Overleeft SLS Trump en Musk?

Dit is een BNR Podcast. Welkom allemaal bij Space Cowboys nummer 166 volgens mij. En deze keer nemen we op met Luc, Luc van den Abeelen. Hoi. En met Dik. Hoi, hier Guido. En mijn naam is Michel van Baal. De eerste vraag natuurlijk, wat is jullie eerste onderwerp? De onopvallende H3 van JAXA, grote raket, vliegt regelmatig. Je hoort er bijna nooit wat over. En eigenlijk is dat goed nieuws. En Nick, wat heb jij? Ik heb altijd het ruimtejaar 25 in Nederland, dat is twee weken geleden alweer feestelijk geopend. En dat zijn wel leuke nieuwtjes. Maar dat is het reguliere ruimtejaar. Er is niks bijzonders dit jaar, hoop ik. Nee, het is gewoon een reguliere feestelijk jaar. We hebben altijd jou een goede reden om een ruimtejaar te openen. De grote nieuwjaarsmodel van de... Dat was daarnet niet goed zo. Mijn aardigste is dat Ola, de United Launch Alliance, Amerikaanse ruimtevaart combinatiebedrijf, wat voor grote bedrijven raketten lanceert, Deze is met het afbouwen van de vulkaan raket. Normaal spokken bouwen ze dingen op, maar nu zijn ze vanuit elkaar aan het halen en daar zit een verhaal achter. En ik wil graag straks even een stukje baanmechanica college doen, maar daar kom ik wel. O, heel tof. Ik was altijd leuk. Lekker leeg uit. De luisteraar wil dat, weten wij uit onderzoek. Maar laten we bij de actualiteit beginnen, want volgens mij hebben we wat Amerikaanse actualiteit. Wie heeft daar... Kijk even naar Luc. Ja, het een en ander is gaande rondom Artemis. Nou ja, dat verhaal loopt al een tijdje. Ja, daar hebben wij zo al een tijdje vraagtekening. Best wel. Er is nu een ontmerkelijke stap van Boeing geweest. Die riep op 7 februari zo'n 800 collega's bij elkaar, die hard aan de SLS werken, de grote maandraket van Boeing, die een hoofdrol moet gaan spelen in Artemis. Daar werd mede gedeeld dat ze tegen april misschien gehalveerd zijn, dat er nog maar 400 mensen daaraan werken. Kortom, let op je baan, want je zou hem wel eens heel snel kwijt kunnen zijn. Enig idee van hoeveel dat er dan zijn, hoeveel mensen daaraan werken? 800 werken daar aan SLS en er zouden er 400 uit gaan. Als, wat een beetje de verwachting is, dat NASA niet verder gaat met vervolgcontracten voor het bouwen van die grote maandraket. Er zijn inderdaad contracten die lopen nog, mocht SLS gecanceld worden. Dat betekent ook niet dat de missies gelijk ophouden. Er zijn er nog twee in opbouw, Artemis 2 die misschien in 2026 gaat vliegen, die voor het eerst weer mensen om de maan moet brengen en een x aantal jaren later Artemis 3 die in de daadwerkelijke landing moet gaan gaan uitvoeren. Volgens mij was daar ook wel wat mee, maar daar komen we zo op. Critiek komt van, helaas hebben we hem weer in een vervelende rol met meneer Musk, die noemde de raket een project dat werkgelegenheid maximaleert in plaats van resultaten. In his defense, dat hebben wij ook ja. Jazeker, we hebben het al eens een paar keer eerder genoemd. SLS staat ook wel voor Standard Launch System, want die hebben gezegd van die raket moet je gaan bouwen. Het kost 2 miljard per lancering, gaat hoogstens eens in de 2 jaar vliegen. Daar kan je geen bullercorting op loslaten, een lekkere efficiënte bouw en operatie van zo'n raket. Er is wel een andere architectuur denkbaar, mocht SLS uitvallen. Falcon Heavy is een hele goede kandidaat, heeft al heel vaak gevlogen. Het is gewoon een betrouwbare raket die velvracht kan meenemen. We hebben de nieuwe Vulcan waar jij straks nog wat over gaat vertellen. En zelfs de kakelverse New Glenn zou daarvoor in aanmerking kunnen komen. De bredere achtergrond lijkt te zijn dat wat Trump en Musk willen met Artemis, het moet sneller, efficiënter. Dan ga je je ook achter de oren krabben van wat gaat dit voor Gateway betekenen? Het kleine ruimtestation wat in de buurt van de maan moet gaan cirkelen om als tussenstation te gaan fungeren. Ook daarvan is al heel vaak gezegd, hebben we dat ding eigenlijk nodig? Wat moet je ermee? Daar zijn nu heel veel mensen aan het nadenken, als die niet meer als tussenstation gaan fungeren, wat kunnen we er dan nog mee? Misschien zelfs in een lage aardbaan als ISS er niet meer is. Ik las overigens nog wel ergens over de ontslag dat er een wettelijke plicht blijkbaar is bij een bepaalde omvang van een bedrijf. Ik sta altijd daarvoor. 60 dagen van tevoren. Daarom hebben ze dit inderdaad al gedaan. Je zou het kunnen lezen als een voorzicht, zelfs maatregelen voor het geval dat, maar misschien komt het niet zover. Nou precies, een paar mensen die erbij zijn geweest hebben het een en ander verteld over die bijeenkomst, duurde 6 minuten. Was heel emotieloos gescript, geen vragen daarna en iedereen weg. Dus het was heel plichtsmatig en met weinig gevoel. Amerikanen die schieten wel eens door in dat soort efficiëntieslagen. Het geeft wel een beetje te denken. De starship van Musk is dan wel geselecteerd als het landingsvaartuig voor de eerste bemense missies. Maar het echte doel van Musk ligt op Mars. Hij wil naar Mars. Trump heeft ook al iets gezegd. Het wordt de destiny van Amerika om daar de stars en stripes op Mars te planten. Dus het zou mij niet verbazen als Artemis binnenkort wordt omgebouwd tot een programma om mensen naar Mars te brengen. Waarin de maan alleen maar een oefenvlucht, een aanloop wordt. Wat er dan terecht gaat komen van die geplande maandbases op de Zuidpool van de Maan kun je helemaal afvragen. Er blijft natuurlijk nog wel een interessant aspectje en dat is dat de Chinezen naar Mars willen. Voor 2030 gaan ze naar landen hebben ze gekleemd. En Amerika zou Amerika niet zijn als ze natuurlijk een race willen winnen. Dat heb ik al lang geleden al weleens opgeschreven. Amerikanen gaan dit pas serieus doen als de Chinezen er bijna zijn. Het geldt weinig met die Chinezen. Dat is wel ons. Dat moet je nu aan de bak. We kunnen gelijk naadloos door naar Artemis 3. Want even los van deze bom onder het Artemis-programma kwam er nog een bom, Nick? Ja, dat klopt. Eerst heel snel terugpakken naar je laatste orde statement over Mars. We hebben onze collega's, Engeluus ten Katen en... Wie was het ook weer? Bij een van de dagen hebben ze een heel mooi interview gegeven. Erik Laan. Dankjewel. Sorry Erik als je luistert. Dat mag kopen. Dat is wel een aanrader om terug te kijken. Ik zal de link van de show notes gooien. En dan laten we het uitleggen bij Erik en Engeluus. Die doen dat beter dan wij. Naar Artemis 3. In Amerika heb je alles. Je hebt bureaus, agencies. Zo heb je ook het Aerospace Safety Advisory Panel. ASEP. Niet as soon as possible. Ik was integeneel inderdaad. Die hebben nu een rapport uitgebracht. Dat ze toch wel hun zorgen hebben over die Artemis 3 missie. Dat die nu veel te risicovol is. Ze gaan eruit dat die in 2027 gaat. Dat hebben we onze overweging erbij. Het cryogene bijtank al. Succes van afdaling en opstijging van de maanoppervlakte. Ze hadden een lijst gemaakt van alles wat voor het eerst moest. Een eerste missie dependent op de Human Landing System. Een eerste missie die 15 fuel launches nodig gaat hebben. Een nieuwe Orion variant die nodig is. De Zuidpool die nog nooit bereikt is. In ieder geval zeker bij mensen. Een nieuwe maanpakken die nodig zijn. Dat is wel een dingetje. Je moet het altijd een eerste keer doen. We zijn al sinds 1972 niet meer geweest. Er is weinig veranderd. Op de maan wel. Alle mensen die daar toen aan gewerkt hebben zijn met de chouen. Dat was een geintje. Dat rapport hebben ze tactisch afgewacht. Tot de nieuwe administratie er was. Als ik naar de leers keek dacht ik dat ze allemaal waren. Dat wisten we toch wel. Dat was een riskante stap om het meteen te doen. Het verbaasde mij ook enorm dat Starship als eerste lander werd uitgekozen. Het systeem ontwikkeld zich zo langzaam. Je ziet het nu ook. In ieder geval hiervoor te langzaam. Als je kijkt naar hoe wij 20 jaar geleden ruimtevaart bedreven. En hoe SpaceX het aanpakt. Is dat een enorme versnelling. Ik zie geen Starship binnen 5 jaar op de maan. Je zou verwachten dat je de klassieke aanpak van Apollo maakt. Dat is robuust. En dat kan je daarna verder kijken. Misschien toch een paar tussenvluchtjes. Niet dat je 15 nieuwe dingen in één keer test. Je hebt een pakker 5 en die doe je in een Artemis 3.1. 3.2 en 3.3. Allemaal niet zo visionair. Het is wel heel oldspacerig. Maar zeker met mensen aan boord is het toch wel... Ja, handig om de risico's te beperken. De innovatie ergens anders te zoeken. Maar dit gaat er dus niet komen in zijn conclusie. Het is een hele grote bedenking. Maar ze prijzen ook wel NASA. Ze prijzen enorm. Dan gaan we het ook nog hebben over deze hele uitzending. De continuwe effort voor de Boeing Starliner. Dat ze daar maar blijven op zitten om het veilig te hebben. Dat wordt enorm geprezen. En ook de voetbalverdeling. Dat wordt enorm geprezen. En ook de productief onderzoek van de Orion-capsule. Die natuurlijk bij de Artemis 1 missie die verloor wat tegeltjes. Daar zijn ze zelf productief met echt mee hard aan de slag. Om dat op te lossen voor de wonnen. Dus misschien dat dat de boel nog wat verzacht. Ja, precies. We kunnen dan toch niet anders zeggen dan we gaan het afwachten. Ik was intussen even aan het bladeren. Het was niet zo aan het bladeren, maar ik moet ze even opzoeken. Ik had het bruggetje naar het volgende onderwerp waar we toch mee bezig zijn. Dat is Sunni en Butch als ik het goed zeg. De astronauten die... Mijn iPad liep me even in de steek. Astronauten die met Boeing voor een weekje naar de ruimte gingen. Ken je de mop? Ze zitten er nog steeds. Dat houdt ook niet op dat verhaal. De nieuwste ontwikkeling is dat ze toch weer wat eerder terugkomen dan gepland. Speciaal is het eigenlijk van plan om een nieuws Dragon daarvoor te gaan gebruiken. Die nog in aanbouw is, maar die heeft issues. Blijkbaar problemen met de batterijen of zoiets. Nu hebben ze toch besloten dat ze de oude, een van de eerder gebruikte, hiervoor gaan inzetten. Dan kan het wel wat eerder. Dat kan ik nu dus zo snel niet terugvinden. Dan kunnen ze toch iets eerder verwacht naar beneden. Iets van twee weken eerder. De enige prijs die daar de prijs voor betaalt is dan die commerciële... Action 4 missie. Die had daar namelijk ingemoeten. Die moet nu wachten. Wat hier natuurlijk ook wel weer treurig aan is... is dat dan vervolgens de PR machine uit Amerika zegt dat ze... ze astronauten nu eindelijk gaan terughalen die president Biden heeft achtergelaten in de ruimte. Nou ja goed. Het lijkt inderdaad wel een grapje. Ken je die van die twee astronauten die naar huis gingen? Nou, ze lingen niet. Ze komen wel, maar goed. Dus toch weer iets eerder dan verwacht. En daar gaan we ongeveer ook nog uitgebreid in een later uitzending weer op terugkomen. Hoe lang hebben ze nou gezeten? Ja, wat was het? Ergens vijf jaar? Oktober of zo? Ja, eerder nog. Ik denk al een half jaar. Dat is toch best lang als je voor een weekje ging. Maar ja, het zijn allebei wel ervaren mensen. Ja, zeker. We hebben nog eventjes een recordverbraak door nog een ruimtewandeling te doen. En nu een cumulatief het record te hebben. Op middelstestig uur. We hebben dat natuurlijk ook al eerder met andere Kuipers over gehad toen die hier in de uitzending was. Weet je dat die mensen dat waarschijnlijk helemaal niet echt vinden? Nee, inderdaad. Je partner thuis, die kan meer in je woonlijst terug. Daar gaan we niet over. Oké, dan ronden we daarmee het Amerikaanse blokje af of hebben we iets? Bijna. Ik heb nog iets over poppetjeswisselingen bij NASA en Roscosmos. Een nieuwe president betekent traditioneel ook dat er een nieuwe NASA directeur wordt benoemd. Dat is geen nieuws meer. Op 20 januari werd bekend gemaakt dat Jared Isaacman was voorgedragen. Live in deze uitzending? Bijna wel inderdaad. Dat is die militaire die al twee particuliere ruimtevluchten heeft gemaakt. Al die twee ruimtevluchten. De eerste commissiele ruimtewandeling. Een goede vriend van Elon Musk. Dat kan een voor-en en een nadeel zijn. Goede klant volgens mij. Het comité van de Amerikaanse overheid dat de nominatie van Isaacman als NASA directeur moet goedkeuren, geeft voorrang aan een ander item op de agenda. De aankoop van Groenland. Daar gaan we verder niet meer op in. Maar het betekent wel dat die beslissing nog even op zich kan worden gegeven. Er is altijd een interim directeur. Dat is op dit ogenblik Janet Petro. Voorheen de directeur van Kennedy Space Center. Die was het hier vooral. Voordat Trump aan de macht kwam of geënalgeerd. Zij was die directeur van KSC inderdaad. Het was alleen wel vreemd. Naast haar was er zelf van uitgegaan dat James Cable, de directeur van KSC, die role zou krijgen. Dat was de adjunct directeur van NASA. Het is niet helemaal duidelijk wat er nou precies miste te gaan. Die James Cable stond op een gegeven moment ook al op de NASA site. Dit is de actie in Midden-Zweede. En dat moest heel snel veranderd worden. Die nieuwe directeur krijgt dus wel een lastige opdracht. Het moreel schijnt bij NASA op dit ogenblik ontzettend laag te zijn. Er zijn diverse scienceprojecten en commissieën. Die stil liggen vanwege de efficiency drive van M. Musk. Dus het wordt nog even spannend wanneer die aan de slag kan. En wat dat vervolgens gaat betekenen. Waarna het zich allemaal mee bezighoudt. En waar ze zich misschien niet meer mee bezig gaan houden. Ik hoop dat die goede communicatieskills heeft. Het is een groepie manager. Dat heeft hij al wel bewezen. Maar nu moet hij toch in een hele nieuwe rol. Bij de Russische tegenstrever Roskosmos is ook een nieuwe directeur. Dat is best opmerkelijk. Want de vorige meneer Yury Borisov zat er pas 2,5 jaar. Er is nu een andere meneer voor in de plaats gekomen. Dimitri Bakanov. Hij was het hoofd van de satellietcommunicatiebedrijf Gonyets. Een jonge vent in de 40. Hij kwam er in de jaren 20. Hij was in de jaren 20. Hij was in de jaren 20. Hij kwam behoorlijk ongewaagd. Kremlin beschreef de wissel als een normale rotatie van functies. Want Roskosmos heeft een dynamische ontwikkeling nodig. Klinkt heel erg goed. Feit is alleen wel dat er onder Borisov de landing op de Maan van de Zonde... Luna 25 misging. Er waren corruptieschandalen. En de kritiek was ook dat er geen innovatie plaatsvond. We zullen zien wat Bakanov gaat veroorzaken. Want hij krijgt een interessante klus. Het einde van de Russisch rol in ISS. De beoogde bouw van een nieuwe onafhankelijke Russisch ruimtsation ROS. Daarvan is één van de vijf modules al jarenlang in aanbouw. Waar het geld voor de rest vandaan moet komen is totaal onduidelijk. Valt mij ook nog wat issues met de vervanging van Sojus. De nieuwe raketten komen ook niet. Maar het is een hele andere situatie. Er wordt ook al heel lang gebouwd aan Oriol. De opvolger van Sojus. Die moet ook met een nieuwe raket omhoog. Alles moet gebeuren vanaf de nieuwe lanceerbasis. Waar dus ook de hele bebande structuur nog aangebracht moet worden. Voor de toekomst van Roskosmos is het wegvallen van de Amerikaanse financiële injecties... straks een groot probleem. Maar het is ook een heel grote voorkomst. Dat is een hele grote voorkomst. De Amerikaanse financiële injecties zijn straks een groot probleem. De Russen verdienden behoorlijk aan het laten meevliegen van Amerikaanse astronauten... en astronauten uit andere landen. En om een beetje aan te geven hoe lastig die financiële toestand is... Roskosmos kondigde eind van vorig jaar aan... dat de missies van Sojusbemaningen aan boord van de ISC's worden verlengd. Die gaan nu 7 tot 9 maanden duren in plaats van de 6 maanden. Dat is een hele grote voorkomst. Dat is een hele grote voorkomst. Dat gaat nu 7 tot 9 maanden duren in plaats van de 6 maanden daarvoor. Want dat scheelt per 2 jaar de bouw en lancering van één ruimteschip. Dat is een hele grote kwestie. Maar dan zit je toch ook met een certificering. Die Sojus hebben toch ook een beperkte levensdurende ruimte? Ja, zoals ik het altijd begrepen heb... gaat dat over de bekleding van de brandstoftanks. Sojus maakt hier en daar gebruik van smerige brandstoffen... die langzaam opmiddelen. Dus uiteindelijk ging het over één wand tussen twee brandstoftanks. Dat is een redelijk eenvoudige ingreep. Als je die wat dikker maakt... en Sojus evolueert al 50 jaar... dat is het meest makkelijk nog op te lossen. Je weet gewoon dat het ding betrouwbaar is. Ook dat, inderdaad. We moeten bijna wel omschrijven dat de brandstoftanks... de zwaarste brandstof van de wereld zijn. We moeten bijna wel zeggen dat Janet Petro... de eerste vrouwelijke directeur is van naast. Zeker. Dat is ook een historisch dingetje wat zeker het gemeldde waard is. Opmerkelijk. Nick, wat is jouw tweede onderwerp? We hebben een onderzoek... of het is eigenlijk een groot onderzoek... gedaan door een dode satelliet. Oh. De CIRBE. Serbesatelliet. Colorado Inner Radiation Belt Experiment. Dat is een satelliet die in 2023 werd gelanceerd. En toen op een gegeven moment... het niet meer reageerde. Het is niet echt duidelijk geworden wat er aan de hand was. Maar gewoon een onboard technical issue, werd gezegd. Die is in slaap gevallen. In juni... In slaap was hij in safe mode? Of dat hij gewoon niks meer deed? Ze kreeg geen contact meer in ieder geval. Hij is weer wakker geworden. Niemand weet echt precies... of het is in ieder geval geen uitleg geven hoe en waarom. Het lijkt redelijk... Ik speculeer, ik heb echt geen idee. Soms heb je de situatie dat de zonnepanelen... opeens op de zon gericht en de batterij weer oplaten. Dat soort dingen zijn nog weleens de oorzaak. Ja, dat is inderdaad... Het is een inner radiation belt satelliet. Dus waarschijnlijk hebben alle activiteiten die daar zijn... ook nog wel invloed gehad. Alhoewel, als je daar gaat vliegen... dan neem ik aan dat je daar wel je satelliet aan voorbereidt. Maar goed, in juni 24 werd hij weer wakker. En zag ineens twee extra straningsgordels. Iedereen kent de van Allen Belt. Nou ja, zou ik niet vanuit gaan maken. De meeste luisteraars... De meeste luisteraars denk ik dat jullie de van Allen Belt kennen. Dat zijn de twee straningsgordels rondom de aarde. Waar je gewoon... Waar zitten die ook weer ongeveer? Je hebt er eentje op een kleinere... op 1.000, 2.000 zitten. En dan zit er zo eentje nog wat flinkste hoger. Uit mijn hoofd zeg ik even 20.000 kilometer. We zijn er nu twee bij gekomen. Die zijn tussen deze twee andere twee ingesqueezed. En die zijn nu ook weer op een kleinere... op een kleinere op 1.000, 2.000 zitten. En die zijn tussen deze twee andere twee ingesqueezed. En dat komt eigenlijk door de hoge zonkracht op dit moment. Ik denk dat de meeste mensen... In mei van vorig jaar... kon je het noordenlicht hier in Nederland zien. Ik kon zelfs... Ik woon in Rotterdam. Niet de meeste... Vriendelijke stad. En dat heeft geleid tot... weer die twee extra gordels. Normaal gebeurt dat vaker. Maar normaal verdwijnen deze gordels. Na maximaal drie maanden verdwijnen ze wel weer. Dan zijn het alleen gordels met... hoge energetische elektronen. Maar nu is er één van de twee. Die heeft ook de hoge energetische protonen. En die bestaat nu nog steeds. In mei vorig jaar... toch een klein jaar verder. Ze kunnen er niks zeggen over... gaat hij wel vervallen, gaat hij niet vervallen. Er is kans dat we binnenkort alle boekjes moeten gaan herschrijven. En dat we er drie hebben. Hebben we van de ruimtevaart daar last van? Is dat een gebied waar actieve satellieten zitten? De navigatiesatellieten zitten net buiten. Maar als een gordel... wat kan uitbreiden onder invloed van de zon. Dan kan die navigatiesatellieten lastig worden. Het is nu heel bijzonder... of het is interessant om te kijken wat er gebeurt. Want ook de andere is wel met de protonen. Ze zijn maximaal drie maanden. Die is inmiddels sterk afgenomen. Maar ook nog steeds wel aanwezig. Dus we zijn inmiddels acht maanden verder. En aangezien de eerste satelliet die dat goed beschouwde... kunnen we dus ook niet zeggen of dat in het verleden ook al eens gebeurd is. Dat die gordels langer bleven? Nee, inderdaad ook in het verleden... die informatieve belten zijn heel irritant. Ze zijn ook heel irritant. Maar ze zijn ook heel lastig aanwezig. Alle satellieten die erin hangen... die worden compleet kapotgestraald. Electronica vinden die gordels niet leuk. Dus je wil zo snel mogelijk... mensen na de maan wil je zo snel mogelijk daarheen hebben. Alle gegevens stationaire satellieten hangen wel weer daarboven. Wil je daar ook... ook een soort van... een soort van... wil je daar ook uitblijven na het. Dus dat... Zo zie je toch maar dat dan ook van doudersatellieten kunnen leren. En het is ook weer wondelijk hoe die dingen soms weer tot leven komen. Dat gebeurt niet heel veel. Satellieten gaan zelf de stuk. Als ze het eenmaal doen, dan doen ze het. En als ze eenmaal dood zijn, dan zijn ze ook vaak echt wel goed dood. Ja, we hadden dus inderdaad het leeglopende batterij... en dan hebben we het ook wel. Dat hebben we vaak gehoord. Nou, leuk. Oké, dat was hem. Dan heb ik mijn tweede onderwerp. Dat gaat over ULA. ULA is een samenwerp tussen Lockheed en Boeing. De zware Amerikaanse klassieke raketten... zeg maar even old space... die volgen we wel met belangstelling. Want die hebben de Falcon Centaur-raket recent in bedrijf gebracht... om twee lanceringen die op zichzelf goed leek te gaan. En ze waren bezig met de voorbereiding van de derde lancering. En dat was dan de eerste, zeg maar, operationele lancering... gelijk voor de Amerikaanse militaire... waarschijnlijk een spionaarsatelief, maar dat is het geheim wat erop zit. Dat was ook waarom hij de eerste twee lanceringen moest doen... om aan Amerikaanse... overheid te laten zien dat die raket betrouwbaar was. En ze waren nu aan het voorbereiden om die derde te doen. Maar ze zijn hem weer uit elkaar aan het halen. Dat hoor je ook niet zo heel vaak. Op dit moment wordt Vulcan, zoals dat heet, gedestact. Dus de trappen worden van elkaar gehaald. Om ruimte te maken, want ze willen op het lanceerplatform... een Atlas inzetten. Wat zeg ik, een Atlas. Atlas 5 neerzetten, dat is de vorige generatie. Maar daar hebben ze er nog een dozein van liggen die nog op moeten. Die nog op moeten. Ja, zeker zien wel. Die is nog aan het lanceren. En dat is een mega betrouwbare raket. Dus dat is duur in het gebruik, vergelijken met de voor huidige standaarden. Maar vergelijken met Weighted Falcon. Maar die zijn er nog en worden er nog gedaan. Maar die zetten ze daar nu neer om voorrang te geven aan de Kuipermissie. Dat is dat Starlink-achtige netwerk wat Amazon aan het bouwen is. Alleen, het interessante is wel de reden waarom ze het doen. En dat heeft te maken met die vertraging in die certificering van Vulcan. Want die is nog niet rond. En dat heeft weer te maken met iets wat we volgens mij gemist hebben tot nu toe. Maar dat die tweede certificeringslateralisering niet helemaal goed ging. Ja, we hebben het wel genomen. Het is een soort van verhaal. Maar dat is ook een soort van verhaal. Dat die tweede certificeringslateralisering niet helemaal goed ging. Ja, we hebben het wel genomen. Nou, dan heb ik het gemist, laat ik het bij mezelf ook. Dat die niet helemaal goed ging. Wat daar gebeurde is dat een van de boosters, de nozzle, de uitlaat... Straalpijp. Daar ging iets in stuk. En dat kon je in filmpjes ook best mooi zien. Dan komt er een expandeerde wolk uitlaatgas uit. En ineens wordt die een heel stuk breder. En dan zie je, hier gaat iets niet goed met de straalpijp. Maar wat je ook wel mooi ziet, en dat is best voor de raketneur onder ons... best een leuk filmpje, je ziet ook hoe die raket dat zelf compenseert. Dat gaat allemaal autonom. Je kunt het niet vanaf de grond doen, dat is te traag. Je ziet dat die raket compenseert voor die... Dat verschilt eigenlijk in stuurkracht aan beide kanten door... met zijn hoofdmotor een klein stukje te draaien. En dat zag je vervolgens ook terug in de performance van die raket. Die raket heeft daardoor die hoofdmotor een aantal seconden langer gedraaid. Dat is iets meer brandstof die je toch wel meestal bij je hebt van het marge. Je werkt met iets van 4 seconden op de hoofdmotor en 20 op de tweede trap. En uiteindelijk daarmee toch gewoon zijn missieprofiel gehaald. Dus eigenlijk is het een heel robuust apparaat. Goeie regels. En juist mooi toch, zonder de hele afvallen. Missie doen we gewoon. Nee, dat vind ik dan wel weer mooi. Dus eigenlijk laat zien dat het heel robuust is. Alleen, ja goed, het is natuurlijk voor certificering niet lekker. Ik las dat ze het voordeel hadden dat ze stukjes van die nozzel... Het was schijnlijk isolatie aan de binnenkant. Dat ze daar stukjes van hebben terug weten te vinden. Dus om te kunnen analyseren wat is er nou precies gebeurd. Dus ze zitten nog in die... Moeten we technisch eens in het ontwerp gaan aanpassen... om te zorgen dat dat niet weer gebeurt. En daar hangt die certificering op. En daar hebben ze vroeger dus weer uitgehaald. En zijn ze nu althans, dat is de bekende reden... het kan bij zijn beelden een probleem hebben, maar dat weet je natuurlijk niet. En zijn ze nu weer een oude Atlas aan het atlantje blijven neerzetten. Slim, je moet toch held verdienen. Ja, precies. En daar hebben ze er inderdaad nog twaalf van. En die kunnen ze trouwens ook helemaal niet meer herbouwen. Want Atlas V is die raket die die oude klassieke Russische motor gebruikt. Die RD80, 180. Dat is ooit nog afkomstig van een erg jaar. En eigenlijk daarvoor nog van de oude Maanraket van de Russen. En dat was ooit een revolutionaire fantastische motor. Dus die hebben de Amerikanen een deal gemaakt in de tijd... totdat het nog redelijk verschappelijk was. Dat ze die motor mochten gebruiken. Maar ze zijn er bijna op. En natuurlijk krijg je dat niet meer. Dus die moet je sowieso uitfaseren. Maar ze hebben nog twaalf en die gaan volgens mij tot 2029 of zo nog omhoog. Maar het moet langzaam worden overgenomen door Vulcan. Het zal vast goed komen. Maar het was toch even te vermelden waard. Ja, zeker. Rondje drie? Ja, we blijven bij raketten. En dan eentje waar je eigenlijk niet zo veel van hoort. De Japanse H3-raket. Die maakte eigenlijk de laatste keer headlines in maart 2023. Toen hij voor het eerst werd opgemaakt. Leek allemaal prima te gaan. Tot de tweede trap op een gegeven moment weigerde. Sindsdien zijn er drie geslaagde lanceringen geweest. En op 2 februari lancerde hij de Michibiki 6. Wie kent hem niet? Een navigatiesatelliet die uiteindelijk naar de geeststationaire baan moet gaan. Weegt 2 ton. En zou uiteindelijk een systeem van 11 satellieten moeten worden. En dat zou uiteindelijk een systeem van 11 satellieten moeten worden. Ik kijk even naar Nico. Die is onze expert in navigatie. Die zit meestal een trappje lager. In Mio. Op de 12-uursbaan. Dat kan blijkbaar dan ook in... Laten we dat een keertje terugkomen. Nee, dat kan het. Maar dat is wel een beetje het. Nee, dat kan het. Maar het is gewoon zijn poort. Gaan we uitzoeken. Meestal hebben we vragen van luisteraars. Maar nu is het wel een vraag aan onszelf. We gaan het ook een keertje doen. Hij haalt de headlines niet echt. Eind van dit jaar gaat dat misschien weer even veranderen. Want dan moet hij de eerste HTV-X naar het internationale ruimtsation lanceren. Dat is de nieuwe versie van het grote bevoorradingsschip van JAXA. Eigenlijk een beetje vergelijkbaar met de oude ATV van RSA. Dat is de dag van gisteren. Dat noem ik al oud. Dat waren goede tijden. Qua benadering lijkt die H3 ook een beetje op... Degene die het heeft opgevolgd. Niet verassend H2 genoemd. Het lijkt een beetje op de overgang van Ariane 5 naar Ariane 2. Het is een moderner raket. Hij is betrouwbaarder en goedkoper. Maar nog steeds niet herbruikbaar. Maar ook zij zijn de aansluitingen op de ontwikkeling een beetje kwijtgeraakt. Ja, precies. Japan was ook een tijdlang best commercieel goed bezig met... de H2-raketten zelf. Je zou dus inderdaad verwachten dat de H2-raketten zelf... een goede voeding hebben. Japan is ook heel hard bezig om zich achter de oren te krabben... en te kijken hoe we herbruikbaar kunnen gaan vliegen. Daar hoor je ook verdraaid weinig over. Nu doet Jack Sabel mee in de ontwikkeling van Callisto. Dat begon als een samenwerksverband tussen het Franse KNES... en de Duitse DLR. Dat is een raket Callisto? Ja, een klein raketje. Echt experimenteel om herbruikbaarheid te gaan testen. Het is inmiddels al jaren vertraagd en gaat ook niet eerder dan in 2026 pas vliegen. Wel is Yaksa kennelijk op een wat lager niveau bezig... om met aerospace gigant Mitsubishi... plannen te maken voor een herbruikbare raket. Ook dat gaat pas realiteit worden in de jaren 30. En hetzelfde geldt voor een Japanse start-up die Space Carrier heet. Die werkt aan een project die een jaar geleden... een nieuwe raket is. Dat is een nieuwe raket. Dat is een nieuwe raket die Space Carrier heet. Die werkt aan een project voor de ASCA-1 raket. Samen met Amerikaanse motorenbouwer Ursa Major Technologies. Allemaal hele bekende namen. Dus dat gaat vast verschrikkelijk goed komen binnen de korte tijd. Japan heeft in technologie zo iets van... een ontzettende voorvechter en innovatie. In ruimtevaart wil het maar niet lukken. Als je kijkt naar wat de wereld van de wereld is... en ook wat ze van plan waren. Net als Europa, waar zij in de jaren 80 ook met een shuttle bezig... de HOPE genaamd. Nooit gebeurd. Diverse plannen geweest voor bemannde bemensensystemen. Ook nooit iets geworden. Het grootste wapenfeit op het gebied van de bemensen... Japanse raadgever is dat de wereld van de wereld... niet echt zo goed is. Het grootste wapenfeit op het gebied van de wereld... is dat de wereld van de wereld... is eigenlijk een kybo-laboratorium in de ISS. Ze hebben wel een maandlandenonderleg. Dat kunnen wij niet zeggen. Het is wachten op een Japanse SpaceX. Precies, en een Europese. Ja, dat is ook daarover lachend. Meek, volgende. Op 30 januari is het ruimtevaartjaar 2025... voor Nederland feestelijk geopend. Nou, houdt de ruimtevaartwereld in Nederland sowieso al... van een gezellige borrel. Jij was daarbij, begrijp ik. Dit keer was ik er toevallig niet bij. Ik zat in het buitenland lekker op vakantie. Ook belangrijk. Normaal ben ik er wel bij. Ook hier was natuurlijk wel weer... de NSO opend. Dit is altijd een event die georganiseerd wordt... door de NSO en SpaceNet. De Nederland Space Office. Dus de schakel tussen de regering en de Nederlandse bedrijven... voor het geld en SpaceNet, de branch-organisatie... van alle Nederlandse ruimtevaartbedrijven. We worden altijd georganiseerd. En dan heb je ook de politieke kruispunt. Ik zal er niet helemaal vol in gaan. De vraag die er eigenlijk al daaronder is... hadden er nog interessante nieuwtjes in? Het concurrentievermogen hebben we vaak bedoemd in deze pot. Daar komen nu toch wel wat dingetjes naar voren. Zeker ook ter voorbereiding van het ASI ministerieconferentie... dat later dit jaar in november is. Zo ontwikkeld ondanks Zijai... gaat nu met partners zoals Defensie... een zogenoemde PRS-ontvanger maken. PRS is het beveiligde signaal van Galileo. We hebben het over navigatie. Het is jouw domein, maar niet van de Nederlandse. Met die speciale ontvangung kan je toegang krijgen... tot het beveiligde signaal van Galileo. Navigatie, satellieten, positiebepaling. Militaire gebruik? Militaire gebruik, enkelbanden, geldtransporter. Alles waar je de precieze positiebepaling wilt hebben. Dat kan daarvoor gebruikt worden. Voor de rest... vorig jaar werd de lange termijnruimtevaartagenda gepresenteerd. Er was toen nog een hoop woorden en wijlanddaden. Daar komt nu echt boten bij de vis. Ik vergeet altijd met woorden. Ja, we hebben toen gezegd dat we een hoop platten worden. Wat gaan we nou doen? Dat is een hele grote vraag. Dat is een hele grote vraag. Dat is een hele grote vraag. We hebben toen gezegd dat we een hoop platten worden. Wat gaan we nou doen? Nu hebben we onder andere... hebben we space campus aangekondigd. Dat was dat wel, maar nu pakken we het door. We hebben onder andere het VILAP. Het VILAP wordt een soort commercialisatiestap van research. Heel veel bedrijven blijven met je hangen in een researchstap. En weten dan hun product niet te commercialiseren. Het is niet alleen overheid. De space campus wordt ook wel een investeringsplek. Voor durfkapitalisten en andere. Maar ook zeker de provincies uit Holland. Die zitten er echt wel diep in. En zo zagen we ook... Nu is er ook in Brabant een project van de VILAP. En daar hebben we ook een project van de VILAP. En daar hebben we ook een project van de VILAP. Nu is er ook in Brabant een grote investeerder. Die heb ik... waar is het nou? Peter Schepers. En die zit ook... Er zitten heel veel van die aardobservatiebedrijfjes. Navigatiesbedrijven. Maar ook de Rakete. Dat zijn vaak de grote bedrijven. De Airbus en de Thales. Die kent iedereen. Maar juist de datakant. En de kleine bedrijfjes. Soms maar één, twee personen. Die iets met die data doen. Dat is gewoon concurrentiewijs. Die komen nooit echt van de grond af. Dus Peter Schepers probeert meerdere van die bedrijfjes... eigenlijk op te kopen. En bij elkaar te bundelen. Heb je het even iets concreter te maken over toepassingen... bijvoorbeeld verboeren, dat ze data krijgen waarop ze... Je kunt zien dat er allerlei... Tegenwoordig is er natuurlijk kunstmatige interligentie. Dat is heel veel. Dat er... De foto's vanuit de ruimte van aard, die zijn... De contriumestroom. Er zijn nu allerlei aardobservatie... of AI-toepassingen op om de veranderingen te signaleren... zonder dat daar een persoon overheen moet. Als je een aardobservatie hebt, dan hebben ze een herder... waar los opdracht is, maar grote opdrachten haal je nooit binnen. Ik probeer het concreet te maken. Dat zij dan kunnen gebruiken om als overheid toezicht daarop... illegaal bouwen of zo. Bijvoorbeeld? Dijkveranderingen? Dijkverzakkingen zijn een hele grote. Sporverzakkingen. Dat willen we ook niet hebben. Deze aardobservatie hup wil... kijken of ze er 150 man bij elkaar kunnen brengen. Om echt ook... Je ziet bijvoorbeeld in Oekraïne hoe belangrijk de satellietfoto's daar zijn. Omdat dat soort... Die beveiligde GPS-navigaatiesignalen natuurlijk ook. Met aardobservatie lopen we nog voor. Op bijvoorbeeld Amerika. Dat is een hele grote opdracht. Dat is een hele grote opdracht. Dat zijn de zaken. Het wordt gezegd zo'n vier jaar. Wat dat op principe betekent, dat durf ik ook niet te zeggen. Dat we het over vier jaar niet meer hebben gehoord. Over vier jaar zijn ze tot te zat. Dat willen we toch behouden. Dat zijn er allerlei... op traditionele programma's. Is er ook iets gezegd waar Nederland op inzet? Zijn er missies waarvan zeggen die willen we graag doen? Dat niet. Maar het is wel... Klimaat en veiligheid zijn op dit moment... toch echt wel... onafhankelijkheid van buitenlandse mogelijkheden. Dat is toch wel hoog op het agenda. Dat is ook een soort van... communicatie-satellite van de EU. Dat is ook... Dat is ook een soort van independence. Daar is ook wel de tijd voor. Om dat nog extra kracht toe te zetten... is ook het Amsterdam Space Symposium aangekondigd. Dat moet een grote beurs worden... op 3 en 4 maart in 2026. Dat is een goed jaar vanaf nu. Daar zijn ook de thema's veiligheid en klimaat. Er moeten zo'n 1500 man naar de beurs van weer lagen. Daar ga je wel volgens ons naartoe, toch? Daar ga ik zeker naartoe. Dat is vast ook wel weer een bochtel aan het end. Ongetwijfeld. Was hem dat? Dan heb ik er nog eentje over. Dat gaat over de maanmissies... die we twee edities geleden al besproken hebben. Onze mede space cowboy-format. Dat zou wel kunnen. Daar hebben we het over gehad. Falcon 9 toen twee maanmissies tegelijk lanceerde. Een Amerikaanse en een Japanse. Toen hadden we ook gezegd... die ene doet er twee maanden over en die andere acht. Dat is een heel goed jaar. Het is een heel goed jaar. Het bleef het vraag hangen waarom dat nou eigenlijk is. Laat ik dat eens gaan uitleggen. Ik ga ervoor zitten. Laten we beginnen met een nieuws aanleiding. Het is dat de Amerikaanse deze week... een injectum burn gehad heeft. Die is nu onderweg naar de maan. De maanlanders hebben eerst hun maanlander... in een baan om de aarde gebracht. Dus die heeft een tijdje om de aarde te rijden. Dan kun je kijken of alles werkt, checken en dergelijke. Vervolgens op het goede momenten... dat ding een schop gegeven. Zodat hij dan begint aan een transitie richting de maan. Dat duurt de hele klassieke Apollo vier dagen. Die toen ook gewoon standaard drie, vier dagen na de maan. En daar komt hij dan aan. Als je daar bent, moet je weer wat doen... om in een baan om de maan te komen. En daar blijven ze dan een aantal weken volgens mij. Volgens mij 16 dagen. Ja, een ver Twee, weet je, dat ze rond op de maan blijven draaien. En daarna gaan ze proberen te landen. En dan ben je ergens, 7 maart of zo, begin maart... ergens is de verwachting dat dat ding gaat landen. In het Spanje doen we het anders. Die hebben de andere weg gekozen. En dat is de weg via een lacrangepunt. Want die hebben dat ding een enorme schop gegeven... richting het lacrangepunt van de zon en de aarde. En dat heet L1. Even de lacrangepunten, we hebben het er vaak over gehad. Maar even de korte afsamenvattingen. Dat zijn vijf punten waar je eigenlijk min of meer stabiel... grote objecten kunt hangen. Dus je kunt tussen de zon en de aarde... er zit zo'n punt, dan zit de Soho die naar de zon kijkt... op een vaste plek kun je gewoon een soort die tallen hangen. Aan de achterkant ook. Aan de zijkant heb je nog twee. En aan de andere kant van de zon, en dat is niet in ons geval... niet zo heel praktisch, want dat is zo wat in de zon. Daar heb je in de theorie nog zo'n punt. Daar heb je niet zoveel aan aan L3. Maar L1 en L2 alleen... en die andere gebruik je voor zonnepzorien en die andere gebruik voor... ruimtetelefoon L2. Om het simpel te zeggen, dat zijn de punten waar de aantrekkerskracht... van aarde, maan en zon in evenwichting. Samen met de beweging. Want je hebt ook nog een soort cirkelbeweging. Dus alle krachten zijn daar min of meer in. Maar dat zijn ook punten waar je met heel weinig energie kunt komen. Maar met een hele kleine... er zijn heel veel paden naartoe, om het zo maar te zeggen... maar je kunt er ook met een juiste slimmigheid... kun je ook via een ander pad weer terug. En dat is dus wat ze hier doen. Je stuurt het ding naar L1, daar komt hij dan met heel weinig snelheid... komt hij daar aan. Je kunt hem dan in een baan om L1... als het een zonnetelescoop is, breng je hem een beetje af... breng je hem in een baan om L1, dan heb je een zonnetelescoop. Maar dat doen ze niet. Ze sturen hem eigenlijk door dat L1-punt heen... zodat hij eruit komt op een manier waarop hij met een weide boog... naar de aarde gaat, maar dan eigenlijk de baan tegenkomt. Dit ligt op ongeveer pakken mee de miljoen kilometer rijden... de baan op iets van 300.000, dus hij gaat er eerst uit. En dan komt hij terug, maar op een veel weidere baan... om dan vervolgens eigenlijk de baan te vangen. Dat hij precies op de punt... en dan sleept de baan er mee. Eigenlijk vrijwel zonder energie kun je in een baan... om de baan terechtkomen. Dat is slim, het levert meestal iets van delta V op. Dus dat je minder brandstof nodig hebt. Maar je moet natuurlijk wel verder weg, dus die winst is niet zo groot. Maar het grote voordeel ervan is dat je eigenlijk onafhankelijk bent... van de lanceerdatum, want er is altijd wel een weg... naar dat L-punt en weer een mooie weg uit. Het is echt krankzinnig rekenwerk wat je hier ziet. Maar er is altijd een route, er zijn paden. En het andere voordeel is dat je eigenlijk... je hebt geen burn nodig om in de baan om het maan te komen. Dus eigenlijk als je bij de maan komt... dat vangen van de maan gaat eigenlijk vanzelf. Dus je kunt niet met een motor die het niet doet. Nee, precies. Hele efficiënte manier. Dus dat is even... en dat duurt dus acht maanden. Dit is de lange route, maar de veilige en ook de baanmechanische route. Ben je er nog? Ja, zeker. Want het wordt nog veel spannender. Want die Lagrange-punten... kun je namelijk ook gebruiken als een soort... eigenlijk gebruik je Lagrange-punt als een soort poortje. Omdat je van de ene deel van de ruimte... naar een andere deel van de ruimte gaat. Dat kun je ook voorstellen als je naar de maan gaat... op de klassieke manier, of net over wat. Als je een lichtje om de aarde draait... en als je de lichtje maar grootgemaakt... en tot je bij het Lagrange-punt bent... dan kun je die satelliet als het laten doorsteken naar de maan. Dan gaat hij een achtje draaien om de maan heen. Als je niks doet, komt hij weer door dat Lagrange-punt... en weer terug naar de aarde toe. Dus dat Lagrange-punt daar is eigenlijk een soort gateway naar de maan. Als je hem een beetje harder laat gaan aan de achterkant... dan is het ook zo'n gateway en daar kun je er dus weer uit. Dus die satelliet kan met relatief weinig energie... door dat eerste poortje, Lagrange-punt 1... dan volgens hem de maan in Lagrange-punt 2... en dan met veel minder energie kun je het zonnestelsel in... zonder dat je een raket nodig hebt. En de grap is, er bestaat zoiets als een Interplanetary Transportation Network... met allemaal paden door Lagrange-punten heen... waardoor je met vrijwel vergenen energie... het hele zonnestelsel door kunt. Ik zag een filmpje, dat was wel aardig, van een commet die dat deed. Die zat oorspronkelijk in een baan buiten Jupiter. Hij zat in een hele lange baan. Die kwam in de buurt van de Lagrange-punt van Jupiter... werd opgepikt door de Lagrange-punt, ging door Lagrange-punt 2... vervolgens door Lagrange-punt 1 en zat volgensin een baan binnen... zonder dat hij een motor heeft. Dus je kunt die Lagrange-punten gebruiken om door het zonnestelsel te rijden. Als je dit doet met de aarde richting Mars... en je doet dat op het goede moment... en je komt in de buurt van de Lagrange-punt van Mars... dan kan je buiten Mars piepen, dan moet je even wachten. Dan kun je vervolgens door de Lagrange-punt van Jupiter piepen. En je kunt op die manier, met vrijwel heel weinig energie vergelijken... kun je het hele zonnestelsel door. Je moet de tijd hebben. De vraag die erop op zit, waarom doen we dit dan niet? Je hebt wel 100 jaar nodig. Voor de meeste mensen een nadeeltje. Dat is het grote nadeel. Maar het hele concept van die Interplanetary Transportation Networks... dat verklaart ook waarom je op de aarde... bijvoorbeeld dingen als Cometen van Mars... Cometen hebben die van Mars afkomsten geschreven. Die reizen ook door Cometen, asteroidën... die door dat hele zonnestelsel heen verplaatsen die dingen... door dat hele zonnestelsel heen verplaatsen die dingen zich... als het ware van de binnenkant naar de buitenkant. Nou, dat was het. Dat was een hele leuke ontwerp. Wat heb je aan deze kennis? Het is heel interessant. Voor dit soort wordt daadwerkelijk gebruikt... maar in dit specifiek geval gebruik je eigenlijk alleen maar... het L1-punt van de zon om bij hem aan te komen. Dat zijn eigenlijk gewoon een soort gateways voor satellietbaan. Klingt heel erg Star Trek. Tot zover mijn college. Dank u wel. Misschien voor de toekomstige afstudierder nog een idee... om verder te onderzoeken om te kijken of we het wel kunnen gaan gebruiken. Dat is al aan gedaan natuurlijk. Ik heb dit niet bedacht voor de goede manier. Maar dit is natuurlijk bekend op zich... en alleen die Kometen waar ze dit uit leiden... hebben die baan gevolgd tussen 1910 en 1980. In die periode hebben ze dus gezien... dat die iets continuwaardig nou... maar dat is heel raar zijn doen. Toen kwamen ze achter dat die door zo'n poort bij Jupiter is. Een kosmische achtbaan. Dat is wat het is. Soms heb je er wat aan bij heel concreet als je satellieten lanceert. Maar helaas, als je dit wil voor bemannen ruimtevaart om naar buiten... dan moet je wel in hibernation in een space station... in het al L2 lang lagrangepunt van Jupiter. Maar als je daar benaderd bent om daar tien jaar in hibernation te gaan zitten wachten... tot het volgende lagrangepunt wat je nodig hebt in de buurt is... dan kan het. Dat is echt Star Trek. Maar het kan dus echt. Tot zover. Maar dit alles naar aanleiding van het feit... dat is de saaie, om het zo maar even te zeggen. Blue Coast van NASA onderweg is nu onderweg na de maanden. Nog een paar dagen daar zal aankomen, maar de landing duurt dus. Laat het nog even op zich wachten. Tot zover mijn spreekbeurt. Hebben we nog na branders? Want voor mij hebben we allemaal onze rondjes gedaan. Ben er nog één? Dan zijn we klaar en dan dank ik allereerst Luc. En allemaal bedankt voor het luisteren. Tot de volgende keer.