Van het Europese continent via Mars naar Titan

Dit is een BNR podcast. Hey, welkom allemaal bij een nieuwe Space Cowboys aflevering nummer 170 alweer. Mooi getal. Ik ben hier met Erik Laan. Goedendag. Hey, en Luuk van den Meelen. Hi. Mijn naam is Thijs Roes. Ik host vandaag. We gaan eventjes naar... Het zijn leuke onderwerpen vandaag. Even vooruitblikken naar de rest van de uitzending... voordat we naar de eerste... Nou, de lancering vanaf Europees grondgebied gaan. Erik, wat is jouw leukste onderwerp? Mijn leukste onderwerp is een polaire missie met mensen... Die misschien wel of niet gelukt is. Misschien wel. Luuk. Starliner. We hebben ontzettend veel al over verteld. De astronauten die vast zaten. Ja, er was onlangs een persconferentie... waardoor men met de astronauten gesproken. En die hadden heel hopstmakelijke details over de vlucht. Absoluut. Mooi verhaal. En we gaan het ook nog hebben over de Europees Defensie en satellieten. Maar mijn leukste onderwerp vind ik toch echt wel... een mogelijke menselijke missie naar Titan. Een van onze co-hosten, dat het een 1 april grap was... maar dat is het toch echt zeker niet. Maar we gaan beginnen bij de eerste vlucht van de Europeese Spectrum Raket. Erik, had jij hem meegenomen? Luuk, jij hebt hem officieel meegenomen. Wil jij even toelichten? Ja, precies. We hebben het een paar afleveringen geleden er al over gehad... dat er een soort Europese rakettenrace was. Welk land gaat het nu voor elkaar krijgen... om voor het eerst vanaf Europese bodem een raket in een baan om de aarde te brengen? Nou, dat leek dus de Isar Aerospace te zijn met hun Spectrum Raket. Het was alleen binnen 40 seconden afgelopen, het hele spektakel. In de mooie short, in Noorwegen die beelden we zien. Een locatie prachtig, Andoia aan de kusten. Een mooie lanceerinstallatie hadden ze daar gemaakt. Het was dus de bedoeling om Spectrum te lanceren op zijn eerste testvlucht. Het is een 2-traps raket, 28 meter lang. In de eerste trap zitten 9 Aquila motoren... en een aardbeien, werken op propaan en vloeibare zuurstof. Eénmaal operationeel moet het ding satellieten van zo'n 1000 kilo... in een lage aardbaan kunnen brengen. Op deze missie was het de bedoeling om wat micro-sets mee te nemen... maar ik ben er niet uitgekomen of die daadwerkelijk aan voorbord. Spectrum moet uiteindelijk ook later gaan vliegen... vanaf de knesbasis Kourou in Franskiana. Op 30 maart was het dan uiteindelijk zover dat hij de lucht in is gegaan... na een paar dagen uitstel vanwege wind op grote hoogte. De afstelling ging goed, die procedure liep netjes. Ontsteken van de halfmotoren, geen probleem. Uiteindelijk is hij gelanceerd en ging tergrunt langzaam omhoog. Ik moest helemaal aan New Glenn denken. Die ploem ook zo langzaam van het platform af. Maar op het moment dat de pitch over moest gebeuren... dat is de overgang van het precies verticaal vliegen naar een paraboolbaan... om uiteindelijk in een baan aan de aarde te komen... raakte het ding ineens helemaal de weg kwijt. Slingend naar links, naar rechts. Op een gegeven moment ging het puntig uiteinde naar beneden. Dat is altijd slecht nieuws bij een raket. Vervolgens plofte het ding vlak naast het platformen in het water. De hele zaak knalde uit elkaar. Toen werd de live registratie afgestopt. Binnenkort meer data over deze testbroek. Dank je wel voor het kijken. Dat die live verbinding was, was trouwens wel een aparte. Dat was uiteindelijk eerst niet het plan. We moesten het doen met updates op social media. Op diezelfde social media kwam er toen van jongens, kom nou op... doe het lekker in de openheid. Daar zijn ze voor geswicht. We hebben uiteindelijk het team van NASA Spacemate ingeschakeld. Die hebben die uitzending gehoopt. Dat wist ik helemaal niet. Maar dus inderdaad heel kort. Mag ik even vertellen over... het was zo grappig, hoe het tot mij kwam was alleen maar dat filmpje van de lansering... één vast shot op de lanserinstallatie. Waarbij het dus omhoog ging. Ik had het gevoel dat er iets mis ging. Wat gaat er nou precies mis? En waarom blijft dit shot nu zo staan? En opeens uit het niet, ik weet niet of je het filmpje hebt gezien... komt dus die raket als een vlammend ding. En dan weer terug in beeld gevallen. En toen bleek het inderdaad even alsof je op het lanceerplatform was gevallen. Maar toen bleek het andere beeld dat het niet zo was. En ik wil even stilstaan bij dat punt dat het echt goed is dat ze daar voor gezicht zijn. Dat het uitgezonden is. We hebben het hier in de podcast ook best wel vaak over gehad. Vooral een aantal jaren geleden toen het echt alleen maar de Amerikanen waren die dat aan het doen waren. Maar het is gewoon heel nodig. Het is niet alleen onze belastingcenten. Maar ook gewoon heel goed voor het publiek om mee te kijken. Ja, zeker. Ook al gaat het mis. Tegenwoordig is inderdaad eerder de houding van... je zent het niet uit, wat heb je dan te verbergen. Nu is het ook wel zo dat dit een commerciële instelling is. Dus belastinggeld zit hier weer niet zo erg in. Maar goed, er zit er op zich wel wat van in lijkt. Bijna in elke raket zit wel belastinggeld. Ik zag trouwens nog een analyse op YouTube ergens. Dat ze echt hebben ingeroemd op die raket. En dat je hem eigenlijk al vroegtijdig ziet lopen zwinken. Dat hij heen en weer gaat. En ook dat die raket zelf aan het roteren was om zijn as. En dat wijst een beetje op dat ze de control over die raketmotoren... In de analyse werd ook gelijk de overeenkomst getrokken... met een beroemde lancering van de Proton-raket van de Russen. Die inderdaad de vorm van een vraagteken vricht in de lucht. Dat lijkt hier ontzettend op. En daar was dus de oorzaak dat er inderdaad... een onderdeeltje ondersteboven was gemontreerd. Dus hier werd ook gelijk gezegd dat er wel een paar draadjes... verwisseld zijn. We weten niet dat het precies mis is. Maar... Ik wil even weten waarom het nou belangrijk was. Was het nou echt de eerste lancering vanaf Europees grondgebied? Waarom is het zo belangrijk? Is dit een onderdeel van een soort strategisch iets? Wat kunnen we plaatsen? Wat heel erg modeus is in deze interessante tijden... onafhankelijkheid. Europa wil zelf snel kunnen lanceren. En natuurlijk hebben we de Ariane 6-raket. Maar een heel groot ding. Maanden voorbereiding, duur. Dan heb je die kleinere VK-raket. Die heeft nogal wat technische problemen gehad. En er zijn gewoon bedrijven in Europa die zeggen... waar kunnen wij eens geld mee verdienen? Ruimtevaart. Dat zit er natuurlijk ook gewoon in. Er zijn natuurlijk genoeg raketten vanaf Europese bodem gelanceerd. Maar de allereerste beroemde V2. Dat was niet echt ruimtevaart. Alhoewel in 42 wel de V2 als eerste de ruimte heeft bereikt. Echt waar? Boven de 80 kilometer gevlogen. En natuurlijk, zeker vanuit Scandinavië... gaan allerlei sonderen raketten de lucht in. Maar dat is inderdaad ook allemaal rechtop en neer. Dit zou voor het eerst zijn dat er iets in een baan onder aarde wordt gebracht vanuit Europa. Daar moeten we dus nog heel even op wachten. Ja, desal niettemin. ISAR Aerospace spreekt van een groot succes. Een geslaagde testvlucht, een massaal aan data. Bij de achievements wordt ook gezegd... het lanceerplatform is nog heel. Succes. Dat is nog opmerkelijk. En zij zeggen dat het Flight Termination System heeft gewerkt. Dus die grote explosie die we hebben gezien... was kennelijk niet vanwege de knal op het water. Maar inderdaad dat er wat explosieven in de raketen zelf... En deze ook. Ja, maar dat zie je niet echt terug in dat film. Ik denk meer dat Flight Termination System, dat ze de motoren uitzetten. Dat zie je wel echt gebeuren. Dat zie je inderdaad ook gebeuren. Maar misschien is dat ook niet een systeem... maar werkt een raket nou eenmaal ons te boven vliegend gewoon niet. Dus ja, vragen genoeg. Tweede en derde exemplaar van de spectrum zijn wel in aanbouw. Uiteindelijk wil Isar Aerospace 40 raketen per jaar gaan bouwen. En nu is de race weer open. Er zijn nog twee andere initiatieven... die vlakbij de lanceergereedheid zijn. Zweden wil vanaf Kiruna lanceren. En Engeland werkt met Duitsland samen aan de RFE-1... die vanaf de Shetland-eilanden moet vliegen. Dus het blijft spannend wie dit kleine ruimte-race gaat winnen. Maar dan gaat het hier dus ook over een polaire vlucht. Want we hebben het over een lansering naar bij de Noordpool ongeveer. Die race is dus nog steeds aan de gang. Om dat er goed te gaan doen. En dit lanceerplatform, waar komt dat opeens vandaan? Andorra bestaat al heel lang. Dat is in Zweden. In Zweden heb je Kiruna. En daar doen ze al heel lang lanceeren. Maar allemaal suborbital. En niet orbital. En allemaal suborbital. En hier is het plan om het orbital te maken, is alleen nog niet gelukt. En dat is een trek natuurlijk ook voor die polaire lanseringen. Je zit zo hoog. Dus je hebt die draaing van de aarde. Die heb je bijna niet. Dat moet je wel tegenwerken. Als je vanaf de EFNA lanceert en je wilt naar een polaire baan. Dan moet je eerst zorgen dat je die 1500 km per uur weer terugpakt. En dat geeft je dan niet. En lekker weinig mensen in de omgeving. Dus je kan het je voor oorloven dat er eentje uit elkaar knalt. Interessant. Dus het is weer een volgende stap. Maar nog niet gelukt. We houden het in de gaten. Over polaire ruimte-races gesproken. De Fram 2 missie heette die. En Fram komt ook toevallig uit Noorwegen. Dat betekent forwards. Noors is een beetje roestig. Dat was een schip dat in de vorige eeuw allerlei polaire tochten... heeft gevaren met Amundsen. Die heeft toen de Zuidpool bezocht met dat schip. En er was een Chinese-Maltese crypto-rijkaart die dacht... Ik hou van de Polen. Ik wil die dingen eens van de bovenkant bekijken. Dus die heeft een Crew Dragon gehuurd. En die heeft drie van zijn vrienden meegenomen. En die hebben drieënhalve dag een polaire missie gevlogen. En voor het eerst eigenlijk mensen die via de Polen zijn gevlogen. Dat doen ze normaal niet. Want International Space Station zit op 53 graden inclinatie. Waar ze altijd heenvliegen. En dit was echt 90 graden. En dat is nieuw. Die zijn er drieënhalve dag geweest. Opmerkelijk vind ik dat het alle vier echte toeristen zijn. En dat het echt niet een professional astronaut is. Ze wilden het graag zien. En dat is allemaal goed gegaan. Weet je wat de kaartje kostte? Nee, ik heb er geen... Dat doet SpaceX geen aansluiting over. Ik denk dat je wel even een gokje... Ik denk dat je toch wel, om zo'n hele Crew Dragon missie te kopen... Dat je toch wel tegen de 100 miljoen euro... Zeker wel. Als het voor een cheap vluchtje van SpaceX kan? Want dat vlucht zelf is toch gewoon 10, 20? Ja, als je een Falcon 9 koopt. En je betaalt alleen de kosten van het lancering. Dat moet zo maar zijn. En dit is het moment. Maar als je echt crypto-rich bent, dan krijg je die 100 miljoen bij elkaar. Maar soms is van zulke dingen nog een klein beetje bijbetaald... Links en rechts voor iets door iemand. Maar ze zijn niet loodgesponsord of zo. Er waren wel allerlei experimenten aan boord. En daar had SpaceX ook wel belang bij. Dus in die zin zou het best kunnen... Een paar eurootjes bijgelegd. Dat ze wat korting hebben gegeven. Voor het eerst hebben ze X-rays genomen van mensen. Dus ze hebben een mooie foto gemaakt van iemand met een ring om zijn vinger. En dezelfde foto is ook 100 jaar geleden gemaakt. Voor het eerst met X-ray. De allereerste runtersfoto. Dus dat was leuk om te zien. Vanaf waar zijn ze gelanceerd? Vanaf Kennedy Space Center. Dus ook toch die polaire orbit gehaald. Dus dat kost een hoop energie om dat toch te doen. En het bijzondere is ook dat ze uiteindelijk geland zijn in de Pacific. En SpaceX gaat dat vanaf nu altijd doen. Ze willen niet meer in de Golf of Mexico. Moet ik zeggen Golf of... De Golf van Amerika in Nederland. Want dat was toch lastig met die trunk. Blijkbaar. Dus als de Crew Dragon terugkomt. Dan zit er een trunk op. En die willen ze een trunk. Ja, dat is een soort support-vehicle. Die achterkant met die vinnetjes waar de zonnecellen op zitten. Er zitten ook de standsregelingsraketjes en dat soort zaken. En die overleeft de reentry niet. Tenminste die gaat niet samen met de capsule de atmosfeer in. Die verbrandt grotendeels, maar niet helemaal. Volgens mij is dat een beetje een tegenvaller voor SpaceX. Ze zijn er volgens mij vanuit gegaan. Maar dat ding zien we nooit meer terug. Ja, die verbrandt helemaal. Maar dat was dus niet vinnig. Er is er één in Polen geland volgens mij. Of was het een andere Falcon 9 upper state? Ja, daar komt iets naar beneden. En wat ze altijd doen is... Voordat ze de Crew Dragon weer terug naar aarde sturen. Dan gooien ze die trunk eraf. En dan doen ze de motor aan. Wat ze nu doen is, ze houden de trunk eraan. En dan doen ze de motor aan. Zodat ze samen met die trunk naar beneden gaan. En dan, op een gegeven moment is het toch separation. Maar dan weten ze zeker dat die trunk ook in zee gaat. чтоб, dat is glad dat die dir 왔 hem ermiş. Het was zo dat hij send niet goed footage weigende. Maar dan silk een acne ope contra gware. Gik dat een beetje, in brute force, in alles.,</ visionary efficacy, maar er machine een beetje geneiligheid van het. Ja, het is zoني Steven ikke naar buiten. Maar age Azerbaijan schöer komt erял alle. Maar als je daar een goede exactamente weer heen sailing in might je het ook kunnen doen. Dus dan wordt we bijvoorbeeld door de 49 bij from 10 die een co-operatie op geldi. er zo uitlopen en dan zie je ze een beetje onwennig. Op zee ook dus nog. Een beetje stappen en zwaaien. Wat zeg je? Van de ruimte naar de zee? Ja, precies. Ik denk dat de shuttleastronauten stiekem best een vlug zijn geweest. Ik heb trouwens ook begrepen dat die... Ja, dan heb je zoiets van, nou, koop je een ruimtevlug en dan is het maar 3,5 dagen. Maar ik heb ook begrepen dat het niet zo veilig was om dat langer te doen, juist omdat ze over de Polen vlogen, dat je daar veel meer straling voor je kies krijgt. Je krijgt de meeste straling als je boven Brazilië vliegt, boven de South Atlantic en Omelie. Oké. Want daar zit een magneetveld van de aarde, dat is niet symmetrisch ten opzichte van de rotatieas van de aarde, en dat is boven de kust van Zuid-Amerika. Daar is het magneetveld veel zwakker. Daar komt de straling veel dichter bij de aarde. Oké. Dus ja, ik denk meer dat ze 3,5 dagen hebben gekozen, als ik de beelden zo zie, is dat die astronauten gewoon vier dagen in zo'n kleine capsule, dat je dan wel even genoeg hebt van elkaar. Want het is echt nog wel een krap ding om met z'n vieren door te brengen. Ja, dat heb ik inderdaad ook nog zoiets van, ja, het zijn geen getrainde astronauten, dus dat is een kans wat groter op ruimteziekte. Ja, en dat duurt meestal een dag of drie voordat je daar vanaf bent. Voor hetzelfde geld heb je daar drie dagen voor lijkt je in die capsule gegaan, weet je? Niet van het uitzicht genoeg geen experimenten kunnen doen, je bent al weer thuis. Ja, ik vond het pleziervluchten ook ooit, ja, dan probeer je ervan te genieten, maar je krijgt maar een uurtje. No way. Ik moet toch ook zeggen, kijk, ze hebben een aantal dingen gedaan voor het eerst, dat is leuk, maar om nou echt te zeggen, heeft het nou nut om mensen om de Polen heen te vliegen. Oh, er gaat niet ineens een nieuw oppassingsgebied open voor... Nee, nee. The first, the last. Nou ja, het heeft wel hele mooie plaatjes opgeleverd, moet ik zeggen. Zoveel wit, zie je meestal niet vanuit de ruimte. En ze hebben trouwens ook nog één pas gemaakt, recht over Kennedy Space Center heen, dus ze konden het lanceerplatform zien waar ze eerder van waren verplokken. Maar ze waren trouwens eerder van plan om poleren vluchten te doen met mensen, dat was met de Space Shuttle. En 1986 waren ze dat van plan, vanaf Vandenberg, om daar de Space Shuttle te lanceren in een polaire baan. En dat vonden de Sovjet-U, die vonden het vrij bedreigend, dat je dan dus bepaalde Sovjet-satelliten zou kunnen benaderen. Ja, en zij hadden ook eens iets van, wacht even, die shuttle kan 20 ton meenemen en vliegt straks over Moskou. Wat doen ze precies in dat laadruim? Ja, interessant. Ik ben er ook nerveus van. De Space Shuttle Columbia zou inderdaad gestationeerd worden op Vandenberg. Nou ja, toen kwam een Challenger ongeluk, werden alle plannen gewijzigd en is het daar nooit van gekomen. Over andere plannen die niet helemaal liepen zoals het ging, gaan we nu naar de Starliner. Noem eens maar even de Boeing-astronauten die vast zaten. Zaten ze dan vast? Ze zaten niet vast. Ze zaten niet vast, zo mag je het niet zeggen, maar ze zaten ook weer wel. En toen zijn ze gewoon wat langer blijven doorwerken. Ja precies, ze hebben gewoon een langere trip gehad van van ziek. Ze zijn opgehaald. Daar hebben we het inderdaad uitgebreid over gehad. En toen waren er vervolgens allemaal interviews gedaan en op het einde hebben ze, wie was het nou, Erik Burger? Burger van Ars Technica. Daar zijn ze even goed gesteld. Eindelijk is het een keer de juiste vraag, want het ging niet over de stranding, maar het ging over wat ging er nou eigenlijk precies mis en hoe verliept dat? En dat was eigenlijk een Apollo 13-achtige spannende film. Best wel, het blijkt inderdaad allemaal veel spannender te zijn geweest dan van tevoren duidelijk was. Iedereen is in het blijven hangen. Hoe was het nou om gestrand te zitten? Maar niemand heeft gevraagd naar de techniek. Erik Burger was daar de eerste van. Nou, even dingetjes op een omberijtje zetten. 18 maart keerde uiteindelijk The Crew 9 terug met Sunni William en Butch Wilmore. Die waren op 5 juni van vorig jaar gelanceerd op de eerste bemenste testvlucht van de Starliner. En aanvangelijk ging het helemaal goed. Ze waren helemaal blij met die lancering. Atlas V bracht Starliner in een baan om de aarde. Dit is een van de meest nauwkeurige lanceringen ooit van die raket geweest. Ze hadden precies in de baan hoe ze helemaal niet meer bijgestuurd te worden. Alles ging goed. In de eerste nacht die ze in de capsule doorbrachten hadden de twee astronauten het knetterkoud. Volgens mij heb ik het goed gelezen, er zit geen verwarming in die Starliner. Ze gaan ervan uit dat als je daar een vier mensen instopt dan wordt het vanzelf wel warm. Dat vond ik wel een wonderlijk detail. Er is niet op ingegaan verder. Heel apart inderdaad. Sunni en Butch hebben gewoon hun ruimte pak aangetrokken en hebben de nacht overleefd. De dag daarop was het grote event van de koppeling met ISS. En daar ging het niet zo goed meer. Voor het benaderen van ISS en het koppelen zijn de stuurraketjes van de Starliner van heel groot belang. Daar zit om de service module, eigenlijk vergelijkbaar met de trunk aan de Dragon, een service module aan de Starliner vast. Aan de buitenkant ervan zitten vier pakketten met elk zeven stuurraketjes. Tijdens de automatische rendezvous met het station viel er één raketje uit en later nog eentje. Toen moest commandant Wilmore op handbesturing overschakelen. Dan valt er nog een raketje uit en later nog eentje waardoor het schip niet meer bestuurbaar is. Hoeveel raketjes waren er en hoeveel viel er nou uit? Er zijn er op dit moment vier van de 28 uitgevat. Vier van de 28? Volgens de regels had Wilmore op dit ogenblik de koppeling moeten afbreken omdat het niet veilig genoeg was. Maar hij kiest er toch liever voor om het risico te nemen ISS te proberen bereiken, waar hij eigenlijk al voor de voordeur hing. Omdat ze anders misschien niet thuis had moeten komen. Als deze standregeling nu niet goed werkt, wie garandeert mij dan dat dat tijdens de terugkeer naar aarde wel goed werkt. Dus hij gaat gewoon door. Vluchtleiding besluit op dat moment om de boel aan en uit te zetten. Gewoon een reboot. Like a window. Stekken erin. Twee van de eerder uitgevallen raketjes werken daarna. En vervolgens valt een vijfde weer uit. Wel weer een ander was dat. Dat was nog weer een ander. Inderdaad. Doen ze nog een keer een reboot. Dan blijkt er nog maar één raketje uitgevallen te zijn. En in principe goed genoeg om die automatische koppeling weer te volbrengen. Maar Wilmore vertrouwt het niet. Hij zegt van ik parker hem zelf wel. Dus op handbesturing zet hij hem uiteindelijk terug. Op dat moment was het voor Wilmore en Williams al duidelijk dat ze niet met de Starliner terug naar aarde zouden gaan. Al spraken op dat moment NASA en Boeing hun vertrouwen in het schip nog uit. Wat het allemaal lastig maakt is dat die service module, net als de Trink van de Dragon, verbrandt tijdens de terugkeer. Dus je kan niet de ingenieurs erbij halen en de boeders bekijken van wat heeft nou precies fout gegaan. Dat moeten ze allemaal uit de data zien halen. We zitten nu dus op het punt dat NASA er waarschijnlijk op gaat staan dat er nog een testvlucht komt en waarschijnlijk weer zonder astronauten. En dan schrijven wij vijf jaar dat de Crew Dragon zonder problemen astronauten op en neer pendelt naar ISS en de Boeing Starliner nog steeds niet operationeel is. Heftig he? Ja. Wat ik me ook nog afvroeg is, er is een eerdere testvlucht geweest zonder astronauten en er waren ook issues met die propulsion. Ja. Maar hebben ze nu dezelfde issues gezien? Nee. Of is dit weer ander? Uiteindelijk, die eerste keer dat het mis ging, dat kon je inderdaad gelijk al zien op de animatie die in realtime liet zien wat de capsule aan het doen was op het moment dat hij loskwam van de raket, zag hij al die stuurraketjes als een wilde om zich heen vuren, waardoor het grootste deel van brandstof er al doorheen kwam. Dat had te maken met de klok aan boord van de raket. Ja, maar dat was de allereerste testvlucht. Er is een tweede testvlucht geweest dat ze wel gekoppeld waren aan ISS en dat ze toen ook om een mens weer terug gingen. Ja precies. Dat was wel gewoon de planning. Die vlucht verliep aanmerkelijk beter dan deze met Crew. Dus ja, uiteindelijk was dat die tweede testvlucht, ze waren een paar dagen voor de lancering tot iemand ineens ontdekte van, hey, om alle elektrische bedrading zit brandbaar materiaal, dat moeten we niet hebben. Nou, vervolgens heeft het dus anderhalf jaar geduurd voordat al die leidingen eruit waren uitgepakt in een nieuw niet brandbaar materiaal waren ontwikkeld. Dus het is gewoon geen gezegend ontwerp. En niet zo lang geleden gingen de geruchten dat Boeing eigenlijk zijn hele ruimtevaartdivisie wilde verkopen. Dat heeft Boeing zelf ontkend. Dus ze zit een beetje vast aan de Starliner en misschien zit ze nog te hopen dat als straks die commerciele ruimtesations komen, dan is er misschien wel een leuke rol voor de Starliner. Maar nou ja. Je zou op een gegeven moment ook kunnen denken dat ze het volgende contract gewoon niet winnen, weet je wel. Maar dat zal zien. Als je ziet, naast SpaceX worden steeds dikkere vriendjes. Dus ja. Over SpaceX gesproken. Mooi bruggetje, want ik dacht eigenlijk dat er geen bruggetje te bedenken was. Dank je wel, je bood hem aan. Want we gaan de blik verbreden, iets verder het zonstelsel in en we gaan naar oma Mask. Erik, jij had het verhaal meegenomen dat er tegenstand uit onverwachte hoek is voor Masks Marsplannen? Ja, dat was een uitgebreid artikel van Bob Zubrin. Die is van de Mars Society. Ik weet nog, in 1998 heb ik hier een lezingen van hem bijgewoond. En daarna gesproken, toen was je helemaal doorweekt van het zweet. Dat is echt topsport voor die man en dat was echt een super gaave lezing. Hij is altijd, hij is al tientallen jaren de Mars Missie man. Vanuit de Mars Society proberen mensen naar Mars te krijgen. En in de tijd dat Elon Musk ook onboard kwam, was hij dan als het ware toch een beetje degene die ook een zege gaf vanuit de society, vanuit het publiek. We zijn hier ook zo lang mee bezig, eindelijk iemand die het niet doet. Hij zegt dat het goed was. Hij zegt dat het goed was. Hij zat ook in alle documentaire, ze zaten altijd samen en zo over de hoeft te wouwen. Maar nu is het hier iets. En hij heeft gelijk, want hij kleedt wel even. Wat zegt hij? Ik vind dat je kan zeggen dat die starship, dat dat niet de ideale, of verre van die ideale means is om uiteindelijk op Mars te gaan landen. En hij heeft het dan niet over een starship, maar dat je een starboat nodig hebt. Een starship is veel te groot. En ik heb daar zelf ook aan zitten rekenen. Want ik dacht nou van, hoe ga je nou met starship, met mensen naar Mars? Want uiteindelijk, je lanceert zo'n ding, zo'n starship, en stel er zitten mensen aan boord, dan breng je dat in een baan om de aarde. Maar vervolgens moet je hem weer refuelen. Dus dat betekent, als je naar Mars wil, dat je 10 starships moet lanceren met fuel om die starship te fuelen die naar Mars moet gaan vliegen. Nou, dat stel je, doe je. Je vliegt naar Mars, maar dan kom je naar Mars aan, maar dan heb je niet genoeg brandstof om op Mars te landen. Dus je moet vervolgens weer starship sturen om de starship te fuelen die je gaat landen. Ik had net al gezegd, als je een starship naar Mars stuurt, moet je eerst een starship lanceren, die moet je vervolgens met 10 starships gaan fuelen. Nou, je hebt twee van die starships nodig, dus je hebt al 22 starships nodig om te refuelen in een baan op Mars. Dan vervolgens ga je landen. Maar dan weet je natuurlijk wel dat er aan boord van je starship genoeg brandstof is om ook weer terug te komen. Want er is niet een propellant plant op Mars om er even bij te tanken. Dus je landt op Mars, vervolgens als je weer terug wilt twee jaar later, zul je gaan opstijgen met de brandstof die je hebt meegebracht. En dat is nog even de vraag of je dat dan niet bent kwijtgeraakt door de boil-off die je hebt met raketten. Dus dat is ook nog even de vraag. Maar dan kom je vervolgens met die astronauts weer in een baan om Mars. En vervolgens zul je dus ook weer moeten refuelen om terug te vliegen. Ik heb even het sommetje gedaan. Je hebt 66 lanceringen nodig om die mensen op Mars neer te zetten en weer terug te halen. En dat is zeg maar conservatief dat je die boil-off niet hebt. En ik denk, is dat nou de manier om naar Mars te gaan? En dat ligt Soeparin dus ook. En dat denkt Soeparin ook, want die starship is perfect voor hele grote ladingen vanaf het aardappervlak naar een lage aardbaan. Misschien ook om dingen daar te droppen en dan is het een baan om naar Mars te komen en dan dingetjes naar beneden te sturen. Maar om verder om op Mars te gaan landen met zo'n enorme starship. Maar starboat noemde hij, want ik vond dat, ik sloeg er wel meteen op aan. Ja, een kleine dingetje uit. Je moet met kleinere modules gaan landen op Mars. En dat geldt eigenlijk ook voor de maan. Als je dat Artemis 3 verhaal ziet, dat de starship moet gaan landen op de maan. Ik snap het ook nog steeds niet. Michel van Baal heeft ook wel gezegd, een enorm hoog ding. En je hebt al twee keer gezien dat zo'n maanlander omvalt. Die aan de bounce is, dan gaan we dat niet doen. Dat is niet de ideale lander voor planetopvlakken of maanopvlakken. Ik zie hem ook niet. Wat dat betreft is er straks helemaal niks voor, Basel. Er is al een company geweest die ermee was begonnen. Hebben we het jaren geleden hier ook al eens een keertje over gehad. De Terran R. Dat is eigenlijk gewoon, nou ja weet ik veel, half zo groot als starship, maar precies dezelfde vormen en opstelling. Die zijn gede-evalueerd inmiddels tot gewoon een klassieke raket, waar alleen de eerste trap maar van herbruikbaar is. Maar als er straks iemand is die zegt van, nee, ik ga het allemaal op half schaal bouwen. En als we op Mars willen landen of op de maan, maken we daar gewoon een klein vaartuig voor. Het zou me niks verbazen als dan die industrie precies in het gat gaat springen. En wel succesvol gaat worden. Maar dat is mijn gevoel ook, die starship is gewoon te groot. Straks 100-5, die blok 3 ontwerpt, dat ding is gewoon 150 meter hoog. Ja, dat is gewoon waanzin. Waarom was dat ook weer? Uiteindelijk om naar Mars te vliegen. Ja, maar hij is niet te groot, hij is niet te klein, hij is precies dat. Heeft hij naar Mars daar nog een bepaalde rationalisering voor gehad, dat zoveel ton meenemen specifiek is? Ja, dat vraag ik me wel af. Ik heb gerekend dat je die astronauten met 50 ton capsulen op Mars kunt neerzetten. En dat doe je dan bij die 66 lanceringen. Ik denk, ja, 50 ton, als je naar Soyou's kijkt, die zijn allemaal 15 ton. Maar je moet er wel drie jaar in gaan wonen. Dus je ziet dat met die Fram 2 missie ook, die zitten met z'n vieren in de kleine capsulen. Ja, dat doen ze maar drieënhalve dag. Het klopt eentje mee. Volgens mij was dat juist ook een van de ideeën van Zubrin. Je moet eigenlijk gewoon ruimtevaartuigen hebben die continu automatisch pendelen tussen de aarde en Mars. En als je naar Mars wil vliegen, dan moet je inderdaad het ruimteschip van 10 over 5 zien te halen. De Cycler. Ja, precies. Ja, hoe heeft hij ook weer Bus Aldrin heeft er aan geregeld? Ja, dat is inderdaad een ding wat continu heen en weer vliegt. Elke twee jaar. In de juiste baan om de zon. En af en toe bij de aarde. En dan komt er af en toe bij Mars. En dan moet je zorgen dat je er bij komt. Weet Space Exit, ik vind het best een jaar, want... Ik neem me aan van wel. De critici van Starship die zeggen van dit ontwerp is destijds gepresenteerd onder het motto van totaal herbruikbaar, heel snel en kan 100 ton meenemen. Nou, die zeggen van wat Starship op dit moment maximaal kan doen is 40 ton. Musk wil toch die 100 halen, dus is die steeds gaan vergroten. En dat is uit de vorige aflevering naar voor gekomen. Dan zit je dus eigenlijk bij een heilloze weg, want als je je raket groter gaat maken wordt die weer zwaarder, dus moet je er meer brandstof in doen. Dus ja, het voordeel wordt steeds kleiner naarmate je het apparaat groter wordt. En misschien zijn ze inderdaad wel gewoon te groot begonnen. Nou, dat denk ik zeker. Ja, zou kunnen. Ik ben heel benieuwd. Vervolgens is de vraag wat gebeurt er dan als het gaat allemaal om het feit dat we mensen meenemen daarnaartoe. Daarom is het allemaal zo ingewikkeld. Maar nu was het nieuws dat Mars en zelfs ook ISS ongezonde plekken zouden zijn voor astronauten. Wie heeft dat verhaal meegenomen? Dat was ik. Laten we dan op Mars beginnen inderdaad. Dus een gevaarlijke plek blijkt en dat heeft heel veel te maken met het stoffige oppervlak van de Rode Planeet. In principe kennen we dat verhaal al een beetje uit de tijd van Apollo. Die hadden het er inderdaad al over dat het maandstof zo verschrikkelijk aan die pakken bleef hangen. En dat heeft alles te maken met de microscopische structuur van dat maandstof. Hier op aarde, als je zand en stof hebt, dat wordt continu heen en weer getransporteerd door wind en water. En daardoor slijten eigenlijk die deeltjes helemaal tot kleine ronde bolletjes. Dat gebeurt op de maanden helemaal niet en op Mars ook veel minder. Er is daar wel een klein beetje wind. Maar ook daar zijn dus al die deeltjes heel erg scherp en daarmee edzend. Dat geeft ook voor apparatuur veel problemen, want dat komt in lagers en zo terecht. Bedeckt ook zonnepanelen, dat is ook heel lastig. Maar vooral de biologische aspecten van het geheel zijn lastig. Maar worden ze niet gewoon door een HEPA filter gestopt dan? Ja, maar uiteindelijk als je op Mars bent, zou je af en toe naar buiten moeten. Dus dan komt het op je pak. En de meest handige manier om naar buiten te gaan is inderdaad gewoon je in een luchtsluis om te kleden. En naar buiten te gaan, maar dat betekent dus wel dat je je pak en allerlei rommel die luchtsluis weer inneemt. Dan moet je van hele goede huizen komen om nul Marsstof mee naar binnen te nemen als je de sluis aan de andere kant weer open doet. Waar sluis achter elkaar heb je dan nodig? Ja, dat gaat dan weer heel erg veel luchtkosten bij ieder uitstapje wat je doet. Lastig is dat waarin de Marsbodem lastige stoffen als siliciumoxide, gips, pergloraten en roest voorkomen. Die op de lange duur levensgevaarlijk kunnen zijn. Je hebt dan te maken met longziekten en daarnaast problemen met het schildklier en bloedommoede. Nou, het punt is dus inderdaad een beetje dat je verschrikkelijk veel risico loopt. Je kan het een klein beetje vergelijken met asbest. Het zijn kleine vezeltjes. Die geven dus risico op longkanker en op hartproblemen. Dus wat je zegt filters, maar daar moet je er wel heel erg veel van gaan meenemen. Dat is natuurlijk gewoon een beetje ingewikkeld. Want waar we het net over hadden, het kost nogal wat om iets naar Mars te sturen. Voor je het weet heb je de Starship-lansering met alleen maar filters nodig. Mars is dus niet het perfecte plek om als mens te zijn. Maar zelfs het International Space Station blijkt niet zo ontzettend gezond te zijn. Het hele paradoxale bericht kwam laatst naar buiten van ISS is veel te schoon. En daarom kunnen astronauten ziek worden. Het is zo, als je als astronaut de ruimte ingaat ga je in quarantaine om te zorgen dat je geen verkoudheid, virus of andere lastige bacillen bij je hebt. Volgens mij was het inderdaad tot niet zo heel erg lang geleden de gewoonte dat cosmonauten voordat ze met een soju werden gelanceerd, voordat ze een pak ingingen, helemaal met alcohol werden gewassen. Heb ik altijd een russe alcohol, dat zal wel wordt kan zijn geweest. En die is waarschijnlijk niet alleen op de rug terecht gekomen. Doe je natuurlijk om het risico op ziekte zo veel mogelijk terug te dringen. Ik heb wel eens gehoord voetschimmels, die moet je niet inademen. Oké. Want als je die dan meeneemt aan je voeten, die schimmels vallen niet op de grond. Die komen in de lucht en die ademen in. En daar kun je nare longziektes van krijgen. Dat is inderdaad het dingetje. Naast die quarantaine en goede voorbereiding wordt ISS aan de binnenkant ook met desinfecterende stoffen zo schoon mogelijk gehouden. Dat is leuk, maar dat heeft dus een nadeel. Omdat je hier op aarde heel veel concurrentie hebt van allerlei microben. Als de een op een bepaald plekje aan het groeien is, kan de ander daar niet zitten. Nou, door ISS zo ontzettend steriel te maken, veroorzaak je dus dat je een wildgroei van één bepaalde soort bacterie kan krijgen. En we weten hier op aarde dat zaken dan kunnen gaan muteren en resistent gaan worden. Dus ja, eigenlijk wordt er gezegd van minder schoonmaken, zorgen dat je plantjes, aarde, misschien wel dieren meeneemt, om je eigen immuunsysteem maar goed op peil te houden en die biodiversiteit aan boord van het schoon te hoogte in te krijgen. Nou ja, normaal is het heel... Plantjes, diertjes, hamster. Ja, ja, nou ja, precies. Een gezellige kat meenemen. Ja, je kan hem niet op schoot hebben, dat werkt wel weer anders. Ja, nou ja, tegen een beetje groen in zo'n laboratorium zal niemand zijn. Maar het zou misschien inderdaad ook echt nog wel eens biologisch nuttig kunnen zijn. Ik had het in het begin aangekondigd dat ik nog een overtreffende trap had. En dat is een menselijke missie naar Titan, maand van Saturnus, ook een van de geeftemalen van ons zonnestelsel. Waar komt dit vandaan? Waar komt dit vandaan? De link staat in de show notes, exploretitan.org en zoals ik al zei, co-host Ingelloes en Kater, die zeiden van is dit een 1 april grap? Dat is het niet. bestaat al een tijdje deze site. Sinds 2023 hebben ze al een soort van position paper geschreven en het zijn helemaal niet de minsten die erachter zitten. Zal ik zo meteen meer over te vertellen. Maar het idee is dus ja, probeer gewoon grote moeilijke rare vragen te stellen en dan kom je weer verder. Dus zij erkennen van dit gaat nog wel eventjes duren, deze missie naar Titan. Maar ze zeggen de atmosfeer is eigenlijk daar hartstikke beschermend tegen al die straling. Er zit heel veel methaan en stikstof in de atmosfeer en verder is het een maan, een wereld die we eigenlijk heel goed kennen. Mensen heeft weer, het regent er, het heeft rivieren en op die manier ja, het heeft dus ook heel veel aardgas. Moet je wel je huidige zuurstof meenemen, maar anders brandt er niks. Dus je hebt een energiebron zolang je nog zuurstof meenemt. En het is wel sterf en skoud daar. Dat is wel ja, dat sterf en skoud. Ja, denk ik op dat daar wel verwarming is. Ja, vloeibare methaan meertjes. Dan moet het toch wel min 100, 150 zijn. We hebben een hele dikke trui nodig. Ja, en het nieuws is dus dat is enkele weken oud. Dat is een save the date, want ze gaan een conferentie beleggen. Humans, Humans the Titan Summit en ze willen inaugural. Dus ze zeggen, er komen er nog meer. Dus dit is de eerste. Save date, mensen pakten agenda 11-12 juni 2026. Dus volgend jaar is hij pas. Waar moeten we heen? In Boulder, Colorado. Ja, en nu pak ik eventjes de board of directors erbij. Wie dat dan zal zijn. Ik moest ook zelf even opzoeken, maar wie weet als je in het wereldje zit, ken je ze wel. Dr. Amanda Hendrix, die is planetary scientist met een specialist in atmosferen van andere planeten. Dus die komt ook met het argument van die straling. Dan heb je William O'Hara en die heeft dan heel erg weer aan habitat gewerkt. Ook voor ISS bijvoorbeeld. Dus die doet habitat building, die is de executive director. En als je vervolgens naar alle kijkt, bijvoorbeeld nog een extra planeet, dan hebben ze daar een clubje van, mannen of vrouwen of acht, die daarmee gewoon die vragen willen stellen. Iedereen heeft over Mars, iedereen heeft over maand, maar hey, Titan, het is wel eens gezegd natuurlijk, een beetje science fiction achtig, maar ook van waarom eigenlijk niet? Dus zeggen ze, laten we dan maar zonder elkaar zetten in een gezamenlijke Google docje, wat er allemaal voor nodig is. Maar zo nadeelijk op Titan is dat het dus heel koud is, maar ook dat het zo donker is, want de zon is ver weg. Voor mij leef je daar altijd in een soort van diepe schemer. Diepe schemer naast de turn, overrachtig zijn dat. Ja, dat wel, maar ja, dan moet je een fotograaf sturen. Nou, ik krijg er dus inderdaad ook wel een beetje een Fram2-vraag bij, van waarom zou je daar mensen naartoe sturen? Dat is weer die al oude vraag. Omdat het kan, omdat het nog veel complexer wordt, omdat je dan een foto kan maken en een selfie kan maken, en zegt, wij hebben dit gedaan als mensen, en dat zijn niet die anonime robotjes zonder hart die dat doen, want we hebben allemaal Wally gezien, maar voorlopig hebben de robots nog te weinig persoonlijkheid voor ons om de echte... Mars the Surjourner was er natuurlijk eentje die... Maar als je dat soort ideeën hebt, dan zou ik eerder gaan voor zo'n Oneel-cylinder, dat je zegt, dat gaan we doen, want dan ga je asteroid materials gebruiken. Vertel even wat de Oneel-cylinder is. Nou ja, dat is... Ik zal dat boek eens aan je meegeven. Dat is echt wel uit de zeventig jaar. Ja, nee, precies. Die ging ervan uit dat mensen inderdaad de ruimte in zouden gaan en daar dus grote ruimtevaartuigen gingen bouwen die dan door het draaien zeg maar zwartekracht gingen opleveren en dat je dus op een soort van wiel aan de binnenkant van een wiel ging wonen. Hij heeft een heel boek geschreven dat dat allemaal technisch mogelijk is en alle materialen zijn er. We moeten alleen wel flinke raketten hebben om er heen te gaan. Die krijgen we binnenkort. En dan nemen we die hele cilinder in één keer mee ook? Nee, die ga je maken in de ruimte. Dit is dus kilometers groot. Echt Star Trek dimensies. Wat is zo groot? Ik denk in eerste instantie is het gewoon altijd ticketjes spelen, toch? Het is gewoon ticketje, vlaggetje, weet je wel, we zijn er. Naar buurt de foto en dan weer terug. Maar ja, dan om op titan te komen met mensen, met een grote payload, want er zijn er natuurlijk geweest met Cassini Huigens. Zeker. Huigens lander is er geweest. Die heeft het een uurtje uitgehouden volgens mij. Toen was de batterij leeg. Geen foto gemaakt. Maar de batterij was leeg. Ik had altijd het idee dat het kwam door een of andere witch, want de atmosferen zo woest. Dat, weet je wel, maar het was gewoon de batterij. De batterij was leeg en die kon je niet meer oplaten, want er is geen zon bijna. Nee, dat is een tijd terug ook weer. Liet de MI om was er nog niet zoveel misschien. Ja, toen voor zoiets als dat, misschien wel. Ja, dus als je ziet wat er voor nodig is geweest om die kleine lander op titan neer te zetten. Dat is echt immens. En dan ga je nu zeggen we gaan mensen neerzetten. Nou weer dat gebleven, we gaan 50 ton. Ik krijg wel veel meer de indruk van, joh, gedachte experiment en laten we nou eens op papier krijgen, wat je dan daadwerkelijk nodig zou hebben. Een antwoord daarop, Luuk. Is granted human missions to titan are in the distant future. Dus het duurt nog heel lang. But as preparations for human lunar and Mars missions are demonstrating, it takes a focused long term strategy to develop the knowledge base necessary to initiate giant leaps into space. Dus zij zeggen gewoon, laten we gewoon vooruit kijken. Het is een strategisch ding. Absoluut. Dat weten we in ieder geval waar we het over hebben. Geen 1 april grap, 11-12 juni volgend jaar in Boulder. Ik weet, University College LA heeft een cursus en daar ontwikkelen ze dit soort missionconcepten. Dus die hebben dat soort dingen. Daar zijn allerlei documenten al over. Oké. En dat is hartstikke interessant om eraan te gaan rekenen. Ja, precies. Wat inderdaad te weinig naar boven komt, oké, waar kom je nou uiteindelijk op uit? Wat heb je nou echt nodig? Net als met die Mars mission, dat je dan oké, je hebt wel echt 60 lanseringen nodig om mensen op titan te zitten. Dan ga je nog een keer 10, zeg maar. Ja, precies. Ja, wel lastig. Ja. Nou, dan gaan we het maar weer eventjes dichter bij haar zoeken. Ik heb een bruggetje. Kijk aan. Het nieuwtje dat binnenkwam was dat Duitsland eutelsatellietnetwerk gaat funden voor Oekraïne. Dus we gaan weer eventjes naar Europa en in dit geval Defensie kijken. Want daar speelt eigenlijk best wel een aantal dingen en dit is een mooie aanleiding om daar even met z'n allen over te hebben. Het nieuws is dus, Duitsland gaat een soort mens van Starlink-achtige service betalen voor Oekraïne. Want het musk gedoe. We moeten nog veel over het musk gedoe hebben. Nee, nee. Dat is natuurlijk een... Dat is iedereen met me meegekregen, denk ik. Ja, ik denk dat het een soort, je kan zeggen dat het een soort vertrouwenscrisis is. Er is natuurlijk in Europa ingeslopen van we moeten natuurlijk onze eigen zaken ook hebben. Dit is even gewoon op de korte termijn hoe ze het gaan doen. Een eutelsat is een Franse bedrijf. Die zijn samen gegaan met OneWeb een paar jaar geleden. En bieden een internetdienst aan. Ik kon eigenlijk niet goed vinden wat nou de details zijn van die, wat de snelheden zijn, wat de letenties zijn van die dienst. Omdat uiteindelijk moet je het allemaal tegen elkaar af gaan zetten en daar probeer ik een beetje een overzicht van te geven. Starlink, daar wil ik dan eerst even denken over hebben. Want dat was natuurlijk in de eerste weken al van de oorlog in Oekraïne, van de tweede inval van de Russen. Heel relevant dat Elon Musk dat aanbood en dat het er kwam. Tegenwoordig wordt het wel gewoon grotendeel zo in Europa betaald. Polen betaalt volgens mij veel mee en andere landen ook. Zodat er internet is. Maar Starlink is eigenlijk van oorsprong bedacht om gewoon een algemene internetdienst te zijn. Dus Elon Musk had het over gamen, dus low latency, high bandwidth had hij het altijd over. Maar er was natuurlijk al wel iets van een infrastructuur in de ruimte. Hebben jullie er ooit gebruik van moeten of mogen maken van wat er al is aan internet in de ruimte? Ja, experimenteel. Maar niet omdat ik dat echt nodig heb. Want het dingetje in Nederland is gewoon, we hebben 5G, we hebben overal glasvezel. Daar ga je met Starlink echt niet mee concurreren. En ik moest tien jaar geleden, toen ik voor RTL werkte, we moesten wel eens van het onherbeigzame gebieden dingen wegsturen. Ik kan even niet zeggen, daar zouden collega's nu veel beter kunnen zeggen wat er nu dan op de markt is. Maar het werd op een gegeven moment wel gecapped, anders betaalde je gewoon helemaal blauw. Dus er bestond wel vrij veel aan technologie, maar het was allemaal zo geknepen. Anders ook voor de budgetten die er waren. Dus ja, dan heb je het vaak over 1, 2 Mbits. Dan kan je wel een video verhaal uploaden, dat duurt gewoon eventjes. Misschien 5 Mbits. En tegenwoordig, Eutelsat heeft wel 50 Mbits. Er zijn ook al wel 100 Mbits-netwerken die er hangen. Maar die zijn allemaal gewoon heel specifiek worden ingezet, of de latency is vrij hoog. Dat krijg je dan weer van wel high bandwidth, maar de latency laten te wensen over. Dat hangt er dus nu al wel. Dat wordt dus nu specifiek voor Oekraïne ingezet. Maar er spelen eigenlijk twee projecten op dit moment voor Europa. Moet ik wel de juiste term erbij hebben. En die ga ik zo meteen... Bedoel je Iris Square? Nee, Iris Square is de andere. Iris Square is een nieuw... Laat ik daar even beginnen, dan zoek ik me zo wel even op. De één, Iris 2 is een nieuwe netwerk. De ander is het poolen van satellieten die er al zijn. Iris 2 is dus de concurrent die moet gebouwd gaan worden. Dat is een consortium, daar zit Eutelsat ook in. Dus dan worden andere OEB's bedrijven erbij gepakt. Gaan wij niet ook onze eigen Starlink bouwen nu dan? Dan denk ik... Ja, ik heb het ook wel kritisch over uitgelaten in het verleden. Dus van jeetje, komt Europa met mosten naar de maaltijd. Maar als het alleen voor ambassades is en alleen voor het leger voorlopig... dan is de scope natuurlijk ook veel nauwer. En dus kunnen ze met veel minder satellieten eigenlijk al uitkomen. Dus dat is gewoon het fijne ervan. Het ging over uiteindelijk iets van 268 satellieten... die er dan voor Iris 2 omhoog kunnen gaan. Hoeveel er uiteindelijk omhoog gaan, zullen we dan wel zien. Eutelsat-Starlink zit nu op meer dan 7000. Ja, dat moet er dan 30.000 worden. Of 42.000. Ze hebben een licentie tot 7500. Op dit moment? Ja, op dit moment. En ik ben een groot voorstander dat het ook niet meer wordt dan 7500. Ja. Want het is genoeg zo, denk ik. Het wordt wel heel erg druk. Het wordt druk en dat wordt met alle reentry van aluminium... gaan we onze ooselagen afbreken. En daar is Iris 2 dus voor bedoeld. De andere, dus GovzatCom, heet die. GovzatCom, dat is dus een project dat nu al loopt... en waarschijnlijk binnenkort gewoon aan gaat, om het zo maar te zeggen. Dat is eigenlijk gewoon het poolen van de satellietcapaciteit die er al is. Dus er is al technologie, hartstikke goed. Kunnen we die niet gewoon iets gestructureerder inzetten... voor hele specifieke pool-einden, specifieke partijen... en dan al die embedjes bij elkaar, om het zo maar te zeggen. Dit daarvoor, dat daarvoor. En dan kom je eigenlijk ook al best ver. Dus dat voorkomt dan dat eerst dat hele Iris 2, Iris Square... een soort kwadraadje, eerst gebruikt moet worden. Want ja, ik las eerst 2027, maar dat voortdelt helemaal niet. Dus nu wordt 2030 gezegd, maar zolang het er niet is... kan dat ook gewoon weer later gaan worden. En wie weet wat er allemaal niet gebeurt in de wereld aan instabiliteit. Dus goed dat daar nu al over na wordt gedacht... en goed dat er dus nu al iets online komt. De vraag is dus nog wel, want er komt ook van Amazon nog steeds... een heel groot... Kuiper. Die gaan vanavond lanseren. Oh, dat had ik nog niet gezien. Er gaan een paar satellieten omhoog, is het idee. De eerste satellieten van Kuiper. Nou, de first-word, gehoord van S.V.C. Nee, goed. Dus dat komt er nu ook aan. Alleen dat is dan wel weer zo'n swarm van tienduizenden. He, is dat al in het idee. Eerst 2.300 volgens mij, dat is de eerste patch. Dus het meeste daar hebben ze een toestemming voor. Ja, dat haalt het dus. Ik bedoel, er zijn er uiteindelijk dus al veel meer dan die paar honderd... die ERSQAIR moet gaan lanseren. Dus daarvan wordt ook gezegd... ja, op termijn moet het ook voor bedrijven gaan komen. Dus dat het niet alleen voor defensie is, maar ook voor bedrijven. Ik vraag me dan dus wel een beetje af. Dat zullen dan wel hele specifieke bedrijven zijn... die daar heel veel aan hebben. Want dat wordt niet zomaar open gezet als het zo'n kleine constatatie is. Ik denk dat je het beter kan vergelijken met STARSHIELD. Dat is de militaire versie van STARLINK. En daar zitten nu volgens mij zo'n 150 satellieten in een bad om de aarde. Dat is een beetje opgepompt STARLINK. En dat is de militaire variant van STARLINK. Dus dat ERSQAIR, dat is daar meer een tegenhanger van. Want uiteindelijk 268 satellieten en ook een aantal satellieten... in een medium earth orbit. Een beetje omdat O3B van SES er ook bij zit. Dat is ook zo'n telecombedrijf. SES is overigens de grootste satelliet telecommunicatiebedrijf ter wereld. Zit in Luxemburg. Dus al die mensen die zeggen, oh STARLINK hoe? We kunnen niet ver weten hoe dat moet in Europa. Wij hebben gewoon de grootste telecombedrijven in Europa zitten. We kunnen dat best. En zij zitten dus ook in dat consortium voor ERSQAIR. Het is alleen die schaalgrote van STARLINK wat je nu ziet. Dat je gewoon die terminal als consument kan kopen voor een paar honderd euro. Daar hebben we geen tegenhanger voor. Voor de consument die er lekker wil gamen. Nee, als je nu zo'n one-web terminal wil kopen... dan kijk je naar dezelfde formaat terminal, iets groter. Maar dan betaal je gewoon 100 keer zoveel voor een terminal. Dat is het verschil. Dan gaan we massaproductie doen en dan kom je natuurlijk leuk in de buurt. Het is het makkelijkste onderdeel van het satellietsysteem. In Europa zijn er allerlei bedrijven die dat ook kunnen. Alleen er is niet in Europa die ondernemer die dat zo ziet. Dat gaan we doen zoals Elon Musk. Die dan zegt dat ga ik gewoon zo doen. Toch om de tafel zitten, consortia, met z'n allen eruit proberen te komen. Dat is toch een beetje wat Europa is. Daar hebben ze Lommoet. Toren van Babel. Ja, moet ik zeggen dat inderdaad... Luc had het er voor de uitzending nog even over. Want er speelt natuurlijk gewoon zo veel... dat onze mening daarover in rap tempo worden bijgeschaafd. Want de wereld verandert gewoon in rap tempo. Dus in plaats van te schimpen over Europa... moeten we aan het slag met wat we daadwerkelijk hebben. Er is eigenlijk geen andere optie. Dus dat is natuurlijk heel anders. En dan vind ik het eigenlijk opeens in plaats van... dat ik denk, haha, denk ik, nou, top, fijn, we hebben in ieder geval iets. We kunnen ergens mee aan de slag. Dus snel volwassen worden. Ja, snel volwassen worden. Precies met wat we hebben. Goed gezegd. En Erik, jij had daar nog een dingetje over. Want er komt nog meer aan over stadgevoerder en defensie. Zeker over dit onderwerp, defensie en de gewenste autonomie van Europa... in de ruimtevaart. Op 8 mei organiseren de studenten van in Holland, Hoogschool in Holland... organiseren daar een symposium over. Over dat specifiek dit onderwerp. Dat heet het SwaPEC Symposium. Dat staat voor Sipkwiniya Aeronautical and Precision Engineering Conference. En Sipkwiniya is een van de oude pionieren van de luchtvaart. Dat is Anthony Fokker. Dat is dus een studievereniging van... Sipkwiniya, sorry. En die organiseren dus dat symposium op 8 mei. En dat doen ze in onze nieuwe labomgeving... waar we ook allerlei ruimtevaartprojecten hebben. Want jij werkt bij de Hoogschool in Holland. Ik werk daar. Full disclosure, mensen. Precies. We hebben een aantal hele leuke sprekers op een rij. Of tenminste de studenten organiseren dit. Ik zit hier alleen maar promoties te maken voor de studenten. Marco Langbroek van TU Delft, ons wel bekend. Die naam is vaak weer ook gevallen. Iemand die ook kijkt naar de satellieten van militaire zin in de ruimte. Patrick Bolder van HCSS. Arnaud van Kleef van NLR. Samen met TNO's. NLR wel belangrijk voor de ontwikkeling van... ook militaire technologie voor de ruimtevaart. Petra Vijnja van de Koninklijke Luchtmacht. Een van de kennistragers bij de Defensie op gebied van ruimtevaart. En Kees Buisroga van TNO. En dan is er ook nog een panel. Dan komt iemand van de Europese Commissie. Het is openbaar dus? Het is openbaar. Het kost maar 5 euro. 5? Oké. Waarom heb je dan een ticket? Dat zit er... Precies. Vraag alsjeblieft een tientje. We hebben een aantal sponsoren. Arnaud van Kleef van NLR bijvoorbeeld heeft gesponsord. En ook onze Space Cowboys Podcast. We zetten ons banner daar neer op het podium. We zijn een soort media park. We zijn sponsoren. We zijn media park. Goed zo. Dat is hartstikke leuk. Nu snap ik hem helemaal wel. Ik hoop dat het iets is. Dat is echt een plek waar dus echt wel die discussie gevoerd gaat worden. Die we nu een beetje in het klein doen. Waar we in Europa voor staan om die volgende stappen te nemen. Om echt de autonomie te nemen. Ook in het ruimtevaart-tomein. Dat is geopolitiek echt een van de belangrijkste dingen die je kan doen. Dus toegang tot de ruimte met Arian 6. Ook met die nieuwe raket van Isar. Maar ook telecomdiensten. Galileo hebben we in ieder geval goed gedaan. Dat we daar 20 jaar geleden zijn. Dat moeten we toch maar ondervangelijk kunnen worden. En zelden geld voor autoservatie. Dat kunnen we ook heel goed in Europa. Maar we moeten ons meer richten op militair autoservatie. Om toch bij onze grenzen ook te kunnen zien wat daar gebeurt. Want tot nu toe zijn het vooral Amerikaanse spionage-satarieten. En ook commerciële satarieten vanuit Amerika. Maxar bijvoorbeeld. En het heet wel nogal... Zwapec? Zwapec ja. Z-W-A-P-E-C.N-L. Ja, zwapec.nl. Voor de conferentie. Heel goed. Dan heb ik nog een klein cadeautje op het eind. Dat is een kijktip. Ik was hem bijna vergeten. Maar gelukkig valt mijn oog er nog even op. Dat is toch een hele mooie video van ESA. Die zijn op hun kanaal toch elke week wel een goede video aan het uploaden. Over gewoon ESA-ontdekkingen. Om het samen te zeggen. En eentje gaat over Gaia. Ik heb geprobeerd elke data-release in ieder geval hier te melden. Als er eentje was. Van, maak er toch mooie dingen van met z'n allen. Gaia is natuurlijk de telescoop. Hoe zeg je dat? Ruimte telescoop. Die een soort landkaart heeft gemaakt van onze melkweg. En wat is er nou zo gaaf? Alles is er gaaf aan Gaia. Dat is zo tof. Je kan natuurlijk altijd de melkweg alleen maar heel mooi zien om je eigen foto's van te maken. Van binnen uit naar buiten. Maar daarom is het altijd heel moeilijk geweest gewoon voor ons om te weten waar we eigenlijk zelf wonen. Dus van Andromeda bijvoorbeeld. Een buursterrenstelsel. We hebben veel betere foto's gehad. Omdat je van de zijkant erop kijkt. Terwijl wij allemaal gaswolken hebben. En sterren die ervoor zitten. Gaia probeerde daar een oplossing voor te vinden. En heeft echt tal van hele vette dingen. Of in beeld gebracht. Of mede bewezen. Of ontdekt. En dit is helemaal gepropt in een kort video van 6 minuten. Dat heel rijk is aan alles. Tipje van de sluier is bijvoorbeeld andere kleine sterrenstelseltjes die op de melkweg zijn gebotst. En dan de Remnants daarvan. Die je dus nu, dan miljarden later, jaren later, helemaal gerenderd hebt. Waar is die helemaal terecht gekomen? Dat ze vooruit en terug kunnen spoelen in van die botsingen die de melkweg wel heeft gedaan. Maar ook heel veel maandjes rondom AstroWidis gevonden. Ik denk dat ze nu dan in de weg zaten ofzo. Van het kijkje. 3 trillion, dus dat is dus biljoen. 3 biljoen observaties zeggen ze. Ik weet niet wat ze ermee bedoelen. Maar ik geloof ze graag. Een heel groot getal. Gaia is natuurlijk in 2013 gelanceerd. Maar ook alweer voorbij. Het is al in zee gestort of verbrand. Er komen alleen nog wel nog twee data releases aan. Dus nog niet eens alle data is gereleased van Gaia. Mooi. Hij hangt in L2. Dus hij is niet... Oké, hij is gewoon uitgezet. Dank je voor de verheldering. En dus komt er nog steeds meer data naar beneden. Dus heel vet. Ook zwarte gaten, nog dingen. Dus ik zou zeggen, kijk vooral die video. Fantastische missie Gaia. Dan kan ik nog een uur zelf vervullen als je wilt. Dat gaan we binnenkort doen. Hij zat even op het eind. Maar ik denk dat als er nog twee data releases zijn, dan hebben we nog twee mogelijkheden om nog lekker over Gaia te hebben in de toekomst. Luc, heb jij nog een flauw idee waar onze social media tegenwoordig zit? Nee. Ik ben nog verdwaald in alle social media. Zet je nog op X? Ik wilde mijn account opzeggen. Want ik was een blauw vinkje. Dat was ik vorig jaar. Ik had één jaar geprobeerd. Ik dacht, ik vooruit dan. Weet je wel, ik zit er een jaar al vast. Dat was vervelend. Ik was vorig jaar, oh fuck, vergeet op te zeggen. En nu ging ik het opzeggen. En echt letterlijk een uur daarvoor is het afgeschreven. Ik kon er niks meer aan doen. Ik was er nog een jaar al vast. Maar ik heb het van mijn telefoon gegooid. Dat is mijn ding. Ik hoef niet allemaal zo heel met veel gebaar van een platform af. Kom ze nu dan inchecken. Maak ik wat sinuze opmerkingen over dat er niks terecht is gekomen van alle bloftes van de platform. Ik hoorde een collega op BNR het laatste omschrijven als Amerikaanse propaganda platform X. Dat is ook, holy shit. Maar het is voor ons ook best wel veel gedoe om het overal te hettend te posten. Het wordt wel gelukkig gedaan door onze collega, Michel van Baal. Dus vindt onze spacecable de pot. LinkedIn zitten we in. LinkedIn, BluScar, Macedon. Maar dat Macedon zelf is best wel ingestort volgens mij. Ik denk niet dat er heel veel mensen meer op zitten. Maar Threat zit er bijvoorbeeld weer niet. Dus vindt ons, luister naar ons en stuur ons mailtjes naar spacecable.spot. At GMO.com. Hartelijk dank, Luc. Graag gedaan. Hartelijk dank, Erik. Hartelijk dank, Thijs. Doei allemaal.