er zitten eindeloos veel haken en ogen aan. Ten eerste technisch en maar ook financieel. Dat doet er niet voor toe om een plan te lanceren. En de eerste details daarvan komen nu naar buiten via bronnen in het pentagon. We moeten 175 miljard dollar, de initiale geschatte kosten. En dan moeten we 400 tot 1000 satellieten in een baan op de aarde hebben. Waarvan er 200 uitgerust zijn met laser of raketten. In theorie kan het laten we het daarop houden. Dat het einde van zijn termijn al op en redactioneel moet zijn. Dat is de kalafbaanzin. Bij de vorige termijn moesten we op de maan staan. Dat heeft Swam nooit gezegd. Binnen zijn termijn zouden we op de maan staan. En wie mag dit allemaal gaan bouwen? Ook weer volgens bronnen. Musk wil niet. Hij heeft liever dat anderen dat doen. Hij heeft liever dat hij zijn energie stopt en het vliegen naar Mars. Ik wist dat jij dit ging vertellen. Vandaag stond een artikel in de Volkskrant. Waar experts zeggen dat het niet haalbaar is. Musk wil niet, want hij wil liever wat anders doen. Maar als het land een beroep op hem doet, dan wil hij hem met de hand over het hart strijken. Ik vond het heel bijzonder dat het budgetoffice van het congres... een tegenschatting had gemaakt van de kosten. Die kwamen op 542 miljard dollar. Dat is net zoveel als de ontwikkeling van het Joy-Strike fighter. Dat is al best mee. We hebben het over eindbedragen en beginbedragen. Dat is natuurlijk anders. Ik begreep ook dat het heel moeilijk is bij hypersonische raketten als ze laagvliegen. Als ze in beeld van de satellietermassen blijven lagen met die snelheden... dan is dat een stuk moeilijker te detailleren. Bovendien is de Verenigde Staten 400 keer zo groot als Israël met een aryendoom. Je kunt ook niet zomaar dat even extra poleren. Nee, nee. Het is... Het is te vermoeden dat het dezelfde route gaat als de eerdere plannen. Maar goed, er worden dingen besteld. Er is een race om die opdracht binnen te halen. Een bericht van Reuters ligt aan SpaceX en twee andere bedrijven. Palantir, een surveillancebedrijf, en Anduril, die maken drones. Die zouden samen daar voorop liggen. Musk kan wel zeggen dat hij het liever niet doet. Maar dat is een opdracht die je ook niet zomaar even laat passeren. 25 miljard dollar, geloof ik. De eerste stapje. Dus ook allemaal vragen hoe kan het nou dat zij op kop liggen in die aanbesteding. Maar wat ik dan nog een beetje miste in dit verhaal, zijn er ook nog ethische bezwaren. Ik bedoel, onder de jaren 80 weet ik dat er ook nog heel veel protest was. Als we eenmaal met Star Wars bezig gaan, dan is echt alle remmen los. Dan krijgen we weer nieuwe machtsstrijden tussen wie heeft de meeste raketten in de ruimte hangen. Het wordt weer een nieuwe gekkenhuis als het ware. Dat gekkenhuis is er al. In die zin is het wel anders. Hangen er ook al satellieten in de ruimte met krachtige lasers die andere dingen kapot kunnen russchieten? Nee, dat niet. Maar er is wel veel meer dreiging nu. Er zijn al experimenten gedaan van elkaar satellieten uit de lucht schieten. Ik vind het een onzinactie, maar er is nu wel meer aanleiding dan destijds bij Reagan. Ja, maar dan is het volgensdap dat China gaat dan ook een golden dome bouwen. Als alles goed werkt dan is het prima, dan hoef je er niemand meer bang voor te zijn voor een kernoorlog. Daar kan ik misschien nog even op inhaken. Vorige week was er een programma op tv bij WNL, de Stans van Nederland. Die hadden een aflevering, de ruzie in de ruimte. Dat ging over de dreigingen van satellieten netwerken boven ons. Ik noem dat ook nog extra, omdat een van onze space cowboys, Erik Laan, daar bij aanwezig was. Dus een kwestie van op NPO Start zoeken naar ruzie in de ruimte. Dan kun je daar een leuke half uur durende verslag over lezen. Oké. Even tussendoor. Ruzie, nog meer ruzie in de ruimte. Wie gaat daar op inhaken? Ruzie in de ruimte. Nou, daar heb ik geen bruggetje voor. Ik ook niet. Ik heb nog een onderwerp dat juist meer leuk is en mooi dan met ruzie betreft. Misschien mag jij eerst. We hoeven toch niet alleen maar slecht nieuws te brengen. Ik stuiter weer op een interessant verhaal, wat een combinatie is van complottheorie, ja zuster, nee zuster. Het gaat over de beelden van de Apollo 11 landing. Inmiddels staan al die video's van alle Apollo's 11 tot 17 allemaal online. De link zit in de show notes. Dat beeld van de Apollo 11 is van deplorabele kwaliteit. Daar is ongelooflijk veel over te doen geweest. Ik zag ergens een discussie over staan. Ik dacht, dat is misschien geen nieuws, want dat is allemaal al erg lang geleden. Maar dan toch een stukje geschiedenis wat echt leuk is. Daar zit ook de link met de walvisolie. Er waren ooit banden waar de data op stonden. De data die naar de aarde gestuurd werden door de Apollo 11. Maar dat bindmiddel van de emulsie op die tape was gemaakt van walvisolie. En dat walvisolie werd ongelooflijk schaars. Dat betekende dat die tapes heel erg slecht verkrijgbaar waren. Op een gegeven moment zijn die tapes net als Jasus en Esus overgespoeld. Voor het landstadproject. Die hadden gewoon weer tapes nodig. Dus ze hebben dat allemaal weggegooid. En daarna ontstond er dus een enorme zoektocht. Of er nog ergens tapes waren. En ook een zoektocht naar wie dan de beste recording had gedaan. Er was helemaal geen plan om die beelden te maken. We hebben dus over video-opnames van de camera's op de maan. Van de camera's op de maan, van de mannetjes die rondlopen op de maan. En dat was nooit gepland om dat live allemaal uit te zenden. Dus dat was eigenlijk al raar. Nu zou je dat een heel charme-offensief, een PR-offensief al van tevoren plannen. Maar toen helemaal niet. Dat was ook niet de prioriteit. En er waren betere camera's op Apollo 12 tot en met 17. Maar die waren nog niet klaar. Dus ze hadden hele slechte camera's die met een heel slechte dataverbinding. Die door radio-amateurs voor het gebruik waren. Datagoverzenden op een spraakkanaal. En die werden dan, het was analoog, maar als we waren bitje voor bitje. Doorgestuurd naar de aarde. En daarop een tape. Maar die tape was dan in een formaat. Wat niet compatibel was met destijds het video-formaat dat ze in Amerika hadden. Dat was NTSC. Dat was al verschrikkelijk slecht. Maar dit was dan nog weer slechter. En ze hebben dat toen getoond op een monitor. En de enige wat dan bewaard gebleven was mensen zijn van mensen die die monitor daar ter plekke gefilmd hebben. Bijzonder amateuristisch. Ja, bijzonder amateuristisch. Nou, dat is leuk dat je dat zegt. Want er is dus kennelijk ook een keer een krantenkop gekomen. En die was gediept One Giant Blunder for Mankind. How NASA Lost the Moon Pictures. Dus dat was inderdaad ongelooflijk slecht. Maar er was ook een team in werking gesteld. Het zogenaamde Apollo 11 Tape Search and Restoration Team. En die hebben er zes jaar aan gewerkt. En in druk geweest geweest om er nog het beste van te maken. En de beste recordings wereldwijd te vinden van degene die ergens in dat proces... een opname hadden gemaakt van zo'n monitor. Dus inclusief mensen die thuis televisie kreken en dat filmden? Waarschijnlijk wel, maar die hebben niet de beste opnames. Kennelijk werd het signaal al ergens gesplitst toen het aankwam vanuit de ruimte. En er is in Australië iemand geweest die heeft een best heel goede opname gemaakt... van wat hij dan bij de splitsing van die signalen... Een deel ging naar Amerika, een deel naar hem. Want hij had kennelijk de antenne in Australië. En die heeft toen de beste opname gemaakt. Maar dat team heeft al die verschillende opnames allemaal gecombineerd. En ze hebben daar een professionele partij naar de beelden laten combineren... om daar nog het allerbeste van te maken. Maar dit was ook al gefilmd van een monitortje. Een zwart-wit monitor van 25 centimeter diameter. Dus ook nog van een best klein tv'tje. Toen hebben ze de E.A. op plas gelaten? Dat weet ik niet, want dit is gedaan tot 2009. En het verhaal kwam weer nog een keer tevoorschijn in 2019. Want toen zijn er bij Sotheby's drie tapes verkocht voor 1,8 miljoen dollar. Van Sotheby's zei dat dat de best surviving tapes van de Apollo 11-landing waren. Maar naast haar beweert dat er onzin was. Wat daar op stond, dat hadden we allemaal gewoon wel. En daarop valt te zien hoe Neil Armstrong en Buzz Aldrin op zijn. Ja, het zijn schimmige beelden. En bij meestal is iemand half zichtbaar. Maar de enige beelden. En de complottheorie zegt natuurlijk, ja zie je wel dat je er nooit geweest bent. Want je hebt niet eens beeld. Anders had je wel gezorgd dat je goede beelden had. Maar wel een ontzettend leuk stukje geschiedenis. En die Wikipedia pagina over de Apollo 11 lost tapes, die is echt heel erg leuk. Want daar gaat in de uiteindelijk nog veel meer detail van hoe precies die opname werden gemaakt. En hoe dat dan last minute was toegevoegd. En inderdaad het idee dat je een opname maakte van een monitor. Dat was destijds zelfs vrij gebruikelijk. Dat werd ook bijvoorbeeld als je film ging omzetten naar een tv-uitzending. Dan maak je ook met een tv-camera een opname van een filmdoek. En dat zonder staan uit. Dat bezit je echt wel in de beginfase ook van de tv. Ja, ja. Het wordt bijna wel een soort feticisme dan als je voor 1,8 miljoen neerlegt voor tapes waar zulke slecht beeld op staat. Het enige doel daarvan is dat je aan je eveneens rijke vrienden kunt zeggen, ik heb deze tapes van de Apollo. En jij niet. Dat is ook een beetje in lijn met andere dingen hoe het toen ging. Bijvoorbeeld ook die eerste robotzondes die naar de Maan gingen. Die maakten ook foto's van de Maan. Maar dat deden ze inderdaad op film. En dat werd dan te plekken in de ruimtesonde ontwikkeld. En dan over een multiplier gehaald totdat er weer een rare zender op het moment dat hij langskwam. Ja, dat was het beste wat ze toen hadden. Maar wees maar goed dat het er was, want anders hadden we niks. Die moeten ergens beginnen. Nog één anderwerp Jeffrey. Ja, ik heb er nog eentje liggen. Nog meer goed nieuws uit België. Altijd leuk. Het gaat over de Proba 3-zonde van de ESA. Die hangt al een tijdje in de ruimte. Dat zijn eigenlijk twee satellieten die samen om de aarde heen draaien. De bedoeling daarvan is dat de ene de zon gaat afdekken en dan met de andere een foto wordt gemaakt van de corona. Dat is de atmosfeer rondom de zon. Want daar weten we nog heel weinig van af eigenlijk. Daar zijn nog heel veel raadsels op te lossen. Dat is eigenlijk ook de eerste keer dat twee satellieten echt heel nauwkeurig informatie vliegen. Dat is nu al gelukt. Tenminste dat ze ook de precisie hebben om die foto's te maken. Helaas is de foto zelf er nog steeds niet. En daar staan ze nu op het punt om dat dan nu te gaan doen. Er was een hele lange commissioning fase. Die voorsten moeten een schaduw werpen van een paar centimeter doorsneden op de achtersten. En dat moet precies gemikt zijn en ze communiceren niet met de aarde. Ze communiceren met elkaar. Ze hangen op 150 meter van elkaar vandaan. Dus het moet echt heel nauwkeurig, op een millimeter nauwkeurig, op die 150 meter. En dat is dan nu gelukt. Dat ze een aantal uur inderdaad autonoom met elkaar dat voor elkaar hebben gekregen. Dat die schaduw heel mooi op die camera van die andere sonde wordt geworpen. Ik begrijp dat dat ook het belang is, die aantal uur. Want vanaf de aarde kun je maximaal vijf of zes minuten aan de corona meten tijdens de zonsverduistering. En zij kunnen gewoon uren lang achter elkaar meten als dit uiteindelijk goed blijkt te werken. Ja, het is eigenlijk een kustmatige zonsverduistering. Precies. Een vijf centimeter grote schaduw was dat inderdaad. En hoe groot is een cirkelvormige plaat? Ja, de ene heeft een cirkelvormige plaat aan de onderkant. En daarmee werkt die dan die schaduw op die andere. En hoe groot is die plaat? Zo groot als de satelliet. Ik meen dat is, nou, dat weet ik niet. Een meter of zoiets. Een meter of zoiets. Een meter of twee meter. Zo groot is dat ding. Nou ja, wat leuke details hoe dat dan ging. Ten eerste heb je dan een van die twee sondes die schijnt gewoon letjes naar die andere. En dan is er op die andere een camera die gaat dan zoeken naar maximale intensiteit. Vervolgens heb je ook nog een laser waarmee ze heen en weer schijnen met een spiegeltje. Op die enorme afstand, tot ongeveer 150 meter. Het heeft wel langer geduurd dan men had gepland. En men had ook gedacht dat het met de wide-fuel camera al lukte. Uiteindelijk hadden ze nog een tweede camera bij zich die dat presier kon meten. En die werd dan uiteindelijk ook ingezet en is het alsnog gelukt. En dan is het dus nu tijd voor die eerste foto. Die had in maart al moeten komen. Nou ja, een paar maanden later. En wanneer komt die? Weet u dat nu? Nee. Maar ze hebben dus wel al dat ze hem ook echt hebben dat de schaduw van de zon op die andere camera valt. Dus ik zou zeggen, moet toch snel kunnen. Ja, even klikken. Nou ja, dat zal wel een calibratie van die camera nog aan te pas komen. Ik zag nog een technisch miracle. Heb je weleens gehoord van een Rotating Detonation Rocket Engine? Nee. Dus iedereen weet natuurlijk, ruimtevaartnerdste bedoel ik, hoe een raketmotor werkt. Je doet oxidator en brandstof bij elkaar en dat steek je aan en dat blaast dan naar beneden door een soort bel. En dat is je raketmotor. En daardoor ga je naar boven. Belvorm, toeter eigenlijk. Daardoor ga je naar boven. Er is ook een andere manier. En dat is de Rotating Detonation, of wel de roterende detonatie. Dus dan heb je een soort cilindervorm. En daarin heb je je brandstof en je oxidator wordt precies op de goede moment toegevoerd om een soort verbrandingsvront, wat de hele tijd ronddraait, in die cirkel te voeren. En dan, om een van de redenen, krijg je daarmee een hele efficiënte voortsturing. Een detonatie is eigenlijk een verbrandingsvront dat sneller gaat dan het geluid. Dus een explosie. En wat is dan het voordeel? Is dat omdat je het uitsmeert, dat het geleidelijker is? Of dat de richting beter is? Wat is er beter aan dan bij de klassieke raketmotor, als we dat zo moeten noemen? Dat is een hele goede vraag. Ik vermoed dat het ermee te maken heeft dat je niet tegen de verbranding in hoeft te pompen. In een raketmotor heb je een gigantische verbrandingsreactie die heel veel druk geeft. Dat is ook het idee. Alleen daar tegenin moet je al je oxidator en je brandstof pompen om aan de gang te houden. En hier vindt de verbranding plaats op een plek waar je de brandstof en oxidator toevoegt. Dat zou mijn idee zijn. Maar het klinkt allemaal heel iffy. Dit gaat niet werken. De detonatie front vliegt dan keihard in het rond en dan moet je precies op het goede moment bijvoeren. Maar eerder deze maand heeft een Amerikaanse bedrijf, Venus Aerospace, toch een eerste proefvlucht met zo'n ding gedaan. Heel bescheiden, raket van een paar meter. En ook laag, niet in de ruimte waarschijnlijk. Niet eens voorbij de geluidsnelheid. Maar toch een soort proefprinciple. En die gaan dan nu meer investeringen binnenhalen om supersnel en efficiënte raketten aan de man. En ook daar geldt, die moeten ergens beginnen. Dus ik ben benieuwd of we dit kunnen gaan volgen. Superreficiënte raketten is altijd een heel goed idee. En de hete Venus. Venus Aerospace. Het deed mij denken aan de Venus-zonde waar we het al een vorige keer over gehad hebben. Die in de Indische Oceaan is gestort. Volgens mij was die nog niet neergestort bij de vorige Space Cowboys. O, dat moeten we dit ook nog even met elkaar doen. Jullie hoefden niet meer af te wachten. Hij is denk ik een paar dagen na die uitzending. Ja precies. En ik was in Brussel. En de lijn liep over Brussel. Dus ik was heel blij dat die in die Sociaan terechtkwam. Ik moest me denken, en Venus was herneemd. Net dat jij zegt, ze hete Venus. Voor Shocking Blue. Heb jij nog een laatste onderwerp? Nee geen onderwerp meer, maar wel een kleine mededeling. Want ik was natuurlijk daar 30 jaar betrokken. En project manager van de Europese Robotarm voor op het ISS. En die is vandaag weer gebruikt door de Russen. En volgende week ook weer. Dus ik ben helemaal blij dat na de mogelijke cancellation van mijn andere twee magnus, OPI. En de Gateway en de Mars Semper Return. Dat in elk geval de ERA gewoon in gebruik is. En dus weer. Oké, en wat heeft hij gedaan? Ja dat weet ik niet. Dat moet ik nog zien achter te komen. Want wij weten dat de Russen dat deden. Maar dat weten we via NASA. En die ondersteuning die wij daarvoor altijd leverden. Die is in principe opgehouden. En de Russen kunnen eigenlijk nu geen nieuwe overeenkomst maken met de Russen. Dus slechts als ze een probleem hebben, zouden we ze informeel daarmee kunnen helpen. Maar we hebben het team dat die ondersteuning levert. En al die simulatoren draaien in de hout. En de trainingsprogramma's maakt. En de programmering van die RMD. Dat is niet meer actief. Want daarvoor zouden we nu een nieuwe overeenkomst moeten maken. En dat mag van de Doema eigenlijk niet. En van ons lidstaat eigenlijk ook niet. Dus het is een beetje fingers crossed. Zolang hij het doet, doet hij het. En als hij het niet meer doet, dan ontstaat er een nieuwe situatie. En dan wordt ik ongetwijfeld opgebeld. Er worden steeds gezelliger daden. Zul de astronauten echt wel vinden. Maar goed. Oké, maar hij heeft het gedaan. Hij heeft het gedaan nu al een heleboel keer. Dus dat is op zich al geweldig. En we hebben natuurlijk die technologie ontwikkeld. Dus dat is ook goed voor de toekomst. Maar hoe meer die gebruikt wordt, hoe beter. Dus ik ben blij met zo'n nieuwtje. Oké, dan weet je niet precies wat er uitgevoelig is. Dan heb ik ook nog een mededeling. Volgende aflevering van Space Cowboys. We hebben een speciale gast. Namelijk André Kuipers. Kuipers. Ja. Voor wie niet weet wie dat is. Dat is een Nederlandse astronaut. Die komt langs. Dus luister ook dan vooral. Voor nu ga ik afsluiten. Dank je wel, Jeffrey. Ik heb ook nog een dingetje. Ah ja, even noemen. We hebben het helemaal niet over SpaceX gehad. Helemaal niet zo erg trouwens. Maar we hebben wel weer SpaceX gehad. Nou ja, niet echt een item zal men zeggen volgens mij. Er komt uiteraard weer een nieuwe Starship lancering aan. Die is nu gepland voor 27 mei. Dat is volgende week dinsdag. Oké, dank je wel. Dat is nog een beetje ondervolgbehoud, uiteraard. Ook nog even genoemd. Als je dan toch weet. Ik zag een verhaal dat de moraal erg aan het zakken is bij het SpaceX personeel. Oké. Dat ze bij Tesla niet meer zo blij met hem zijn. De klanten zijn niet meer zo blij. Maar ik ken dat het personeel ook iets minder blij is op het ogenblik. Ja, het zijn niet alleen maar Trumpianen daar werken. Nee, dus we moeten zien of dat uit gaat maken. Maar goed, we wachten op 27 mei. Leuk. Oké. Goed. Dank je wel. En tot een volgende keer. Tot ziens. Ja, was leuk.