Leven op Mars en op een verre exoplaneet? Nee, maar wat dan wel?

Dit is een BNR Podcast. Hartelijk welkom bij Space Cowboys, nummer 171 en hartelijk welkom Nick Poelstra. Goedemiddag. Goedemiddag, hartelijk welkom. Welkom Filip Schoonjans. Hallo, leuk je weer te zijn. Ja, dat vind ik ook. Mijn naam is Herbert Blankesteijn en ik doe even het rondje. Wat vind jij je leukste onderwerp vandaag? Na ACI als eerste regionale agenschap 50 jaar geleden hebben we nu weer een nieuwe, de African Space Agency. Afrikaanse? Afrikaanse. Ruimtevaart agenschap. Yes. Leuk, Filip? Ja, leukste onderwerpen. Er zijn er altijd heel veel leuke onderwerpen, maar ik heb erg genoten niet per se van de missie van die zes vrouwen die met Jeff Bezos zijn schip de ruimte gingen, maar met van die ongelooflijke discussie die daarna ontbranden of dat nou wel gaaf was of niet. Dus daar gaan we wat over zeggen. Daar gaan we wat over zeggen. En dan heb ik, vind ik misschien ook wel grappig, niet het belangrijkste maar wel leuk, de vraag of Don Patty, de Amerikaanse astronaut die pas is geland naar verblijf in het reptestation, of die nou thuis kwam en of hij nou jarige was bij aankomst in Kazachstan. Oh ja, maar dat zijn toch eigenlijk feitelijkheden. Leuk dat we daar een discussie over kunnen hebben. Precies, daar zul je achter komen. Maar leuk om over te hebben volgens mij. Ja, Gutt, ik geef jou maar eerst het woord, de Afrikaanse ruimtevaartorganisatie. Ja, nou ja, het is inderdaad op 20 april, dus drie dagen geleden, is inderdaad in Cairo, Egypte, is de African Space Agency, oftewel de Afrikaanse ruimtevaartagentschap, net zoals onze ESA eigenlijk, geopend, gestart. Er zitten eigenlijk, ze zijn daar al sinds 2016 mee bezig om dat op te richten. We hebben afgelopen jaren een paar oprichtingen gezien van landelijke ruimtevaartagentschappen, waaronder de Egyptische. En nu hebben er 55 landen in Afrika, hebben zich verenigd tot het Afrikaanse ruimtevaartagentschap. Dat is heel groot, wij hebben ineens maar 23. Ik vond hem zwaar gediscrimineerd hier. Afrika is ook een heel groot continent. Een heel groot land. Ondertussen toch niet? Nee, daarom zijn er heel veel kleintjes. Is de afrikaanse ruimtevaart belangrijk? Nog niet, maar met deze stap proberen ze daar wel echt bij te komen. Dus ze willen zichzelf ook wat meer laten gelden. Ik zei net de Egyptische ruimtevaartagentschap die ze ondanks opgericht. En gaat het helpen om een gezamenlijke ruimtevaartorganisatie te hebben? Kijk ook even naar Filip, die verstaat het van ESA, maar jij misschien niet, of Steven Nick? Ja, zij denken uiteraard van wel. En uiteraard, we weten allemaal, de staat van Afrika in het algemene zin. En daar is natuurlijk, als je gelden combineert, samenwerking, kennis combineert, kom je altijd verder dan in je eentje. Is het inderdaad zo, Filip, helpt het om gezamenlijk op te treden? Ja, ligt. Helemaal internationaal sowieso wel, maar ook al bij zo'n continent. Met zo'n 55 kunnen ze wel wat. En ik denk dat die landen in hun eentje afschien, misschien een rijkland als Zuid-Afrika, niet zo heel veel kunnen voor ons nog. Maar ze hebben een heel groot stuk evenaar, wat altijd heel handig is natuurlijk als je een lanceerbaas wilt neerzetten. Naar het Pénia ofzo? Dan wil je ergens bij de evenaar zitten, dan krijg je de grootste sweep mee van de draaien van de aarde. Dus ja, dat zou zo maar een kans bieden voor hun, maar dan gaan ze natuurlijk wel met z'n allen iets doen aan de investering in die ene lanceerbaas. Ik weet niet of dat het plan is, maar dat zou ik zeker doen als het kunnen was. Ja, en dan kun je ook geld meeverdienen, stel ik me voor, als je dat verhuurt. Natuurlijk. Of ligt de Afrikaanse ruimte waar het al gepresteerd eigenlijk? Nu nog niet zoveel, maar ze gaan wel meteen vol in op wat enkele aardobservatieprogramma's. Afrika wordt oneverredig getroffen door de klimaatverandering. Ze zetten vol in op early warning systems, vroegtijdige waarschillingsprogramma's en andere soortgelijke missies. En dat dat helpt, of dus dat dat ook impact heeft, laten we wel zien, omdat ESA heeft direct bij de opening een memorandum of understanding getegend, oftewel een soort van ja, een initiële samenwerkingsverband van als er leuke programma's zijn, gaan we met elkaar samenwerken. Ik wil weer met jullie eens zijn. Ik las ook wel iets over dat er toch al enkele tientallen Afrikaanse satellieten hangen daarboven. Ja, er zijn er wel enkelen. Dat kan ze zo niet even zo noemen. Ik zal het toch niet genoeg. Maar ik was zeggen, er zijn Nigeria's uit Afrika, Egypte en Kenya, die hebben inderdaad hun nationale space programma's, hebben ze wel. Dus er zullen inderdaad echt wel enkele satellieten hangen, maar inderdaad niet, sorry, maar van grote benamingen. Nee, we gaan ze wel in de gaten houden, maar planen op het niveau van China en India en dat soort nieuwe ruimtewaard landen, op dat niveau verkeert Afrika nog niet, denk ik. Nee, ik denk dat ze echt wel, en misschien is dat een leuk bruggetje, eigenlijk op hetzelfde punt zijn als waar ESA vijf jaar geleden was. Want bij ESA is het natuurlijk eerst begonnen in, moet ik goed zeggen, de ELDO en de ESRO, een aardig conservatie programma en een launch programma. En die zijn in 1975 gemurtsd in ESA. Op dat moment had ESA vier aardig observatiesatellieten. Ik denk dat ze ongeveer op hetzelfde punt zijn. ESA begon met tien landen, nu hebben ze 23. En er zijn nog een paar landen die erbij horen, maar niet officieel lidstaats zijn. Dat zijn er mee, en dat is eigenlijk completer dan de Europese Unie, want we hebben natuurlijk Noordwegen, Noorwegen, Zwitserland en Engeland, die er nog gewoon met veel plezier bij zijn. En in 1975 werd de ESA-conventie opgesteld, dus het verdrag waarin staat wat eigenlijk het doel van ESA, waarom zijn zij op aarde. En daar staat onder andere in dat het 100% civiel moet zijn, en dat komt nou een beetje onderdrukt, dus de directeur-generaal vindt dat ook ESA een beetje dual use moet doen, gezien de veranderende geopolitieke situatie. Maar dit is allemaal uitgebreid gevierd, vorige week zaterdag, vorige maand, met een praalwagen van een bloemencorso waarover heel erg veel te doen was, want eigenlijk is vervelend een praalwagen met een horizontale raket, begreep ik, want die lijkt op een missal uit een militaire parad van de Russen. Ja, oorlogsruchtig. En als je hem rechtop zet, dan is het een vallen-symbol, en deze combineerde eigenlijk al die nadelen door ook nog heen en weer te laten gaan en het is horizontaal en verticaal, maar hij was wel ongelooflijk mooi gemaakt, met prachtige vlammen van bloemen, en de vrijwilligers hebben daar dagen aan gewerkt, en wij mochten daar dus ook als Space Expo Ruimtruidmuseum een bord op dat ding zetten, dus we hadden op zich wel een band. Een stek Nederlands vervestiging van ESA is gevestigd in het Westland, he? In Noordwijk, dat is wat noordelijker dan in het Westland. O, dat is wel wat noordelijker, ja. Ik zat even het verband tussen al die bloemetjes en... De bollenstreek. En het wordt daar heel erg ondersteund door die bollenstreek. Ja, verder nog, dat jubileum van ESA, is dat voor ESA zelf nog aanleiding om bepaalde stappen te ondernemen, om dingen aan te kondigen of zo, of is er alleen maar een feestje gebouwd? Nou, het feestje ging in dit geval voornamelijk om ESA en Nederland, en de band met Nederland, dus er was de baas van de Nederland Space Agency, die was daar en die sprak, en de gedeputeerde van de provincie die sprak, en er werden een heleboel successen aangehaald. Iedereen was blij met iedereen. Iedereen was blij en het was een feestje. En er was niet een grote aankondiging van iets meegaas. In ESA zijn een heleboel nieuwe vergaderzalen bijgebouwd, ook met hulp van de Nederlandse overheid, maar dat zijn ook vergaderzalen, dat is niet de core business natuurlijk van de ESA. Het zou de mooie zijn als er een van de briljante testfaciliteiten zou zijn gebouwd, maar dat komt allemaal nog. Ja, oké. Zal ik dan overschakelen op het nieuws over buitenaardse leven? Nou, dat is veel spannender. Zijn we daar? Ja, want er was van alles te doen de afgelopen twee weken op het gebied van buitenaardse leven. En een van de twee belangrijke berichten die ik wil bespreken, was afkomstig van data van de Curiosity Rover, die ook al zo'n jaar, of 13, 14, op de Mars, hij doet het nog, heb ik even opgezocht. Soms vraag je je dat af, he, doet zo'n ding het nog, maar ja hoor. Curiosity, Perseverent en 1 Chinese, en er zijn er drie Rovers, geloof ik, op Maatschappentor. Ik geloof dat Curiosity ooit ontworpen is voor twee jaar. Nou goed, reken maar uit, die heeft zichzelf overtroffen. Die is bezig geweest om monsters te nemen in de Geelkrater, waar in die krater staat dan weer Mount Sharp. En waarom daar? Omdat daar extra veel sedimentlagen te vinden zijn, die je een voor één kunt gaan onderzoeken. En in een van die sedimentlagen, blijk nu in een publicatie in Science, daar is carbonaat gevonden en dat is relevant voor de omstandigheden op Mars. We weten dat daar ooit water is geweest, het klimaat is daar ooit zodanig geweest, dat daar vloeibar water kon stroomen. Dat is heel bijzonder, want Mars is verder weg van de zon dan de aarde. Wil je een dergelijke klimaat krijgen, dan zou je eigenlijk verwachten dat daar een atmosfeer is geweest met een veel hoger gehalte aan koldioxid dan de aarde nu heeft. En daar vind je nu niks meer van terug, procentgewijs is er een hele hoop koldioxid. 95% geloof ik, maar de totale dichtheid is maar een honderdste vandaan. Het is zo eilig als wat, dus je hebt er niks aan. Mars is nu dan ook heel koud, anders dan het blijkbaar destijds is geweest. Hoe kan dat nou? Nou, wat nu is aangetroffen is een aanmerkelijke hoeveelheid ijzercarbonaat. Op aarde zit dat CO2 wanneer het wordt vastgelegd, vooral in calciumcarbonaat. Mars is niet voor niks een rode planeet, heeft een hoog ijzer gehalte. Dat ijzer is dus op een behoorlijke manier verbonden met koldioxid. En dat zou kunnen verklaren waarom dat koldioxid verdwenen is uit de atmosfeer. Dus blijkbaar opgeslagen in dat ijzercarbonaat. Nou, wat heb je daar? Dat zegt dus niks over of er ooit leven is geweest. Dat is toch heel lang geleden. Ik heb wat grafiekjes zien van 3,7 miljard jaar geleden. Ja, dat zou dat kunnen. Curiosity vond dan ook deze mineralen in de vierde of vijfde laag die ze onderzocht. Eigenlijk heel vroeg, dus ook in een heel vroeg stadium van de ontwikkeling van Mars. Neem ik even aan met mijn lekenkennis over hoe dat dan zit met die lagen. Maar dat vertelt dus niks over het voorkomen van leven. Het verandert ook niks aan het idee dat er inderdaad ooit daar gunstige omstandigheden zijn geweest voor het voorkomen van leven. Het helpt alleen te verklaren dat die omstandigheden ooit verdwenen zijn. Ik weet niet of jullie de documentatie hierover gelezen hebben, maar ik blijf zelf met genoeg vragen zitten, want waar ik zelf niks over vind, dat is hoe is dat proces van verwijdering van CO2 dan op gang gekomen? Wat is de aanleiding daarvoor geweest? Hoe is dat gegaan? Daar gaat het volgens mij ook niet over. Heb jij daar misschien nog iets over gezien, Filip? Nee, en ik weet het ook niet, maar ik weet wel dat we bezig zijn met het Mars Sample Return programma, waar heel hard aan gewerkt wordt. En dat ga ik straks wat over vertellen, over hoe erg dat onder bedreiging is. Ik wou net zeggen, maar ik ga je niet de pas afsneden wat dat betreft. Eens even kijken. Het enige wat ik volgens mij wel weet, als ik even terug denk aan schijkkunde, is dat die carbonaten voornamelijk bij super droge periodes vormen. Dus echt op het moment dat een planeet zich flink begint op te warmen, droge periodes, zoals een diepe zomer, dan bij het proces van waterverdamping, dan ontstaan die carbonaten. En wat ik heb begrepen, dat is dat het in het geval van Mars een richtingverkeer was, dat is ook wel interessant om te benoemen. Op aarde heb je een CO2-cyclus, wanneer CO2 wordt vastgelegd in de vorm van calciumcarbonaat, bijvoorbeeld, ja, dan slaat dat neer op de zeebodem en dat schuift heen en weer met de platen tectoniek en gaat op een gegeven moment de diepte in en daar raakt het aan de coke en wordt het weer uitgestoten door vulkanen, zo krijg je een soort cyclus van CO2. Het komt wel weer terug met andere woorden en op Mars is dat niet zo, want Mars heeft geen platen tectoniek. Dus als het werd vastgelegd dan was dat voor een groot deel definitief, daardoor vinden we het nu en daardoor vinden we nu dat CO2 niet in de atmosfeer. Dat is dus een heel interessant onderzoek en omdat ik nog een hele hoop vragen heb, ik zal ze even opsturen aan de onderzoekers, ik zal daar ook wel weer voor volgonderzoek op worden gedaan, misschien door volgende rovers, maar in ieder geval dat is nieuws als het gaat om de omstandigheden gunstig voor leven op Mars. En dat hadden we ook nog, dat heeft zelfs het NOS journaal gehaald, net zo als jouw vrouwen trouwens, dat clubje vrouw dat er ruimte in geschoten is, want opeens kopten allerlei media op internet dat er leven was aangetroffen op een exoplanet. Dat was uitermate kort door de bocht, want wat is er gevonden? Er zijn stoffen met een zekere waarschijnlijkheid, ik ga meteen heel voorzichtig worden, gevonden die een biosignature zouden kunnen zijn, dus die mogelijk vooral door levende wezens worden geproduceerd, maar ook dat is helemaal zeker. Het gaat in elk geval om dimethyl sulfide en dimethyl disulfide. En zonder die tweede die was het andere gas. Zonder de tweede, dimethyl sulfide en dimethyl disulfide. Dit is gevonden door de James Webb Telescope, die hier wel vaker over de toon gaat. De planeet waar het om gaat heet K2-18b, die staat op 120 lichtjaar afstand van ons. Is dus zover dat we niet 1, 2, 3 even kunnen gaan kijken. Ik heb het uitgerekend, want ik werd ook geïnterviewd. Hoe lang je daarheen zou onderweg zijn. Ja, met de snelheid van het licht natuurlijk 124 jaar, want dat is 124 jaar, maar dat kunnen we natuurlijk niet. Toen hebben we gekeken naar het snelste voertuig wat de mensheid ooit heeft gemaakt, het was de Parker Solo Probe, die is een paar maanden geleden door de corona van de zon gescheerd. En die moest dus heel snel in en uit, want anders is het gewoon stuk, dan kun je niks meer meten. En die ging 700.000 kilometer per uur. En met die snelheid zou het 169.000 jaar duren voordat we bij die planeet K-81b aankomen. Dus daar hebben we niks aan, maar het is wel heel interessant. Ja, het is heel interessant. En hoe heeft de James Webb Telescope dit gevonden? Dat gaat dan met spectrografie. Je kijkt naar het licht van die ster, eens in zoveel tijd komt die exoplanet daar voor langs en dan kijk je naar wat de atmosfeer van die planeet doet met de golflengten die in dat sterlicht zitten. En dan vind je dus een bepaald patroon en dan ga je kijken bij welke stoffen die wij kennen past dat patroon. Daar vind je dan ook meteen een zwakke punt van dit onderzoek, vond ik wel leuk om te merken, dat dimethyl sulfide en dimethyl isofide de beste kandidaten zijn uit de verzameling van de stuk of 20, waarvan ze de karakteristieken hebben vergeleken. Maar er zijn dus nog ontelbaar veel stoffen hier niet bij betrokken, dus het zou best kunnen dat er nog stoffen zijn die er nog veel beter bij passen. Ook is niet zeker dat dimethyl sulfide en dimethyl isofide alleen maar geproduceerd kunnen worden door leven. Op aarde is dat zo, maar misschien daar is het anders. En ik heb ook inderdaad gelezen dat het voorstelbaar is dat ze ook nog door andere processen worden. Het hangt bijvoorbeeld van de temperatuur af en de samenstelling van de atmosfeer en zo. Dus daar is veel meer over te zeggen dan alleen maar hurra, we hebben sporen van leven gevonden. Dat is veel en veel te simpel. Nou, overigens dit is dus gedaan aan Cambridge en het is gepubliceerd in de Astrophysical Journal voor mensen die dat allemaal willen opzoeken. We zetten natuurlijk links hier naartoe in de show notes. En ik denk dat ik het daar wel ongeveer bij kan laten daarmee hebben. Dus nog veel meer voorbehoud kun je maken, maar de belangrijkste hebben we nu wel gemaakt. Nou, misschien wel leuk om daarbij te melden, gewoon meer als een soort shout-out. Philippe, jij bent geïnterviewd door het Etiol News. Maar de grootste bijdrage was daar nog van onze mede space cowboy Ingeloes Ten Kaat. Die heeft er natuurlijk echt verstand van. Die had hier beter kunnen zitten dan de kompeperaties. En eigenlijk een heel mooi artikel van de Bruno van Wayenburg, ook mede space cowboy. Die toch een beetje die... Eigenlijk het eerste artikel was die naar de teehanger begonnen. In het Zeerhandelsland. In het Zeerhandelsland kunnen mensen dat vinden. Dus toch leuk om daar echt die drie samenwerkingen met space cowboys hier te zien in de nationale media. Toen de mensen kwamen met hun tv-camera's heb ik er ook nog gesuggerreerd dat het voor die wetenschappers ook wel interessant was. Om in elk geval het nieuws van eventueel gevonden leven te bekend te maken. Juist omdat er al die nasa-bezuinigingen, wat ik als mijn volgende onderwerp ga... Om die te lijf te gaan. Want een van de mogelijk te sneuvelen projecten is een telescoop. Die na de Hubble en de James Webb telescoop, echt de derde prachtigste telescoop ooit is... Die dreigt dus ten onder te gaan in het geweld van meneer Trump. En dat moeten we natuurlijk niet willen. Dus dat is... Hoe meer van dit soort nieuws uit Kubaid. Ondanks dat die telescoop daar niet zoveel mee te maken heeft. Want de Hubble was eigenlijk een oud model tailerlens. Die als scherp maar keek met een heel klein gezichtsveld. De James Webb telescoop was een veel betere tailerlens. Een hypermoderne die met een enorme resolutie kijkt. Maar heel erg precies. En dan ook infra-rood. En deze Nancy Grace-Roman telescoop. Dat is een grotoeke lens. Maar met de resolutie van de oorspronkelijke Hubble. Dus die heeft een heel breed gelichtsveld. En kan daarmee onvoorstelbaar veel sterrenstels en supernovas in beeld brengen. Met die waanzinnige resolutie. En het ergste nog eens, want dat ding is zo ongeveer af. En die wordt gelanceerd over minder dan twee jaar. En dat was binnen budget. Dat was iets van drie miljard dollar. Maar dat was binnen budget. En nu dreigt die dus gecanceld te worden. En als die af is, wat bezuinig je dan nog? Alleen de lanceerkosten. En de operatie, de exportatie ervan. Ja, dat is een goede vraag. Maar met deze vraag geeft je al blijk dat je op zoek gaat naar enige logica. En dat is een onjuiste premisse in dit geval. Dus ik ben hier jabberst klaar met je onderwerp misschien. Ja hoor, ik wou jou te woord geven. Dan gaan we kijken naar het NASA-verhaal. Het Witte Huis heeft een plan gepubliceerd voor het budget van NASA. En daar hebben ze 5 miljard gekort op het 25 miljard dollar budget. Jaarlijk budget van NASA. Dus dat is 20 procent. Maar in de wetenschap is het budgetcut 50 procent. En dat gaat in dit geval om studies van de zon, van de sterren, van de aarde en van de planeten. Nou ja, in de sterrenkunde heb je dus deze telescoop die Mokenwijs ten onder gaat. Maar wat mij ook heel erg aan het hart gaat is die Mars Sample Return Missie. Waarbij dat karretje dat nu op Mars rondrijdt, Perseverance, heeft al Mars materiaal verzameld. En wat we natuurlijk uiteindelijk willen bestuderen op aarde. Omdat we dat veel beter op aarde kunnen bestuderen dan je ooit met een rijdend lab op Mars zou kunnen doen. En bovendien als we dat doen, gaan we ook een keertje de terugkeer vanaf Mars oefenen. En dat is namelijk nog nooit iets teruggekeerd van Mars. En dat is gewoon significant moeilijker dan vanaf het ISS ofzo. Want je gaat om het begin al veel harder als je aankomt. Dus daarmee is het moeilijker. Je moet veel meer remmen. En dat heeft allemaal ingewikkelde eisen. Toen wil je eigenlijk ook een keer gedaan hebben. Voordat je gaat proberen met mensen naar Mars te gaan. En dat is een plan wat dan misschien weer wel in het NASA budget terecht zou moeten komen. En ook de Venus missie is gecanceld. En nou zegt de tijdelijke opehoofd van NASA, Janet Petroen, dat zegt ja, ik vind het niet zo credible deze bezuiniging. Dus zij hoopt dat het allemaal overwaait. En daarom wordt het dan belangrijk op een gegeven moment wat Jared Isaacman er van vindt. De beoogde NASA administrator, hoogste baas van NASA. En die heeft zijn statement op 9 april aan de Senaat gepubliceerd. Drie pagina's, wel heel kort, waar hij zegt waar hij voor staat. En dan gaat de Senaat er ergens in mei over stemmen. Om te kijken of hij aangesloten is. Maar hij zegt zelf, hij heeft niks te maken gehad met deze budget discussie. Want het is gebruikelijk dat de nieuwe administrator zich daar niet mee bemoeit. Want hij is nog niet in functie. Maar hij heeft wel gezegd dat hij ondersteunt science. Dat staat overduidelijk in zijn statement. Hij ondersteunt een mars, de maan en een economie in een lage baan om de aarde. Dat zijn de dingen waar hij wat aan wil werken. Maar dat document is gepubliceerd. En nu heeft NASA al 72 uur de tijd om daarop te reageren. Dat is ook al erg lastig natuurlijk. Want wat moet je ermee als het ineens zo om daar de impact van aan te geven. Maar het congres heeft al gezegd dat zij waarschijnlijk tegen zijn. En het congres moet de bezuiniging goedkeuren. Want die budgetten worden bij wet aangenomen in Amerika. En zij zijn dat tegen maar. Toen stuite ik bij research voor deze podcast op het geweldige begrip impoundment. Ik weet niet of je daar wel eens van gehoord hebt. Nee, ook niet. Dat betekent dat het witte huis mogelijk een toevlucht kan nemen tot impoundment. Dat is een heel duur woord. En dat betekent het gewoon negeren van de wet. Namelijk het gewoon niet uitgeven wat bij wet uitgegeven zou moeten worden. Dus je kunt het onnijdig uitstellen of het gewoon niet doen. Of gewoon de actie niet ondernemen die bij wet daar staat. Dat is een techniek die in 1801 voor het eerst is toegepast door president Jefferson. En daarna nog een aantal keren. Maar op een gegeven moment heeft het congres bedacht dat dat gewoon echt niet kan. Want we hebben iets bij wet besloten en het witte huis doet dat gewoon niet. Dus in 1974 is dat recht herroepen. En de president moet nu een aanvraag indienen. Recission, heet dat, om de uitgaven niet te doen. Maar die aanvraag moet dan weer. Om die uitgaven niet te doen die bij wet besloten zijn, moet dan het congres die aanvraag goedkeuren. Maar het congres zelf is niet verplicht om die aanvraag in behandeling te nemen. Dus je gaat zelf over tot impoundment. Ja precies, dus het congres negeert dan de aanvraag van de president. En dat bestaat ook op de Wikipedia. Meestal werden dergelijke verzoeken dan vervolgens door het congres gewoon genegeerd. Maar er zijn mensen in de regering, de huidige regering Trump, die toch denken dat zij kans zien om deze wet gewoon te negeren. Dus dat wordt denk ik nog een hele interessante strijd. Ja, ik zou zeggen een interessant proces om te volgen. Maar wel heel triest dat het proces zo verloopt. Ja, heel triest. En laten we alsjeblieft hopen dat die projecten wel overleven. Want die zijn ook al ver gevorderd en wetenschappelijk ontzettend belangrijk. Heel hoog op die wetenschappelijke agenda van de NASA. En wij hebben zeker van dat Mars Semper Return, daar hebben wij in ESA ongelooflijk last van. Want ESA zou twee onderdelen leveren aan dat Mars Semper Return programma. En daarom werd ik zelf ook al gevraagd of ik in het Mars Semper Review team wilde zitting nemen. Omdat die kosten van dat hele project uit de hand beginnen te lopen. Maar dat is onder andere de terugkeraket naar de aarde, of de Earth Return Orbiter. En als dat niet doorgaat, dan moeten we een andere toepassing voor dat ding verzinnen. Dus nu is het beleid in ESA dat we er vooralsnog van uit gaan dat dit allemaal overwaait. Want zoals ik daarnet toen ik je naartoe reed al hoorde op de radio, de mening van Trump moet je zien als dagkoers. De heffingen zijn ook al herroepen. Ja, exact. Dus vooralsnog gaan we er gewoon van uit dat het doorgaat. Maar we zijn ondertussen natuurlijk niet gek. We zijn wel aan het kijken wat eventueel een andere toepassing kan zijn om de Mars robot te gebruiken op de maan. En de terugkeraket, daar moeten we ook zien hoe we op een of andere manier de investeringen in die high-tech, met name van de elektrisch propulsion, hoe we dat kunnen benutten voor een andere toepassing. Dus ja, we hebben wel last van. Wat is jouw idee over die IZAC-man? Dat is natuurlijk wel een voordracht van Trump. Is dat een... Het was natuurlijk een kouboor, maar hij heeft wel beschreven in zijn statement wat hij allemaal gedaan heeft. Ik ben wel iets positiever dan voorheen. Toen alleen maar het plaatje was van een of andere steenrijke miljonair, die wordt dan maar de baas van NASA. Hij heeft wel best serieusere ideeën dan ik dacht. Maar ik weet niet hoe veel invloed hij heeft. Hij zegt wel dat ik totaal apolitiek ben geweest. Hij zegt ook gewoon dat hij niet weet hoe hij zich in dat veld moet bewegen. Dus nu komt de vraag of hij een ja-knikker is of niet. Geen flauw idee. Maar waar hij zegt voor te staan, dat zijn in principe de juiste dingen. Ik zit even te kijken wie ook weer de eerste NASA-directeur was die door Trump werd benoemd. Die viel ook wel mee in Trumps eerste termijn. Wie heeft dat paraat? Thuis aan de luidsprekers gaan mensen nu schreeuwen natuurlijk. Bridenstein? Ja precies. Die viel wel mee. Die viel uiteindelijk wel mee ja. Die is ook heel netjes zelf vertrokken toen Trump zijn termijn afvond. Nou oké goed. Misschien valt hij Isaacman ook mee. Nick, jouw volgende onderwerp. Om nog heel veel in Amerika te blijven en om dit proces wat we zo hebben te bemoeilijken... is er nog een andere strijd gegaande. Dat is de strijd om het NASA hoofdkantoor. Op dit moment zit dat echt midden in Washington. Ik heb net even opgezocht waar het precies zit. Dat is echt op een steenwerpafstand van zowel het congres als het witte huis. Ik kan je nagaan dat dat een enorm dure locatie is. En de huur van dat pand verloopt in 2028. Ze hebben niet de intentie om dat te vernieuwen. Dus dan kan je nagaan dat iedereen wil proberen om het naast het hoofdkantoor naarzicht te hebben. Het waardige reden om te verhuizen eigenlijk voor een instantie. Ik zou juist verwachten dat het geluid wordt door de Senaat. Dat het handig is om dat dicht bij het congres te houden. Dat is een chronologische plaats. Al die centers liggen allemaal in diverse staten waar werkgelegenheid moest worden gecreëerd. Of waar er een fysieke reden is waarom dat daar moet zijn zoals de Kennedy Space Center. Maar het center van de politiek zou best in Washington zijn. Net als de ESA-halvekantoor is het een van de kleinste vestigingen van de ESA. Maar het is in Parijs. Ja, goed. Maar nu burst de strijd los. Nu burst de strijd los. En dat is een strijd tussen Texas. Het Johnson Space Center wil het hoofdkantoor graag hosten. Met de argumentatie dat het naast het hoofdkantoor dicht bij zijn core most critical missions moest zijn. Dat vinden zij natuurlijk dat dat allemaal bij het Johnson Space Center gebeurt. Uiteraard wil Florida het bij het Kennedy Space Center hebben. Die hebben zelfs een bill geissued. Een soort wet dat NASA zijn hoofdkantoor binnen een jaar moet gaan verplaatsen. In Florida kunnen ze zo'n wet wel aannemen. Dat was mijn eerste vraag ook. Hoeveel effect heeft zo'n bill? Dat is een Florida lokale wet. Het lijkt zelfs een Senate-beeld te zijn. De Cape Canaveral Act. Maar de tekst is allemaal Hopes, Jibre, Gevaag. Elke staat heeft ook een Senate. Dus van waar ik nu zit kan ik dat niet beoordelen. En ook Cleveland in Ohio. Die willen graag het naast hoofdkantoor hebben naar het Glenn Research Center. Dus dat is een grote strijd gaande. Maar het is ook natuurlijk een vraag met alle budget cuts. Wat blijft er over van het hoofdkwartier? Misschien gaan ze schermen met een lager prijs. Wij zijn de goedkoopste. Welke functies blijven er überhaupt allemaal? Janet Petro, waar we net ook al even over gehad hebben. Die zegt misschien dat we de functies gaan verspreiden over de 3 locaties. En dan houden de advocaten en de mensen die te maken hebben met de wetten en communicatie... die houden toch in een kleine locatie ergens in Washington. Dus dat we niet eens meer een echt hoofdkantier gaan houden. Maar gewoon meer dat de functies her en der verspreid worden. Maar dat is dus, nadat je dit allemaal verteld hebt, gewoon afwachten. Dan wordt het daar een beslissing over genomen? Janet Petro zegt dat ze er niks over gaat zeggen. Jared Eisenman mag die beslissing gaan maken. En als het in Houston komt krijgen mensen ook meer kans dat ze eindelijk een space shuttle krijgen. Dat is nog die discussie dat ze hebben. Dat heb ik als verhaal. Ik dacht ik heb dat ergens gehoord, maar dat was dus van jou. Precies. Ik zal het maar even overnemen. Ik had het al op mijn scherm gezet. Want er zijn dus twee senatoren uit Texas die werkelijk in de federale Senaat in Washington... een wetsontwerp hebben ingediend. En die wil ook wel een prachtige naam hebben. Maar die heb ik even niet. Maar in ieder geval een wet die ervoor moet zorgen dat er een space shuttle naar Houston wordt gehaald. En er is er maar eentje die in aanmerking komt. Want in 2011, als ik me niet vergis, zijn al die space shuttles verdeeld over verschillende in aanmerking komende locaties. En er is er één naar Californië gegaan, dat is de Endeavour. De Discovery is uiteindelijk terechtgekomen in Virginia bij Smithsonian. En Houston heeft achter het net gevist, omdat die zich hier onvoldoende actief in hadden opgesteld. Maar ze waren wel heel boos daarover. Want in die tijd kwam ik heel vaak in Houston. En ze hebben alleen maar een of andere engineeringmodel. Wat staat er wel ergens op, een heel mooi toonstelte op een mock-up op een Boeing 747. Die kun je ook zien vanuit de kantoren van de Johnson Space Center. Maar het stoorde ongelofelijk dat het gewoon geen echte was. Terwijl zij zichzelf natuurlijk het centrum van de bemanne ruimtevaart noemen. Nou, zij hadden gewoon geen goed voorstel ingediend. Ze hadden gezegd we hebben nog wel een hangar waar die kan staan. Terwijl onder andere dus Smithsonian hadden gloedvolle plannen die ook zijn gerealiseerd. Waarbij allerlei gaming en virtual reality en weet ik wat voor toeters en bellen eraan werden toegevoegd voor mensen. Om daar een modern woord te gebruiken om daar aan experience van te maken. Maar ook in California, in Los Angeles daar is hij onlangs rechtop gezet. Hij was eerst horizontaal maar nu staat hij verticaal in de lanceerpositie. En daar hebben we daar een gebouw, RLM1 gebouwd. Ik weet niet of het nu klaar is, want ik heb het nog niet gezien in die toestand. Maar ook daar hebben ze met enorme investeringen. Hebben ze ook aan zo'n booster gehangen? Ja, die tank lag toen al buiten toen ik daar was, drie jaar geleden of zoiets. Die lag al klaar. Maar oké, alleen de Discovery bij Smithsonian is in overheidshanden. Dus alleen die komt in aanmerking om eventueel naar Houston te worden verscheept. Nou, Ted Cruz en Senator John Cornyn hebben die dat wetsvoorstel ingediend. En wat zit daar nou achter? Hoogstwaarschijnlijk gewoon de herverkiezing van Cornyn. Die moet binnenkort op voor herverkiezingen, moet campagne gaan voeren. En die binnen de Republikeinse Partij moet die het opnemen tegen een rival... die zich nogal heeft ingespannen om de verkiezingen van 2020 ongeldig te laten verklaren. Dus die goed valt bij Trump. En hij probeert nu te laten merken hoe goed hij het voor heeft met Texas. Dat is eigenlijk waar het in het kort op neerkomt. En waarom is het nou een heiloos plan? Er zijn verschillende publicaties die dat uiter te na zitten uit te leggen nu op dit moment. Waarbij dus allerlei ruimtevaartexperts worden gesiteerd. Dat is allemaal heel leuk. Of leuk, je kunt het ook heel triest vinden. Maar om zo'n space shuttle te kunnen verplaatsen, moet je gaan nadenken... gaan we dat over land doen of gaan we dat door de lucht doen? Gaan we dat over water doen? En het is eigenlijk allemaal even heiloos. Want over land, we noemden net de Endeavor, die in Californië is verplaatst... over een afstand van 20 kilometer ben ik tegengekomen. Dat heeft drie dagen gekost. Daar hebben ze stoplichten voor moeten verhangen. Daar hebben ze bomen voor moeten snoeien. Prachtige foto's hangen er in het museum van dat proces. Die 20 kilometer heeft drie dagen gekost. Afstand van Virginia, ik ben de naam van de stad even vergeten... maar naar Houston is 2000 kilometer. Dus reken maar uit. Nou, door de lucht, dat is ook een heel interessant verhaal. Want dan moet je zo'n shuttlecarrier weer tot leven wekken. Daar zijn er ook nog maar twee van over. En die zijn allebei grootendeels ontmanteld. Dus dat is een heilig karwei om die weer... die moet je in feite weer gaan opbouwen met allerlei verloopstukken... om zo'n shuttle, dat zijn Boving 747's, die zijn aangepast. Je moet mensen weer uit hun pensioen teruggaan die al lang vertrokken zijn... die de kennis hebben die daarvoor nodig is. Dat is eigenlijk ook een onbegaanbare weg. Over water zou je je nog kunnen voorstellen... maar dichtbij zijn de bevaarbare water bij Virginia... is sowieso al 30 mijl verderop. Dus dan zit je ook weer met vervoer over land. Je kunt proberen hem te demonteren, die optie is frequent. Maar dan krijg je toch nog fragmenten, zoals bijvoorbeeld de vleugels... die al te groot zijn om zonder allerlei toetes en bellen... over de weg te worden vervoerd. Het is allemaal even afschuwelijk. De kosten om dit te gaan doen worden begroot op een miljard dollar. Ik denk dat het Department of Government Efficiency hier wel eens naar zou mogen kijken. Dus een miljard dollar. Ted Cruz en meneer Cornyn nemen die verantwoordelijkheid op zich... maar als die wet wordt aangenomen... het is trouwens wel federaal in dit geval... dan weet ik niet of dat dan nog uitgevoerd zou worden... want het is eigenlijk onuitvoerbaar. Dan krijg je een kandidaatje voor een impoundment. Dan vind ik dat het toch moet kunnen. Er wordt door verschillende mensen van NASA bijvoorbeeld gewaarschuwd... als je dit gaat proberen is te vragen of dat hele ding dat overleeft. Want ze zijn natuurlijk allemaal een dagje ouder... die Discovery met name is dan een dagje ouder... en je kunt van alles proberen, maar hij gaat er zeker niet beter van worden. Dus dat is het verhaal van de Space Shuttle die Houston wil hebben. Een heel komisch detail is ook nog... dat deze senatoren dat wetsvoorstel hebben ingediend... zonder het Houston Space Center op de hoogte te stellen. Of te raadplegen, of we zijn ervan wonen en hoe dat dan zou moeten. En die hebben zich snel aangepast, want nu zeggen ze dat ze het best een prima idee vinden. Maar ze wisten er van tevoren niet van. Dus het speelde, dat ken ik ook geen rol in de strijd om het hoofdkantoor. Want als je het hoofdkantoor hebt dan is het natuurlijk een prachtig uithangbord... om dan ook de echte Space Shuttle... Het is voor zover ik kan beoordelen, toevallig dat het nu op twee manieren te sprake komt. Maar inderdaad speelde dat daar geen rol in voor zover ik. Oké, dus ook een verhaal om te blijven volgen. Want het is nu een wetsontwerp, ik neem aan dat het toch... misschien gaat dat via een ingewikkelde route van commissies en zo. Je kent het wel, maar hetzij wordt het straks in commissies besproken. Hetzij komt het in stemming in de Senaat. Maar er komt vast wel weer een moment dat we het hierover kunnen gaan hebben. Dat denk ik ook. Goed, wie heeft er nog een onderwerp? Ik heb een kort onderwerp, dat gaat over de ACES-atomklokken... die gelanceerd zijn twee dagen geleden. En dat project, ik heb er nooit echt heel goed naar gekeken... maar het gaat over twee atomklokken... die in de ruimte zijn. En in de ruimte kun je te kennen dat je een veel nauwkeuriger atomklok... kan maken dan op aarde. En van dit project weet ik alleen nog maar uit mijn eigen ervaring... dat was wel in ons exploratiedirecteur Atenesa... dat het onvoorstelbaar moeilijk was om dat onderwerp goed geïmplementeerd te krijgen... en dat de projectmenzers opgesneufeld zijn... en dat er een enorme lange uitloopt. Maar nu zijn die dingen in de ruimte. Het zijn twee klokken... en die leveren uiteindelijk een tien keer betere stabiliteit... dan de klokken die in die Galileo navigatiesatelliten zitten. Want eigenlijk een navigatiesatelliet is niets anders... dan een satelliet met een enorm nauwkeurige klok aan boord. We hebben hier mensen die daar veel meer van af weten dan ik... maar ze meten al die verschillende signaaltijden naar die klokken toe. Hoe nauwkeuriger zo'n klok, hoe gaver het is... en hoe beter de plaatverpaling zou kunnen zijn. Maar er spelen hier ook allerlei... kwantumechanische en relativistische effecten. Het is veel makkelijker om een heel nauwkeurig klok te maken... als je in micro-zwaartekracht zit en de lasercooling werkt beter... en daarmee kun je dan een hoger nauwkeurigheid krijgen... want je kunt beter die toestandsveranderingen in atomen bestuderen... en nauwkeuriger de plaatverpalingen in de plaatverpalingen... en dat is het beste om een nauwkeurige plaatverpaling te maken. En tijd is tegenwoordig gedefinieerd als het aantal trillingen... van een cesiumatome is een seconde. Dan moet je dus ook met een atoomklok... die die seconde het beste benaderen. En het andere ding heeft een hele hoge short-term stability... en ken ik de combinatie van die grote nauwkeurigheid... van die atoomovergangen... en de betere stabiliteit levert dan tien maal zo goede tijdresolutie op. En misschien heeft dat in de toekomst ook weer toepassingen... om een nog veel nauwkeuriger navigatiesysteem te maken op aarde. En zeg men om de algemene relativiteitstheorie van Einstein... te testen en misschien wel te challengeren of uit te dagen... om te kijken of hij wel in alle gevallen klopt. Dat de tijd anders verloopt als je beweegt... en anders verloopt als je in een zwarte krachtsveld zit. Precies, dus ik moet het eigenlijk... Ik had niet vergeten dat ik het niet zou kunnen doen... Ik had niet veel tijd om het te beseer, ik moet het interessant vinden... want ik ben Kenview van origine. Maar ik moet wel toegeven dat ik toen het tentamen relativiteitstheorie... toen ik dat de eerste keer deed, had ik een vier. Het ging over treinen die langs per ronde razen met meetlatten erin aan klokken. En ik begreep het dus echt. Het kwartje was niet gevallen. En de tweede keer dat ik dat deed bij de herkanting had ik een tien. Dus uiteindelijk is het kwartje toch ergens gevallen. Het is toch nog best veel geheimen. Dus tegen de tijd dat ze in werking gesteld worden... ga ik het allemaal nog eens wat beter bestuderen. Om dan een beetje aan te geven wat de winst is die we hier kunnen halen. GPS, dat is de Amerikaanse navigatiesysteem. Die heeft op dit moment ongeveer een tijdnaukeurdigheid... tussen de 10 en de 40 nanosekonde. En Galileo, ons eigen Europese navigatiesysteem... zit ergens tussen de 1 en de 10 nanosekonde. Een nanosekonde is een miljardste seconde. Ja, dus 1 tot de minnegen. Een miljardste seconde inderdaad. En 1 nanosekonde, dat is weer ongeveer... als we het over navigatie hebben, ongeveer 30 centimeter nauwkeurig. Dat is maar de afstand die het licht aflegt in 1 nanosekonde? Ja, eigenlijk wel. Dus als dat je speling is, dan gaat dat dus... dus GPS zit ongeveer tussen de 3 en de 12 meter nauwkeurig. Galileo zit ergens tussen 30 centimeter en een meter nauwkeurig. Maar als je dus nog weer een slag... een orde van 10 grote, hoe heet het, nauwkeurige... dan ga je dus richting de 3 centimeter nauwkeurig. Dan kun je weten of je sleutelbos in je linker of in je rechter broek zat. Ja, precies. Ik begrijp dat bij deze klokken de nauwkeurigheid... een 1 seconde afwijking per 300 miljoen jaar. Wow. Dat is best nauwkeurig. Ja, dat is bizar. Oké, was dat een ingevlogen onderwerp voor jou, Nick? Nee, dat was gewoon even een... Oh, een afwinding op. Eigenlijk die alles weet van navigaties. Ik zit tegenwoordig aan het... Ik werk voor Galileo, dus dat is... Mijn onderwerp, en dat is... Ik zat vanochtend het Etial News te kijken. En die hadden een leuk item als laatste item... over een bio-generator in de ruimte. Dus een soort voedselverbouwingsproject... voor in de ruimte. Daar ben ik even ingedoken. En dat project aan zich blijft heel interessant. Maar hij is al wat ouder. Ik zag nieuwsartikelen van 2020, 2021 voorbij komen. En het is een heel gaaf project. Maar ik zal het even kort houden. Dat is eigenlijk een beetje dezelfde manier... als nu bier en wijn maken op aarde. Dus met fermentatie, met zuiomzetten. Dat zou je ook in een soort biorejacht kunnen doen in de ruimte. En dan kan je daar dus je eigen eten verbouwen. Dan krijg je eiwitreken blubberen omgeven. Maar wat schetst mij verbazing. Het item bij RTO Nieuws, die kwam... en eindigde in één keer met een soort inflatable... of wat heet het? Een opblaasbare donut die in de zee stort. Dus ik denk, wat heeft dat hier mee te maken? En toen ben ik even gaan zoeken. En dat blijkt dat Atmos, dat is een Duitse bedrijf... Atmos Space Cargo heet dat officieel. Die is het bedrijf ook achter die bioreactor. Maar die heeft de eerste Europese... commerciële reentry vehicle gemaakt. Dus wat heette? De terugkeermodule. Dat is altijd leuk, de Nederlandse benaming in dit geval. Die is gisteren gelanceerd met SpaceX op de Falcon 9. Op de, moet ik even om het verleden zeggen... de Bandwagon 3 mission. Een van de vele Falcon 9's die tegenwoordig omhoog gaan. Dit was een testvlucht. En ze zeggen zelf dat het een uiter succesvolle testvlucht geweest is. Dus het is een terugkeermodule om payloads... wetenschappelijke materialen die terugkomen... vanuit ISS of andere payloads... die we terug moeten naar de aarde om hier ganceerd te worden. Om die veilig terug te laten komen. En dat is een heel goede testvlucht. En dat is een heel goede testvlucht. En dat is een goede testvlucht. Om die veilig terug te laten komen. En wat hebben ze daarvoor bedacht? Een soort opblaasbare donut. Alleen die wel tegen alle hittestressen kunnen... die te maken hebben bij zo'n reentry. En dat is eigenlijk de eerste partij die dat op deze manier kan doen. En dus een eerste commerciële partij die dat doet. Op deze eerste missie hadden ze een paar instrumenten van de DLR. Dus het Duitse Lucht- en Uitvaart Laboratorium aan boord. Die schijnen allemaal... force averse hebben kunnen meten data gestuurd te hebben. Echter, ze waren al twee jaar bezig om een lancéerlocatie... vlakbij Réunion. Dus bij Madagascar zit dat. Om daar mooi te laten lanceren. En weer laten terug te komen. Dus we zagen daar een paar instrumenten van de DLR. En daar hebben ze allemaal grondstations opgericht. En dat kon ze allemaal perfect meten. En dat was ook ideaal met de reentry angle. Dus de hoek waarmee je zou binnenkomen. Totdat vijf weken geleden SpaceX toch even naar voren kwam. Jongens, gaan jullie lukken? Want de hoofd-satelliet, een van de Zuid-Koreaanse spionage-satelliet... die had een andere baan nodig. En die had een andere baan nodig. En dat zorgde ervoor dat deze missie... die eigenlijk eerst twee banen onder aarde moest zijn moeten doen... na een half uur alweer naar beneden kwam. En 2000 kilometer op de kust van Brazilië naar beneden kwam. Ze hebben nog in alle aal wat grondstations in Brazilië opgetuigd. Maar die 2000 kilometer was gewoon veel te ver voor de versterking. Dus dat was een hele grote voetbal. En dat was een hele grote voetbal. En dat was een hele grote voetbal. Die 2000 kilometer was gewoon veel te ver voor de laatste stukken... om vanaf daar te meten. En ook vliegtuigen die ze konden gebruiken... dat was te ver voor de range van de vliegtuigen. Dus ondanks dat allemaal... zeggen ze nog steeds dat het succes is. Alleen ze wel flink wat minder data... daardoor dan dat ze gewild hadden. Maar voor nu wel succesvol. En een tweede lancering laat niet lang op zich wachten. Maar die terugkerenmodule is dus wel gewoon geland... en daarbij heel gebleven? Hij is waarschijnlijk niet heel gebleven. Maar dat is één van de dingen die ze niet weten. Maar daar gingen ze al wel vanuit... dat hij ook niet heel zou blijven. Er was ook weer een nadeel van deze plek. Daardoor was de hoek veel steiler. Waardoor er veel hogere stressen en hit op dat ding komen. Maar voor die niet voorberekenend was. Ik mocht hier gisteren wat over vertellen bij BNR. In de ochtendspits. Ik kreeg een artikel opgestuurd van de BBC. Maar er stond dat dat ding zou landen... off the coast of Portugal. Maar ik was bezorgd over het. Ik kon niks vinden over die missie. Ik denk dat je voor apelse trots vertelt over een experiment... en dat is de hele missie niet gegaan. Toen stuite ik op dat verhaal dat hij nu in Brazilië zou landen. Dat het pas een paar dagen van tevoren gedaan was. Dus daar was ik wel blij dat ik dat gecontroleerd had. Maar van dat voedsel, wat ik ook erg te stand vond... is dat de experimenten in twee stappen doen. Eén is om van die gisten en zo... om daar van de grondstoffen te maken. En dan de grondstoffen, kohydraten en vetten. En stap twee, om van die ingrediënten dan weer eten te maken. Iets etenbaars te maken. Ze konden dat niet maken in de ruimte. Dan komt die capsule op aarde... en dan ga je dat aan een aantal mensen laten proeven. En dan heb je het opgegeten en heb je het niet meer. You want to have your cracker needed too. Per je bewijsmateriaal heb je dan weggegooid. Ze gingen die stap van die ingrediënten maken. Oké, er was één. En toen hadden ze soortgelijke ingrediënten op aarde gekweekt. En dan gingen ze een Britse kok... of een expert van Food Designer van Imperial College in Londen... die ging daar dan eten van maken. En toen kreeg ik meteen van Bas van Werven van de BNR... nou, dat is de Britse keuken, dat zal wel niet te eten zijn. Allemaal grappen over de Britse culinaire tradities. En toen dat gaan ze dan te eten geven aan astronauten... en onder andere Britse astronauten... om te kijken of je daar dan iets lekkers van kan maken. Want die ingrediënten zelf, dat ziet kennelijk echt heel erg vies uit. Dus dat schrik je het wel aan bevelen. Dus ja, ik vond het wel een heel fascinerend proces. Maar wel belangrijk om uiteindelijk zelf eten in de ruimte te kunnen maken. Ja, uiteraard. Astronauten zijn natuurlijk een doelgroep met een hele hoge tolerantie... voor vieze dingen. Want die hebben natuurlijk jarenlang allerlei troep gegeten. Het enige wat ze meekregen. Ja, die hebben een tolerantie voor een heleboel dingen. Ook een heel ongemakkelijke stoelgang. En van alles nog, we zijn ontdekingsreizigers eigenlijk. Ja, precies. Ik hoorde, dat was wel verbaasd over dat in het Actual News item... hadden ze over dat een gemiddelde maaltijd voor een astronaut op dit moment... aan cargo kostte om het inderdaad gewoon maar alleen maar te krijgen. Ja, dat alleen maar. Ja, ik wist wel dat het per kilo bijna 20.000 dollar is... tegenwoordig per kilo een lancering. Waanzinnig. Misschien een goed moment. Dit is een podcast vol met bruggetjes. En het verhaal over astronauten en terugkeren... dat is een mooi moment voor mij om over Don Patty te beginnen. Die is op 20 april teruggekomen na een verblijf van 202 dagen... in het internationaal ruimtestation. 20 april is zijn verjaardag. Hij is geboren in 1955. Hij is 70 jaar oud. Hij is de oudste nog actieve astronaut. Dat is meteen leuk. En de derde oudste astronaut ooit die de ruimte in is geweest. John Buren was oud en wie nog meer? Nog geen ene van de rust volgens mij. Nu zit ik bij de bemanning te kijken. Dat heb ik even niet paraat. Maar John Buren in elk geval inderdaad. Toen hij senator was, toen hij nog een keer extra ging. Boven de 80 volgens mij. Maar goed, Don Patty kwam dus terug. Het was 20 april en dat is zijn verjaardag alleen... hij kwam terug in Kazachstan. Hij was een stuk of 9 tijdzones weg van Eastern Daylight Time. Dan is Don Patty Nootobene ook nog eens geboren in Oregon. Nog een paar tijdzones verderop. Dus waar hij in elk geval in de Verenigde Staten... maar ook waar hij geboren was, was het op dat moment helemaal... geen 20 april, was het nog 19 april. Dat scheelde een uur of 9. Hij zei ook, dit is thuiskomen. Kazachstan is niet zijn thuis. Dat is een aardige verstand. Thuis op aarde, dat is mooi om het zo te zeggen. Hij zei zelf ook, dat vond ik ook wel goed gevonden... stel dat je op mars bent geweest... en je komt terug in een baan om de aarde... dan ben je dan al thuis. En dat is Nootobene waar hij in dit geval vandaan kwam. Hoe rekbaar dat begrip thuis kan zijn, werd toen al eigenlijk duidelijk. Studenten hebben het over thuis. Thuis, dat kan zijn op een studentenkamer. En thuis, thuis, dat is een ouderlijk huis. Dus er zijn verschillende gradaties van thuis. Er zijn allerlei varianten op thuis, dus dat is allemaal duidelijk. Maar dat van die verjaardag is ook wel grappig. In Kazachstan was het 20 april... maar waar hij eigenlijk thuis zou zijn in de Verenigde Staten... was het helemaal geen 20 april nog. Dat is subjectief. Je kunt ook zeggen datum is datum. Dat gaan we even formeel behandelen. Maar je kunt ook op een andere manier formeel zijn. En wat in ieder geval vaststaat, was op het moment dat hij in Kazachstan... was geland en dat het 20 april was... op dat moment had hij nog geen 70 rondjes om de aarde voltooid. Dus als je dat beschouwd als 70 jaar oud worden... wat bijzonder lijkt... dan was hij dat op dat moment nog niet. Wat een heerlijk onderwerp om daar tijd aan te besteden. Leuk om er even te zijn. Als je het nog dieper wil pakken... we hebben het een tijd terug Scott Kelly gehad... een Amerikaanse astronaut. Een van tweelingen. Zijn tweelingbroer Mark bleef op aarde. Scott Kelly is best wel een lange tijd in de ruimte geweest. Je gaat over de relativiteitstheorie. Ze hebben bij hem in verschillende processen gezien... dat Scott Kelly, degene die in de ruimte geweest is... langzamer verouderder dan zijn broer Mark. Dus zijn broer Mark is op het moment... in relativiteitse zin ouder dan Scott Kelly. Of de relativistische effecten daar de oorzaak van zijn... daar kun je dan ook nog over discusseren. Want natuurlijk... allerlei andere effecten spelen gewoon mee. Of het is vaak dat het voor de bewegende waarnemer is... die andere leeftijd, maar voor zichzelf. Ik weet niet of jij daar een schatting van kunt maken. Ik vind dat moeilijk, maar de relativistische effecten... van een x-aantal baantjes om de aarde... zijn in seconde gemeten waarschijnlijk niet heel erg groot. Om de aarde valt wel mee, maar er is een discussie over... dat voor eind van het volgend jaar... moet je even na zijn optreden, maar dat is niet zo. Als je de atomklokken van de Galileo gebruikt... die om de aarde draaien... dan speelt er inderdaad een relativistisch effect... dat dat wel een aantal microseconden kan schelen. En als je heel nauwkeurig tijd wilt bepalen op de maand... dan moet je eigenlijk atomklokken op de maand zelf neerzetten. Want je kunt die bewegende atomklokken op afstand... niet voor gebruiken. Dat is een nieuw probleem. En Nick, want jij begint hierover. Dat verschil in leeftijd en ouderdom van die twee broers... was dat theoretisch of bleek dat ook uit bepaalde medische variabelen? Als ik het uit mijn hoofd zeg, bleek dat ook wel uit medische variabelen. Zo wordt botontkalking en dergelijke. Maar dan zou je toch verwachten dat degene die thuis blijft... jeugdiger blijft, want die mensen zijn niet zo... als de jaren geleden, die niet zo... als de jaren geleden, die niet zo... Maar als je een jaren geleden hebt, dan is dat een verblijf in de ruimte. Dat is niet kinderachtig. Het gaat sneller in de ruimte. Voor ouderen je juist extra. Nee, dat is het. De leeftijdsverschil hierop was puur gebaseerd op de relativiteitstheorie. Waarbij het echt ging... want volgens mij waren ze zes seconden na elkaar geboren. En het leeftijdsverschil zou nu... 6 seconden en 5 milliseconden. Oh ja, dan is het beter. Dus het is echt... We hebben het over niks, maar het is toch leuk om... Ja, zeker geestig. Er zijn trouwens wel prachtige films gemaakt over de effecten van... verdere ruimtereizen. Welke was dat ook weer, die prachtige speelfilm waarin... een astronaut nog net op tijd terugkomt om zijn dochter... Ja, dat is inderdaad... Ook thuis roept iedereen nu... Het is het veld te googelen. Ja, zoek vooral naar het tweeling paradox. Het twint-paradox op. Dat is het theoretisch gedachtegoed hierachter. Filip, toen we de microfoons nog niet open hadden... had jij gedreigd dat je wel nabranderen nog had. Ja, ik had nabranderen, maar ik had ook nog een verhaal over... over al die vrouwen in de ruimte. Oh ja, dat is waar. Kom op. Met name was dus onnening Katy Perry en de vriendin van Bezos... en nog een artiest en een wetenschapszaar. Die waren zes mooie vrouwen eigenlijk in de ruimte. Met strakke pakken die helemaal niet nodig waren. Precies, en dan met The Blue Origin, de New Shepard van Bezos. En daar hebben we al heel veel over gezegd. Maar de discussie rondom die reis is eigenlijk het leukste. Of het nou een serieuze reis is of niet. Wanneer je een astronaut bent of niet. Wanneer je die wings krijgt. Daar komen we nog op terug. Maar dit was dan de eerste all-women crew. Daar maak jij nog een heel leuk grapje over, vond ik. Want dit was de eerste sinds Valentina Tereshkova. Die ging namelijk als eerste vrouw in haar eentje de ruimte in. Dat was dus ook een all-women crew. Dat vond ik natuurlijk heel leuk. Want ik heb Valentina Tereshkova ontmoet in Rusland. Ik vond dat ze erg de diva-allure had. Met ook een gevolg achter zich aan. De bondjas van Bianca Cassafiore uit de Kuifje, dat deed zij maar aan denken. Toen had jij dus de bijdrage die ik heel grappig vond. Toen zij Duma-lid werd later. In het Russisch parlement had zij toen enorm veel bijgedragen. Aan het veranderen van de grondwet. Toen zei Bianca Cassafiore dat ze zich nooit verlaagd zou hebben. Als groot Kuifje-liefhebber en Belg vond ik dat heel interessant. Maar die discussie gaat over de negatieve verhalen. Over de emissies die het uitstoot. Dat het een publiciteitsstunt is. Geldverspilling. Dat eigenlijk gelijktijdig met deze missie van die mooie vrouwen in strakke pakken. Dat er bij NASA allerlei vrouwelijke wetenschapsers ontslagen worden. Omdat al die mensen die er zijn, die er zijn. Waar ik dan op zou tegen zo inbrengen dat bezels niet bij NASA hoort. Dat dat eigenlijk niet zo relevant is. Ja, dat eigenlijk. Het is alleen een toevalligheid. Omstandigheid is nabrand. Maar kun je bezels niet verwijten dat je bij NASA ontslagen valt. Dat is zeker waar. En dat Katy Perry de grond kust. Dat vond iedereen ook heel erg belachelijk. Dat is het allerbelachelijkste. Dat zei in een interview dat ze zich uitgebreid voorbereidte op deze ruimtereis. En als Ken Vizekus dat zei. Dat vond ik heel interessant. Dat zei dat ze ook een boek gelezen over snaartheorie. Dus echt volstrekt onnodig. Voor deze ruimtereis. Het is ook iets waar misschien tien personen ter wereld iets van begrijpen. Maar misschien nu elf. Katy Perry had dat ook uitvoerig bestudeerd. Het flakt Katy Perry niet uit. Maar het was ook een prachtige analyse. Door een of andere oogleraar. Ik zag het geliked door Sabine Winters. Dat is een filosofen die heel erg interesseerd is in ruimtevaart. En waar ik mee connected ben. Dat ging over six attractive women in a metal phallus symbol. En dat ging over hoe het zat met moeder aarde. En door mannen weggestuurd. En dan die vrouwen zijn de moeder aarde die beschermd worden. Het was een redelijk onbegrijpelijk verhaal. Maar er is echt heel veel over te doen. Het enige positieve wat ik erover kan zeggen. Is dat die meiden wel heel erg veel volgers hebben. Dus als zij nu weer dat verhaal hebben over het belang van het beschermen van de aarde. En dat ze dat nu hebben gezien met eigen ogen. En die hebben niet zoals ik. Ik, 100 volgers of een astronaut, 10.000 volgers. Dus gewoon honderden miljoenen volgers. Dat is dan wel iets wat... De propaganda waarde heeft het toch wel. Ja, dat heeft dan wel enige waarde. Maar ik vind dus niet dat ze astronauten zijn. Want daar gaat die discussie over. Je kunt allerlei gangbare theorieën opzoeken bij astronauten. Ik vind astronauten een beroep. Dat vind ik belangrijk. Je bent een professioneel astronaut. Anders ben je een flight participant of een toerist. Sommigen zeggen, als je boven de 100 kilometer bent geweest. Ben je wel astronaut. De association of space explorers die vorig jaar een congres hadden. Die zeggen, je moet één volledige ronde om de aarde hebben gemaakt. En dat is een prachtige definitie. Maar die heeft één enorm probleem. Dat is een probleem. Die heeft maar 90 procent van een rondje gemaakt. Je hebt net dat hele rondje niet gehaald. Dus toen was er al een suggestie. Maar misschien moeten we zeggen, als je de orbital velocity. De snelheid waarmee je een rondje om de aarde zou kunnen maken. Als je die gehaald hebt, misschien ben je dan al astronaut. Dan kun je op die manier Joerika Karin in ere herstellen. Net zo goed als ik begreep van iemand te eergest toen ik het hier over had. Maar die die zijn ook eigenlijk dan geen astronaut. Want die hebben dat nooit gehaald. En ik kon het niet meer checken. Maar het verhaal was dat die postuums tot astronaut zijn verklaard. Het is natuurlijk wel heel erg zuur. Voor je erfgenamen. Dan ben je overleden en ben je nog niet eens astronaut ook. Je moet uitzonderingen kunnen maken. Dat je naar het gewenste antwoord gaat zitten toewerken. Dat is natuurlijk Joerika Karin verhaal. Dat Karin moet erin, Katy Perry moet eruit. Hoe zullen we de regels aanpassen dat dat eruit komt? Daar hebben we wel een beetje bezwaar tegen. Heel veel mokre. Maar ik hou ook wel van de definitie die er om gaat. Of je in publieke dienst bent, of dat het je beroep is of niet. Anders ben je gewoon een toerist. Een passagier ben je dan. Interessant om over na te denken wat onze luisteraars ongezijds gaan doen nu thuis. En met elkaar erover praten. Wie heeft nog wat? Ik ben neeg. Er zijn drie pieplijnen na brand. Eén was vanmiddag op de ruid over een kernrejector op de maan. Die China en Rusland zouden willen bouwen. Dat zouden ze in twee of drie jaar willen bouwen. Dat vind ik het meest futuristisch aan het verhaal. Als wij in Nederland een kernrejector bij willen bouwen, dan denken we dat dat 25 jaar moet duren. Op de maan is dat ongewijfeld nog lastiger. Minder milieuvorschriften misschien. Maar ook geen koeling mogelijkheid. Want er is geen water. Dat zou heel knap zijn. Ik hoorde het toen ik hier naartoe kwam in de auto. En een ander punt is dat wat ik heel leuk vind. Onder leiding van Mark Klein-Wold van de Radboud Universiteit. Die heel veel aan ruimtevaart doet. En Marjolein van Heemstra. Die als kunstenares zich bezig houdt met ruimtevaart. Het is een initiatief om een white paper te maken over de ambassade van de maan. Voor het oprichten van een ambassade voor de maan dan op aarde. De maan heeft een herkenning. Het moet beschermd worden. Een ambassade verdedigt de belangen van een bepaald land in een ander land. Dus de belangen van de maan kunnen op de aarde vertegenwoordigd worden door die ambassade. Volgens de lijnen van de natuur is ook een rechtspersoon. Dan zou je die ambassade moeten zorgen dat de maan niet vannachteld wordt door allerlei commerciële initiatieven. Dat is eigenlijk ook een hele... En misschien de laatste. Dat is misschien nu Michel van Baal mijn keer ontzettend heeft zitten begrappen over dat ik Space Expo-directeur was. En daar kan je daarmee ophouden. Want ik heb het zojuist overgedragen aan de definitieve directeur. Mijn interimklusje is daar nu voorbij. Oké, nou, waar was eigenlijk? Goed. Ik dank de laatste spreker, Philippe Schoonejans. Dank je wel, Nick Poelstra. Dit was Space Cowboys 171. Geniet er van na en graag tot over twee weken bij de volgende Space Cowboys. Dag allemaal. Tot ziens.