Blue Origin vs SpaceX, wie wint?

Dit is een BNR Podcast. Hartelijk welkom bij Space Cowboys nummer 164. Mijn naam is Herbert Plakkenstein en ik heb gezelschap in de studio. Luc van den Abeelen, hallo. Hartelijk welkom jongens. Leuk dat we een Space Cowboys gaan opnemen. En ik wil even voor jullie weten wat je leukste onderwerp is vandaag. Luc? Nou ja, voor de betrokkenen wat minder leuk, maar de Indische ruimdevaartorganisatie probeert twee satellietjes te koppelen en dat wil maar niet lukken. Oké, dat roept vragen op, maar die ga ik straks stellen. Mooi zo. En Jeffrey? Het leukste wat ik binnen heb is dat er al iets gebouwd wordt op de maan. Er wordt al iets gebouwd? Ook dat roept vragen op. Mooi zo, dat is heel spannend allemaal. Ik wil jullie van alles gaan vertellen over New Glenn. De raket van Blue Origin. Die heel binnenkort moet gaan en die eigenlijk al heel lang staat te trappelen, maar al maar niet wegkomt. Nou oké, ik stel voor Luc dat jij begint. Ja, zoals gezegd, ISRO, Indische ruimdevaartorganisatie, is bezig met Spadex. Dat is een experiment waarbij twee kleine satellieten helemaal autonoom elkaar gaan opsnorren en aan elkaar gaan vastmaken. Dat is een belangrijke technologie. Het hele International Space Station zou niet kunnen bestaan zonder dat je vaartuigen aan elkaar kan koppelen. En nou ja, voor India gaat dit ook belangrijk worden. Zij zijn natuurlijk bezig om ook met een bemenst programma aan de gang te gaan. Waarbij het belangrijk is om uiteindelijk ook aan een ruimde station te kunnen koppelen. Dat is je stuur gewoon handmatig naar elkaar toe. Zo ging dat in het allerallereerste begin. Dat is niet meer van deze tijd. Bovendien is dat in die beginjaren af en toe ook nog wel flink misgegaan. Dat is dus niet passend bij het object waar ze aan moesten koppelen. Of ze waren er niet handig genoeg in en verbruikten heel veel brandstof. Dus het is inderdaad veel slimmer om dat automatisch te doen. Daar hebben ze twee kleine satellietjes met één raket omhoog gebracht. Op 30 december gebeurde dat. De ene heette de Chaser en de andere de T-34. Dat zijn satellietjes ter grootte van zo'n klein koelkastje. Wegen 220 kilo, dus echt allemaal heel mini. Ook het koppelsysteem dat ze hebben is heftig gebaseerd op wat de Dragon en de Starliner gebruiken. Om aan het International Space Station vast te maken. Ook de Chinezen hebben dat zo ongeveer gecopieerd. India Lake is een heel groot station. Het is een koppelpoort van zo'n 45 cm. Maar ze zijn dus de technologie van het automatisch koppelen... nog weer eens even zelf aan het ontwikkelen. Kun je dat niet gewoon gaan halen bij de Amerikanen? Dat zou je kunnen noemen, dan moet je het kopen. En dat is natuurlijk een half geld. Bovendien, India is al wel bezig met heel erg te zeggen... ondanks het feit dat ze heel veel inpast hebben. Dat is een hele grote vervolg. Ze zeggen dat ze alles hier in India bouwen. Het moet een autonoom ruimtevaartprogramma worden. Op 6 januari was die nadering en koppeling gepland. Toen zaten we tegen, weer op 9 januari. Toen kwamen de satellieten tot 230 meter afstand van elkaar. Toen bleken ze toch te veel in de koppelingen. Op 11 januari is de meest recente poging gedaan. Toen waren ze op 3 meter afstand. Perfect in alignment. En vloogen ze toch ineens in de safe mode. We hebben eigenlijk nog niet te horen gekregen waarom dat is gebeurd. Wat dat betreft wel jammer dat India dit allemaal niet live heeft... en dat ze het niet live heeft gehaald. Dat is een hele grote vervolg. Dat betreft wel jammer dat India dit allemaal niet live heeft laten zien. Dat vinden ze zelf achteraf dus helemaal niet jammer. Dat zou kunnen maar ik denk in openbaarheid falen is ook iets wat positief uit kan pakken. Tegenwoordig? Zee SpaceX. Het wordt nu een klein beetje lastig. Er is gelukkig wel voldoende brandstof nog aan boord. Het is nu een klein beetje lastig om nog 2 rendez-vous en docking manoeuvres uit te voeren. Alleen gaat de baan waarin die 2 satellieten zitten nu ongunstig worden ten opzichte van de zon. Die gaat daar minder op schijnen waardoor ook de zonnepanelen minder energie krijgen. Het is een heel intricate gedoe om inderdaad gunstig zonnestand... en de overage van het grondstation allemaal bij elkaar op het goede moment optimaal te hebben. Het ziet er nu naar uit dat als het voor 20 januari niet lukt om die boel te koppelen... moeten ze wachten tot 25 maart. Dat is natuurlijk altijd lastiger met experimentele satellieten die in tijd niks te doen hebben. Die kunnen zich wel raar gaan gedragen of er gaat iets fout. Dit is best een beetje een tegenslag. Want remtevaartuigen aan elkaar koppelen moet in een goedlopend remtevaartprogramma pure routine zijn. Het is de eerste keer dat ze het aan het proberen zijn. Het is de hopen dat het snel gaat lukken. Isro heeft zelf gezegd dat wij het experiment pas geslaagd noemen. Je zei Israël geloof ik, maar je noemt India. Ze zeggen dat het experiment pas geslaagd is als na de koppeling de boel netjes wordt losgemaakt... en de twee satellieten weer onafhankelijk van elkaar vliegen. Dus ze leggen de lat hoog. Het is dan ook een belangrijke technologie. Dus we worden even duimen voor Israël. We hebben begrepen dat als je het heel klein maakt op schaal, dat het dan ook moeilijker wordt. Als je een groot ruimteschip hebt die kan je makkelijk manoeuvreren. Ja, precies. Als je dan een millimeter naast zit is het niet zo erg. Maar als je de ruimteschip kleiner gaat maken, dan wordt die tolerantie steeds belangrijker. Dan reageert het veel makkelijker op stuursignalen. Interessant. Oké, dat is het voor de eerste ronde. Er is nog één ding wat je zei dat je het anders moet kopiëren. Wat jij net over begon. Is het ook veel handiger dat je daar op een beetje compatibel bent met elkaar? Dat je een keer de Soyouse aan een India's ruimtesession kan hangen. Die gedachte is niet nieuw. In 1975 was er het Apollo Soyouse Test Project. De eerste samenwerking tussen Sofiet-Unie en de Verenigde Staten. Het was een hele hoop propaganda. Het was een politieke programma. Maar er werd ook gezegd dat het gunstig is als de vaartuigen van verschillende landen aan elkaar kunnen koppelen. Juist in geval van nood. Als er iets fout gaat kan je je ruimtesession niet bereiken. Of je remmotor doet het niet en je kan niet meer terugkomen naar de aarde. Er zijn diverse iteraties geweest van dat universele koppelsysteem. Als je nu naar de Chinese ruimteschepen kijkt, ziet hun koppelsysteem dat identiek uit. In theorie zou het dus moeten kunnen. Maar eigenlijk wel tot mijn verbazing. Het is de laatste paar decennen niet eens ter sprake gekomen om een plannetje te maken van zullen we weer iets dergelijks... En hoe is dat dan op ISS? Hebben ze daar één standaard koppelsysteem? Nee, ook niet. Aan het Russische deel koppelen de Soyuz en de Progress vrachtvaartuigen. En die hebben nog steeds een verder ontwikkelde versie van het koppelsysteem vanuit de jaren 70. Dat is dus inderdaad alleen exclusief voor Russisch. Dus er zitten gewoon twee standaarden op dat ruimtesession alleen al? Ja, inderdaad. Wat dat betreft is het International Space Station. Maar er wordt heel erg gesproken van het Russische deel en het Amerikaanse deel. En af en toe onder diverse omstandigheden, technisch of politiek van aard, heb ik begrepen dat de deur wel eens dicht gaat. Oké, Jeffrey, jouw eerste onderwerp. Ja, ik wou het hebben over de twee maansondes die vandaag zijn vertrokken. Vanmorgen vroeg is een Falcon 9 vertrokken met twee maanlanders aan boord. Ja, daar meteen een vraag. Is dat ooit eerder gebeurd? Twee maanlanders in één raket? Volgens mij niet. Het is de eerste. Oké, gaat u verder. En dan nog eens een keer eentje een Amerikaanse en een Japanner. Die zitten gewoon bij elkaar in die base. Hoe zo standaard? Ja, precies. Dus er zijn twee maanlanders bij elkaar in die ene raket gestopt. Een Falcon 9 inderdaad. En die gaan dus allebei naar de maan. En het leuke erbij is dat ze een behoorlijk verschillend traject hebben. De Amerikaanse lander is de Blue Ghost. Die komt daar 45 dagen al aan. En de Japanners, die komen na vijf maanden pas aan. Die gaan heel langzaam daar naartoe. En waarom is dat? Is dat om zuinig te zijn met kosten? Ik weet het precies thuis niet, maar dat vermoed ik ook. Tenminste, vroeger, in de Apollo-tijd, als je een mens schip naar de maan stuurde, dan was dat er in drie dagen. Dat is nog wel een paar keer gedaan met zondes. Maar op deze manier, als je geen haast hebt, het scheelt je wel een upper stage bouwen of een gigantische raket nodig hebben. Nu kan de standaard Falcon 9 het gewoon aanbouwen. Ik kan een van jullie uitleggen waarom langzaam dan zuiniger is. Maak je dan toch ook gebruik van zwaartekracht-effecten? Ja, je laat langzaam de maan je die kant op trekken. Dat is iedere dag een heel klein beetje. Maar is elke dag even een puffje? Nee, volgens mij geeft je één puls en dan zijn de maanen er niet. Je geeft één puls en dan zijn de baanmechanica-mensen zo slim geweest dat ze precies kunnen uitrekenen als we onder die hoek op die hoogte zitten. Dan gaat de maanse werk doen en dan gaat die dat ook terecht. Voor mij heb je ook missies waarbij je bij elke omwenteling een klein puffje wordt gegeven en je hebt dan vaak een ionemotor aan boord. Ja, oké. Je hebt dus geen haast en daardoor hoef je niet ver over de ontsnapping snelheid heen te gaan. Het gaat precies op die ontsnapping snelheid zitten. Aan elke extra snelheid die je geeft moet je ook weer afremmen. Exact, dat begrijp ik ook. Op die manier is het een stuk voordeliger. Het zijn dus twee zondes. De Amerikanen hebben dus de Blue Ghost. Die is onderdeel van het commissieel landingprogramma op de maan om wetenschap naar de maan te brengen als voorbereiding op het Artemis-programma. Het gaat dus over dat het landers zijn en die hebben allerlei dingen aan boord. Allerlei experimenten. En de Amerikanen hebben maar liefst tien dingen aan boord zitten. Dat is een hele vast lijst. Daar ga ik niet helemaal langs. Maar dat zijn wat leuke dingen. De plakkerigheid van de maanstof wordt bijvoorbeeld onderzocht. En er is een rundige camera aan boord. Terwijl die op de maan staat gaat de heer aan de aarde kijken hoe het magnetisch veld daar bezig is in verhouding met de zonnewind. Hoe dat vervormd. Maar een heel leuke vonding is dat ze ook een GPS-ontvanger aan boord hebben. Wacht even. Ja, daar wil ik meer van weten. Ja, precies. Gaat het signaal van het aardse GPS-systeem zover als de maan? Ja, ze gaan de GPS en de galilée op de maan om daar vandaan erachter te komen waar ze zijn. Geweldig. Ik denk dat er niet veel verplaatsing is. Maar blijkbaar als je maar een gevoelige genoegen ontvanger meeneemt dan kun je inderdaad ook het GPS van de satelliet om de aarde heen gebruiken. Ik vond het wel heel verrassend. Als dat een beetje goed werkt kan dat een hele hoop centjes schelen. Dan hoef je geen GPS-systeem rond de maan te bouwen. Nou precies. Maar het is misschien wel zo dat het een stuk minder nauwkeurig is op zo'n grote afstand. Dat wel. Dus dat is de eerste. Zij hebben dus allerlei van die verschillende detectoren aan boord. En de Japanners hebben ook van alles aan boord. Maar die hebben ook nog een kleine rover aan boord. Dat is een heel klein rovertje die weegt 5 kilo. En die gaat daar wat rondrijden en experimenten doen en metingen doen. En nou is het leuke dat daar aan zit een heel klein zweetshuisje. Dat zit erop gebouwd. Dat gaat hij dan op de maan zetten. Serieus een rood modelhuisje. Ja, laten we het zo zeggen, zo'n oud-vallermuilhuisje. Dan gaan ze daar achter als souvenir. Gewoon omdat het kan. 20 centimeter bij 12 centimeter bij 8 centimeter. Een heel klein huisje. Dat ziet eruit als een zweetshuisje en die wordt daar dan neergezet. Maar wat is de gedachte daarachter? Wat is de symboliek? Wat is de reden? Voor zover ik kan lezen zei de kunstenaar die het heeft bedacht. Het is kunst. Hij is er 25 jaar mee bezig geweest om het voor elkaar te krijgen. En het is dus niet gelukt. Hij heeft genoeg gelobbied. Dat heeft trouwens 800.000 euro gekost. Om dat zelf te maken of om het daar te krijgen? Om alles bij elkaar, de hele kosteplaatje bij elkaar te krijgen. En dat is de raam van de kunstenaar dan waarschijnlijk. Een aantal zweetsdonoren hebben dat bij elkaar gelegd. Het is in ieder geval een lekkere paillier. Dat maakt het wel bijzonder. Het tweede kunstobject op de maan. Wat is het eerste dan? Hoe heette het? Fallen astronaut. Volgens mij een Nederlandse, Belgische kunstenaar. Die is tijdens een poliomissie daar achter gelaten. Een heel klein, ik hoef aan een titaan, poppetje van een astronaut. Die had een van die astronauten meegenomen. Het mocht, maar die had het ook een beetje in zijn ruimtapak meegenomen. Toen heeft hij uiteindelijk op de maan gelegd. Met daarbij nog een klein gedenkplaatje van alle astronauten die tot dan toe overleden waren. Echt een beetje een tribute. Nu is het tweede kunstwerk op de maan. Mooi. Dan kan je er dus ook op rekenen dat dat karretje daar weer foto's van gaat maken. En van de lander zelf natuurlijk. Dat hoop ik wel. Daar gaan we zelf maar van uit. Dus hier is een mooi maanlandschapje met een Zweedse huisje. Daar kun je ook zeggen, de eerste maanbasis is dus nu echt gereed. Inderdaad, ja. Voor mieren, maar niet te min. En daarnaast hebben de Japaners nog een aantal andere leuke dingen bij zich. In die maanlander een water-electrolyzer. Ze gaan zelf al misschien waterstof en zuurstof maken. Maar de details niet ervan. En zelf ook iets maken van voedsel uit algen. Zit aan boord. Oké. Ja, roept ook je vragen. Je kijkt alsof je daar niet veel meer over hebt. Nee, nee. Het was heel moeilijk om daar wat over te vinden. Ja, daar zit vast een bedoeling achter. Dat horen we wel. De leukste dingen die ertussen staan. Dat ze dat op schaal gaan proberen, dat lijkt me dan logisch. Trouwens nog even voor de volledigheid. Dit is de Hakutu RM2 missie. De M1 was het vorig jaar. En die mislukte. Vlak voor de landing was contact verloren. En die Amerikanen, die missie is onderdeel van dat commissieel programma. En dit is nou de derde missie die erbij zit. Nou, was er eentje die op zijn kant viel. Was dat die Japanderen niet? Nee, het was een Amerikaanse project. Er zijn een hele hoop geweest. En de eerste die mislukte ook. Die kwam toen in de Baan om de Aarde. En toen kregen ze een lek in de brandstoftank. En toen was het snel afgelopen. Die is niet eens richting Maan gegaan. Die is uiteindelijk een paar maanden later weer in de atmosfeer gebrand. Dat las ik wel in het voorbijgaan. Het succespercentage van maandlandingen tot nu toe nog steeds 50 procent is. En dat er weinig verdring in zit. De laatste negen, daarvan zijn er vier mislukt. Of vier goed gegaan, dat wil ik afwezen. Maar dat kun je dan wel bijzetten. Het zijn wel allerlei verschillende partijen die weer gaan proberen. Dus het is een eerste missie van weer een andere club. Zou ik zeggen, het is niet echt efficiënt. Nee, één instantie zou dat misschien eens moeten doen. Veel leren en daar heel goed hebben. Maar ja, concurrentie is in het begin nooit efficiënt natuurlijk. Maar uiteindelijk misschien wel. Dus de sterken zullen overblijven. Zo werk ik dat meestal. En ook wat jij net zei, iedereen wil het zelf doen. Eigen industrie beschermen, zelf. Als je geld erin steekt, moet ook het zelf doen. Het heeft natuurlijk nog steeds iets magisch. Mijn machines landen op de maan. Dat kan niet iedereen zeggen. Dat was jouw verhaal? Ja. Oké, dan ga ik jullie vertellen over New Glenn. Ook weer iemand die het zelf wil doen. Namelijk Jeff Bezos. Met Blue Origin. New Glenn is de grootste raket van Blue Origin. Het antwoord op Starship. 98 meter hoog, 7 meter in diameter. Moet herbruikbaar worden. Dus me too, zal ik maar zeggen. Ja, moet 100 miljoen per lancering gaan kosten. Een payload in lage baan kunnen brengen van 45.000 kilo. Waar Starship meer in de orde van 50.000, 100.000 fit. Is eigenlijk nog een beetje groter dan de New Glenn. Maar oké, het is dezelfde orde van groter. En er moet een testlancering gaan plaatsvinden vanaf Cape Canaveral. En ja, dit is intussen het hele verhaal. Want eerst zou hij op vrijdag gaan. En toen zou hij op zondag gaan. Dus allemaal afgeblazen. Want het weer op de Atlantische Oceaan was te slecht. Waarom was dat te slecht? Dan moet inderdaad voor hergebruik een proeflanding plaatsvinden. Van de booster op een varend platform dat daar dobbert. De poging om dat te doen is niet essentieel voor deze lancering. Maar ze willen het wel heel graag. De kans dat het lukt wordt lage geschat. Ook door degenen die het gaan doen. Maar Blue Origin wil dat gewoon heel graag. Omdat je het daarvan leert. Daar hadden we het net ook al over. De CEO van Blue Origin, dat is niet Jeff Bezos zelf trouwens. Dat is Dave Limp. Die heeft gezegd, ons doel is om orbit te bereiken. Dus een baan om de aarde beschreven te worden. En alles wat we verder nog bereiken, dat is een bonus. En dat zou dus die landing zijn. Tegelijkertijd wilden ze een half jaar geleden ook lanceren. En toen wilden ze een mission naar Mars brengen. Ik vind dat dan wel een hele lage opmerking. Dan nu van, misschien komen we in een baan om de aarde. Doelen dat we het bescheid in hebben gesteld. Ja, goed, dat kan ook een deugd zijn. Aan de andere kant is het een heel hoog doel. Letterlijk en natuurlijk. Want het is de eerste raket die daadwerkelijk in een baan om de aarde moet gaan komen. Tot nu toe heeft Blue Origin natuurlijk... De eerste raket van Blue Origin? Ja, precies. Die hebben veel ervaring opgedaan met New Shepard. Super-orbitalen. Inderdaad, de toeristen-capsule. Ik neem aan dat ze hun landingen die ze met die eerste trap hebben uitgevoerd... een beetje hebben ge-upscaled naar wat New England moet gaan doen. Want ja, een vergelijkbaar testprogramma als wat SpaceX destijds had... met de Grasshopper, inderdaad een Falcon 9 versie... die al gewoon pootjes had en die lieten ze omhoog schieten... en volgens mij weer kijken of ze hem konden doen landen. Dat heeft een aantal jaren gelopen... voordat ze het met de echte Falcon 9 gingen proberen. Dus wat dat betreft is het van Blue Origin echt wel ambitieus... om bij hun eerste orbitale lancering gelijk zo'n grote jongen te gebruiken... en zelfs te gaan proberen om die eerste trap te laten landen. De spanning loopt dus op, er waren dus al twee pogingen afgelast. Op maandag zou de derde poging plaatsvinden. Die is afgeblazen wegens ijsopleidingen. Er was trouwens ook een probleem met het mechanisme... om het landingsgestel uit te vouwen. Dus er was meer aan de hand. Het weer op het Atlantische Oceaan was nog altijd niet oké. Er heeft een lancering op dinsdag kort in de planning gestaan... die is doorgestoven naar donderdag. En voordat we deze opname begonnen, is het intussen niet vrijdag geworden. Maar daar zijn we nog over in onzekerheid. Woensdag was trouwens niet mogelijk omdat SpaceX dan al zou lanceren. Die is klaar met een Falcon 9. Trouwens jammer voor de Amerikanen, die zaten ik ook al te kijken. Ik zat naandag ook te kijken, het was een uur of zeven zochtjes. Maar dat was daar één uur s'nachts. Een uur, het werd al twee uur, twee uur, het werd al drie uur. Dus het laatste wat ik heb gehoord correct me if I'm wrong... dat is dat wij nemen dit op woensdag 15 januari, donderdag 16 januari... tussen 1 en 4 am Eastern Time. Zou die lancering alsnog plaatsen? Althans is het dan de volgende poging. Dat zou tussen 7 en 10 in de ochtend bij ons zijn. Maar het kan heel makkelijk weer later worden. Als dat weer nog steeds niet goed is of als het weer technisch is... het is een first. Dat er links en rechts dingen niet helemaal functioneren zoals bedoeld... is eigenlijk gewoon te verwachten. Precies, inderdaad. En die paar dagen kunnen nog wel bij. Want in de eerste lanceerschema stond 2020 heel optimistisch... als eerste vluchtjaar genoemd. Dat zou wel mooi zijn als het lukt. Want dan is er een keer een concurrent van SpaceX bij. Dat klopt. Nog even formuleren wat het doel dan eigenlijk is. Want dat heb ik ook even nagekeken. Orbit bereiken dus. Niet alleen qua hoogte, maar ook gewoon iets meer dan één keer rondvliegen. Het apogeum is 19,3 kilometer hoog. De vluchtduur wordt 9 minuten. En ze gaan dan iets meer dan één compleet baan vliegen. Het zou de eerste orbit, zoals jij al zei, van Blue Origin zijn. Tot nu toe bleef het allemaal suborbitalen waar de toeristische vluchten. Dat is mijn informatie over New Glenn. Er zit nog wel een payload op. Blue heeft een concept bedacht. Blue Ring genaamd. En ja, zij noemen het eigenlijk wel een soort basisstation. Waar we allerlei experimenten en satellieten in verschillende banen kunnen brengen. Uiteindelijk. Nou, daar hebben ze een soort prototype van gemaakt. Dat blijft wel vastzitten aan de tweede trap van van de rocket. Maar ja, daar hopen ze toch een hele hoop informatie uit te halen. Dus wat dat betreft, na orbit en surgeon blijft het nog steeds spannend. Je mag meteen door met je tweede onderwerp. Ja, helemaal goed. Ja, dit is een beetje triestig. Het einde van een droom. Het gaat om het Britse bedrijf Reaction Engines Limited. En die heeft eind vorig jaar de deuren definitief gesloten. Zij werkten in beginsel aan een hele bijzondere motor. Het ding heette de Synergetic Air Breathing Rocket Engine, oftewel Sabre. Daar hebben ze 35 jaar aan gewerkt. Die motor zou gebruikt gaan worden om een herbruikbaar ruimtevliegtuig aan te drijven. De Skylon. Dat was een ding wat er heel erg futuristisch uitzag. Een soort hele slanke pijl met kleine vogeltjes. Aan het eind daarvan twee van die Sabre motoren. En dat ding zou dan eigenlijk geschikt moeten zijn om zo'n 17 ton aan materiaal in een lage baan om de aarde te brengen. Dat is best veel. Zeker. Het was een heel vooruitstrevend concept natuurlijk die motor. Die motor is al heel erg lang en door diversen aan gedacht. Kan je nou niet iets bouwen wat je onder een vliegtuig hangt, wat opstijgt en vervolgens eerst de zuurstof uit de atmosfeer opslurpt. En als je eenmaal buiten de atmosfeer komt, overschakelt naar het gebruik van zuurstof in de tanks die aan boord zitten. Dan heb je het natuurlijk wel eigenlijk over twee verschillende types motoren in een. Dat is ontzettend lastig. Ja, want of we inderdaad veel meer hardware meenemen. Of je moet een hele slimme motor bedenken. Precies. Allerlei vormen van verbranding kan doen. In die 35 jaar is het dus niet gelukt om daar een werkend prototype van te maken. De grote prijs die je krijgt als dat lukt is natuurlijk dat je veel minder zuurstof mee hoeft te nemen in je tanks aan boord. Omdat je het energieel van de route het uit de lucht haalt. En daarnaast, hier en daar gaat toch nog steeds wel eens een raketlansering mis. Bijvoorbeeld doordat er een motor uitvalt. Dat zou bij zo'n concept niet direct einde missie en ook einde van je vaartuig betekenen. Dan kan je gewoon terugvliegen, landen, kijken wat er mis is en opnieuw starten. In mijn hoofd schieten we meteen al die futuristische tekeningen van soort zwarte superjagers met raketmotoren eronder. Die ons dan in een uurtje naar de andere kant van de wereld konden brengen. In principe zou Skylon daar ook geschikt voor zijn geweest. Zoals gezegd, geen prototype gebouwd ondanks de investering en medewerking van best grote namen. British Aerospace Systems, Boeing en Rolls Royce. Die hebben erin geïnvesteerd. Heb je een idee hoeveel geld daarin gestoken is? Dat niet. Het gaat wel om tientallen miljoenen die aan contracten en ook overheidssubsidie in het begin door de Britse regering is gedaan. Er is zelfs in 2009 nog een ESA-contract geweest, omdat die het ook wel interessant vonden. En het grappige is dat Skylon eigenlijk ontstaan is uit een nog wat ouder concept. Hotel. Dat was een project van British Aerospace. En in 1982 is dat gestart. Dat was uiteindelijk gestimuleerd door de Britse overheid. Na zes jaar zeiden die, nee helaas het gaat allemaal niet snel genoeg. En het zijn wel heel erg ambitieuze plannen. Dus die trokken het geld terug. En toen hebben ze in 1989 inderdaad de Reaction Engines Limited opgezet. Ellen Bond is de grote ingenieur daar achter. Die was bij Hotel betrokken. En die is tot 2017 bij Reaction Engines werkzaam geweest. De techniek bleek dus te ingewikkeld om te realiseren. Daarnaast kan je nu wel zeggen van, ja eigenlijk is die droom van vliegtuigen die horizontaal opstijgen en doorvliegen naar de ruimte... is gewoon nutteloos geraakt. Omdat we tegenwoordig raketten hebben die gewoon terugvliegen naar de basis. Helemaal geen vleugels nodig hebben. Geen exotische motoren. Het voordeel dat ze zouden bieden hebben we nu eigenlijk al. Ja precies, op een totaal andere manier dan dat we hadden bedacht. Het waren natuurlijk schitterende machines om te zien als je al die concepten zag. Dat zag er allemaal ontzettend sexy en interessant uit. Maar wat dat betreft lijkt het boek gesloten. Over boeken gesproken. Over Hotel verschijnt begin volgende maand een boek. Geschreven door iemand die een unieke toegang tot de archieven bij British Aerospace heeft gehad. Dus zoek het op alle grote sites. Hotel, H-O-T-O-L. Ik heb hem al besteld en ik kan niet wachten. Echt waar? Ja zeker. Dan kun je in ieder geval, als je voldoende tijd hebt gehad, het hier recenseren. Ja precies inderdaad. Dan weet ik er dan wel meer over hoe er ook. Dankjewel Jeffrey. Oké, dan heb ik ook niet zo'n heel prettig bericht. Want de Gaia missie is een einde genaderd. Vandaag gaat de stekker eruit. Nou niet helemaal. Maar de laatste waarnemen zijn klaar. En de oorzaak daarvan is dat de bandstof op is. Of moet ik dat trouwens tegenwoordig stuurstof zeggen? Dat zou ik wel vertellen, want welke van de twee het is. Maar, die discussie. Wat was dit voor missie dan? Nou de Gaia missie is een enorm belangrijke missie in de sterrenkunde. Heelt geweest de afgelopen tien jaar. Het is een ruimtesonde die een stukje verderop, achter de maand maar op anderhalf miljoen kilometer... in Lagrange, punt 2 hangt. En die al tien jaar lang de posities van sterren heeft opgemeten. En in totaal heeft die drie miljoen metingen gedaan de afgelopen tien jaar. Dus posities van individuele objecten. En dat gaat dan over twee miljard objecten in totaal. En dat is een enorme bak ontdekking dat tot gevolg gaat. Ik las vandaag een persbericht over dat het nu stopt. En iemand die noemde dat de ontdekingsmachine van het decennium in de sterrenkunde. Een gewaagde uitspraak, want er zijn nog een aantal heel... Er is wel wel congruentie. Best leuke telescoopjes tegenwoordig. In ieder geval, het is dus afgelopen mee, want de brandstof is op. En dat wil niet zeggen... Was dat ook voorzien? Hoe lang had hij moeten functioneren en hoe lang heeft hij dat gedaan? Hij had het vijf jaar moeten doen en hij had tien jaar gaan volhouden. Dat was een ontzettend mooi succes. Dat hadden ze op gehoopt natuurlijk. Maar ik schat het nog even voor beeld. Je hebt altijd een veilige marge. Er komt er nog wel op bekend de komende tijd. Ten eerste werken ze met een datarelease. Dat er opeens weer een hele nieuwe set aan data wordt gepubliceerd. Datarelease nummer vier moet nog komen. Die komt midden volgend jaar. Dan wordt de kwaliteit van alle waarnemingen weer een heel stuk beter. Daar komen ook weer allemaal nieuwe ontdekkingen uit. Bijvoorbeeld verwacht men dat je dan meer dan duizend exoplaneten... kan gaan verwachten, ontdekkingen. Of in ieder geval van kandidaten. Dat daar ergens bij een ster een planeet heen beweegt. Dat kan je dan afleiden aan de schommelingen van de bewegingen die sterren maken. Ook al zijn er sterren die heel ver weg staan. Die Gaia is zo krankzin en nauwkeurig dat hij die schommelingen van die sterren kan meten. Ze noemen het zelfs een paradigm shift in exoplaneten ontdekkingen. Terwijl we toch al wel wat gewend zijn op het gebied van exoplaneten. Ja, waarom? Er zijn er al iets van 6000 ontdekt. Maar er gaan er dus nog wel een hele hoop bij komen. Dat is midden volgend jaar. Dan kun je 500 terabyte aan data verwachten. Dus niet even wat je snel op je koelte zet. Neem je niet mee aan een stikje. Neem niet voorzichtig, mijn harde schijf trekt dat niet. Maar dan gaan ze uiteindelijk nog verder met dat hele project. En uiteindelijk over 5 jaar, einde van het decennium... dan komt de uiteindelijke, hoe moet je dat noemen, de legacy datarelease. Dit was het, een einde oefening. Wat ik nog wel een leuke tijd vind is dat de allerlaatste waaring die ze gedaan hebben... dat is van een ster die heet 61Signy. En toen schrok ik meteen een mijter binnen. Oh, dat is ook de allereerste parallaxmeting ooit. Want meneer Bessel heeft in 18 nog wat voor het eerst... de parallaxmeting kunnen doen van de ster. Dat is de schommelende beweging van de ster als volgende baan van de aarde. De aarde draait om de zon heen. Dus die maakt in een half jaar een afstand van 2 keer 150 is 300 miljoen kilometer. Alsof je je hoofd heen en weer beweegt om diepte te zien in de verte. Precies, en dat doet Kaya dus ook. Dus hij ziet dan een ster die dichtbij staat relatief. Die ziet hij dan een beetje heen en weer schommelen ten opzichte van de anderen. Dus dat is een leuk detail. Nog een tweede leuke detail is dat de komende weken de zon er toch nog wat mee gedaan wordt. Er wordt nog iets technische calibratie uitgevoerd. Zodat de waarneming hier nog wat beter kunnen worden. Maar daarbij wordt dan de ruimtesonde dus daar nog omgedraaid dat hij ook helderder wordt. En dan wordt hij ook zichtbaar voor amateursterrenkundige. Dus ook al staat hij op anderhalf miljoen meter. Dan kunnen amateursterrenkundige hem gaan fotograferen. Hij wordt magatuur de 15. Degene die weet hoe dat erin houdt dat je niet met blote ogen kunt zien. Ik kan in ieder geval niet met blote ogen zien want het gaat om magatuur de 6. Maar het gaat steeds een factor 2,5 zwakker zwakker. Ik kan zelf zeggen dat ik ooit wel eens iets door mijn telescoop heb gezien van magatuur de 14,5. Dus 15 is nog net iets zwakker. Dat heb ik nog nooit echt visueel gezien. Maar er zijn mensen met een heel groot telescoop die dat wel kunnen. Misschien dat ze dat ook wel gaan doen. En als laatste wou ik nog even zeggen, er komt misschien een opvolger. Ja, dat was mijn vraag inderdaad. Het was zo succesvol. En het komt er ook om neer hoe langer je je metingen volhoudt des te beter. En toch zal er natuurlijk een hele nieuwe zonde dan gebouwd moeten gaan worden. En die heeft als werkname gekregen Gaia NIR of Near Infrared. Dus dat wordt dan een versie die meer op Near Infrared kan waarnemen. En dat heeft dan als positieve bijwegging dat je dan ook beter sterren kunt zien die achter een stofwolk zitten. Want infraroodstraling gaat dwars door stof heen. Dus die kun je dan ook beter zien. En er moet wel even geduld hebben. Want die gaat dan in 2045 Hoopman gelanceerd worden. En dat is dan express juist ver in de toekomst. Want dan kun je beter die waarnemingen dan gaan vergelijken met de waarnemingen die eraf lopen. Dus eventuele bewegingen die dan plaatsgevonden hebben neem je dan meteen mee? Ja, dat is wel een extreem lange termijn planning. 2045, hoe lang is dat? Het voordelige is dat ik dan wel met mission ben. Maar of ik er dan nog ben, nou ja goed. Zoiets wilde ik ook al gaan zeggen, maar dat hoef ik dan niet meer te doen. Als mensen het nog leuk vinden, alle data is publiek toelangelijk. Het is het grootste, hoe noemen we dat, free project, wat je kan bedenken. Hebben we een link daarnaar in de show notes? Kan ik geven, ja. Doe maar. Oké, goed. Nou, dan wil ik jullie gaan lastigvallen met de grote Emmer records van SpaceX. We hadden het net over de rivaliteit tussen SpaceX en Blue Origin. Nou, het is een ongelijk strijd voor ons nog, dat weten jullie ook wel. Maar Ars Technica schrijft ze vestigen intussen zo vaak records dat we het hebben opgegeven om steeds te vermelden. Maar evengoed is er een hele lijst gepubliceerd die leuk is om even langs te lopen. Om te beginnen, wat nu nieuws is, de booster die de naam draagt B1067, die is nu 25 keer gelanceerd. En geland. En ook geland. Ja. Die heeft intussen, hou je vast, 457 satellieten gelanceerd. En acht astronauten in die 25 vluchten. Ja, dat vind ik echt geweldig. Een hele hoop Emmers vol met Starlink-satellieten. Dan schiet het lekker op. En dan kun je inderdaad een veelvoud bereiken van het aantal lanceringen in het aantal satellieten. In november heeft SpaceX dezelfde Falcon booster gelanceerd, twee keer gelanceerd, in minder dan 14 dagen. Dat hebben ze ook gepresteerd. De kortste tijd tussen twee lanceringen van dezelfde booster ooit, tot nu toe. Tegenwoordig hergebruiken ze ook de payload fairings, dat is het omhulsel waar een satelliet is gelanceerd. Een heuskeergold. Ja. En er is intussen één zo'n fairing... Die wordt uit het water gevist. Dat is er volgens mij wel. Ja, nou, dan hebben ze eerst nog van allerlei toetes een bellen aan gehangen, een parachutes, en dan proberen op te vangen met een netje in een boot die daarachter aanvoer. En op een gegeven moment kwamen ze erachter toen dat een paar keer niet lukte van, ja, we vissen hem nu uit water en hij is eigenlijk prima herbruikbaar. Dus we halen ze gewoon van zee op. Ja, ja. Intussen is er één van die fairings al voor de 22ste keer gebruikt. En ook dat is een record. Oké. De kortste tijd bij SpaceX, de korte tijd tussen twee lanceringen van hetzelfde platform, was afgelopen jaar in 2024 minder dan drie dagen. Ik zie jullie verbaasd kijken, dat vind ik wel heel erg leuk hoor. Ja, dit wist ik inderdaad ook niet. Ik moet zeggen, ik had ook vanmorgen, over die missie van vanmorgen met die maanlanders, had ik er een recordje opgeschreven, dat was de 398ste boosterlanding. Echt onvergaan, dat is wel wat duizend hoor. Dat soort feiten, dat is echt niet normaal. De kortste tijd tussen twee Falcon-lanceringen van verschillende platforms, één uur en vijf minuten. Dus dat is makkelijker, maar dat geeft wel aan wat voor bedrijf SpaceX is geworden. Het is langzamer, want gewoon een bedrijf dat routineus lanceringen uitbraakt met verschillende teams die gewoon bezig zijn. Dat betekent dus ook dat je gewoon twee missies kan begeleiden hier in die paar uur. Ja, ze hebben dan die tweelanseerbasis. Het kortste tijd vinsten waarin drie Falcon-Negen-lanceringen hebben. Ja, zo kun je natuurlijk een hele tijd door, dat gaan we niet doen. Maar dat was 20 uur en 3 minuten. Tussen 4 maart 2024, nee sorry, op 4 maart 2024 is dat gebeurd en in november 17 en november 18 2024. De kortste tijd tussen twee lanceringen van hetzelfde platform, hadden we dat net niet ook, daarom krijg ik een beetje in de war. Dus die sla ik over. De kortste tijd dat een droneship materiaal uit zee heeft opgehaald tussen twee lanceringen, wil iemand raden? Want dit ding moet even kijken hoor, 640 zeemeilen varen, om dat te kunnen doen, om materiaal van twee lanceringen op te vissen. Dus hoeveel dagen? Drie dagen? Nou, je zit er dichtbij, 3 dagen 12 uur en 13 minuten. Nou, zo gaat dat maar door. Het is een indrukwekkend lijstje. En hoeveel Falcon-Negens hebben ze vorig jaar gelanceerd? Over de 100 of zo? Dat heb ik niet bijgebracht. Ja, in orde van geld van 120, 140 iets. Geloof ik. Ook mooi. De kortste tijd tussen het vertrek uit een hangar van een Falcon-Nine en de lancering. Drie uur? Je zit in de goede orde van grootte, 6,5 uur. Wel, dat we het dan memoreert als technica, er zijn wel Delta-4-raketten geweest, die stonden gewoon meer dan een jaar te wachten op het platform voor een gegeven moment. Dat is geen uitzondering. Een Artemis-raket, die stonden ook heel de tijd te wachten. En verder leuk, want de tweede trappen worden nog steeds weggegooid. Dus die moeten in razend tempo geproduceerd worden. En jij deed dan een gooi, Jeffrey, naar het aantal lanceringen van Falcon-Nine van het afgelopen jaar. Nou, ze hebben dus inderdaad elk jaar een productiecapaciteit van meer dan 100 tweede trappen die ze elk jaar kunnen construeren en uitbraken. Wordt het tijd om die ook herbruikbaar te maken? Waarom is dat eigenlijk niet het geval? Weet je het niet? Dat betekent dat je je hele raket opnieuw moet ontwerpen. Want als je een tweede trap herbruikbaar wil maken, dan zou je dus iets van de hitschild moeten gaan doen. Daardoor wordt die zwaarder, de P-load terug. Iets extra brandstof meenemen misschien? Ja, precies. Maar dan moet je je Falcon-Nine eerste trap gaan verlengen of iets dergelijks. Dat heeft weer invloed op de aerodynamica en op het gedrag tijdens teruggeer. Elon Musk zou zeggen, maar dat doe ik al, starship. Ja, in principe wel. Ik denk dat ze wel klaar zijn met de ontwikkeling van Falcon-Nine. Want je moet je ook kijken, van ja, herbruikbaar maken. Waarschijnlijk is het zo goedkoop om ze als broodjes te produceren en weg te gooien. Want als daar een groot kostevoordeel aan had gezeten, dan hadden ze het wel geprobeerd. Dat denk ik wel. Zo op de penning is zelfs SpaceX dan nog wel. Maar goed, kijk, ruimte waar het voorheen was, iets van evenementen. Na zijn lanceerde, nou was het een beetje meezeld, eens in de twee maanden een space shuttle. Dat was de ruimtevaart in de jaren 80. Ja, waar wel de belofte was van, maar in de toekomst gaat het veel beter worden. We gaan wekelijks de space shuttle. Dat was de belofte van een space shuttle. Maar nu is die praktijk er wel. En ruimtevaart is een routinedienst geworden. Een dienstbedrijf. Ja, dat was... Ja, dat is heel mooi. Tien jaar geleden had je dan toeristen die naar Florida gingen. En dan al goh, nou, we proberen het zo te bekijken. Oh, een lancering te bekijken. Nu ga je in het gras zitten en er komt vanzelf gegeurd eentje. Als je langer dan twee dagen in Tidersville bent, dan neem iedereen te pakken. Maar dan krijg je dus ook weer de vraag, is dat wel zo'n goed idee? Dat we zoveel lanceren. Ja, waarom zou dat een slecht idee zijn om milieu reden? Want al die tweede trappen die allemaal verbranden, die verbranden allemaal. Dat zorgt voor heel veel aluminiumoxide in de atmosfeer. Dat schijnt heel naardig te zijn. De vraag is, is het veel? Want de atmosfeer is groot. Het blijft nog heel lang. Je kunt wel zeggen, 100 is heel veel. Vroeger was de oceaan ook heel groot. O, dat ik daar een beetje afval in dump. Ja, we moeten er wel voorzichtig mee zijn. Vroeger was het zo. Als de ontwikkelingen zo doorgaan, dan wordt het wel een... Laten we er vast over gaan nadenken. En dan dingen over de toekomst. Komt er nog nieuwe records aan, denk je? Heb ik niet staan? Nee, nou ja, record... Van de records die ik net heb genoemd, die worden verbeterd. Ja, inderdaad, bijna allemaal, denk ik. Het enige, dat schip kan natuurlijk niet sneller op en neer varen dan... Er zitten toch twee in? Ja, dat doen ze al. En drie en vier? Ja, precies. En de tijd tussen de twee Velcom-lanseringen gaat vanzelf naar nul? Ja, hier gaat het korter en ze zullen weer meer lanseringen hebben dit jaar. Wordt gevolgd. Ja, Jan Aerts onderwerp, Luc. Ja, dan gaan we geestelijk door met SpaceX. Want de zevende vlucht van Starship zit aan te komen. Deze is nog voor morgen gepland. Hij is inmiddels verschoven naar donderdag. Als je hem wil zien... Wacht even, donderdag is morgen. Heeft hij over een winst? Even kijken, nee. Hij zou vanavond inderdaad gelanceerd worden. Oké, 15 januari en het wordt nu 16 januari? Ja, het wordt 16 januari. Vanaf 11 uur, nederlandse tijd, kan je op het X-kanaal van SpaceX die lansering volgen. Zevende vlucht, toch een hele hoop nieuwe dingen. Starship, het bovenste deel. Die herbruikbare tweede trappen, om het heel oneerbiedig te zeggen. Dat is een nieuwe versie. Wacht even, herbruikbare tweede trappen? We hadden het er net over. Oh sorry, de Starship zelf is dat. Ja, inderdaad. Die is verlengd, bijna 2 meter langer. Dat betekent ook dat er grotere brandstoftanks in zitten. De kleine vleugeltjes die aan de voorkant zitten, die zijn ook op nieuwe ontworpen. Ze zijn kleiner, dunner, wat meer naar de neus toe geplaatst. En ook wat meer naar omhoog. Dat klinkt als een serieus redesign. Ja, men heeft het erover dat ze meer uit de wind zitten tijdens de reentry. Letterlijk en figuurlijk. Dus minder heet zullen worden. En vooral wat bij eerdere vluchten heel erg bleek dat de hitte inderdaad in het scharnier kroop. En daar de boel echt deed smelten. De verwachting is dat dit ontwerp dat een beetje comfortabel gaat maken. Ik ga hier even naar kijken met mijn bril van natuurkundige. En dan denk ik, je moet naar beneden. Dat levert een hele hoop zwaartekrachtsenergie op. Die uiteindelijk opgemaakt moet worden. Dus die moet in hitte worden omgezet. Dus de hoeveelheid hitte die je gaat ontwikkelen die moet altijd hetzelfde blijven. Als je hem anders verdeelt, dan kom je wel goed weg. En dat is de grote truc. Ook wat betreft het hitteschild wordt er het een en ander geëxperimenteerd. Als je nu goed inzoomt op foto's, dan schrik je je eerst helemaal gek. Want er zitten allemaal gaten in het hitteschild. Dat is een hele grote ontbreker op allerlei plekken tegels. Maar dat is express gedaan om te kijken hoe dit materiaal reageert. Als we dat er op smeren, hoe reageert dat materiaal? Er is zelfs één tegel die met actieve koeling wordt aangestuurd. Oftewel er wordt gewoon water in geperst. Wat ook hitte kan abtreiven. Dan moet je weer allemaal water meenemen. Hoe weinig dat zou kunnen zijn. We gaan het bekijken. Er waren dus een aantal jaar geleden die ideeën om inderdaad niet eens een hitteschild op het geheel aan te brengen. Maar gewoon water naar buiten te spuiten tijdens de reentry. In het begin had Musk het inderdaad ook over ruimteschip van staal. Ja, dat roestvrij staal zou genoeg moeten zijn om een ruimteschip te kunnen bouwen. Je wil geen roesten in de ruimte? Ja, ik krijg dat probleem weer. Dat is ook wat New Glenn nog over nadenken op die tweede trap er iets mee te doen. Iets met het water spuiten. Er zijn verhalen dat er inderdaad wel aan die tweede trap geknutseld gaat worden. Misschien is dat ook een idee. Grotere brandstof tank betekent in één keer 25% meer brandstof mee kunnen nemen. De Evianix, de elektronica, is kennelijk totaal opnieuw ontworpen. Er zullen, en dat is voor de kijkers heel erg leuk, er zijn nu meer dan 30 camera's op de buitenkant van Starship aangebracht. Voor de ingenieurs natuurlijk van levensbelang om te kunnen zien wat er allemaal gebeurt, maar voor het kijkende publiek ook. Er gaat voor het eerst iets overboord gezet worden. 10 Starlink simulators. Die hebben dus wat betreft massa, afmetingen en vorm zijn exact hetzelfde als Starlink satellieten. Die worden door een zip dispenser naar buiten geschoten. Dat is een soort brievenbus die in de rug van het schip opengaat. Dan worden die dingen naar buiten geschoten. En daar gaat het verhaal ook weer over dat er op een paar van die simulators ook camera's zijn aangebracht. Dus dan kunnen we ook daar weer lekker mee kijken. Verder is het vluchtplan eigenlijk hetzelfde. Suborbitaal vliegt het wel met bijna orbitale snelheid. Dus dat is een van de Raptor engines op Starship. Die worden weer even gevuurd om te kijken of dat allemaal goed functioneert. En er is ook in de booster een Raptor engine van vlucht 5 hervlogen. Dus ook om te kijken of dat allemaal lukt. Als het een landing overleeft is het dan nog steeds geschikt om te vliegen. Verder zijn er aan de toren wat wijzigingen geweest. Een aantal sensoren is bij de vorige lancering beschadigd geraakt. Waardoor uiteindelijk het opvangen van de eerste trap toen niet door kon gaan. Die sensoren zijn nu beter beschermd. Het is dus ook de bedoeling dat deze eerste trap weer wel wordt opgevangen. En er is ook het een en ander aan radarapparatuur en de chopsticks, de vangarmtjes aangebracht om de positie van de raket nog beter onder controle te hebben. Het wordt toch een beetje ongeduldig en die gaan ze nu de Starship zelf opvangen? Ja, dat is natuurlijk ook nog wel een dingetje. Want er is nu nog maar één toren beschikbaar. Dus er is natuurlijk wel een scenario denkbaar dat je een Starship in een baan om de aarde brengt. En vervolgens als je die eerste trap hebt opgevangen, dat je die netjes neerzet, die kan wegrijden en dan zijn er armtjes weer vrij om Starship op te vangen. Dan zou bijvoorbeeld een dag later moeten landen. Het zit er allemaal wel aan te komen. Volgens mij is ons beloofd dat er zo'n 20 Starships zullen vliegen. Dus laat maar komen. Ja, wordt ook druk. Goed, Jeffy. Het wordt in ieder geval weer sensatie. Dat is altijd gegarandeerd. Jou laatst. Mijn laatste is ook heel sensationeel. Daar zou ik wel de records gebroken hebben. Dat gaat over de zonnemissie. Hoe heet die nou? De probe. Ik zit toch even te denken... Nou, Moe. Dan kijken we dit na om de fly. Is dit Parker? Ja, Parker, our probe. Goeiedag. Hij zal vast niet luisteren. Meneer Parker leeft nog. Of is hij nu net overleed? Het wordt echt gênant. In ieder geval, toen de namgeving er kwam, leeft hij nog. Hij was heel vereerd. Er wordt gewoon een ruimtemissie na mei vernoemd. Die probe is dus afgelopen kerst op kleine afstand langs de zon gevlogen. Op 6 miljoen kilometer van afgelopen kerst. Vergelijken met de afstand van de aardelron, dat is 150 miljoen, is dat heel erg weinig. Men wil dus de atmosfeer van de zon onderzoeken. Daar is nog veel onduidelijk over. Dat is de corona. Corona is Spaans voor krans. Het is een soort krans om de zon heen tijdens een zonsverduistering. Dan kun je hem zien, die corona. Dat is dus nu doorheen gevlogen op kleine afstand. Vooral ook omdat, wat dan een groot raadsel is, is dat die corona zo erg heet is. Hij is overleden in 2022. Gaat u verder. Die corona is heel erg heet in de orde van meer dan 10 miljoen graden. Terwijl de buitenkant die wij kennen, die is zo'n 6000 graden. Het is veel heeter daar. Dat heeft waarschijnlijk iets te maken met magnetische velden. Dat ging die missie dus onderzoeken. Een aantal records die daarbij gebroken waren. Ten eerste, hij zat eens dicht bij de zon, dus het was heel erg heet. 980 graden Celsius. Voor een ruimtesonde omdat we overleven, is dat al een prestatie. Daarbij is het dan ook meteen weer het allersnelste object. Hier vliegt het richting de zon, dus dan accelereer je als een aantal mallen. Uiteindelijk is die snelheid 692.000 kilometer per uur. Dat is echt een stoort. Dat is 17 rondjes om de aarde in een uur. Wauw. Elke drie seconden een ronde. Elke drie minuten een rondje om de aarde. Dat is echt niet te filmen. Nog eens even opnieuw? Elke drie minuten? 17 rondjes in een uur. Iets meer dan drie minuten. Tijdens de kerst was hij op zijn punt dichtstbij. Hij was er ook al een paar rondjes. Dat is een heel mooi moment. Hij was er ook al een paar rondjes. Tijdens de kerst was hij op zijn punt dichtstbij. Dat was zo'n opgave om daar überhaupt te zijn. Dat ze niet meteen op dat moment contact hadden. Dat was zo dicht bij de zon. Dat is niet gelukt. Of dat was ook niet verwachting. Hij heeft daar metingen gedaan. Hij is weer wat verder gevlogen. Verder weg van de zon. Het is een behoorlijk elliptische baan. Hij is er ook nog een stuk. Drie dagen later op 18 december is hij begonnen. Hij heeft als eerste weer een signaal naar de aarde gestuurd. Hij doet het nog. Ik ben er nog. Sindsdien is hij bezig om zijn data over te sturen. Er zijn nu ook nog geen resultaten. Dat moet nog verwerkt worden. Een heel spectaculair gebeuren vond ik wel. Prachtig. Nu we toch bezig zijn met mijn laatste onderwerp. Dat gaat namelijk over de Yutu 2. De Yutu 1 die geen nummer had. Dat was de eerste rover aan de achterkant van de maan. Daarheen stuurde de Chinese per de Chang'e 3. De Chang'e 4 heeft de Yutu 2 daar neergezet. Om de geschiedenis even af te spelen. De eerste Yutu heeft gefunctioneerd van 2013 tot 2016. Hij heeft 114 meter gereden. Dat is dus niet verschrikkelijk veel. Hij deed het ook na de tweede maand nacht niet meer. Althans, hij reed niet meer. Hij heeft nog wel drie jaar gefunctioneerd. Dat stond hij daar. Hij heeft nog wat data doorgegeven. Hij had een radar die de grond inkeek. Om de samenstelling van de grond te onderzoeken. En dat soort zaken. Destijds was hij de langstwerkende rover die er was geweest op de maan. Nu hebben we de Yutu 2 die is in 2018 gelanceerd. Op 3 januari 2019, bijna precies zes jaar geleden, is hij hier geland. Hij heeft in die tijd 1600 meter afgelegd. Dat is dus een hele grote verhaal. Hij heeft nu nog wel een jaar. Wat wel opmerkelijk is, na september 2022 nog maar 300 meter. Dat is dus heel hard naar beneden gegaan. Hij werkt nu nog wel. Hij is daarmee de langstwerkende rover ooit. Intussen dus al zes jaar. Terwijl hij, we hadden het net ook over, wat was eigenlijk het idee aan het begin van de missie? Dan drie maanden was de bedoeling. Dus dan is dit leuk. Maar er is een hoogleraar opgedoken aan de Universiteit van Western Ontario. Phil Stoek heet die man. Die is erin geslaagd om uit satellietdata de precieze bewegingen van dat ding te reconstrueren. En die heeft vastgesteld dat de Yutu 2 sinds maart 2024 helemaal niet meer bewogen heeft. Hij heeft het ook bijgehouden. Tot februari 2023 bewoke je nog ongeveer 7 of 8 meter per rit. Meestal zo'n 40 meter per dag. Dat is daarna naar beneden gegaan tot 3 of 4 meter per keer. Maar 8 of 10 meter per dag. In maart is dat dus gewoon opgehouden. En de Chinezen hebben daar blijkbaar niks over bekend gemaakt. Heel selectief. Ja. Maar het gek is dus, je hebt een wagentje, het beweegt niet meer. En je stelt het wel voor, oké, hij doet het nog. Maar een belangrijke functie van een wagentje is toch om te rijden. Hij doet die dus al bijna een jaar niet meer. Waardoor is ook niet bekend, ik kan me een paar dingen voorstellen. De accu gaat er natuurlijk niet op vooruit in die maandagten. Dat hebben we dus al vaker bij dit soort apparaten gezien. Maar hij kan ook, we hebben het ook over het regolith gehad in deze podcast. Dat maanstof is heel slecht voor lagers en alles wat moet bewegen. En het hoopt zich overal op. Dus dat kan een probleem zijn. Maar wat het is, dat weten we niet. Misschien weten de Chinezen het zelf ook wel helemaal niet. Dat is allemaal de open vraag. Wat verder wel leuk is om het te vergelijken met andere maanrovers. Dat vond ik echt wel onthullend. De maanauto's van het Apollo-project, die scoren in dit verband best wel goed. Die hebben natuurlijk maar heel kort gedaan in dagen. Maar in afstand, als je nagaat dat die Yutu 1600 meter heeft gereden. Het maandwagentje van Apollo, ik heb het nummer even niet genoteerd. Maar ik denk dat Apollo 16 is geweest. In 1972 heeft hij 35,9 kilometer gereden. In een paar dagen tijd. Dus die heeft echt... Die astronauten gingen daar ook mee om alsof het een Formule 1 maagde. Ja, ik zie het stof nog op het tuin. Ook een hele goeie was in 1973 het Lunogot-wagentje van de Russen. Die had ook een vrij korte tijd 38,6 kilometer gereden. Dus dat was een verbetering van het record. En de alltime recordhouder, wie durft ergooit de wagen? Nee, ik zou weten. De grootste afstand gereden door een maanrover. Sorry, niet op de maan, door een rover in het algemeen. We gaan even de blik wat verbreden. En dan weet je eigenlijk al wat ik het over heb. Spirit, opportunity. 45,2 kilometer. En ook trouwens een veel langere levensduur. Namelijk van 2004 tot 2018. Ja, dat was helemaal maar voor je veld. 14 jaar. Ja, goed. Mooi verhaal, al zeg ik het zelf. Ik heb het niet bedacht, maar wel verteld. De YouTube werkt nog steeds. Hij rijdt alleen niet meer. Dus misschien gaan we nog horen dat hij het nog jaren gedaan heeft. Maar dat moeten we afwachten. Ja, precies. Wie heeft er nog een mooi laatste feit? Ik heb nog een leuk itempje. Dat moet je even horen. Een, twee. Hoor je dat? Ja. De geluid kwam vandaag in het nieuws. En dit is het geluid van een meteorietinslag. Alleen dan niet zomaar een meteoriet. Dat is bij iemand aan de voordeur. Daar is zelfs de microfoon bij. Achteraf denk je van ja, het is niet te vragen of het een keer gaat gebeuren. Maar wanneer het gaat gebeuren? Er hangt zoveel van die video-deurbellet tegen. Een bewakingscamera. In Canada is het dus gebeurd dat zo'n camera heeft geregistreerd... dat er een kleine meteorietinslag was. Gewoon op de... Fantastisch. Een paar meter voor de voordeur. Dan ben je toch blij dat het niet net de post boven staat. Nee, of de poes. Of de bezorger van Amazon. De eigenaar vertelde me dat vijf minuten geleden liep ik daar. Toen ging ik de hond uitlaten. Nu zag ik dat er opeens iets op de grond was uit elkaar gespat. Ik wist niet wat het was. Ik had er niet zo heel veel interesse in. Alleen de buurman vertelde dat hij wat had gehoord. Dus die heeft ook een meteorietinslag gehoord. Niet in de atmosfeer of zo. Maar op de garagepad van de buur. Op de straatstenen. En toen gingen ze even kijken naar die opname. En dan zagen ze dat een rook... Je ziet gewoon een stofwolkje opeens schijnen. Ik heb de opname al. Hartstikke leuk. Nu zag ik dat het vorig jaar al gebeurd was. En vandaag kwam het dan opeens in het nieuws. Ze hebben ook eerst nog onderzocht... was dat inderdaad een meteoriet? En dat klopte. Dan heeft hij waarschijnlijk eerst het Pentagon ernaar gekeken. Dat is alles geheim natuurlijk. Is er een link in de show notes? Ja, uitmaken. Geweldig. Prachtig. Was het voor het eerst dat dat inderdaad gefilmd is... dat er ook gewoon audio is van de inslag zelf? Niet in de atmosfeer, want dat is al heel vaak gebeurd. Bijvoorbeeld in Rusland een aantal jaar geleden... dat er een heel groot meteor langskwam. En dat er in de verre omtrek alle ramen eruit vloogen. Met 1500 gewonden. Kleine bummer is wel dat de... eigenlijke plek van de inslag is net achter een lullig baksteen en muur. Je kan het net niet zien. Het is een kwestie van tijd. Er hangen zoveel camera's. Vanavond of morgen gaan we dat gewoon goed zien. Hopelijk ook met een grotere crater. Ik dank jullie allebei wel. Luc van den Abeelen, Jeffrey Bout. Mijn naam is Herbert Blankesteijn. Dit was Space Cowboys 164. Graag tot over twee weken. Dag.