Er is een Europese spacerace aan de gang

Welkom allemaal bij een nieuwe Space Cowboys aflevering 165 en dit keer met een nieuwe stem zal ik dan maar zeggen. Allereerst met Ingelloops ten Katen. Hallo, hallo. Hoi, mijn naam is Thijs Roes en hier naast ons zit Nadine Duursma. Hoi. Hi, welkom. Vertel even over hoe je nou niet bij ons bent uitgekomen. Wat doe je in het dagelijks leven? Ik studeer nu Robotica en Spaces engineering bij de T-Delf. En daarnaast heb ik ook meegewerkt aan heel veel gave projecten. Ik heb stage gelopen in de Pole Circle bij Andoja Space. Ik heb bij de Space Studies Program in Houston meegeholpen aan de Lunar Gateway Missie. Ik ben nu bezig met mijn masterscriptie bij de ESA. En daar doe ik onderzoek naar Remote Sensing. Dus het zijn allemaal heel gaaf projecten. Ja, heel tof. Nou, en dan een nieuw projectje erbij. En dat is Space Cowboys. Hartst, welkom hier. En wat is vandaag het onderwerp? Nou, een tipje van de sluier van oplichten. Een belangrijk onderwerp dat je meeneemt vandaag. Mijn leukste onderwerp, dat is de Europese Space Race die nu heel hard gaande is. En ik heb ook mijn kinderboek Met Mama naar Mars meegenomen. Ah, leuk. Nou, daar gaan we het ook over hebben. Een Inge Loes, die van jou. Ja, mijn leukste onderwerp by far is de eerste resultaten van de OSIRIS-REx missie die de samples van Bennu hebben geanalyseerd. Vers van de pest. Wel, in het spreken ben je nog het embargo aan het doorbreken als het hier door de muren van de WNR zou golmen. Op het moment dat dit online gaat is het embargo eraf en mag ik er echt over praten. Gaaf. En ik wil het even hebben over dat de fundamentele wetten van ons universum toch wederom niet lijken te kloppen of wel of niet. Bestaat donkere energie? We weten het nog niet. Ga ik het over hebben? Dan eerst even het nieuws. Vers van de pers. Inge Loes, we beginnen bij jou. Wat is er aan de hand bij OSIRIS-REx? Ja, ze hebben natuurlijk die samples meegenomen. Die zijn in 2023 geland in de woestijn in een hele mooie container die met geen mogelijkheid open was te krijgen. Maar na een tijdje is dat toch gelukt. En ze hebben natuurlijk voor ons heel veel materiaal meegenomen. 120 gram, dan denk je nou dat is echt niks. Maar we nemen nooit materiaal mee van buiten de aarde. Het is nu een paar keer gebeurd. Genesis heeft een heel klein beetje meegenomen. Star dus heeft een beetje meegenomen. Hayabusa 2, de Japanse missie. En nu dus Bennu. En die heeft echt behoorlijk wat materiaal meegenomen. En wat daar het meest spectaculaire aan is, is dat dit een planetuïde is. En we hebben natuurlijk door meteoriet-inslagen brokstukjes planetuïde op de aarde. Maar dat is altijd, dat heeft een tijdje in de ruimte rondgezweefd. Dat heeft een tijdje in onze atmosfeer rondgehangen en op de aarde. En hier hebben we gewoon een keer materiaal opgehaald waar het vandaan komt. Dus je hebt alle context er ook bij. En dat maakt het natuurlijk al heel gaaf. En er komen nu twee artikelen uit. Het eerste artikel gaat over organisch materiaal. Dus dat zijn de bouwstenen die bestaan uit koolstof, waterstof. En dan zuurstof, stikstof en zwavel. Daaronder vallen ook bouwstenen waar levia uit is opgebouwd. En wat we nu in Bennu hebben gevonden is... Eigenlijk een gigantische varietheid aan organische moleculen. Een hoeveelheid die we nog niet eerder ergens hebben gemeten. Buiten de aarde? Buiten de aarde. Ze hebben gekeken naar type verbindingen. Ze hebben op twee manieren gekeken. Met de ene methode hebben ze gekeken wat voor verbindingen zien we. Maar daar kunnen ze niet specifiek moleculen mee identificeren. Met een andere methode hebben ze echt moleculen geidentificeerd. Aan de ene kant zien we dat er echt 10.000 verschillende soorten verbindingen zitten. Maar van de moleculen die ze specifiek hebben geidentificeerd... Daaraan hebben we gezien dat er onder andere 14 van de 20 aminozuren... die onze eiwitten in ons lichaam gebruiken. En dat die erin zitten. Kun jij me even als expert eens door vertellen hoe komen die daar? Die worden daar lokaal gevormd. Door? Door allerlei chemische processen. Maar ik ga zo nog even uit. En wat we ook hebben gevonden zijn de vijf lettertjes die de DNA-code en RNA-code maken. En die worden daar gevormd. Wat ook aminozuren zijn? Nee, dat zijn nucleobasen. Oké, even goed het goed hebben. Dat is een goed vraag. Die hebben we weleens een keer gevonden, maar nooit allemaal tegelijk in dezelfde meturiët. Dus dat zit nu allemaal bij elkaar. En wat we daaruit kunnen afleiden is dat je op dit soort plekken omstandigheden hebt... waar je het relatief makkelijk, maar ja, waar je het dus gewoon kan vormen. Ongeacht of daar leven is of niet. We gaan er niet van uit. Dit heeft niks met leven te maken. Dit is gewoon geochemisch, chemisch gevormd daar. En dat komt door een combinatie van factoren waaronder de aanwezigheid van water... maar ook CO2 en ammoniak. En het water, daar zit vrij veel zout in. Daar kom ik strakjes op. Het is een planetoïde. Je zegt planetoïde, maar ik denk in de media vaak als astroïde. Officieel is het Nederlandse woord planetoïde. Dus ik doe heel erg mijn best om het te zeggen. Dus het Nederlandse woord voor astroïde is planetoïde? Ik heb vandaag weer wat geleerd. Ik had geen idee. Ja, dus dat... Maar dan weten we in ieder geval wat we het over hebben. Planetoïde, planetoïde. En we weten ook dat Bennu een onderdeel was van een iets groter lichaam. Of dat nou ook nog een planetoïde was of misschien nog wel een klein protoplanetje. En daar zit al een lijn mineralen in. En door de combinatie van factoren, die mineralen kunnen als katalysator dienen... en daardoor kun je dit soort materialen vormen. Dus dat was het eerste artikel. Ik vind het wel even heel even goed bij blijven hangen. Mensen het goed snappen en ik ook. Ze hebben op verschillende manieren naar twee verschillende dingen gekeken. Dus in het eerste artikel hebben ze specifiek naar al die organische moleculen gekeken. En dus gevonden. En dat wisten we eigenlijk ook wel dat die er zouden zijn. Want dat is een van de redenen dat ze naar Bennu toe zouden gaan. Omdat ze dachten dat die er eigenlijk wel zouden zijn. Een van de belangrijkere redenen was dat ze wilden kijken... want het is zo'n near earth object. Ze wilden ook kijken wat is zo'n baan van dat ding. Mochten we ooit eens een keer een asteroid deflection missie doen. Daar zijn ze ook voor naar specifiek deze gaan. Maar ze hadden een hele range van planetoïden waar ze naartoe konden. En toen hebben ze gezegd waar kunnen we dan de meest interessante science uithalen. En we wisten al van Bennu dat het een planetoïde was waar veel organisch materiaal in zat. Want dat kun je al zien door... onder andere hoe de licht van die asteroid af het zonlicht weer reflecteert... van dat oppervlakte van die planetoïde. Konden we al identificeren dat het in dit geval een B-type asteroid is. Dus dat daar waarschijnlijk veel organisch materiaal in zou zitten. Alleen hoeveel hadden we totaal niet ingeschat. En zoveel al helemaal niet. En dat het op deze plek wordt gevonden voor mij als leek... is dus ook, je zegt het wordt maar gesproken niet in het zonnestelsel zomaar ergens gevonden. En het wordt vaak ook bewerkt op het moment dat er een dampkring heen gaat. We verwachten dus wel op meer plekken van dit soort materiaal. We gaan ervan uit dat een deel hiervan komt dat dit lichaam al geformd was... en eigenlijk in het buitenste deel van het zonnestelsel zat. En op een gegeven moment naar binnen is behoogd. En zoals Bennu er nu uitziet is hij ongeveer 65 miljoen jaar geleden geformd. Maar daarvoor was het dus iets anders. Dus het is behoorlijk wat gebotst. En wat nou dat andere artikel laat zien. Want dit is organisch materiaal en dat is super interessant. Want, nou ja, daar heb ik straks wel weer een brugje over. Maar wat dat nieuwe artikel laat zien is... wat ze daarin hebben gevonden zijn allerlei type mineralen en zouten... die we nog nooit eerder hebben ontdekt op een meteoriet. Omdat als dat erin zit dan ben je dat kwijt. Zodra zo'n meteoriet door de aardatmosfeer vliegt dan warmt die op. Nou, dat helpt al niet mee. En in onze aardatmosfeer zit zoveel vocht. Dat soort type mineralen en dat soort type zouten, dat lost gewoon op. Dus dan ben je kwijt. Dus we wisten eigenlijk gewoon van het bestaan van dit soort materiaal. We hebben vermoedens dat dat er is, maar we hebben het nooit gemeten. En wat daaruit is afgeleid en dat... Nou, ik vind dat zo leuk. Wat ze namelijk hebben gezien is... ze weten dus dat er er moet water zijn geweest op de oorspronkelijke... dat noemen we parent body in het Engels. Dus je hebt meteoriet en dan de parent body, dat is het oorspronkelijke lichaam. En we weten dat daar water was en ook nog best veel. Want als je Bennu vanaf een afstandje bekeek, zag je ook al dat er bepaalde aders van mineralen liepen... die alleen maar afgezet kunnen worden als er water is van meer dan een paar meter. Dus een paar meter diep en een paar meter breed, zeg maar. Dus niet een mini plasje, maar gewoon water. En dat is bijvoorbeeld wat we ook zien op Ceres of op Escelades of op Europa. Dus dan heb je water met een ijslaag erboven. Nou, dat is wat we hier dus ook verwachten. En wat we nou zien is dat die type mineralen... Kijk, wat je kunt hebben is dat water op een gegeven moment bevriest... en dat dat vanuit een ijslaag sublimeert. Dus dat het de vloeistofstap overstapt, maar dat het gewoon direct vanaf ijs gas wordt. Als dat gebeurt ben je je water kwijt. Maar dan krijg je niet de mineralen die ze nu hebben gevonden. Dus wat we hieruit afleiden is dat die mineralen eerst in water zijn afgezet... terwijl dat water aan het verdampen was vanuit een vloeibare fase. Dus dat het waarschijnlijk door een ijskorst heen verdamt is. Maar het is dus niet eerst ijs geweest. Dus het is vanuit vocht verdamt en toen hebben dit soort mineralen zich afgezet. Dus daar heeft daar gedurende een bepaalde tijd op die permbody gewoon water gestaan. Hoe dan? Weet je dan iets meer af van waar Benu vandaan komt? Waar deze plan in te widen? We verwachten dat hij wel aan de buitenkant van ons zonnestelsel is gevormd. Ook omdat we zien bijvoorbeeld ook dat er vrij veel ammoniak in het water zit. We zien nu dat er waarschijnlijk veel ammoniak in het water moet hebben gezeten. En om water en ammoniak en bijvoorbeeld ook CO2 überhaupt vast te krijgen... om het daarna vloeibar te maken... daarvoor moet je, toen alles vormde, moet je buiten, dat noemen we de ijslijn... of de sneeuwlijn hebben gezeten. Dat is een afstand vanaf de zon, vanaf waar dit soort materiaal kon vastvriezen. Als je te dicht bij de zon was, was het te heet. Dus dit ding moet gevormd zijn buiten. Dus Jupiter en verder. En toen het zonnestelsel gevormd was, is er natuurlijk van alles heen en weer... de buitenplaneten zijn gevormd en een beetje heen en weer geschooven. Er is materiaal van buiten daardoor ook naar binnen in het zonnestelsel gemigeerd. Dus dat zit allemaal in die astroïdegordel, of een deel daarvan. Dus de parent body komt waarschijnlijk wat meer van buiten. En daarom heb je dus ook die aanwezigheid van dat water en die aanwezigheid van die ammoniak. Maar de vraag is dus, hoe zag dat ding er nou uit? En aan de hand van die mineralen kunnen we dus afleiden dat het er waarschijnlijk... of misschien wel zo uit heeft gezien, zoals bijvoorbeeld nu Ceres of Ancelledes of Europa. En dat zijn lichamen waar we niet binnenin kunnen kijken. Dus dit geeft ons zo'n mooi inkijkje in hoe het daar binnenuit ziet. En dan dus ook dat je weet dat onder dat soort condities en onder dat soort... bijvoorbeeld ook verdampende condities, waardoor je dus als je namelijk een... Als je wat minder water hebt, dan krijg je sommige van die reacties... kunnen weer makkelijker plaatsvinden. Hoe die chemie precies werkt, daar wordt ook allerlei onderzoek nog steeds aan gedaan. Dat kunnen we ook nog niet helemaal uit tekenen. Maar goed, doordat we nu deze samples hebben, hebben we eigenlijk indirect ook iets... van het binnenste van die andere dingen. Ja, wat goed. Ja, heel mooi. Dus ja, ik word er heel blij van. En wat is dan nog de vervolgvragen? Worden deze samples dan nog veel vaker onderzocht? Of is het meer zo van nou, nu hebben we een nieuwe missie nodig... om weer een volgende vraag te kunnen beantwoorden? Waar gaat het heen? Nou, wat ze hier hebben onderzocht is... nou, laat het twee gram zijn. Ja, precies. Je kunt hier al uit een paar gram, kun je al zoveel informatie halen. Dus nee, ik bedoel, we hebben nog steeds meer dan 100 gram... waar we echt ons volum op kunnen. Leuk. Dus dat zal nog wel helemaal uitgemolken worden om het wat negatief te zeggen. We hebben hier zoveel materiaal mee en we kunnen... en dat is natuurlijk ook zo, dat is iets ook wat ik me pas veel later realiseerde. Kijk, als je als aardwetschapper wordt opgeleid, dan weet je dat meteen. Dat was ik niet. Maar je kunt dus uit hele kleine hoeveelheden materiaal... kun je heel veel afleiden. Bijvoorbeeld uit die zouten kun je afleiden dat die alleen maar kunnen zijn gevormd... als vloeibar water verdamt. En als er ijs was, kan dat niet. En dat kun je al aan een heel klein beetje zout kunnen... aan twee gram aflezen. Ja, prachtig. In zoutkool in principe. Ja, precies. En dus ik ga ervan uit dat die... en we kunnen nu ook... er kunnen aanvragen ingediend worden, ook door andere labs op een gegeven moment. Van wie zijn die samples nu? Ja, NASA. Van NASA, ja precies. Maar voorlopig is NASA nog altijd. Wij halen het, wij hebben de eerste toegang. Maar er zijn verschillende groepen die mee hebben gewerkt... en over het algemeen maak NASA al zijn samples toegankelijk. Net als alle Meteorite samples... iedereen kan een science case, dus een wetenschappelijk voorstel schrijven... ik heb nu dat type materiaal nodig want ik wil dat en dat en dat mee onderzoeken. Ik verwacht dat dat hiermee ook komt. Misschien de drempels al iets hoger zijn, maar op een gegeven moment kunnen hier ook labs... Buiten Amerika. Ook buiten Amerika, voorlopig. Hier ben je wel aan de gang. Ik hoop ook vaak dat ze inderdaad heel veel bewaren voor de toekomst bijvoorbeeld... omdat er dan nieuwe technieken beschikbaar komen die nu nog niet bestaan... en houden ze altijd wel achter de hand. Ja, en ik denk dat gaan ze hier ongetwijfeld ook mee doen. Dat hebben ze natuurlijk met de Maan ook gedaan, dat was ook zo tof... want toen het kwam na 50 jaar kwamen die Maan samples vrij... en hebben we toen ook allerlei nieuwe informatie uitgehaald die ik gewoon niet kon. Dus ik ga ervan uit dat ze dat hier inderdaad ook mee doen. Van deze Amerikaanse samples gaan we naar Europa. Naar de REMT-race, hoe noem je hem zelf Nadine? De Europese Space Race. Wat is er aan de hand? In Europa is er nog nooit een raket in de baan om de aarde geschoten. Vanaf Europa? Vanaf Europese grond. Vanaf echt Europese continent. Er was in 2023 één poging van Virgin Orbit... en zij wilde negen kleine satellietjes in de baan om de aarde schieten vanaf Engeland... en die is geïxplodeerd en vervolgens is daar nooit meer op voortgebouwd. En nu zijn er drie Europese landen of lanceerbasis of bedrijven... dat zijn Engeland, Noorwegen en Zweden. En zij werken allemaal aan een raket die in een baan om de aarde gaat geschoten worden... en ze zijn allemaal verschrikkelijk dichtbij. Dus het zou heel goed kunnen dat er de komende maand één van die raketten de lucht in gaat... en het is echt een strijd want we weten niet wie er als eerste gaat zijn. Dat weten ze zelf ook nog niet? Nee, dat weten ze zelf ook nog niet en dat is dus superspannend. Wat grappig. En dat is dan een baan waarschijnlijk over de Polen? Ja, het gaat inderdaad om Polar Orbit of Sun Synchronous Orbit. Dus ongeveer 500 kilometer hoog. Het zijn nog niet echt fantastisch hoge banen. En ze willen ook allemaal ongeveer dezelfde baan om de aarde. En bestaan die lanceerbasis dan al wel? Ja, ze zijn al allemaal vier jaar oud. De eerste is in Kroena in Zweden, noorden van Zweden. Andere is in Andoya, noorden van Noorwegen, ongeveer drie uur ten noorden van de Lofoten. En de derde is in Sachsevoort Spaceport, dat ligt in Shetland Islands. Dus je kent Engeland natuurlijk, dan heb je die grote Kangaroo... en dat ligt daar nog dan in hele kleine eilandjes ten noorden daarvan. En ze hebben allemaal nog nooit een raket gelanceerd die daadwerkelijk in een baan is gekomen? Nee, dus wel heel veel parabolische vluchten. Sommige meer dan 600, sommige meer dan 1000. Het zijn echt spaceports die al meer dan 20 jaar bestaan. Maar nu gaan ze dus uitbreiden naar een orbital lance facility. Heel apart, die polar orbits zijn wat dat betreft ook misschien niet zo populair? Nee, het is wel populair op zich, maar het is gewoon heel lastig om daar naartoe te schieten. Dus vandaar dat het nog niet heel vaak gedaan is. Maar is het dan een prestigeding nu? Het is vooral om onafhankelijk te worden van Amerika. Dat is denk ik ook een heel belangrijk thema. Terug via het thema denk ik. Ja, absoluut. En het is ook wel heel erg interessant, want zo'n spaceport, zo'n launchport... dat krijg je niet zomaar. Daar heb je bepaalde dingen voor nodig. Dus ten eerste heb je twee licenties nodig. Eentje voor je launchport zelf. Dat zegt dan, ik mag nu een raket de lucht inschieten. En ten tweede heb je ook een licentie nodig voor de raket zelf. Een lanceerlicentie. En Engeland heeft afgelopen weken een licentie gekregen voor de raket zelf. Dus die zijn nu heel dichtbij. Die kunnen elk moment hun raket, dat heet de RRV-1, die werkt samen met een Duitse bedrijf die hij bouwt... kan elk moment de lucht in gaan. En dan is er ook nog nieuws vanuit Andoia. En dat gaat over testen. Je hebt ook twee soorten testen nodig... voordat je raket de lucht in kan schieten. Ten eerste een hot fire test. Dan test je dus de raket op de testbank. En daarna een static fire test. Dan bouw je de gehele raket. En dan hou je hem vast aan de basis waaraan die gelanceerd wordt. En dan vuur je hem zonder hem echt de lucht in te vuren. En Andoia is vermoedelijk deze week bezig met de static fire test. En als alles goed gaat kan het vanaf dan ook binnen enkele dagen de lucht in. Hebben jullie dan ook al dat tweede certificaat? Of is de static fire test een voorwaarde om die lanceer dat ze het tweede certificaat krijgen? Ja, het is dus onder andere een voorwaarde, maar het kan ook zonder. Want Engeland had in augustus al die static fire test. Die is niet goed gegaan. Die gehele raket is geëxplodeerd en omgevallen door een foutje in de pressure pump. En sindsdien moet ze dus die test nog herhalen voordat ze weer de lucht in gaat. Maar het is nog niet duidelijk wanneer ze het hebben. Maar ze hebben dus al wel die licentie. En van Andoia zeggen ze dat ze die licentie nog niet hebben of het is nog niet gepubliceerd. Maar ze zijn al wel bezig met hun static fire test en vanaf dan kan het binnen enkele weken de lucht in. En wie is dan precies de instantie die die licentie afgeeft? Dat is de nationale overheid. Dus dat verschilt ook zelfs per land wat je daarvoor nodig hebt. En weet je een beetje welke bedrijven erbij betrokken zijn? Of wie zijn het die proberen te lanceren? Ja, dat zijn voor Andoia is dat ICER Aerospace. Dat is een Duitse bedrijf. En die werken aan een raket genaamde Spectrum die 1000 kilo de lucht in gaat schieten. Dan heb je voor Sachsevort de Engelse is dat Rocket Factory Ausburg. Dus ook een Duitse bedrijf. En die rocket heet RFV-1. En in Zweden is dat Paragy Orbit. Wacht even hoor, dan moet ik even... Ja, Paragy Aerospace, sorry, correctie. En zij bouwen een raket. Dat is een bijzondere samenwerking want zij zijn uit Zuid-Korea. En dat zie je niet heel vaak dat Europese landen samenwerken met de Zuid-Korea bedrijf. En dat is ook nog grappig want hun raket heet The Blue Will. De Blue Will. Terwijl de blauwe walvis, dat is het zwaarste dier ter wereld. Die weegt, laten we zeggen, 200.000 kilo kan die wegen. En hun raket is eigenlijk de kleinste van alle drie. Die kan maar 200 kilo in de baan om de aarde brengen. Dus ja, die naam vond ik niet heel tepasselijk. En twee Duitse bedrijven. Dat is al wonderlijk. Die dan dus ook geen eigen lanceerlocatie hebben. Nee. Waar zou je in Duitsland willen lanceren? Ik bedoel, hier zit je natuurlijk wel mooi een beetje bovenin en een beetje aan de kust, denk ik. Ja, er was ooit zo'n plan om in Nederland ook een lanceerbasis te doen. Vanuit Flevoland of een van de Wadden-eilanden, dat was een beetje de wilde gedachte. Ja. Dus ik zou zeggen, een Wadden-eiland in Duitsland. Samen met de Vietberg, zeker. Ja, zoiets, ja. Ik zou er graag komen kijken. Zo lekker naar zijn deur. Maar nu is dus de grote vraag wanneer ze gaan. Dus even in gaten houden welke van deze drie nu precies gaat. En dan behalve de race, wat gaan ze dan op een gegeven moment lanceren? Want ze willen natuurlijk nu eerst laten zien dat ze het kunnen. Wat wordt hun payload dan? Uiteindelijk gaan er gewoon satellieten de lucht in. Dus gewoon commercieel? Commercieel, ja. Commercieel. En dat is dan gepland over een jaar. Nou ja, want we lopen als Europa wat dat betreft natuurlijk wel hopeloos achter. Een beetje achter. Ja, een beetje achter. Ja, een beetje waar. Nee, een beetje. Wat dat betreft is er ook nieuws geweest, want onze vorige uitzending, toen stonden New Glenn en Starship volgens mij nog op het punt van lanceren. En dat hebben ze toegedaan. Ja. Dat is toen gebeurd, hè. Gaan we het ook nog bespreken? Ja, nou ik denk dat we het meteen maar door kunnen. New Glenn is, wil jij er wat over vertellen? Ja, zeker. Nou dan gaan we meteen door. Ja, is goed. Maar New Glenn is inderdaad gelanceerd op dezelfde dag als de Starship. Dus dat was wel heel erg bijzonder. New Glenn in de ochtend en Starship in de avond. En zeker New Glenn, dat was heel erg bijzonder, want ze hebben bij een eerste poging al de orbit gehaald. En dat zie je niet heel vaak. Als je kijkt in de geschiedenis, nou bijvoorbeeld Falcon heeft niet de eerste keer de orbit gehaald. Starship ook niet. Dus wat dat betreft lopen ze wel heel erg voor op SpaceX zou je kunnen zeggen. Nou. Nou voor zou ik niet zeggen, maar ze zijn iets voorzichtiger. Ze zijn aan een inhaalslag begonnen. Zoiets misschien. En na het rondje rond, en het interessante was natuurlijk dat SpaceX, de Starship, die is niet teruggekeerd naar aarde. Nou ja, teruggekeerd naar aarde, maar in vele kleine stukjes. Die is op een gegeven moment uit elkaar gebarschen. Wat was er nou een lekkage in een van de brandstoftanks? Ja, het was inderdaad een lekkage in de brandstoftank. En toen kwam uiteindelijk de brandstof onder de zuurstof. Ai. Ai. Dat is best heel gevaarlijk. En toen deed die boom. Ja, wel apart, want ze hadden een hele nieuwe versie gemaakt. En ze zouden allemaal nieuwe dingen gaan proberen te testen en zo. Maar dat is dan voor de volgende keer. Volgens mij heeft Elon Musk gezegd dat er vele tientallen tests moeten gaan gebeuren. Nu, het is misschien niet meer te zeggen, maar je kan niet alles meer serieus nemen wat hij zei. Hij wilde ook 25 Starships de lucht inschieten dit jaar. Ja, nou ja, dat is wel heel betuus. Het zou kunnen natuurlijk. Er is wel een nieuwe mishap investigation van de FEE. Dat is wel standaard zo. Er is ook nog een klein beetje iets aan zijn filosofie veranderd. Voorheen zei hij elke keer dat we naar Mars moesten om de light of consciousness voort te brengen. Nu deze maand is toch de missie om een vlag te planten. Moet je zien hoe vet het wordt om een vlag te planten. Dan denk ik, nou, hebben toch een hoop van de critici van de afgelopen tien jaar opeens gelijk. Want hier ging het nou om landje pik of in name van de hele mensheid. Nu gaat het opeens, is het toch landje pik. Dus dat wordt nog wat. De komende jaren, wat dat betreft, is de symbolieken er rondomheen ook niet heel vriendelijk geworden. Het moet eigenlijk natuurlijk het liefst binnen nu een vier jaar. En het moet binnen nu een vier jaar, want het heeft het een beetje aan Trump beloofd ook. Of zelfs binnen twee jaar, want dan staat Mars dichtbij. Ja, nou, dat was volgens mij wel. Een paar jaar geleden hebben we het hier ook wel over gehad van wanneer zouden ze nou gaan. 2026 als testvlucht, dat was altijd nog wel redelijk realistisch. Want ja, het lukt zo om een baan rond de aarde te krijgen. Ja, om gewoon die kant op te sturen en kijken hoe ver die komt. Daar geloof ik nog wel in. Maar dat was in 2028, bij het afswaaien van Trump zou dat dan ook zijn. Gezellig, gelijk met Exo Mars. Ik geloof niet dat er dan nog mensen in zitten. Dat zou dan het idee zijn, dat er dan ook mensen inkomen. Maar dan wil ik eigenlijk heel graag meteen opnieuw door naar het volgende nieuwtje. Het worden lange shownotes dit keer. Want rond de maan spelen er ook een paar dingen. Dit is officieel nog nergens bevestigd, maar een klein beetje de sfeer van... Blue Origin pakt de maan en SpaceX gaat naar Mars. Dat zou nog wel eens een beetje de verdeling kunnen worden. Een aantal jaren geleden was er een enorme controverse omdat SpaceX al een contract had gekregen... om naar de maan te gaan, rondom het Artemis programma. Jeff Bezos en Blue Origin werden heel boos. Die hebben toen de boel aangeklaagd en uiteindelijk is er een soort tweede missie naast gekomen. Waarbij op dit moment, maar dat kan dus allemaal gaan veranderen... SpaceX zou met een starship die kant op gaan. Daar zou een lunar gateway zijn van Europa. Grotendeels om de maan heen te draaien. En Blue Origin zou dan nu naar het maanoppervlak gaan. Dat klopt nog wel redelijk, maar het nieuws is dat er nu een hele lijst van contracten is uitgekomen. Ik pak hem er even bij. Voor lunar exploration. Daar hebben we nog weinig over gehoord. Oké, dan gaan we naar de maan, maar als we er dan zijn, wat kunnen we dan doen? Wat gaan we dan eigenlijk doen? Er is een lijstje, even kijken. Veel logistiek, logistical carriers, handling en uploading van Blue Origin om naar de maan te gaan. Intuitive machines, daar hebben we het ook al eens over gehad. Dan eentje die ik niet kende, LIDOS. Logistical carriers, logistical transfer, staging, storage, tracking. Dat moet ook allemaal gebeuren. Geen IRC? Geen In-Site Research Utilization? Nee, zie ik nog niets aan. Dus we gaan naar de maan en we gebruiken niets? Nog niet, logistical carryings. Wordt het ook heel vaak gezegd dat het dan alleen maar een soort miningoperatie is? En dan wordt het iets van bedrijven en industrie? Of is er nog een... Ik zie jou kijken, Ingo Loes, van zit er nog een... Er is nog wel wat wetenschap te doen hoor. In de kraters, de Permanent eShadow, je hebt een aantal van die kraters waar gewoon altijd ijs ligt. En er zijn best wat mensen, waaronder ik, die toch heel graag dat ijs nog eens zouden willen onderzoeken... voordat iedereen daar met zijn 7 miljoen slaars overheen stamt. Fred Miller, Defense Company uit Michigan, service, cargo en mobility. Ik ga gewoon door, niks. Special Airways Services uit Hansville, ook weer logistisch handling, storage, tracking. Oh, trash management. Kijk, daar denken ze al. Het klinkt echt gewoon, we gaan met z'n allen een enclave bouwen op de maan... maar wat we daar gaan doen is niet helemaal duidelijk. Het is pas de eerste stap, want je moet er eerst naartoe voordat je iets kan bouwen. Wat dat betreft is het natuurlijk niet heel slecht dat je gewoon heel erg nadenkt over de logistiek... want waarom je er dan wel heen wil voor een photoshoot of voor wetenschap, dat is dan allemaal om te leven? Zeker, als je langer ter mee wil kan je niet zonder logistiek. Wat Apollo deed was natuurlijk heel leuk, maar dat was duidelijk. We gaan een paar keer en dat is het. In ieder geval was er toen geen grote gedachte achter, we gaan er een basis bouwen... en voor een basis moet je natuurlijk, dat kan niet zonder plannen. Dus ik snap het ook wel. En ik had het ook nog deze week informeel met iemand die bij een vertical farm werkt. Dat was ook wel leuk, want ik vroeg nog weleens, heb je nou met ESA wat gedaan? Ja, hebben ze allemaal wel proeven gedaan, maar op een gegeven moment werd het wel heel duidelijk... en als je daar echt bij is, kan je gewoon veel beter het eten makkelijk meenemen... in plaats van dat je het meteen heel utopisch gaat proberen uit te bouwen. Eerst maar zorgen dat mensen in leven blijven... en dan kan je later wel eens nadenken over dat het zelfsustaining wordt met alles op en eraan. En dan is de maan natuurlijk daar wel een mooie testbasis voor. Ja, het is lekker dichtbij. En daar kun je ook makkelijk spullen mee naartoe nemen en dan kun je rustig eens kijken... of je daar in die vertical farming inderdaad werkt bij, wat is het, 160G en onder dit soort condities. Precies, allemaal rustig aan. Laten we er zo van nadenken. Ik vind het prima dat dat prima kan, want ik geloof dat die maanmissies ook voor 28 dagen gepland zijn. Oh ja, dat had ik nog in ford. Dus dan kan je dat echt prima meenemen. Dus ook Lunar Gateway is, de grootste deel van de tijd is dat gewoon leeg. En heb je toevallig, de Gateway is dan grotendeels gewoon een leeg ruimte station? Ja. Ik vroeg me ook een beetje af, is die überhaupt nodig? Dat is de vraag. Ja, dat is ook een beetje de vraag. Ik denk dat als we naar Mars willen wel, als transfer vehicle... zou je best wel heel veel kunnen leren van Lunar Gateway. Oh ja, dat je daar dan ook een soort tussenstop maakt, dat je daar je zaken doet. Heb je toevallig iets gezien over iets van data, hier allemaal over dat er nog iets gaat gebeuren? Want volgens mij, nu er een ook wisseling van de wacht is, natuurlijk Jared Isaacman is nu de nieuwe baas van NASA, die zal er ook wel dingen over gaan zeggen hoe het dan dus nu verder loopt. Ik heb er nog niks over gezien. Ja, het is allemaal speculeren. Ik weet wel dat iedereen zich heel erg zorgen maakt of het nog wel doorgaat of niet. Uberhaupt? Ja, want het is natuurlijk heel afvallend leuk van ESA, NASA, alles. En dan komt Elon Musk opeens, we gaan direct naar Mars. En dan is de Lunar Gateway niet meer nodig als Elon Musk het allemaal gaat doen. Nee, precies. Maar ja goed, Elon Musk naar Mars wordt natuurlijk gewoon, als dat gaat gebeuren wordt dat natuurlijk gewoon hoppen gaan. En we denken vooral niet te veel na, maar we zorgen gewoon dat die ellendige vlag, mijn excuus helemaal, daar als eerste staat. Ja, gewoon tikkie spelen. Ja, gewoon, inderdaad, kijk hoe we kunnen het. Dus dat is natuurlijk iets heel anders dan een lange termijnplan. En dat heeft natuurlijk Bezos, die nu ook heel erg met Trump aan het knuffelen is, wel goed gezien. Want om dat Blue Origin daar ineens in mag stappen. Dat gevoel heb je wel, dat die iets langere termijn... Nou, daar ligt een programma. En als ze daar voor Blue Origin mee in zegaan, dan heeft Blue Origin natuurlijk ook gewoon een programma wat in principe de bedoeling is dat de iets langere termijn loopt. Het was bedoeld om dingen te testen en daarna gaan we een keer naar Mars. Dus in principe zit hij dan in iets met een lange looptijd en wat dingen gaat testen. En dan heeft hij misschien niet als eerste die vlag, maar heeft hij wel een programma wat een beetje body heeft en een beetje een langer termijn plan in ieder geval. Ja, ik denk dat Elon Musk altijd wel een plan had, maar het werd nog niet concreet. Ook de afgelopen tijd is het helemaal niet concreet geworden. Nooit iets concreets van hem over Mars gezien? Nee, als hij het heeft over een stad van 1 miljoen dan denk je van oh ja dan zal hij daarmee bezig zijn. Maar dat is dus niet zo. Ik ben ook heel benieuwd wat hij van plan is. Of hij dan enkels wil of inderdaad een retourtje. Ja, je moet een retourtje kunnen doen. Maar het zijn wel van die dingen die hij 6 jaar geleden zei. En dat ik inmiddels ook niet helemaal weet waar je vanuit moet gaan bij hem. In dit geval is het een prestige ding, vlagplanten, ticketjes spelen. En dan is die starship daar dan uit voortgekomen. Maar het permanente ervan is in ieder geval even dit nieuwsartikel. Het staat in de show note even het meest concrete over als we het hebben over een basis bouwen. Dan gaat het over de baan en dan gaat het over allerlei bedrijven en niet over SpaceX. Dat is in ieder geval het ding. Even kijken, hebben we alles gezegd over Elon en over Jeff Bezos? Hebben we het hele rijtje af? Bijzondere lanseringen hebben we gehad, de space race hebben we gehad. Top. Zal ik dan heel even over donkere energie hebben? Voordat we doorgaan naar andere zaken. We hebben natuurlijk nog wel meer Mars, maar doen we dat dan aan het eind? Dat doen we zo meteen, gaan we het nog meer over Mars hebben. Ook over, ja, dat is eigenlijk een hele grote... Dat je het teast. Blijf vooral luisteren. Want er is een heel mooi boek, komt er uit, over hoe zo'n basis op Mars er dan uit zou moeten zien. Maar daar gaan we het zo over hebben. Ik heb nog één bijzondere lansering over een simulatie van maanswaartkracht. Oh nee, doe die maar meteen. Zal ik die eerst doen? Oké, nou leuk. Dan gaan we namelijk van zwaartkracht door naar donkere energie. Ja, heel goed. Nou, die was dus gisteren en hij is niet doorgegaan, dat is heel erg jammer. Wat was dat precies? Dat is de New Shepard van Blue Origin. Dus dezelfde raket die normaal al die toeristen eruit invliegt. En deze keer vloog hij met 30 bijzondere experimenten. Althans, dat was het plan. Hij is door weeromstandigheden uiteindelijk niet gelanceerd. En dat is wel heel grappig, want normaal simuleren ze zwaartkracht van de maan. Dit parabolische vluchten. En dit was de eerste raket die je zou simuleren door rond te draaien. Dus als die raket ronddraait dan krijg je een middenpunt zoekende kracht die naar buiten werkt. En dan kan je dus de zwaartkracht van de maan simuleren voor veel langere tijd. Dat is dus twee minuten in plaats van twintig seconden wat je eerst had in al die vliegtuigen. En daar zaten ook nog wel hele leuke experimenten in. Dus hij zou gaan spinnen? Ja, 11 keer per seconde. En hoe lang zou hij dan in orbit blijven? In orbit, zelfs als vier minuten. Hij is niet in orbit, het is gewoon een parabolische vluchten. Hij gaat omhoog en dan omlaag. En wat zaten er dan voor experimenten in? Want alles, dus inderdaad zoals je zei, in CT-Research Utilization. Wat jij dus heel interessant vind. Dus ze gingen echt kijken van hoe reageert maangesteenten onder vacuum, onder magnetische krachten. En dat is dus heel belangrijk als je later dingen op de maan wil gaan bouwen. En daarnaast zaten er ook heel veel experimenten in. Die gingen dan om Lunar Dust Mitigation. Dus hoe kom je af van maandag? Ja, dat is heel vervelend spul. Heel vervelend spul. Het is scherp, het kan ruimtepakken doorsnijden. Het is ook elektrostatisch geladen, dus het kan alle elektronica verstoren. Dus het inademt is het net zo kankerverwekkend als asbest? Ja, het zit inademt inderdaad. Dus moet je nagenos dat spul op een ruimtepak blijft zitten. En dan komt het in een ventilatiesysteem terecht. Dat heb je wel een groot probleempje. Oh, dat is wel leuk. En daarnaast zaten er ook allemaal kleine dingetjes in als sensoren voor robots. En ook een experiment dat dan als enige buiten die raket was geplaatst. Dat was een Truster systeem voor kleine satellietjes die om de maan gaan draaien. Maar het zou dus heel goed kunnen dat hier gewoon in deze dagen alsnog de lucht in gaat. Nou, je houdt het in de gaten. Leuk. Wat goed. Ik had ook nog een nieuwtje die wilde ik heel even, even tussendoor, een kortje tussendoor. Er komt een nieuwe exoplanetetelescoop aan. Die was ooit bekend als WFIRST. Ja, we hebben eerst die van jou natuurlijk. Ja, die heet WFIRST. Maar nu heet die tegenwoordig de Nancy Grace Roman Space Telescope. Ook wel bekend als RST. Die gaat over twee jaar ongeveer de lucht in. Moet naar exoplaneten gaan zoeken rondom andere sterren natuurlijk. En heeft een coronagraaf. Wat betekent dat die dus het licht van de ster kan wegblokken. En op een andere manier dan goed kan kijken naar de exoplaneten zelf. Dus dat wordt heel erg gaaf. En het nieuwtje is, want soms heb je gewoon een nieuwshaakje nodig om het gewoon heel eventjes erover te kunnen hebben. Dat sommige van de instrumenten en de telescoop zelf samen op hetzelfde ding ongeveer zijn geschroefd. Laten we maar zo zeggen. Er zijn twee dingen geïntegreerd. Hij is een stapje dichter bij compleet zijn. En dat was het melden waard. Want ik had dus ook van die naamsverwisseling niet gehoord. Dus ik dacht, oh wauw, een hele nieuwe telescoop. Maar dat was dus WFIRST. Dus dat ook wel even goed moet weten. Dat als we het in de toekomst hierover gaan hebben dat iedereen eventjes goed op de hoogte is. Hij komt eraan. En het is echt heel leuk. Want de manier waarop we nu exoplaneten detecteren. Ja, je krijgt er gewoon niet zo heel... En je mist een heleboel exoplaneten. Dat je een exoplanet niet voor je ster langs reist. Want dat is een klein beetje direct detection als een exoplanet heel heet is. Maar de meeste exoplaneten gedetecteerd dat is of doordat ze een kleine wobbel geven aan de ster. Want de ster in zijn eentje draait op een bepaalde manier rond. Maar zelfs een heel klein exoplanetje trekt een beetje aan de ster. Dus je kunt aan de beweging van de ster dan zien of er iets omheen draait. Of omdat er een exoplanet draait tussen jou als waarnemer en de ster in. En daardoor wordt het licht een heel klein beetje gedimd. Maar dat betekent dus dat alle... En dat is nog steeds de meest succesvolle methode. Maar dat betekent dus dat alle exoplaneten die om de ster heen draaien... Maar niet tussen jou en de ster inkomen, die zullen we nooit zien. En dat kunnen we hier hopelijk wel mee. En misschien toch ook weer andere type exoplaneten. Kan je dan ook de atmosfeer meten denk je? Als er geen niet direct licht doorheen schijnt... Maar je alleen maar een foto van de zijkant neemt, om het zo te zeggen. Je hebt natuurlijk altijd licht van de ster wat weer kaatst op het oppervlak. En je zou dus ook kunnen... Aan reflectiespectra van de planeet... Eén en ander kunnen aflezen? Zou je iets over de samenstelling van het oppervlak... En wellicht de aanwezigheid van een atmosfeer kunnen geven. Nogal iets. Ja, heel graf. Heel goed. Dus dat was eventjes deze tussendoor. En dan hebben we daar natuurlijk op de langere termijn... Nog weer een andere telescoop die daartegen aankomt. En dat is de Habitable Worlds Observatory. Dat is dus een hele andere. Ja, dat is weer een andere. Dat is ook een gigantisch bakbeest. Daar hebben we Starship voor nodig onder andere. Om om de lucht in te krijgen. Ja, en die gaat ook weer heel erg op zoek... Nou, eigenlijk is het de idee om echt gewoon naar een twijfeling planeet van de aarde te zoeken. Toch wel, ja. En deze is niet zozeer... We detecteren extra planeeten. Maar terwijl deze ontwikkeld wordt... En er is nu ook binnen NASA Goddard... Is er ook een afdeling opgezet... Waar er echt onderzoek naar gedaan wordt... Wat voor instrumenten heb je nodig. En er is ook een heel onderzoeksprogramma. In de zomer is er een congres over. Maar terwijl dus de ontwikkelingen voor deze telescopen gaan er zijn... Dan wordt er ook aan de zuilijn nagedacht over waar moeten we nou zoeken... En wat moeten we kunnen meten als we willen weten of zo'n planeet leefbaar is. Want nu gaat die, weet je dat? Dat duurt nog even. Nu is het 40 of zo. Of misschien nog wel iets later. Zo laat? Ja, want op 2035 hebben we natuurlijk de Titan-missie. Ik denk niet dat deze veel eerder is dan dit. En hoe lang duurt het om zo'n planeet te bouwen? Zijn ze er al mee begonnen? Er wordt nu onderzoek gedaan naar detectoren... En wat je allemaal moet kunnen meten. Dus er wordt wel allerlei onderzoek aan gedaan. Maar hoe lang het precies duurt om dat te bouwen, dat moet ik heel lekker zeggen. En weet je toevallig wat voor... Dat is van dat soort nummertjes. Opschrijf van het voorbeeld, dat vergeet ik altijd. Een W-first wordt volgens mij een near infrared. En weet jij toevallig wat de Habitable Worlds Telescope voor een instrument aan boord gaat hebben? Dat moet ik heel even... Wat ze willen gaan doen, zeg maar. Dat is een goede vraag. Dat weet ik niet helemaal direct. Nou, dat hebben we nog ook. 16 jaar om het daar nog uit te kratten over te hebben. Daarom en... Geen probleem. Dan ga ik het toch nu over donkere energie hebben. Dus in de show notes komt er nog wat in anders. Er komt nu een klein college van een leek. Dat doe ik wel vaker als het gaat over dit onderwerp. Want wat weet ik nou? Het enige wat ik wel weet is dat we het allemaal niet weten. Mooi filosofisch scriptisch. Donkere energie bestaat misschien niet. Dat waren opeens de koppen een paar weken geleden. Is het misschien zo dat donkere energie niet bestaat? Nu is het al heel erg lang zo. Sinds Einstein ongeveer donkere energie uitvond als een soort fix in zijn vergelijkingen... bestaat donkere energie als gewoon een soort placeholder. Er is een soort afwijking in onze berekeningen. En we weten niet waarom en hoe. En zo lang zijn er documentaires gemaakt over donkere energie. Terwijl het blijft een soort van... We weten niet wat het is. Er is nu best wel mooi een soort... Wat is er gebeurd? De data die we tegenwoordig terugkrijgen van alle telescopen... is zo goed aan het worden dat er als het ware... nieuwere conclusies kunnen worden getrokken. Om het simpel te houden... Het heelal dijt uit, dat weten we. Maar zo denken of dachten we lang... het dijt steeds sneller uit. Was het idee. En dat komt door een kracht die we dan maar donkere energie noemen. Want we zien dat het heel snel uitbreidt. Uitdijdt het heelal. Maar we weten niet waardoor dat is dan maar donkere energie. Hoe berekenen we dat nou? Dat uitdijen? Er zijn een paar manieren voor. Een van de belangrijkste is met type 1A supernova's. Dat zijn supernova's van... Denken we een witte dwerg... die langzaam een andere ster er omheen draait, op eet... en op een gegeven moment genoeg heeft en dan boom doet. Daar komt een bepaalde lichtheid vanaf. En lichtsterkte. Die kan je als standard candles gebruiken... om te kijken wat de afstanden zijn. Ook op een bepaalde afstand. Dat moet je niet voor het diepste heelal doen. Ook niet voor het dichtstbij. Maar op een bepaalde afstand kunnen we dat goed doen. Nu zijn er... Dat hele model van hoe we nadenken over onze realiteit. Dat zijn meerdere ideeën bovenop elkaar geplemd. Bijvoorbeeld het idee dat zo'n standard candle... dus in een heel betrouwbare manier is... is al een van de aannames die hierbij hoort. Ik hoorde zelfs ook dat in de afgelopen jaren... die type 1A supernova, wat dat nou precies is... en hoe die kan ontstaan. Dat dat eigenlijk constant aan veranderingen onderhevig is. Dus eigenlijk wat er nou in essentie gebeurt... bij zo'n standard candle, dat weten we niet eens. Dus dat ze dan misschien er een beetje naast zitten, dat kan nog. Maar ze zijn wel leuk meetbaar. En dat is ook belangrijk. Ja, precies. Dus het is in ieder geval iets. Het is een mooi houvast. Maar wat is nou de nieuwe gedachte? Het universum daait niet gelijkmatig uit. Je kan al aan de standaard achtergrondstraling van de Big Bang... kan je al zien dat er iets van variatie zit in hoe het universum is. Het is niet helemaal gelijkvormig qua materie. Het is zelfs zo dat heel veel materie naar elkaar toetrekt... dankzij zwaartekracht. Daardoor ontstaan er eigenlijk een soort bellen. Een soort vacuum bellen, ook in ruimte tijd. Waar dus het licht, hoe kan ik het goed uitleggen... niet zo snel wordt afgebogen op de plekken waar heel veel materie is. Waar dus, als het ware, het licht sneller naar toe valt. Nu zou het, misschien dat je me al langzaam aan begint te voelen komen... het zou dus zomaar kunnen zijn dat die Type 1A supernova's... op die specifieke plek, nou, eenmaal omdat ze in een omgeving van veel materie zijn... op dat moment veel licht aantrekken, meer redshift hebben. En op die manier dus het idee geven dat overal op die manier het hele al uitdijt. Een beetje alsof je water ziet stromen... en je meet overal hoe snel het water stroomt. Maar op sommige plekken is het gewoon een hele steile afgrond... en stroomt het heel snel. Dat zijn de enige plekken die je bijvoorbeeld kan meten. En dan denk je, oh weet je wat, overal stromt het water zo snel. En dat hoeft dus helemaal niet zo te zijn. Vervolgens is dus de data van die Type 1A supernova's... er is een soort survey, dat is de Dark Energy Survey... alle gegevens die er maar te vinden zijn over succesmeteresultaten worden verzameld. Die data is nu langs een ander model gelegd. Dat is dan het, moet ik het even goed zeggen... het timescapes model, als je dat al hoort. Dat is dus het andere model waar je dus geen donkere energie nodig hebt. Dat is een model van David Wiltshire. Die heeft de data van die Dark Energy Survey naast dat model van hem gelegd. Dat is zo dat andere mensen dat hebben gedaan naast zijn model gelegd. En wat blijkt, de data lijkt eerder overeen te komen met dat model... dan het model dat wel donkere energie heeft. Dus de data lijkt meer te kloppen met het model dat geen donkere energie heeft in zich dan met. En dat was het nieuws dat gecreëerd is. Ik vond het zo interessant de afgelopen weken om het te zien... omdat er gewoon zoveel verschillende soorten kante-koppel overal verscheen. Ik weet niet of jullie ook iets van mij hebben gekregen. Ik heb wel over gehoord inderdaad. Wat ik hier leuk aan vind is dat we zien iets... en we doen heel hard ons best om dat te begrijpen. Soms denken we van nou dat moet dus iets een proces zijn waarom we dat begrijpen... want we kunnen het gewoon niet anders meten en dan komen er nieuwe metingen. En dan blijkt dat misschien iets waarvan wij dachten... dan moet het maar zo, dan toch niet te kloppen. En extreem goed beargumenteerd ook. Ja, maar vervolgens kunnen we daar dan ook weer mee verder. Dus ik hoop ook inderdaad dat dit niet tot... er zijn altijd mensen die heel graag aan hun eigen theorie vasthouden. Maar het is wel heel leuk om dit te zien, een nieuwe methode. Misschien is het toch wel niet zo complex als altijd. Of dat er in ieder geval geen donkere energie heeft. Dat zou het allemaal kunnen. Het is wel gek, want je neemt aan iets waar je niks van weet dat dat er is... en nu weet je niet eens of dat er is. Of dat het echt een soort van... Ik heb het op verschillende manieren... als een soort Fata Morgana omgegeven zien worden... of als een spiegelpaleis, weet je wel. Dat dekt allemaal de lading niet helemaal. Je merkt ook dat omdat er zoveel onzekerheid zit op allerlei van die niveaus... hoe we überhaupt tot donkere energie komen... en dat er een nieuwe kop komt. En we snappen het allemaal niet. Maar het hangt allemaal samen. Het wordt vaak ook de crisis in cosmologie genoemd. Daar heb ik het ook nog weleens over gehad. Omdat het eigenlijk gewoon gaat over de meest fundamentele vragen... over waar zijn we nou eigenlijk met z'n allen. En ja, we weten het dus de hele tijd niet echt. En precies wat je zegt Ingeloes... het was eigenlijk zo dat de modellen die we dan tot nu toe hebben gehad... de data konden verklaren. Je moet iets om te proberen. Je kunt ook... Je snapt wat je ziet. Dan kun je soms met iets komen wat misschien nogal ongrijpbaarder is. Maar als je niks doet, dan kom je helemaal nergens. Dan kun je maar beter iets bedenken waarvan je denkt... die donkere energie die we nooit zien en die eigenlijk ook niemand begrijpt... zou in ieder geval tijdelijk hier een probleem oplossen. En dan komen er nieuwe gegevens en dan denk je... misschien hebben we helemaal geen probleem. Maar als je niet begint met zo'n model... dan heb je helemaal geen grip over wat je aan het doen bent. Ik denk dat het uiteindelijk voor iedereen een soort waarschuwing is... vooral als het over succes onderwerpen gaat. Dus nooit te stellig te zeggen van zo is het. Maar altijd even met een soort van... we snappen het allemaal niet, maar dit is ongeveer waar het debat nu ongeveer ligt. Ja, of dit omschrijft het beste hoe we het op dit moment kunnen begrijpen. We begrijpen het niet zo goed, maar als we het op deze manier omschrijven... hebben we in ieder geval enig begrip voor wat hier gebeurt. Maar toch wel met altijd die gedachte dat zowel donkere materie als donkere energie... eigenlijk een soort we weten het niet... leesholders zijn in plaats van dat het echt iets is. Nou, dat was even het korte momentje over donkere energie. Dan gaan we nu terug naar de Marsbasis. En Mars reizen. En twee boeken waar jullie allebei bij betrokken zijn. Bij het een en bij het andere boek. Ik begin met mijn kleine bijdrage aan een boek. Want ik vind dat nadienste boek verdient meer aandacht. Oh, vind ik wel. Maar wat wij hebben gedaan, we hebben met een grote groep wetenschappers... en mijn bijdrage is een paar bladzijden dus niet te groot... maar we hebben regelmatig zit te discussiëren... van wat moeten we nou eigenlijk met die hele discussie over mensen op de maan... en vooral mensen op Mars. En moeten we daar nou een basis gaan bouwen en waar moeten we allemaal over nadenken. En wat je heel vaak ziet is dat er weer iets in het nieuws wordt gegooid. We gaan een stad van 1 miljoen bouwen... en omdat er zo weinig achtergrond samengebracht is... dachten we we moeten ergens gewoon hierover nadenken... en al die informatie bundelen. Zodat het niet eens, waarbij we niet eens zeggen... je moet het niet doen of je moet het wel doen... maar als je dit soort dingen wilt doen, dan moet je je rekening mee houden. En daar is nu een boek over verschenen. En een artikel? Een artikel en of een boek? Het is nu alleen nog een boek. En zoals dat gaat in de wetenschap is dat helaas een boek... het is een wetenschappelijk boek... dus het is verschenen bij een wetenschappelijke uitgever. Dat betekent dus niet open access op dit moment. En dat willen we allemaal wel heel graag. Het boek heet ook Mars and the Earthlings. En we willen heel graag dat dit ook beschikbaar is voor iedereen. Dus de volgende stap is... dat we een deel van de boek gaan omschrijven... of het een soort van samengevat in een whitepaper... wat wel gewoon vrijheerlijk toegankelijk is voor iedereen. Dus we moeten een beetje... Er wordt nu onderhandeld met de uitgever... maar de uitgever was op het moment dat het boekvoorstel deden... wist de uitgever al dat we er ook een whitepaper tegenaan wilden zetten... om het echt gewoon toegankelijk te maken. Ik dacht dat je de samenvattingen kon lezen, in ieder geval van nou gaan overstukken. Ja, ik kan de samenvattingen lezen. Ja, de nederlinks staat ook in de show notes. Maar waar het ons dus om ging is gewoon een soort van realitycheck. Waar moet je nou over nadenken? En wat zijn nou de grote environmental problemen? Er is geen magnetisch veld, dat is best een dingetje. De zwaartekracht is heel veel lager. We hebben geen idee wat het met het menselijk lichaam doet... als je voortdurend onder één derde van onze aard zwaartekracht bent. Moet je over nadenken. Er zitten allerlei ethische en juridische kwesties aan. Als je terugkomt, dus niet alleen als je daarheen gaat... maar ook als je gewoon... Als je terugkomt heb je gewoon een lijf wat is afgebroken... want dat doet ons lijf voortdurend. En niet in dezelfde hoeveelheid dat is opgebouwd. Je moet ook denken als je landt dan heb je ineens tien keer zoveel zwaartekracht. Misschien alsof je normaal op aarde hebt. Dus dat is super gevaarlijk. Ja, dat is ook ongelofelijk. Dat zie je al met astronauten natuurlijk in de space station... die rondjes blijven rennen op hun treadmill. Maar ja, hoe doe je dat op Mars? Dus dat hebben we geprobeerd te bundelen. We hebben ook geprobeerd om het niet al te betutterend en belerend te schrijven. Maar we kregen ook voortdurend vragen erover. We wilden gewoon al die informaties een keer bij elkaar brengen... zodat je gewoon eens kunt lezen dat dit zijn alle dingen die een rol spelen als je naar Mars wil. Maar je zegt ook niet, het kan niet. Nou, ik zie nog wel wat technologische haken en ogen aan... wat gaan we nou doen met al die kosmische straling... die bij ons wordt tegengehouden door het magneetveld. En dat heb je niet op Mars. Dat magneetveld op Mars opwerken is nogal iets dat gaat niet. En omdat ik er onder lood ga zitten of zo? Ja, hoe krijg je dat lood daar? Wij gebruiken op aarde allerlei materialen... en heel veel van de materialen die wij op aarde uit mijnen halen... die zijn geconcentreerd. En dat komt omdat we onder andere op aarde een fenomeen genaamd platentectoniek hebben. En daardoor wordt er heel veel gerecycled. En door al die bewegingen wordt er ook materiaal wat de aarde inkomt... en vervolgens weer naar boven gaat, kan niet altijd goed mengen. Dus je krijgt erzen. En er zijn allerlei verwerings. Bijvoorbeeld planten die kunnen misschien wel zorgen... dat je koper-ligamen bij elkaar krijgt. Dus zo krijg je op aarde bepaalde elementen en mineralen concentreren. Dat soort processen heb je allemaal niet op Mars. Dus zelfs als er lood is, dan moet je zo ongelooflijk hoeveelheid Mars afgraven... om een bruikbare hoeveelheid lood te hebben. En lood meenemen vanaf de aarde is niet heel handig. Nee, is niet handig. Dat is een beetje te zwaar voor. Ik vond daar nog wel iets interessants over. Ze willen ook ethisresten recyclen en daar een schild van maken. Dat schijnt soms zelfs meer effectief te zijn dan de metal. Oh, die heb ik nog niet gezien. Als je een schild maakt van ethisresten of organisch materiaal ten opzichte van metal. Maar dat is alleen specifiek tegen die galactik-cosmic race. Nou kijk, out of the box thinking. Ja, maar dan moet je... Ja, dat is wel heel fascinerend. Want aan de andere kant heb je natuurlijk die cosmic race... die dat dan wel weer kunnen afbreken. Dus dan zou je... Ja, iets minder lange termijn. Maar het werkt wel. Het is niet levend. Maar ik denk dat je juist je organisch materiaal omzet naar iets. Bijvoorbeeld naar chirurgijn of paks of zo. Dat zou misschien best wel effectief kunnen zijn. Je moet toch ook wel met al dat afval dus. Ja, doen. En nog meer, behalve die straling, nog een ander soort van groot bezwaar dat jullie zagen? Nou, ik heb meer zelf persoonlijke bezwaren. Ik wil eerst nog even weten wat er allemaal om mars of niet gekund heeft. Maar dat is mijn persoonlijke voorkeur. Ja, gewoon de eerste wetenschappelijke missies. En als je daar echt iets duurzames wil bouwen... dan moet je toch ook gewoon nadenken over hoe je dat mensen met elkaar omgaat. En hoe bouw je zo'n kolonie. En hoe zorg je dat niet iedereen elkaar de hersenen zins laat doen. Is daar dan niet al... Er wordt ongelooflijk veel onderzoek naar gedaan. Al die domes en reisjes naar de Polen voor en zo. Nou ja, deels. Maar wat wij dus geprobeerd hebben te doen is van... wat is er nou eigenlijk allemaal gedaan? Het eerlijke antwoord is volgens mij dat ook een groot gedeelte van de mensen denkt... ja, dan slaan op een gegeven moment sommige mensen met elkaar de hersenen zin. Natuurlijk. Ja, dat is een beetje het gedrag. Het is een soort avontuur. En als het misloopt, dan zijn we nog steeds geweest. En het heeft met de ontdekingsreizen in de... 400 jaar geleden heeft het ook elke keer een paar eeuwen geduurd... voordat het dan een beetje op gang kwam. Natuurlijk. Dus dat kan niet natuurlijk... Ja, dat is natuurlijk ook zo. Ik bedoel, in hoeverre... Als mensen er echt op staan om daaronder heel veel te zijn... wie zijn wij? Als... Ik heb z'n ontmoet daar bij Starbase bij Boca Chica. Ja, wie zijn wij om ze tegen te houden aan de andere kant? Ja, weet je... Ik heb daar heel veel meningen over, maar misschien ook gewoon geen. Ja, je hebt er nog met robotje rondgereden, dus dat is... Ja, het robotje, hij doet het nog steeds, hè? Hij doet het nog steeds, hè? Ja, hij doet dat nog steeds. Ja, precies. Leuk, en dan even het andere boek. Nadine, dat is ook mede van jouw hand. Ja. Welk boek is dat en je hebt het bij je? Ik heb het bij me, ja. Het is Met Mama naar Mars. Leuk. Nou, het titel is echt wel genoeg, denk ik. Het gaat over meisje Luna en ze reist met haar mama naar Mars. En vervolgens gaat de raket kapot en gaat ze langs verschillende wetenschappers... een tekenaar, een scheikundige, een programmeur... en nog een materiaalkundige om uit te zoeken waar het probleem ligt. En aan het einde, ik ga het nog niet helemaal verklappen... maar het is wel een kinderboek, dus... Komt allemaal goed voor je. Oh ja, toch wel. Waren er veel kinderboeken over ruimtevaart toen jullie hier begonnen? Er waren wel een aantal kinderboeken over ruimtevaart... maar niet zozeer veel kinderboeken voor meisjes over de ruimtevaart. Dus dat vonden wij dan weer heel erg leuk om op deze manier toevoeging te geven. Wat goed. En ook, ik zie, door drie vrouwen geschreven. Ja, met twee vriendinnen samen. Karen en Lieselotte. En zij doen allebei scheikunde en ik doe dus ruimtevaart. Oh ja, op die manier. Dus het is echt van alles wat bij elkaar komt. En waar heb je dan de illustrator nog opgewet te duikelen? Dat is allemaal via een uitgever gegaan. Oh, dat heeft de uitgever gedaan. Ja, dus we hebben het verhaal geschreven... toen hebben we het opgestuurd naar tien verschillende uitgevers... met de hoop van, nou, niet geschoten altijd mis... en wie weet is er wel eentje die het graag wil uitgeven. En toen kregen we na twee weken al reactie van één van superleuk... en dit gaan we doen. En hij heeft de illustrator gevonden en het heeft uiteindelijk twee jaar geduurd... tussen dat het verhaal me opgestuurd en dat het in de winkel ligt. Maar het is wel echt heel erg leuk. Ja, heel leuk. En het is voornamelijk ook een soort persoonlijke... hoe moet je het zeggen, een persoonlijke missie. Want als je met z'n drieën vieren doet en een uitgever... dan is het zelf niet... dan word je zelf niet... dan kan je geen huis verkopen, laat ik zeggen. Nee, nee, nee. Het is wel heel erg leuk. Ja, het is gewoon heel leuk. Ja, wat goed. Wat mooi. Ik denk ook dat het heel belangrijk is. Ja, het zijn toch in de avontuurboeken... je ziet het gelukkig wel steeds meer dat er ook meisjes in de avontuurboeken zitten. Ja, dat is heel gek. Maar ja, dit is gewoon ook wel belangrijk. En ik merkte het laatst ook weer hoor. Ik was ook ergens anders iets aan doen en daar ging... nou ja, daar was iemand ook iets aan het maken voor ons... en meteen was de hoofdvolksspeler weer een jongen. Dat ik dacht, met je hoeft het toch niet? Ja, en dat is ook echt iets wat ik zelf vroeger heb gemist. Ik kreeg ook een verhaal doorgestuurd van een meisje van vijf jaar... en zei ja, ik weet eigenlijk helemaal niet of ik ruimtevaart wel leuk vind. Want in de boeken komen alleen maar jongens voor. Het is gewoon voor jongens. En dat is ook iets wat ik zelf vroeger heel erg heb ervaren. Dus ik heb haar een boek opgestuurd en dat vond ze natuurlijk superleuk. Ja, ik heb altijd zelf nog een kinderboek in mijn achterzak gezet... en dat is ook geschreven al. En uiteraard, zou ik bijna zeggen, is het een meisje dat de hoofdvolksspeel. Ja, zeker. Die gaat niet naar Mars, die gaat nog verder. Ja, precies. Maar het is een hele goede tip. Heel veel mensen aanschrijven en dan... Ik wil heel veel dingen welk ik altijd in eigen beheer doe, maar dat is een grote fout volgens mij. Het duurt langer, maar het scheelt jouw tijd. Ja, precies. Want in je eentje doet het ook twee jaar misschien. Maar dan ben je al die twee jaar zelf bezig en jij hebt twee jaar lang vooral zitten wachten... en een beetje schaven. Ja, en ik kan ook niet zo mooi tekenen dus. Ja, precies. En dan hebben we nog een andere mediatip. Een andere mediatip, om even schaameloze zelfpromotie tussen aanvangings te blijven. Ja, er is een nieuwe serie van de podcast Overleven in het heelal. Die wordt gemaakt door het Origin Center vorig jaar. En jij bent natuurlijk even betrokken bij het. Ja, ik ben de voorzitter van het Origin Center. En jullie hebben tegenwoordig ook een funding, dat was het nieuws vorig jaar. Gefeliciteerd daarmee. Ja, dankjewel. En daar gaan we binnenkort mee aan de slag. Dus daar zal ik vast ook nog wel eens wat over vertellen. Maar wat we in de podcastserie doen, in de eerste podcastserie... zijn we heel erg bezig geweest met het ontstaan van leven... en mogelijk leven buiten de aarde en hele vroege stapjes aan evolutie. En in de nieuwe serie kijken we nou juist naar wat leven eigenlijk allemaal kan. En over evolutie, maar ook wat voor rare toeren leven eigenlijk allemaal uithaalt. Want wij vinden alles heel erg verzelfsprekend. Maar zo verzelfsprekend zijn heel veel dingen misschien nog helemaal niet. En dat kan ons misschien ook wel weer iets leren over... nou ja, waar zoek je bijvoorbeeld met die Habitable Worlds Observatory naar? Want onder wat voor onstandigheden en waar kan leven zich aan aanpassen en zo. Dus de nieuwe serie richt zich daar voornamelijk op. En die is de eerste aflevering, staat sinds gisteren op een halfstekende podcast. O, nou kijk, dat is echt vers van de pers. Ja, heel vers van de pers. Met een oud-collega, Eward Loewy, van mij. Dat is ook heel erg leuk. Gefeliciteerd met al die dingen. En even in het heel kort, het Origin Center, wat gaan jullie doen? Nou, dit is niet echt het Origin Center. Dit zijn een hele hoop wetenschappers waarvan een groot aantal betrokken zijn bij het Origin Center. Maar het zijn, ja, wat we gaan doen is onderzoek naar vragen gerelateerd aan het ontstaan van leven hier op aarde... en de mogelijkheid van leven buiten de aarde. Maar daar zijn een aantal theorieën voor. En wij zijn specifiek niet bezig met het onderzoeken van één van die theorieën. Maar we proberen te kijken naar vragen die je nodig hebt om te kunnen zeggen... misschien is deze theorie toch logischer dan die? Of nu we dit weten, kunnen we ook wat meer zeggen over of theorie A of theorie B... of wanneer die bijvoorbeeld plaatsgevonden moet hebben. Dat is een beetje meer de bottleneckvragen in het ontstaan van leven. Precies, want dat vond ik zo mooi aan wat jullie doen. Dat het een soort, het consolideert niet alleen de kennis, maar ook de vragen van... waar staat iedereen nou eigenlijk precies in zo'n onderzoek? Terwijl dat heel versnipperd was. Was, er is waarschijnlijk wel een Amerikaanse tegenhammer? Oh, er zijn wel van allerlei dingen, maar zoiets als... Nou ja, we hebben nu met een klein groepje... Maar dit is het Nederlands-Europese? Ja, en er is toevallig in Nederland ook een ander groot consortium... nog veel groter met veel meer geld gefinanceerd vlak voor de zomer. Die heet EVOLF, die kijken weer echt naar... die kijken veel meer van de chemische-biochemische kant. Ja, precies. En wat wij hebben geprobeerd is juist eigenlijk heel veel verschillende... wetenschappers bij elkaar te halen. Dus er zitten aardwetenschappers, planeetwetenschappers... met wetenschappers, astronomen, chemici, fysici, wiskundigen... Om juist dat allemaal naast elkaar te leggen en te kijken over... Ja, allemaal bij elkaar en ook gewoon iedereen moet met elkaar praten... om te zorgen van nou ja, hoe zou jij nou... Mijn vraag, wat... Ik heb hier een vraag, wat zou jouw vraag zijn gerelateerd aan mijn vraag? Want dan krijg je weer andere ideeën van andere blikken om daar naar te kijken. Supergaaf. Nou, als je een keer een nieuwtje hebt in de toekomst Ingelloes... dan mag je het gewoon als co-host komen vertellen. Heel goed. Dan besluit dat deze Space Cowboys... Ik heb geen idee meer op welke socials wij tegenwoordig te vinden zijn. Op alle ex varianten zijn we wel te vinden, volgens mij. De Blue Skies en noem ze maar op. Spacecowboyspot.gwil.com is ons e-mailadres... als je vragen en of opmerkingen hebt. En dan besluiten we het. Dankjewel Nadine vooral in het bijzonder. De kop is eraf. Ik hoop je in de toekomst nog een keer terug te zien. Ik vond het hartstikke leuk. Hartstikke. Goed zo. En Ingelloes, jij ook bedankt. Mijn naam was Thijs Roes en het was de 165ste Space Cowboys. Tot ziens allemaal. Doei doei.