De toekomst van SpaceX, NASA en SLS - plus een hubbletelescoopje voor onder de kerstboom

Dit is een BNR podcast. Welkom allemaal bij een nieuwe Space Cowboys aflevering 161 alweer. Dit keer met Herbert Blankensee. En Luc van den Abeelen. En mijn naam is Thijs Roes. En zoals altijd beginnen wij eventjes met een rondje. Wat jullie leukste of meest interessante of meest in het oog springende onderwerpje is. Dank u wel, Luc. Niet leuk, wel erg in het oog springend. Het voordebestaan van NASA's manrakent SLS lijkt op het spel te staan. Kijk, interessant. Dank u wel. En Herbert? Ik kan niet wachten jullie te vertellen over mijn nieuwe smart telescope. Hij staat hier. Hij ziet er niet uit als een telescope. Maar straks wel. Straks meer in elk geval. En ik wil ook nog even een SpaceX update doen. Want er is misschien iets meer bekend over de volgende vlucht. Dus dat is mooi. En over de toekomst van SpaceX. Maar ik wil even beginnen bij de actualiteit. Want er wordt op dit moment gedebateerd over de toekomst van de Nederlandse ruimtevaart in de Tweede Kamer. En dit moment is 4 december om 5 over half 5. Ja, klopt. Nog een uurtje. Maar er zijn allerlei onderwerpen die erin gepropt zijn over innovatie. Maar het volgt op, en dat is niet onbelangrijk, de presentatie van de lange termijnvisie voor de Nederlandse ruimtevaartsector. Dat heeft SpaceNet gedaan, de brancheorganisatie van de Nederlandse ruimtevaartbedrijven. Die heeft dat vorige week gepresenteerd. Dit is wel iets waar we het ook wel vaker over hebben gehad hier in de podcast. Dus het is een beetje zo stapje, stapje, stapje. Het was een beetje gebundeld ook met een presentatie van Marije van der Hoeven, oud-minister. Die heeft zich hier een beetje overontfermd. Over die voorzitter van de lange termijnruimtevaartagenda. En ook in het kader daarvan, ze hebben een soort hinkstapsprongetjes, noem je dat, een drie-traps raket onder me. Terbelijk. Een debat, een presentatie, een persbericht en alles erop en eraan. En toch wel relevant, omdat ruimtevaart toch ook wel wordt genoemd in het kader van bijvoorbeeld, ik weet niet, hebben jullie discussies een beetje gevolgd over hoe Europa aan het achterraken is op China en de Verenigde Staten? Jazeker. Technologie in het algemeen. Technologie in het algemeen. Je ziet natuurlijk gewoon hoe de Verenigde Staten met Musca ervandoor schieten. De Chinezen zijn dat aan het kopiëren of hebben hun eigen programma's. En in Europa is toch de vraag, wat is Europa in de 21ste eeuw nou eigenlijk precies? En dan komt ruimtevaart toch ook regelmatig langs, als een van die groeisektoren. Want deze planeet, daar kennen we. En de rest kijken wat er allemaal buiten nog te halen valt en welke technologie daar te ontwikkelen valt. Daar gaat het constant over. Ook in dat kader moet je denk ik dit zien. Want ook in Nederland kunnen we de vraag stellen, wat willen we nou eigenlijk met die ruimtevaart? Nu is het natuurlijk wel de vraag, ik heb nog even gecheckt, gaat er nou al meer geld heen? Dat is wel de bedoeling. Is dat zo? Ja. Ook onder deze regering? Ja. Ja, het idee zou zijn dat er 100 miljoen bij komt over de komende zes jaar. Maar wat hier vandoor gaat is wel even de vraag. Dit is de ambitie. Die is ook eerder uitgesproken door andere kabinetten. Dus dat is niet 100 miljoen per jaar, maar verspreid over zes jaar. Dus niks. Dat is eigenlijk niks. En als je kijkt, om het even in context te plaatsen, een collega Hans de Jong van het FD, die heeft het even uitgezocht. En heeft even uitgezocht hoeveel wij nou precies bijdragen per persoon aan ruimtevaart. Dat is in Nederland 9,20 euro per persoon. Per persoon per jaar. Per persoon per jaar. Maar in bijvoorbeeld Duitsland is dat 22 euro per jaar. En in Noorwegen is dat 32 euro. En in Amerika is dat een kopje koffie per jaar. Maar goed, dat is dezelfde orde van grootte. Ja, dezelfde orde van grootte. Nossend dollars. Ja, omdat een cent van de hele begroting, dat had Neil deGrasse Tyson het altijd over. Die wilde dan twee cent ofzo. In de Apollo-elf-tijd was het, ik geloof, 5 procent van de hele begroting. En dat is daarna natuurlijk gestadig afgebrokkeld. En het is nu, geloof ik, onder een procent ofzo. Ja, dat zal wel. Als je dat dus verdubbeld, dan zou het dus wel meer worden. Maar eigenlijk, je moet het dus in het licht zien van een innovatieagenda. Nu is er wel concreet gekeken naar waar zijn wij nou goed in in Nederland. En dan springen er drie dingen uit waar we het ook al regelmatig over hebben gehad. Omdat TNO daar ook bijvoorbeeld best over lobbiedt enzo. Weet jullie ze zo uit je hoofd? Dat is wel leuk, even deze quiz. Zonne beneden. He, goed zo, dat is de eerste. Ja, iets van Herbust to Fans. Smallsats, CubeSats. Nee, nog niet direct, maar wat zit er in die CubeSats? Nou ja, Remote Sensing Apparatuur. Kijk, there we go, dat is de nummer twee. Dus Remote Sensing en eigenlijk ook sensoren voor allerlei soorten. Satellieten of nou Deep Space is of gewoon aardobservatie. Daar kunnen wij van alles mee. En dan de laatste. Die mag je zelf geven. Ik denk, ehm... Waar is dat TNO ook alweer op? Leaderachtige dingen, Face the Rays. Laserachtige dingen. Dus die lasercommunicatie waar die testen ook mee zijn geweest in de afgelopen jaren. Schijnt goed te werken. Ik denk dat TNO daar veel hel in ziet om daar iets mee te doen. Nu hoorde ik ook, en ik heb dit verder niet helemaal goed uitgezocht, dat TNO dan ook pleit voor een eigen constellatie namens Nederland. Net als Starlink. Weet je wel, op de overdelen. Joepie, nog één. Ja, dat gevoel kreeg ik dus ook een klein beetje. Gaan wij ook 20.000 literen lanceren. Wat ik wel goed vind daaraan is dan dus visie. Dat is altijd fijn. Dus dat je het niet al te praktisch insteekt van oh, dit kunnen wij al goed. Dus daar gaan we dan heel erg op inzetten. Het is natuurlijk ook fijn om te denken, wat kunnen we misschien nog niet, maar wel bijna. En zijn wij daarvoor op een of andere manier in de wieg gelegd? Dat proefde ik er niet direct uit. Ik zou ook zo vooral zeggen, kijk in de show notes, dan kan je het gewoon allemaal terug gaan lezen, die innovatie agenda. Ben al lang blij, maar dat kan ook onze eigen bias zijn. Wanneer begonnen wij deze podcast? 2019? Ja, toen waren we behoorlijk internationaal georienteerd. In de loop der jaren zijn we iets meer naar Nederland gaan kijken. En was het ook wel steeds makkelijker om het op de agenda te zien staan. Dus dat, volgens mij SpaceNet was op dat moment nog Holland Space, hoe heette het ook alweer? Dat was nog de SpaceNet begon pas net. En je ziet het ook genoemd worden, ook omdat ruimtevaart meer smoel heeft gekregen in de afgelopen tien jaar. Dankzij Mask. Is het voor ons niet zo moeilijk meer om dit op onze radar te krijgen, om het zo te zien? Nu hoop ik alleen maar dat er dan ook daadwerkelijk wordt ingezet. Mij zegt natuurlijk altijd het moet in het kader van de ESA. Want ook elke euro die je aan ESA uitgeeft, krijg je aan invloed en opdrachten terug. Dus hoe meer wij aan ESA geven, hoe groter de kans dat wij ook opdrachten ervoor terugkrijgen. En dat wordt dus nu wel serieus genomen. Want ja, we zullen toch echt, ook als Nederland, moeten blijven innoveren en omhoog moeten blijven kijken. Ja, letterlijk en figuurlijk. Letterlijk en figuurlijk. En jij zegt dat er een debat loopt in de Kamer hierover? Dat ging over innovatie en dit week mee genomen daarover. Oh ja, waar debatteren ze eigenlijk over? Vorige week was er eigenlijk een technische update over deze lange termijn ruimtevaart agenda. En daar zaten dan dus iemand van SpaceNet, de Jeroen Rotenville, Kees Buisroger, de directeur van Ruimtevaart TNO, dus Maria van der Hoeven met die lange termijn ruimtevaart agenda. En zo was dat eigenlijk meer een soort van dit willen we technisch gaan doen. Nu moeten die zakken geld nog verdeeld worden. Daar ging het dan vandaag over. Er is nog niks nieuws uitgekomen, dus vooralsnog loopt dat gewoon verder. En zal er nog in een volgende debat dan daadwerkelijk inhoudelijk worden gekeken, waar zijn we dan goed in en wat niet? Dat ligt nog wel in de lijn van de verwachting, maar daar wachten we nog even op. Houd de vinger aan de pols. Reken maar. Dan gaan we eens even naar wat consumenten. Electronica denk ik. Ik ben aan de beurt. Dan gaan we het over SpaceX en de rest hebben. Ja, ik heb dus een smart telescoop, dat ik ook gekregen van mijn echtgenoten. En dat is iets anders dan... Die kent u nu aan. Als je een telescoop gaat zoeken, dan kan je wel eens met zo'n motor krijgen, en met zo'n go-to, dan kan je een afstandsbediening, en dan draait die telescoop perfect naar de stair toe die je nodig hebt, of voor een timelapse video. Dat doe ik eens ook. Kan die helemaal zo blijven, maar dit ziet er... Lunker. Ziet dit voor jou uit als een telescoop? Nee, ik dacht eerst dat het een klein elektronisch kacheltje was. Of een... Dan wel op drie pootjes. Ready to connect, zegt de mevrouw daar binnenin. Een boomer, een soort van straalapparaat. Een soort speaker, die als het ware naar een... Heb je al eens van die straledisjes gezien? Ja. Dat noemen ze dan de microwave of zo? Ja, precies. Maar dat is het dus allemaal niet? Nee. Ik heb hier een tablet met een app. Die legt nu verbinding. De verbinding wordt eerst gelegd via bluetooth, en daarna via wifi wordt die bezegeld, zal ik maar zeggen. Maar waarom zie ik geen lens, is eigenlijk mijn grote vraag. Dat is helemaal... Ja, dat is helemaal... Wat? Gaat hij iets doen? We gaan het ook van... Oh, wow, we beginnen te draaien. De speaker begint te draaien. Er zit dus een draaienbaar ding op, en Luc gaat nu de lens zien. Die geluid vanaf van dat ding of niet? Hij zoemt een beetje. Oké, ja. Moet je maar eens even je microfoon erbij houden. Want ik wil even uitleggen, we gaan het niet even niet specifiek over dit product hebben, maar wel over het Phenomeen Smart Telescope. Want die zijn er dus tegenwoordig. Dan neem ik de microfoon weer terug. Ik heb de arm geopend. Dit apparaat heeft een compas. Dus hij weet zijn orientatie. Hij gebruikt de GPS van deze tablet, dus hij weet zijn plek. Hij heeft een klok, dus hij weet... Of misschien haalt hij die ook wel uit de tablet, dat weet ik niet eens. In ieder geval weet hij de tijd. En hij heeft een kaart van de hemel aan boord. Dus weet hij waar hij moet... Op elk moment van de... Hij hoeft niet eens te kijken, zal ik maar zeggen, om te weten waar hij moet kijken. Dus als ik nu in deze app zeg... Ze hebben zien hoor. De lens is inmiddels zichtbaar. Dus blijkbaar draait de lens naar beneden, zodat hij beschermd blijft. Dit is het makkelijkste deel. Ik laat het jullie nu zien. Ik heb hier gewoon een lijst met objecten. En die kan ik aanklikken. Venus staat elke keer nu net boven de hoogte van de eigencontractor. Ik heb er vervallig in gisteren, was het geloof ik, naar Venus gekeken, naar Saturnus gekeken, naar Jupiter gekeken. Ik klik die dingen gewoon aan. En dit apparaat zegt... En dan is hij in beeld. Op het scherm van deze tablet heb ik het beeld. En kan ik foto's maken. Maar dat is niet eens alles. Want hij kijkt... Maar het zijn natuurlijk ook allerlei... Nou ja, even wat toverwoorden. Er zit software in, er zit kunstmatige intelligentie in. Hij gaat een x aantal foto's maken van een zekere belichtings tijd. Die ligt hier over elkaar. En hij kan ongewenste delen van elkaar aftrekken. En daarvan afkomen. Ik zat op een gegeven moment naar de Andromina-nevel te kijken. Een van mijn favorieten. Zeker ook omdat je ze zo mooi kunt herkennen. Met die donkere banden en die stelsels die er nog een beetje omheen zwieren. En op een gegeven moment had ik opeens van een satelliet of een vliegtuig of een vallende sterretik. Een mooie rechte streep dwars door het beeld. En ik ben blijven kijken. En een paar minuten later was die streep verdwenen. Gewoon doordat er foto's overheen waren gelegd. En dat het apparaat concludeerde. Die streep moeten we geloof ik niet hebben. Dus die haal ik er maar uit. Je ziet gewoon, terwijl je aan het kijken bent, de kwaliteit van je foto. Dat is een bizarre ervaring. Mag ik het even plaatsen tegenover het klassieke door een telescoop kijken? En even handmatig. We hebben daar in ons boshuisje een mooi groot grasveld waar we dan kunnen kijken. Vooral deze tijd van het jaar. Het is al te koud. Daar begint het dan. Het is leuk dat het nu heel helder is. Ik zit met die tablet binnen. Met die tablet. Ik wil een lang verhaal kort. Je haalt al het gedoe weg. Van de doorheen kijken. De grootte met coördinaten. De rechterklimming en de declinatie. En de draaien van de aarde. Die heb je nou eindelijk iets gevonden. En binnen een minuut is hij alweer weggedraaid. Ik wil niet zeggen dat dit alle charme weg had. Want ik haat eigenlijk al dat gedoe. Maar nu je zegt het zo makkelijk. Je tikt het vanaf. Wat is dan het verschil tussen googelen en dit? Ik ben vorige maand bij ons van huis gefietst. In het donker. Dwarf door het Berger Bos. Zonder verlichting. Naar een uitkijktoren. Om naar die komeet te kijken. Ik had een verrekijker bij me. Want uit gezegd het blote oog. Maar met de verrekijker lukt het zeker. Ik heb die hele komeet niet gezien. Maar ik heb zo'n smal blikveld. Dat als je niks ziet weet je niet naar welke kant je moet draaien. Om wel iets te zien. Vaak nog tegenovergesteld. Dus omhoog gaan is naar beneden. Dat was gelukkig bij mij niet zo. Dit ding zeg je gewoon. Dit is de komeet. Die verschijnt gewoon in de Sky Atlas. En die wil ik nu zien. En ik geef toe dat is dus een beetje te makkelijk. Iedereen is weer anders aangelegd. En als ik al die voorzorgen zou moeten nemen. En al die lijsten met cijfers. En al die voorbereidingen. En al dat gedoe. Dat zou je thuis blijven. In één keer door zo'n pijp te kunnen kijken en dat te zien. Ik zou het niet doen. Ook al omdat je weer andere kunstschepen moet uithalen. Om dan nog een foto te maken. Want daar heb ik me ook wel een beetje over zitten. Bij sommige telescopen kun je dan een mobieltje eraan hangen. Dan moet je dat weer allemaal gaan doen. En dan weet ik wel wat de gevolgen voor de kwaliteit zijn. Je verbindt je ogen ook altijd. Dat vind ik ook wel zo irritant. Als je dus met elektronica gaat lopen klooien. Dan zie je dus niks meer. Terwijl je 40 minuten nodig hebt om echt te afspassen. Dit is fantastisch. Je hoeft je alleen maar bezig te houden met de inhoud. Ik heb Mott Jupiter gericht. Ik zag ook onmiddellijk de maandjes daar omheen. En ik denk, ik kan natuurlijk elke avond kijken. En dan kan ik de maandjes ook zien verplaatsen. Het wordt zo leuk op deze manier. Het leeft dan opeens. Toen ik van de week ermee bezig was. Was het nieuwe maand. Ik heb er geen optie. Maar ik weet nu dat elke avond vanaf nu dat het helder is. Toevallig. Het was geen avond sindsdien. Maar dat komt wel weer. Heb je die wasende maan? En kun je steeds meer van die maan zien? Ik kan bewijsgebreken straks een timelapse video maken. Van de 20 beelden van de maan. Waarin die schijngestalten zich helemaal ontvouwen. Kan je eens laten zien? Heb je een voorbeeld? Mijn commentaar erop is. Als ik het zo hoor. Je komt uit bij de hobbyfotografie. Als ik niet meer hoef te klooien. Waar staat dat ding? En hij beweegt automatisch mee. Dan kun je lekker klooien met sluiterstijd. Hoe helder moet hij er dan op komen te staan? Kan je richten op de fotokwaliteit? Of een dagelijkse timelapse maken. Van hetzelfde object. Zodat je de maandjes van Jupiter ziet draaien. Het zijn allemaal hele toffe dingen. Kan je daarmee doen. Je moet even de tijd schinden. Terwijl we het niet hebben. Wat is de prijs? Wat is de range van alle smart telescopes? De goedkoopste. Daar is dit er een van. Die kosten rond 500, 700 euro. Zo cheap. Sorry, maar dat is echt niks. Normaal kost dat ook. Ik heb een cadeau gekregen van mijn vrouw. Het was echt wel een rip uit haar lijf. Als je zegt dat je het beste van het beste bent. Dan gaat het in de richting van de vrouw. Dan is het een beetje een beetje een fles. Je hebt het wel een beetje van de vrouw. Dan gaat het in de richting van 5000 euro of dollar. Dan ben ik nu heel benieuwd naar de foto kwaliteit. Die staan dan in je gallery ook op de tablet? We zitten nu op de rift af te vragen waar hij ook weer gebleven is. Dat is dan ook weer het ringetje. Waar sla je het op? Ja. En er is een... Even zien. Dit zal het wel zijn. Wat heb je opgenomen? De zon bijvoorbeeld. Kan ik swipen? Luuk, we gaan er even doorheen. Je ziet bepaalde schaduwen. Wel een beetje noise zie ik inderdaad. Dit is allemaal brottelwerk. Nou, dat zie ik ja. Andromeda. En de zon is brottelwerk. Als je even terug gaat, dan zie je wat rare schaduwen. Dat is gewoon omdat ik dwars door een boom zat te kijken. Ik heb een quick and dirty. Maar als je even aandacht er aan geeft, dan wordt het stukken mooier meteen. Is het K.S. Joppaille? Nee, wat is dit ook weer? Ik zie een soort w. Ik weet het niet eens meer wat dit ook weer is. Maar ik jaag op dit moment op... Nee, dat komt zo wel. Wat ik sterk vind, je kan googelen. Dan zie je de Hubble foto's van dit. Dat is altijd een soort Photoshop-job. Dus Hubble, ze pakken verschillende lagen. Ze maken het UV-licht wat paarser. Ze maken het infraroodlicht wat rooier. En zo krijg je die hele prachtige kleuren. En op deze manier zie je toch een beetje dat witte licht. Waarbij je toch een realistische, meer realistische foto krijgt. Ja, meer een natuurlijk gevoel. Ik was wantrouwig. Je weet het echt omdat het zo vreemd ziet. Ja, dat is iets. Deze Andromeda foto, die ik dus helemaal niet slecht vind als je hem vergelijkt bent. Wat je in de boekjes kunt vinden. Daarvan dacht ik even, hoe weet ik nou dat mij geen stockfoto wordt vergelijkt? Hele slimme admin, niet in het geld. Daarom was het zo leuk dat ik op een gegeven moment die ongerechtigheid erop zag. Die streng. En dat die ook na een minuutje of zo weer vanzelf verdween. Ik vind het heel sterk. En ook dat kleine Galaxy-tje naast. En zo veel of zo. Ik weet het echt niet. Wat dat betreft ben ik niet zo goed onderlegd. Het zijn rittende plaatjes. Voor het eerste probeerssel. Ik had het eerder over. Als je ziet wat daar in de hoek van de amateurastronoom wordt geproduceerd. Dat zijn betere foto's van de eerste zondag die naar die planeten toe lopen. Dat wordt dan gewoon vanaf aarde met hele gemiddelde apparatuur. Als je op deze avond door een telescoop had gekeken. Dan had je helemaal niks gezien. Door lichtvervuiling en zo. Maar dat weet dit ding dus eruit te filteren. Ook nog. Een smart telescoop. Ik ben omgevoerd. Zold. Moeten we een nieuw cadeau geven? Ik zet in de show notes een link naar een artikel in het Nederlands. Waarin een hele zwik van deze dingen wordt vergeleken. En waarin ook een lijst wordt gegeven van pros en cons van smart telescoops. Waarin ook gaat de charme er niet vanaf. Voor de een wel, voor de ander niet. Maar dat soort overwegingen worden daar heel mooi opgesond. Duk, SLS wil ik het graag over hebben. Ik ben wel heel benieuwd. Het begon een paar weken geleden met een vrij korte tweet. X. Ik sta helemaal op het punt om het gewoon Twix te gaan noemen. Dan ben je van alles af. Je noemt het een post. Erik Burger. Niet onbekend. Hij schrijft voor Ars Technica. Hij schreef een aantal boeken over de geschiedenis van SpaceX. Die kwam plompverloren met berichten. Naar wat ik hoor is de kans dat SLS, de grote maanraket van NASA... in het Artemis-programma, de kans is dat het project gekanceld gaat worden. Maar we zeggen hier toch al jaren tegen elkaar dat het nooit wat wordt met dat ding? Nee, precies. Als je het niet meer begint te zien, is het wel iets opvallends. Hij heeft verder niet veel details gegeven. Maar er is natuurlijk veel omheen gaan zoomen aan geruchten en waarschijnlijke achtergronden. Er wordt al een tijdje gezegd dat onder Trump 2 NASA best een grote veer zou moeten kunnen laten. Er gaat veel minder geld naartoe. En dan begint het interessant te worden. Want hoe gaat dat gebeuren? Uit welke overwegingen? Efficiency. Doge. Waar OUrge te veel geld uitgegeven. Daar is nu toevallig Meneer Musk bij betrokken geraakt. En toevallig heeft Meneer Musk ook een ruimtevaart bedrijfje. Wat een grote raket heeft. Dus dan zou alles om die reden heel moeilijk uitvoerbaar kunnen gaan worden. Als Musk straks zegt dat SLS inefficiënt is, dan moeten we op zoek naar een andere raket. En die heb ik wel. Hij heeft het Department of Government Efficiency. Hij is geen minister geworden, maar het schurkt er wel tegenaan. En die 2, Trump en Musk, zijn heet dik vriendjes. Dus als dat gaat gebeuren, als Musk zegt doe SLS maar op, want ik heb een andere raket voor je. Dan heb je natuurlijk heel veel poppetjes aan het dansen. Want dat is ontzettend veel belangeverstrengeling. Daar zijn ze niet vies van hoor. Dat vinden ze allemaal heel normaal. Dat niet. En het hoeft niet op die manier. Musk hoeft niet heel hard van de toren te blazen. SLS is altijd al controversieel geweest. En mensen vinden het leuk om een raket omhoog te zien gaan. Maar laten we wel zeggen, het is werkverschaffing voor Alabama en Texas. SLS wordt ook weleens de Senate Launch System genoemd. Omdat het destijds de Senaat is geweest. Bill Nelson stond destijds met zo'n grote artist impression van hoe de raket eruit zou gaan zien. Nog voor, dus meer dan 10 jaar geleden? Ja, zeker inderdaad. Deze raket moeten jullie gaan bouwen, NASA. Zij zijn helemaal op het stoel gaan zitten van mission planners. NASA heeft een raket in de maag gesplitst gekregen. Die eigenlijk maar één ding kan. Vreselijk lang heeft geduurd om te bouwen. Ongelooflijk duur is om te lanceren. Twee miljard dollar per lancering. Dus ja, het is een onhandig ding. En natuurlijk zou het goed zijn om er niet mee door te gaan. Maar dan kom je wel voor het volgende probleem. Wat moet het dan gaan vervangen? Nou, ik heb wel een idee. Deze heeft geen idee. Het punt is alleen wel dat ook SpaceX achterloopt met Starship. Als het gaat om een bemenste vlucht naar de maan. Dat krijg je niet voor elkaar om dat schema aanhoudend, eerste landing in 2026, om dat schema aan te houden met een andere raket. Dan kan je een Heavy gebruiken. Maar je moet een paar dingen gaan veranderen aan de raket. Dat is ongelooflijk ingewikkeld. Als je iets aan een raket verandert, beïnvloed je ongewild andere functionaliteiten. Dan moet je over een hele lange periode gaan bewijzen dat de verbeteringen die we nu hebben ingebouwd, die doen het ook echt en houden andere systemen gewoon in stand van de raket. Het tast niet andere performances aan. Dus het is nog niet zo makkelijk om van SLS af te komen in dat opzicht. Op basis van een tweet van Eric Berger, waar bezeert hij zich op? Bronnen. Er wordt al vaak over geklaagd. Als je het zo hoort en ziet het in het licht van de herverkiezing van Trump, dan is het een prachtig voorbeeld van government waste. Het is een prachtige voorbeeld. Zeker in de ruimtevaart. Hij hoeft het niet eens te zeggen om te maken dat het op de slagbank ligt. Daarnaast wordt er gezegd dat de invloed van Musk op Trump groot is. Trump zou heftig geïnteresseerd zijn in een bemensenvlucht naar Mars. Er wordt misschien Artemis helemaal omgebouwd met een ander doel. Hoe lang die twee dikke vriendjes blijven is voor mij een open vraag. Volgens mij was Musk gevraagd om in een adviescommissie te gaan zitten. Hij is een keer op zoek geweest en hij is zo ongeveer brakend weggegaan. Hij heeft gezegd dat hij niets met die man te maken wil hebben. Trump heeft niet het gevaar van klimaatverandering onderschreef. Andere tijden. Dat is een pure opportunisme van Musk. Zullen we hem langzaam doortrekken naar het volgende onderwerp? Ik was de vorige keer vrij van leer getrokken tegen Uncle Elon. Ik vind dat je het tegenwoordig niet meer serieus kan nemen op elk woord dat hij zegt. Alles wat politiek is, is zo. Als het over emigratie gaat en allemaal zulk soort onderwerpen. De hele tijd loopt hij dingen te posten die halve waarheden zijn. Of gewoon te scherp. Of grappig bedoeld. Hij zet een olifijn in een porseleinskast die een paar dingen kapot slaat. Die misschien wel eens kapot mochten gaan. Het lijkt wel op de juiste manier er naartoe te bewegen. Dat een programma dat breed gehaat wordt, dat er een eind aan wordt gemaakt. Dat moeten we maar zien. Wat gaat SpaceX dan wel doen? Als er een maanprogramma aan zou gaan. Dat is onder Trump uit de doeken gedaan. Dat hele programma is ontstaan onder Jim Bridensteyn. Het is nog onduidelijk wie de nieuwe naast de baas wordt. Misschien John Bridensteyn. Dat is Trump benoeming. En Bridensteyn heeft ergens afscheid genomen. Omdat hij daar geen tijd meer voor heeft. Een van de weinige goede benoemingen van Trump. Dat mag je zeggen. Misschien heeft Trump alleen maar goede benoemingen gedaan. Ze stapte al op. Nu heeft Gwynne Shotwell, de directeur van de president. Ze heeft een interview gegeven. Daar ging het over best wel interessante dingen. De toekomst van SpaceX. Het lijkt er wel op de overheid die er op de grond gaat. Dat is de overheid. Dat is de overheid. Elon wil Mars. Trump wil ook Mars. Wat is mooier dan Kennedy. Gwynne Shotwell vond het ook over Deep Space. Ze vond het haar persoonlijke voorkeur. Ze vond het belangrijk dat we niet de rest van de zonnestelsel. We moeten daar ons op gaan richten. Om het maar even op de agenda te zetten. We hebben het over Mars gehad. Nu die testvluchten goed gaan, vond zij het belangrijk dat we niet de rest van de zonnestelsel. Dat is ook een succes. Het kostte 20.000 jaar om naar een volgende ster te gaan. Dan gaan we er eentje heen sturen. Dat noemden ze niet zo expliciet. Het is best SpaceX. Mocht de mensheid er nog verstaan over vele tientallen. We doen het nu wel. Dat duurt zo lang. Als de oude Grieken het hadden gekund. Ik kijk vooral het interview. Ik wil de test 6 bespreken. Als jullie geen vraag hebben over de toekomst. We hebben het over de testvluchten. Er was nu duidelijk waarom die boesten niet gevangen werden. De eerste keer werd die boesten wel gevangen. Dat bleek later op 1 seconde. De tweede keer kwam deze go er niet. Meneer Trump stond er wel bij. De communicatie met de launch tower ging niet goed. Het was misschien wel gelukt. Maar we wisten het niet zeker. Dan is er een programma dat ze doen. Het is zo jammer dat de regie weg snee van de ontploffing. Dat is zo stom. Er wordt smakelijk omgelachen door die presentatrices. Nu lijkt er alweer te staan dat begin januari de test 7 begint. Dat is niet eerder dan de 11e. Dat is de bedoeling. Dat het steeds vaker, sneller en meer getest kan worden. Dat is nog wel spannend. Het is een hele mooie toekomst. Het is een hele mooie toekomst. We kunnen het nog even... Doe jij je opmerking. We willen nog even hebben over de relatie tussen Elon Musk en Trump. Er zijn veel mensen aan de slag gegaan met de filmpjes. Vooral de landing van het ruimteschip zelf op zee. Als je daar even goed over nadenkt. Je vliegt de halve wereld over. Je doet voor het eerst een manoeuvre met de teruggerende starship. Het landt gewoon naast het platform waar de camera's op staan. Het wordt allemaal prachtig in beeld gebracht. Bij de landing zie je in die bewerkte, verbeterde beelden... dat er op het laatste moment een luik uit de rug van het schip lijkt te schieten. Er ontstaat in ieder geval een gat. Dat is een hele mooie toekomst. Als je ook kijkt tijdens de lansering en gedurende de re-entry... zie je wat rimpels ontstaan in het oppervlak van het schip. In het staal? Dat gebeurt op een punt waar een strook hitschildtegeltjes is weggehaald. Als experiment. Ik ga dan een beetje verder naar de schilden. Ik heb het al gezien. Ik ga dan een beetje verder denken. Het is rete indrukwekkend wat er allemaal gebeurt. Maar er is nog niets in de ruimte gebracht door het schip. Er is nog geen payload geweest. Een banaan toch? Misschien zijn er nog wat weggelopen ratten aan boord. Je weet het maar nooit. Als je het niet meer ziet, dan wordt het gezegd dat je het kan... 40, 50, 60 ton in de ruimte brengen. Is dat inderdaad ook zo? Verder, een schip dat twee re-entries overleeft... maar met brandende flappen naar beneden komt... en een romp die zijn vorm niet behoudt... dan moeten er straks wel astronauten in gaan zitten. Als het met die testen is, en ook in zo'n vroeg stadium... bovendien zei Elon Musk tegen Trump... dat ze al weer een betere klaar hadden staan. Dus we zijn eigenlijk alweer meuk aan het testen. Musk heeft ook nog gezegd als reactie op een tweet... van iemand die vroeg of hij verder zou gaan met de hittenschildtegeltjes. Hij heeft gezegd, everything is on the table. Die transpiratie-techniek, dat er inderdaad... droppeltjes vloeistof aan de buitenkant van het hittenschild wordt gebracht... die dan verdampen om op die manier de hitten af te voeren... is een techniek die weer op tafel ligt. Dus de veranderingen aan spaceships... zouden nog wel eens enorm groot kunnen worden de komende tijd. Volgens mij is de volgende lansering... is Mark II van Spaceship. De flaps die aan de neus zitten zijn wat kleiner... en meer naar de neus toe gemonteerd. Volgens mij zitten daar dan ook weer grotere brandstoftanks aan boord. Daar had ik ook gelijk bij. Meer brandstof betekent dus minder payload. Minder ruimte. Er is ook weleens een header-tank van positie veranderd... dat er nu helemaal in de neus zit. Ook dat heeft alweer wat volume weggesnoept. Uiteindelijk is het idee wel meerdere soorten starships. Dus je gaat een voor cargo hebben, een voor mensen hebben, een voor fuel hebben. Het kan ook zijn dat ze nu helemaal aan het testen zijn... hoe gaat het werken. Als we SpaceX mogen geloven wordt het volgend jaar heel erg druk. Volgens mij heeft mevrouw Sjod wel gezegd... volgend jaar 25 testlanseringen. Zeker, de hele tijd. Ik wil even shout-out naar twee mensen. Jeffrey Blass is ons altijd heel erg aan het betweeten op X. Bekende naam. Dank daarvoor. Ik zie nu ook weer dat die filmpjes ook via hem kwamen. Ik had ze absoluut gemist. Hij houdt ons ook scherp. Hij zegt dat we tegenwoordig anti-Elon zijn. Dat is niet zo. Ik ben eigenlijk ontzettend pro-Elon. Maar het is wel een bepaalde vorm van Elon waar ik heel erg voor ben. Je krijgt helaas het hele pakket. Ik volg hem. Critisch vind ik ook wel mijn slapwoord. Maar ik ben niet zo'n fanboy die dan overal altijd het maar met hem eens is. Omdat ik hem heel even wonder voor de dingen die hij wel van me krijgt. Je hebt een keer getwitterd en dat vond ik wel mooi gevonden. Ik negeer hem actief. Ja, nu. De vertrekking ignoring. Iemand zei al van, kan dan niet op X alsjeblieft een soort filter met... if Tesla of SpaceX of Neuralink of Boring Company. Dan laat het iets zien. Anders laat het achterwege. Ik ben niet geïnteresseerd. Ik ben ontzettend geïnteresseerd in die dingen. Ik vind dat Elon Musk ons als samenleving en mensheid... ontzettend naar een nieuwe tijdperk trekt. Dat wel. Maar niet noodzakelijkerwijs in positieve zin. Maar ik geef hem die credits wel. Of zo. Wat ik over het algemeen merk aan de behandeling van Elon Musk al meer dan tien jaar... is een beetje zo'n arrogant... alsof mensen er boven hem staan. Ik neem hem niet serieus. Of hij is een engert. Of een flapdrol. Als je zo naar hem kijkt, ga je uiteindelijk vanzelf verliezen. Daarvoor is hij een force of nature. Genie kan ook een flapdrol zijn. Maar een flapdrol die nu ook in het witte huis staat. Natuurlijk kan een genie ook een flapdrol zijn. Maar dan nog kan die genie ontzettend veel wereldveranderingen... en veranderende dingen creëren. Dat is een hele andere voetbal. Dat is een hele andere voetbal. Dat is een hele andere voetbal. Ik ben eigenlijk hartstikke pro Elon. Maar ik zou zo graag zo willen dat hij... Maar ik zou zo graag zo willen dat hij... Hoe formuleer ik dit nou? Hoe formuleer ik dit nou? Het is zo stom. Hij zou nooit de persoon zijn die hij was als hij zich aan de regels had gehouden. Hij zou nooit de persoon zijn die hij was als hij zich aan de regels had gehouden. Maar toch had hij ook altijd een beetje zich normaler op kunnen stellen. Maar toch had hij ook altijd een beetje zich normaler op kunnen stellen. In plaats van zo ontzettend vijandig en zo kinderachtig. In plaats van zo ontzettend vijandig en zo kinderachtig en zo kinderachtig. Maar hij is wie hij is. Hij doet wat hij doet. En dat is het. Ik zal hem blijven volgen. Alleen het hele pakketje produceert. Alleen het hele pakketje produceert. De grootste dingen waar hij ook mee bezig is. De grootste dingen waar hij ook mee bezig is. En de andere shout-out is naar mijn vriend Rob. Die zei onder Trump wordt het in ieder geval een stuk interessanter. Die zei onder Trump wordt het in ieder geval een stuk interessanter. En dat ook met dit helemaal, dat Elon ook bij komt. En dat ook met dit helemaal, dat Elon ook bij komt. Ik moet hem absoluut meegeven. Dat is zo. Dat wordt een hele interessante tijd. Ik wil nog een uitdrukking vanuit het oude Egypte. Ik wens dat hij in interessante tijden leeft. Ik wens dat hij in interessante tijden leeft. Dat is een mooi einde van dit blokje. Die jaren dertig waren ook heel interessant. Die jaren dertig waren ook heel interessant. We hebben nog een paar onderwerpen om er doorheen te gaan. Herbert, ik denk dat jij eens even aan de beurt bent. Het is heel gek. Dit onderwerp, daarvan weet ik niet meer of we het eerder hebben besproken. Het is heel gek. Het is een periodieke Nova. Het is een periodieke Nova. T. Coronee Borealis. Ik heb zelf nog in de show notes zitten. Ik kon het niet vinden. Ik weet het niet zeker. Misschien heb ik het slecht gezocht. Dat is een periodieke Nova. Waarvan sterkundigen weten dat hij eens in zoveel tijd uitbarst. Dat heeft hij gedaan. Dat moet ik even goed opletten. Dat is in 1946. Dat is in 1946. Dat moet 1876. Dat is in 1946. Dat is in 1946. Dat is in 1946. In ieder geval. In ieder geval. Er werd een nieuwe uitbarsting. In 2026. Dat is een... Een witte dwerg Awesome with영 wiped. Het is een redde ruis in staat. Als die zo dicht bij elkaar in de buurt draaien. Ik fantastisch kan hetPE. dat die witte dwerg voortdurend materiaal van die roodreus opzuigt. En eens in zoveel tijd komt dat tot uitbarsting. Dan heeft zich daar zoveel verzameld dat er een kritische grens wordt overschedigd. Dan krijg je nucleaire reacties. Dan zeg je boom. Nucleair, dus eh... Fusion. Fusion, ja. Niet fusion natuurlijk. En dan krijg je een toename in de magnitude, die is dus gewoon bij de eerderen gelegenheden gewoon gezien, van ongeveer magnitude 10, dat is veronder wat je met de blote oog kan zien, tot magnitude 2. Oké. Wat een van de helderste. Ongeveer zo helder als de Polster. Oh vet, ja. Wat niet de meest heldere ster is, ook al denken mensen dat heel vaak. Nee, dat is niet de meest heldere ster. Wel de enige ster die niet echt beweegt aan de hemel, maar die op de plas van de aarde gemonteerd is. Draait allemaal om de aarde. Ja. Dit ding begon in 2015 tekenen te vertonen, die hij eerder had vertoond in de vorige cyclus. Waardoor mensen gingen denken, nou, dat is 8 jaar voor de feitelijke uitbarsting. Dus misschien komt die uitbarsting wel 8 jaar na 2015, dus 2023. Dat gebeurde niet. Toen heeft hij in 2023 tekenen vertoond, die hij ook vertoonde een jaar voor de vorige uitbarsting. Dus zei hij, nou ja, na jaar 2024 zou wel eens kunnen. Toen heb ik dus overwogen om hierover te beginnen. En ik weet niet meer of ik dat gedaan heb. Maar die uitbarsting is tot nu toe uitgebleven. Dus nu toe te kijken naar de nova die volgens het ene schema nog moet komen, volgens het andere schema, komt omdat we nog maar zo weinig van die cycli hebben gezien. Dus we weten niet precies welke signalen doorslaggevend zijn. Dus tussen nu en 2026 krijgen we een nova in het sterrenbeeld Noordere Kroon. Dat is corona borealis. En ik heb al met mijn smartelescoop al een foto gemaakt. In eerste plaats natuurlijk gewoon met normale bronnen van informatie. Waar staat hij precies? Want het is dus nu niet een van de zichtbare sterren die dat sterrenbeeld Noordere Kroon uitmaakt. Deze ster staat pal bij de ster Epsilon Coronae Borealis. Dat is als je die kroon zo, dat is een soort kom die je ziet aan de hemel. En de bodem daarvan, de linkerster daarvan, dat is Epsilon, daar staat hij bij in de buurt. Heb ik al kunnen opzoeken met deze telescoop. Dus ik ga daar binnenkort een foto van maken. Het sterrenbeeld zoals het nu is zonder die nova. En als die nova er is, ik zal hem niet als eerste zien waarschijnlijk, maar dan vind ik dat wel in de normale bronnen en dan maak ik die foto opnieuw. En dan heb ik hem met nova. Maar dat is het verhaal in het kort van de nova. Iedereen kan in vervolg opletten als je hem even zoekt via internet of via onze link in de chrono. Hoe heet hij nou? Coronae Borealis. Dus de ster T in het sterrenbeeld Noordere Kroon. En die staat vlakbij Epsilon. Die kun je wel met het blote oog zien. Dus als je dat even opzoekt op de hemelkaarten, dan kijk je in die richting. En dan zie je vanzelf dat je daar inderdaad niks ziet op dit moment. Tenzij het morgen gebeurt. Ik heb dus ook meteen even geleerd, want bij nova moest ik zelfs zeggen dat ik niet zo goed wist wat nou een nova echt was. Maar dat het inderdaad altijd een minier ster is. Stelsel is dat... Met een stifteling van materiaal. Met een stifteling van materiaal. Ik had bij een nova altijd jam. Dat is toch het eind van het leven van een ster. Hoe kan dat dan periodiek zijn? Dat is een supernova. Ja, voorlaag. Een supernova is dus een ontploffende ster. Een ster die eigenlijk bezwijkt onder zijn eigen massa. En wat dat betreft kan dat natuurlijk ook onder invloed zijn van een sterretje dat er in de buurt staat. En op een gegeven moment wordt die te groot. Maar... En verder is het natuurlijk zo... Vandaar dus even de verklaring dat die dus oscilleert. Ik dacht wel, hoe kan dat nou een godsnaam dat die er na een overachtig jaar weer... Bij een eerder gelegenheid, 1946, waren er natuurlijk nog geen Rundgen telescopen, gamma telescopen. Die zijn er nu wel. Die staan allemaal klaar. Dus die staan nu allemaal klaar in de hoop om het hele proces nu vast te leggen. Zodat daar ontzettend veel meer over geleerd kan worden. En dat zal waarschijnlijk gebeuren. Ik zie twee kijkdips, maar we hebben nog één nieuwtje. Dat is de Exploration Company haalt miljoenen op. Wie kan daar iets over zeggen? Luc. Ja, inderdaad. De Exploration Company. Ja, de Exploration Company heeft een ontwerp gemaakt voor een capsule. Met veelzeggende naam Nix. Sorry, wat? Dan wel met een E-cric en X gesproken. Ah zo? Ja. Nou, dat idee kwam een paar jaar geleden op klein Apollo vormige capsules. Met een motorblokje daar aan. Dat zou vracht kunnen gaan vervoeren naar welk ruimtesstation dan ook. En er werd ook een versie met vier pootjes gepresenteerd die dan op de maan zou kunnen landen. En er werd ook gelijk gezegd van ja, als we een beetje doorsleutelen aan die capsules, dan kan die ook mensen meenemen. Nou, toen werd het interessant. Dat vonden kennelijk meerdere mensen, want in een tweede investeringsronde is er nu 160 miljoen dollar opgehaald om het apparaat verder te ontwikkelen. Intussen is het ontwerp een beetje gebijzigd. In Casu Dragon. Die gaan ze nabouwen. Ja, zoals de hele ruimtevaartwereld bezig is om zo ongeveer alle ontwerpen van SpaceX te kopiëren, gaat Europa dat ook doen. Inderdaad Europa. De twee grootste investeerders zijn een Frans en een Duitse bedrijf. Dat zijn de klassieke ruimtevaartmogendheden of naties in Europa, zeg maar. En ze hebben inmiddels ook al het een en ander aan opdrachten binnengehaald. Voor meer dan 750 miljoen dollar om vrachtgevoer te gaan ondernemen naar de stations die door Axiom Space, Starlabs Space en vast gebouwd zullen gaan worden. Daarbij heb ik inderdaad iets van die gaan never nooit alle drie gebouwd worden. Ook niet voor dat bedrag. Het is zeker niet... Het is maar beter wel contracten hebben met alle drie. Dat is in ieder geval heel erg handig. Intussen is dus de versie die ze op de maan willen laten landen een hele andere geworden dan die met herberuidbare capsulen. Maar het is wel een interessante, want dit is een potentieel route om uiteindelijk onafhankelijk bemenste ruimtevaart in Europa te kunnen gaan doen. Want tot nu toe blijven we vrolijk meeliften met vooral ook SpaceX. Weet je nog Hermes? Ja precies. Jeroen Meestje Shuttle die er nooit kwam. Inderdaad. Dat is inmiddels heel lang geleden. Maar is Europa zo ongelooflijk van geschrokken dat dat niet lukte. Dat het echt drie decennia heeft geduurd. Eer dat iemand het weer durft te opperen. Maar dit is een potentieel kandidaat. Waar weken geleden heb ik inderdaad dat Spaanse bedrijf genoemd. Wat ook een bemensbare capsule wil gaan ontwikkelen. Dus we hebben nu twee paarden in Europa waar we voor de mensen ruimtevaart op kunnen gaan gokken. Kan je me dan even... Moet ik nog even trekken meteen het volgende onderwerp erbij. Dat is de lancering van de Vega-raket. Die is vandaag vanavond. We zijn woensdag. Dus kijk hem live. Op naar vondag. 4 december. Vanaf 11 uur vanavond is het lanceervent er open. Want je zou willen zeggen dat Europa dus moet werken aan een eigen infrastructuur. Richting de ruimte. Of dat nou satellieten zijn met eigen internet. Of dat het inderdaad capsules zijn of raketten of wat dan ook. Dit is de tweede vluchte van Vega. De derde. Oh de derde. Maar de eerste na het ongeluk. Ja. Maar wat is de context schetsen in wat je net zei en waar deze dan in past. Ja. Nou ja. De onafhankelijke lanceerkapaciteit van Europa heeft natuurlijk de afgelopen jaren behoorlijk onder druk gestaan. Arianen 5. Enorm succesvol. Ook de commercieel draagaket van ESA. Die is met mention gestuurd. De ontwikkeling van Arianen 6 liep behoorlijk achter. En daar viel een gat in. Nou nu is in juli van dit jaar de eerste Arianen 6 gelanceerd. Bijna helemaal goed gegaan. Alleen de tweede trap die werkte niet helemaal naar behoren. Die had nog een puls met de raketmotor moeten geven om weer op aarde terug te vallen. Dat is niet gebeurd. Een volgende lancering staat pas op februari volgend jaar gepland. Dus dat duurt nog wel eventjes. VHC is een kleine lancereraket die tot zo'n 2 ton in een laag aardbaan kan brengen. Vanavond als het goed is gaat die een aardobservatie satelliet in de ruimte brengen. Eerste start daarvan was in juli 2022. En in december van datzelfde jaar ging het mis. Toen brandde de straalpijp van de tweede trap door. En ging de missie verloren. Dat geheel is opnieuw ontworpen. En vanavond dan hopelijk de derde lancering van VHC. Met een p-loop. Met een p-loop. Ja inderdaad dat is Sentinel-1c. Dat is een onderdeel van een systeem van 2 satellieten die tegelijkertijd aardobservaties kan doen. Dus dan kan je... Het is een radarsatelliet. Copernicus. In het Copernicus-programma past dat geheel. Een eerste exemplaar van Sentinel is 2 jaar geleden buitengebruik geraakt. Het tweede exemplaar vliegt nog. Dus met dit derde exemplaar is die constellatie weer in orde. Dan kunnen ze waanzinnige, detailerde zaken gaan bestuderen. Ze kunnen op de oceane de windsnelheden bepalen. De hoogte van de golven. Ze spelen een rol in de veiligheid voor het maritiem verkeer. Dat er geen botsing bestaan zou houden. IJsmassa's in de gaten. Het is een heel krachtig en waardevol systeem. Hopelijk ontploft hij niet. Nee, zeker ook voor de p-load. Maar ook wat betreft die lanceerkapaciteit. Is het hard nodig dat VHC weer online komt? Hartstikke goed. Dan hebben we dus inderdaad even niks gehad. Het cargo-vehicle en dus VHC. Hartstikke goed. Dat is die infrastructuur die moet komen. Ja, precies. Dan zie ik nog twee kijk-tips. Ik heb er zelf nog eentje. Laat ik daar maar even mee beginnen. Want het andere is een kleiner filmpje. Ik ben een prachtige serie weer aan het kijken. Zeg de naam Brian Cox jullie iets? Ja, zeker. Hoogleraar en televisie-presentator. Hoogleraar, deeltjes, fysica, als ik me niet vergis. Aan de Universiteit van Manchester. Maar ook oud-toetsenist van de band Dream. Die had een hele bescheiden hitje in de jaren 90 in Groot-Bretagne. Toen studeerde hij nog gewoon natuurkunde. En wat ik altijd zo mooi vind aan hem is dat hij daardoor ook, denk ik, heeft een gevoel voor show, om het zo maar te zeggen. Maar wel op zijn brit. Dus hij is gewoon heerlijk droog. Altijd normaal gebleven, om het zo maar te zeggen. En hij doet dat gewoon met zoveel verven. Ik ben zo ontzettend fan altijd geweest van zijn serie Wonders of the Solar System. Wonders of the Universe en Wonders of Life is misschien wel mijn favoriete, maar ook een van de minst bekende. Waarbij hij eigenlijk het leven ontleedt aan de hand van natuurkunde. Prachtig. Waarom is het leven zoals het is? Nu is hij gewoon eigenlijk weer opnieuw naar het zonnestelsel aan het kijken. Het heet dan ook Solar System deze serie. Hij is al een tijdje aan de gang. Dan moet je hem eventjes te pakken zien te krijgen. Op welke manier dan ook. Ik moest er zelf toch wel weer wat oude technologie voor uit de doos halen om dat toch uiteindelijk te kunnen krijgen. Maar ik zag dat hij ook op sommige ochtenden nog weleens herhaald wordt op BBC2. Ik heb toevallig een groot stuk van aanpleving gezien. Was weer erg onder de indruk. Ja, en iemand in de groep zei ook dat hij op de Vlaamse televisie of ergens op VRT ook nog wat uitgezonden. Dus zoek maar eens op hoe je het kan bewaardigen. Wat er zo prachtig aan is, hij gaat naar al die... Mijn vriendin vindt hem ook prachtig. Ze is landschaparachitecten en een groot fan van landschappen. Of ze nou op aarde zijn of daarbuiten. Dat het zo mooi is. Het zonnestelsel werd heel hoog over opgegeven ongeveer een eeuw geleden toen we er allemaal nog niet waren. Van, er zitten daar geen aliens. Stel, is het niet allemaal aan het leven? En toen langzaam, toen we allemaal foto's terugkregen, was er een soort teleurstelling. Is dit het nou? Er zijn geen kanalen op Mars. Er zijn geen civilitaties. En werden die planeten en manen altijd een beetje als doods gezien. Maar deze serie laat eigenlijk prachtig zien wat er dan wel leeft. Platentectoniek, vulkanen, of ze nou van ijs zijn. Of, maakt niet uit wat er uit slaat. Dat sluit aan op wat ik nog te melden heb. De dustdevils op Mars. De zandstormen op Mars. Ja, de methaaneis op de pieken van de bergen van Titan. En zo, ga zo maar door. Het is de natuur, alleen dan vanuit zonnecelsel. En het ziet er weer echt fantastisch en prachtig uit. Hij appeleert juist aan die verwondering. En dat houdt het praktisch. Wat dat betreft, doet hij me ook in zijn stijl van presenteren. Het is heel kalm, rustig, wel overwogen, wel bespraken. Aan oom en zegen denken. Ja, precies, inderdaad. Het is een Britse Carl Sagan. Volgens mij qua populariteit zit hij ook behoorlijk in die buurt zo langzaam aan. Dat zou je denken, want daar wil ik nog iets over vertellen. Je hebt ook Neil de Grass Tyson, ook een bekende naam. Hij is natuurlijk ontzettend Amerikaans. Beetje bedant kan hij overkomen. Hij slaat soms een beetje de plank mis. En ook de laatste tijd erg betweterig over dingen waar hij dan ongelijk in heeft. Dus dat is ook irritant. Maar nu viel mij dus op dat er een Amerikaanse variant is van deze serie. Van de publieke televisie. PBS. PBS, en dat heet dan NOVA. Dat is een bekend wetenschapsprogramma van PBS. En die hebben een soort re-edit gedaan. Dus je ziet eigenlijk al die 3D-beelden van het zonne-selsel. Daar is dan een Amerikaanse iets bombastischere stem overheen gelegd. Iets meer van ik ga je even uitleggen hoe dit allemaal werkt. Mensplaining. En dan exact dezelfde locatie als waar Barry Cox met een blok ijs staat. Staat dan iemand anders, een Amerikaan met een blok ijs. Dus ze hebben hem heel duidelijk uit Amerikaanse variant ge-edit. Wat doodsonde is, want hij is toch echt fantastisch. Misschien niet voor Amerikanen. Een zwaar Brits accent. Misschien is dat het gewoon al. Blijkbaar is het. Blijkbaar is het. Misschien kon toch de Brits. Ik heb hem wel eens gesproken trouwens. Ooit voor Vice. Ja, was hartstikke leuk. Toen hij een nieuwe serie aan het maken was. Maar wat zou ik erover zeggen. Wat ik zo gaaf vind ook aan deze is, hij is ontzettend goed ge-updated met kennis van de allerlaatste missies. Dus perseverance, conclusies daarvan. Eigenlijk wat Cassini heeft opgepikt en zo. Dat is wat ouder en zo. Maar er zitten meerdere van die missies. You know bijvoorbeeld ook een goed voorbeeld. Die tien jaar geleden was dat er nog niet. Waren beelden ook nog niet zo mooi. En dit zit allemaal hierin. Dus het is ook een perfecte soort van opfriser van wat hij vroeger al gemaakt heeft. Dus ja, ik moet nog twee afleveringen. Ik ben al zeer onder de indruk van deze. Mooi. Herbert kijkt die show. Maar ik lees hier ook nog iets over. Kijkens, Starlings gezien vanuit ISS. Ja, het is een hele korte tweet van, of twix, dan moet ik wel mijn eigen regel houden. Een hele korte twix van Don Pettit, astronaut die op het ogenblik aan boord van ISS is. En die is erin geslaagd om onder de juiste hoek naar de horizon van de aarde te kijken. Onder de juiste belichting. En je ziet daar inderdaad, het is een kort filmpje en het is versneld, maar je ziet daar een hele zwerm Starlings onder aarde draaien. Echt de moeite waard om even te zien. Ik vond hem heel opvallend. Volgens mij kwamen ze laatst ook weer over Nederland. Ik zag ze een keer. Ik mis dit altijd. Ik heb nog nooit een treintje gezien. In Frankrijk ooit ja. Dat heb ik wel verteld. Toen werd iedereen aan tafel bang. Ze komen, ze komen. Dat waren ze dan. Herbert, dan is er nog één onderwerp over. Is dat het gunstige universe maar het ontbreekt aan plaat en tectoniek? Ja, zoiets. Ik dacht, hoe prop ik dit in één zin. Dit komt ook terug in die serie van Brian Cox. Vertel eens. Ik kwam toevallig twee publicaties achter elkaar tegen die allebei te maken hebben met de Drake-vergelijking. Drake tegenover Kenneth Lamar? Nee, nee, nee. De Drake-vergelijking die zegt. Sorry, ik zit met oude mensen die weten niet waar ik het over heb. Op dit moment lach ik niet thuis. Ja, ga verder. Die uitrekent hoeveel communicerende beschavingen er in ons menselijk verhaal. Het antwoord is heel veel? Het antwoord tot nu toe was ergens tussen 100 en 100 miljoen. Dat is omdat die Drake-vergelijking vol zit met dingen die we niet weten. Wat is het aantal beschavingen? Het aantal heeft te maken met het aantal sterren. Moet je daar dan invullen. Plus het aantal beschavingen die er in het melkwegstelsel zitten. En dan de kans dat een ster ook een planetenstelsel heeft. Maar de kans dat dat voorlevent geschikte planeten zijn. Maar de kans dat dat leven zich ook daadwerkelijk ontwikkelt. En zo gaat dat een hele tijd door. En dan ergens aan het eind van de vergelijking staat dan ook nog. Maar de kans dat zo'n beschaving is lang genoeg vol uit. Zonder dat ze zichzelf kunnen zien. En zichzelf niet voor tijdig vernietigd. Maar dat is allemaal heel interessant. Ik heb er wel over gezegd. Dit is nog niet nieuws. Ik herinner me het gesprek dat ik met Brian Cox had. Dat ging letterlijk over dat hij toen een serie had gemaakt. Dat zijn stelling was dat er waarschijnlijk maar eentje in ons sterrenstelsel is. En dat zijn wij. Hij keek nog een keer naar Drake Equation. En het was van ja, eigenlijk is er misschien maar eentje per sterrenstelsel ongeveer mogelijk. In het meest gunstige geval. Dus dat wordt nog wat. Dat zijn er nog heel veel hoor. En de verwachtingswaarde ver onder de een is. Dat sluit ons nog altijd niet uit. En dit gaat over intelligente beschavingen, niet over leven. Die communiceren. En de paradoxen, noemen ze dan de paradox van Fermi. Als er zo'n groot getal uit zou kunnen komen. Waarom staan we dan niet tot onze knieën in de space probes? Omdat het heel land zo groot is. De hemel dan niet van de boodschappen die ze op of af aan het sturen zijn? Die knippert wel, maar dat zien we nog niet. Dat is dus allemaal een vraag. Er knippert wel van alles, maar dat is tot nu toe altijd gebleken. Niet een signaal van intelligent leven te zijn. Een team, en dat is een team van Britse en Zwitserse onderzoekers. Is gaan rekenen aan het aller eerste factor het aantal sterren. En die is gaan kijken naar dark energy. Dat is de factor die de uitdijing van het heelal versnelt. En daarmee de hoeveelheid sterren, als er veel dark energy is, vermindert. Ze zijn simulaties gaan uitvoeren met steeds een andere hoeveelheid van die dark energy. Ingevuld in de voorwaarden van het universum. En ze hebben de vraag gesteld, zitten wij nu in een universum dat gunstig is voor stervorming? Of niet? En dan blijkt dat wij zo een matige universum zijn. We hebben het niet slecht getroffen, maar ook helemaal niet zo heel erg. We zitten in de onderste 10 procent van de universum die mogelijk zouden zijn. Qua dark energy. We hadden het dus beter kunnen treffen, maar dit is waar we het mee moeten doen. De andere is nog veel grappiger. Want die Drake-vergelijking gaat te lijf. Er staan nog allerlei dingen niet in die er wel in zouden moeten staan. In de Drake-vergelijking staan dingen als de kans dat een ster planeten heeft. De kans dat een planeet geschikt is voor leeftijd. Het gaat over de rol van oceanen en continenten. Het uitgangspunt van deze onderzoekers is dat, en die komen uit Texas en nog ergens uit de Verenigde Staten, voor het ontstaan van leven is een bepaalde combinatie van oceanen en continenten nodig. Je kunt wel de juiste temperatuur hebben en de juiste atmosfeer. Maar als er alleen maar oceanen is, kun je wel leven hebben. Intelligent leven is wat lastiger. In de oceanen is het voedsel te beschikbaar. Je gaat daar niet de moeite nemen om intelligentie te ontwikkelen. Je komt sowieso wel aan je eten. Je hebt land en zee nodig. Platentectoniek is een heel interessante factor. Het zorgt voor allerlei variatie in habitat die je anders niet zou hebben. Geografisch, per plaats verschillend. Maar ook in tijdverschillend. Het zorgt ook voor de voortdurende creatie en vernietiging van habitats. Het mixen van het materiaal dat gemaakt is, ook om het weer op de loop mee te nemen naar het middelste van de net. Dat legt een bepaalde druk op de evolutie. Daar zijn zij aan gaan rekenen. Het is niet zo dat we een hoop rocky planets hebben. Maar de aarde is ook de enige met platentectoniek. Ik ga het even niet noemen. Europa enzo. Er zit wel iets van een soort tectoniek in. Dat zit dan wel weer buiten de Goldilocks zone. Maar dan kun je je ook gaan afvragen hoe zit dat met planeten. Wanneer kan een planeet platentectoniek hebben? Dan komen zij tot de conclusie dat onder een bepaalde omvang, en Mars en Venus zouden onder die omvang kunnen zitten, kun je maar een hele dunne fase hebben waarin convectie mogelijk is. En gesmolten gesteente mogelijk is. Kijk je naar de asteroiden. Die zijn zo klein dat er helemaal geen smelting is. Het kan best zijn dat een hele categorie planeten, waarvan we tot nu toe aannamen dat daar best wel leven mogelijk is, misschien nog wel leven mogelijk is, maar intelligent leven misschien helemaal niet, omdat ze te klein zijn voor platentectoniek. Dat stoppen zij in dit weekvergelijking. En dan zal afgekoeld zijn als planeet omdat ze te klein zijn. Net als bij alle andere factoren in dit weekvergelijking, zitten er toch best wel veel aannames in. Je moet je gaan rekenen dat er heel weide marges orde van grote zijn. Maar ze pellen toch wel een aantal nullen van dit weekvergelijking af. Waardoor de kans dat intelligente communicerende leven in ons melkwegstelsel aanwezig is, daalt tot aan de onderste kant ver onder de 1, tot aan de bovenkant nog maar 100.000 of zo. Dus ze hebben de kans dat wij intelligent leven kunnen tegenkomen met hun berekeningen aanmerkelijk verlaagd. En dat wilde ik jullie niet onthouden. Nou, ik heb niet heel vrolijk naar huis gegaan. Ik heb een pindelgeleide. In eenzaamheid vlieg je naar de keel. Ik denk dat wij al heel erg blij mogen zijn als in ons leven ooit nog een fossiel van een bacterie wordt gevonden. Een prokarioot. Een RNA-achtige stringertje. Dat zou al een revolutie betekenen. Dus tot die tijd blijven we doorrekenen met die week. Die valt nog wel verder uit te bereiden. Daar hebben we helemaal geen tijd voor. Herbert Blankesteijn zegt altijd dat we ons naar een uur moeten houden. Dus we vragen aan Herbert, mogen we nog verder door? Ja, want ik had een paar notities gemaakt. Wat laten ze er nog buiten? Waar je ook nog factoren voor kunt bedenken. Dat een beschaving wel kan communiceren, maar besluit het niet te doen. Dat is ook nog altijd prachtig. Het binnenste van de aarde is van metaal, draait rond. Daarom hebben we een dynamo. Daarom hebben we een noordenlicht en een magnetisch veld. Dat zorgt ervoor dat onze atmosfeer niet weggeschoten wordt door interstellar deeltjes. Dus dat is allemaal... Maar dat wilde ik nog even kwijt. Hartstikke goed. Hey, Luuk. Nog even breaking news aan het eind van deze uitzending. Jij leest net een tweet. Een tweet van Jared Isaacman. Wel bekend van twee commerciële ruimtevluchten. De allereerste waarbij geen professionele astronaut meer aan boord was. En een paar maanden geleden de eerste ruimtebandeling van een privé-onderneming. Hij bedankt President-elect Trump voor zijn nominatie... om als administrator van NASA te gaan fungeren. Nou, kijk eens. Van Polaris Don, als mensen dat dan zeggen. Hij was de commander daarvan. En hij gaat dus NASA doen. Dus niet Bridenstien zoals ze hebben gezegd. Nou, vers van de pers. Spannend nieuws. Tot die tijd zijn wij alleen. Maar niet geweest, want de volgende keer zijn wij weer bij Space Cowboys. Omdat er zo een versnimpering is gekomen wat social betreft... dacht ik dat het veel slimmer is om ons e-mailadres te noemen. Dat is spacecowboyspot.gmail.com Die zal gewoon blijven bestaan als jullie vragen, opmerkingen, complimenten, klachten hebben. Dan mag dat allemaal daarheen. spacecowboyspot.gmail.com Herbert, Luc, jullie hartstikke bedanken. Mijn bedankt. En thuis. Ja, dank je wel. En dit was aflevering 161. Tot ziens allemaal. Dag. Hoi.