Helaas, Mars is geen plan B voor de Aarde

Dit is een BNR Podcast. Welkom allemaal bij Space Cowboys nummer 162 alweer. En die nemen wij vandaag met Marieke aan. Marieke, welkom. En met Filip Schronijans. Ja, ik ben er ook weer. En mijn naam is Michel van Baal. En ja, zoals altijd maar weer de startvraag. Wat is je leukste onderwerplak, maar zo formuleren. Filip, wat heb jij als leukste? Ik vind het altijd heel erg leuk als iemand officieel iets verklaart wat we al lang al weten. Niet veel verklappen nog. Nou ja, daar heb ik het dan ook een van. Dan verklaap ik het verder niet. Oké, nou, we zijn heel benieuwd wat we zo meteen gaan leren over wat we al weten. Marieke, wat heb jij? Nou, het was een beetje lauw loenen aan het zwerg de afgelopen weken. Maar gelukkig kwam maandag opnieuw de James Webb Space Telescope weer toe de rescue. Dus daar heb je nieuws over. En nog een leuke boodschap uit de interstellar ruimte. Nou, kijk, mijn aardigste onderwerp is dat we weten waarom Ingenuity is gecrasht. In januari vorig jaar is hij al bij zijn 72 vlucht verongelukt, laat maar zo even zeggen. En we weten nu waarom. Dus daar heb je het aan. Maar het is toch goed om te weten. Daar leren we van. En best lastig om te achterhalen. Maar daar straks over meer. Filip, wil jij beginnen? Wat is je eerste onderwerp? Ja, iets wat nu gewoon weer in het nieuwsje is omdat iedereen dat superprachtig vindt. Dat die twee astronauten die met de Boeing Starliner naar boven gingen, dat ze nou alweer langer moeten blijven. Vanmiddag werden we ook al gevraagd door het Jeugdjournaal. Kunnen we er wat over zeggen? Want hebben ze dan wel genoeg eten en vinden ze het wel leuk. En dan zijn ze voor de kerst niet in de familie. Ik zou zeggen, de kinderen en vrouwen of mannen zullen dat niet zo fantastisch vinden. En dan moeten ze nog langer naar de wc in het space station. Nou, dat was het Jeugdjournaal. Maar wij hebben hier natuurlijk ietsje meer nu die prijs. Dus je gaat even ietsje dieper reden. Maar ook niet heel veel. Maar goed, ze zouden dus in juni oorspronkelijk voor acht dagen gaan. En toen werd het acht maanden. En nu wordt het... Dit waren de astronauten die met Starliner gingen. Toen was dat ding om het even voor korte samenvatting, voor als je het niet helemaal gevolgd hebt. Dat ding bleek onbetrouwbaar. Toen wilden ze er niet meer terug. En toen hebben ze besloten hem leeg terug te sturen. En de astronauten onderdeel te maken van de bemanning. Precies. En er kwam dus een SpaceX Dragon, waar normaal vier mensen in passen. Die kwam dan naar boven met twee mensen er slechts in en een paar poppen. En dat moest omdat er dan die twee daarmee terug zouden kunnen. En dat zou dan in februari gebeuren. Maar wat blijkt nu, ze moeten wachten tot er weer een nieuwe bemanning is. Want NASA wil echt per se, of het Space Station, de Space Community moeten we eigenlijk zeggen. Want het is niet alleen NASA. Dat er een overlap is tussen de vertrekkende en de komende bemanning. Totdat er altijd expertise aan boven is. Ja, ze kunnen uitleggen waar alles ligt. En waar ze mee bezig zijn en hoe ver ze waren. Er is gewoon een overlapperiode waarvan het echt minstens een week moet. Maar liever wat langer. En die bemanning, die Crew 10 met SpaceX, die is vertraagd. En die is echt vertraagd tot eind maart. En waarom is die vertraagd? Ze zeggen, ze maken een vijfde Crew Dragon. Ze zijn er nu vier. Met de prachtige naam, die heb ik even opgestreven, Endeavor Resilience Endurance and Freedom. Waarvan ik het grappigst vind dat er eentje dezelfde naam heeft als een space shuttle. Maar goed, oké. En ze willen een vijfde. Ik vond niet meer reden dan dat het testproces wat langer duurt. En dat NASA verklaart dat er een hele hoop dingen moet testen met een nieuw bemannte ruimtevaartuig. En dat duurt gewoon even langer. Maar ze hadden daarna gekeken, moeten we dan een van die andere vier naar boven sturen? Nee, ze wilden toch per se die vijfde af hebben en die ook testen. Want kennelijk voor de logistiek die daarna volgt is het toch wel heel gaaf om een vijfde te hebben. Want daar op zichzelf zou het ook met een van die andere vier kunnen? Ja, had gekund. Maar ze had waarschijnlijk zouden dat doen als het veel langer nog zou worden. Dus ironisch gezien, deze astronauten moeten nu weer wachten vanwege weer een nieuw ruimtevaartuig. Ja, maar een nieuw die ongeveer hetzelfde is. Hoe is het met die mensen? Weet je dat? Nou, die vinden dat nog steeds supergaaf. En er is eigenlijk helemaal geen probleem. Want we hebben het al een keer gehad over de Alieq Unit. Dat is het aantal dagen dat Alieq Kononenko als recordhouder in de ruimte heeft. En zo komen we nu natuurlijk steeds dichter met een eigen persoonlijke record in die regio. Maar ze zijn nu gevraagd om wat langer te blijven. Dat doet me op te denken aan de eerste die dat overkwam. Dat was Sergei Krikalev, die ik goed kende. Want hij was een Russische cosmonaut en hij werkte ook aan onze projecten. Dat is de val van de Sovjet-Unie, die kwam terug in een ander land. Precies. De lancierbasen en de landing, dat was ineens een Kazakstan. Dus de Kazakken vonden dat ze nog wel Baikonur lancierbasis konden gebruiken. Maar alleen op voorharde dat er een Kazak mee ging, heen en terug. Dus of we dan alsjeblieft één Rus een jaar wilden blijven in plaats van een half jaar. Daar was maar één antwoord op toegestaan. Ja, je moet wel. Dat was hij. Maar dat vind ik ook wel interessant. Toen ging ik wat meer zoeken naar die dragons. Ik wilde weten waarom ze dan nog eentje maken. En dat is niet heel speciaal. Maar ze gaan wel een zogenaamde super-drag of een monster-dragon maken. Een dragon on steroids. En dat zou dienen later voor de deorbit van het ISS. Maar dat is nog niet deze vijfde, toch? Nee, dat is niet deze. En die krijgt die nieuwe, dat is een interessant ding. Die krijgt 46 van die motoren waar er nu maar 16 van zitten. En die moet dan het ISS afremmen. Waarbij ze eerst dat ISS laten zakken. Gedurende 12 tot 18 maanden gaan ze gewoon niet meer een reboost geven. Dat ze hem een zetje geven dat hij weer in de juiste baan blijft. En dat doet die dragon wel. Toen is dat met een dragon gedaan ergens vorige maand. En dat was vroeger altijd met progress. Een Russisch ding. Dus dat kunnen de Amerikanen nu ook zelf. Maar dat zakken is dan vanwege de luchtweerstand. Je laat hem als het ware gewoon natuurlijk decayen naar beneden. En dan is hij al veel dichter bij de aarde. Als hij veel dichter bij de aarde heeft dan hoef je hem ook minder af te remmen. En wat ik ook bijzonder vond, dan zou het plan zijn, als alles blijft zoals het is. Dat hij dan op aarde zou moeten terugkomen of neerstorten. Eigenlijk in januari 2031. En waarom is dat dan zo? Omdat dat een solar minimum is. We zitten nu in een solar maximum. We hebben de maximale activiteit van de zon. En we hebben nu allemaal zonnestormen. Daarom zien we nu ook ineens in Nederland noorderlicht en zo. En die zonnestormen maken de atmosfeer ook dichter. En ze willen eigenlijk een relatief ongestoorde atmosfeer hebben. Om weer controle te hebben over dat afremproces. Dus als ze gaan zakken dan willen ze thuis een solar minimum. En dat altijd een klein beetje verandert. Verandert ook die planning. Kun je het dan ook beter voorspellen? Is dat het idee? Ja, dat is het idee. Dat je beter kunt voorspellen hoeveel je moet afremmen met dat ding. Om weer terug te komen naar de aarde. Dus dat vond ik ook wel interessant. En het derde waar ik op stuit was het verhaal in NASA over de discussie. Of je bij een nieuw ruimtsation, wat dan daarna in 2031 of 30 moet opvolgen. Of we dan gaan voor het zogenaamde continuous heartbeat. Of continuous capability. Leg uit. De continuous heartbeat betekent dat er altijd mensen in de ruimte zijn. En de continuous capability betekent dat je altijd mensen in de ruimte moet kunnen brengen. Als je dat zou willen. Maar dan kan het ook zijn dat er periodes zijn dat er niemand is. En daar is wel hele discussie over. En NASA wil toch eigenlijk wel dat er altijd iemand is. Want dat is aantrekkelijk voor de gebruikers. En hoe moeten ze allemaal dingen maken? Ze willen ook het makkelijker maken om daarnaartoe te gaan. Een douanevrije zone. Dus als er echt een continu gebruik moet zijn, dan moet je er ook altijd zijn. En ze willen ook langere verblijven hebben voor het voorbereiden op een reis naar Mars. Anders krijgen we allemaal die korte verblijfjes en dan weer een tijdje niks aan. Maar het is wel belangrijk om te weten. Want je ontwerp van je space station wordt er anders van. Je moet weten of dat space station kan overlijden. Of er niemand is. Politiek strategisch snap ik het ook wel. Dat je continuous... Wat was het ook weer? Continuous capability. Heartbeat. Heartbeat wil. Dat snap ik ook wel. Want het is een stuk moeilijker om op je te bezuinigen als dat zo is. Terwijl als je schoksgewijs af en toe iemand hebt. Dan kan je zeggen, nou doe maar twee minder dit jaar. Dan kun je ook uitstellen. Je bent veel kwetsbarer voor gemorrel aan je budget. Nu kan je zeggen, ja kan niet. Want er moet altijd iemand zijn. Er is heel veel discussie over. En eigenlijk is dat ook alweer een voordeel. Dat die Sunny en Butch nou langer moeten blijven. Dan verga je weer meer data over een lang verblijf in de ruimte. Bij al die ruimte of onderzoek aan de mensen in de ruimte. Hebben we altijd het probleem dat veel te weinig statistiek is. Dan doe je een experiment. Dan wil je eigenlijk 50 proefpersoon. Maar die heb je niet. Dus je doet al die experimenten op 6 proefpersonen. 3 keer 2 of zoiets. Heb je eigenlijk altijd onvoldoende statistiek. Om echt een bewijs te leveren. Dus het is bijna altijd een soort case study. Hoe meer je er kunt hebben, hoe beter. Ja, snap ik. Nog even terug naar die dragon on steroids. Ik neem aan dat als je daar 32 in plaats van 16. 46 in plaats van 16. Dat dat de facto betekent dat je een heel nieuw ding moet bouwen. Ja, ook die hele achterkant wordt 2 keer zo lang. Met al die propulsiesystemen, computers en kabels en leidingen die daarin zitten. Het ziet er ook wel uit als een ding on steroids. Dat konische of kegelvormige gedeelte. Dat is hetzelfde. Maar daar zit een hele staart nou achteraan. Moet dat dan nog een momentje in kunnen? Want dat lijkt me zelf niet nodig. Nee, dat zou ik ook niet willen. Of niet meteen zo hard natuurlijk. Ik denk dat wel astronauten dat best wel vinden. Er stond ergens hoeveel push dat ding zou moeten geven. Dat getal ben ik vergeten. Maar dat was natuurlijk enorm. Maar je moet eerst komen. Ja, maar je moet eerst komen. Ik bedoel, als je er toch heen gaat. Op de heen weg zou je iemand mee kunnen nemen. Het zal niet praktisch zijn, want ik voel me wel af. Oké, genoeg daarover. We wensen ze een fijne kerst. Ja, en dat kan ook. Want er werd specifiek nog op de NASA-site vermeld dat in de laatste aflevering, nu net twee weken geleden of zoiets van cargo, dat er ook allerlei dingen in zaten om het kerstfeest te vieren. Dan hebben ze een rendiertje en een week allemaal een kerstboom. Dat wordt allemaal geleverd. Net als bij ons zelf bij thuis. Ze hebben op de verreekwoordelijke zolder ook echt nog wel een doos met ouwe meuken die voor de vorige kerst via Hengen naar boven is gesloten. Dat zou me niet verbazen. Maar je wel op het ISS schijnt altijd wel een probleem te zijn dat ze hele dingen niet kunnen vinden. Oh ja. Want het zweeft ook weg. Ja, dat is een probleem. En je moet er heel goed bij houden waar je het hebt opgeborgd. En de overdragen. Daarom heb je die overlap nodig van die bemanning. Een leuke vraag van ons andere capacirvirus is of die weet hoeveel kerstspullen er in de doos zitten. En waar ze liggen. En of die weet waar ze liggen. Oké, helder. Marieke, wat is jouw eerste onderwerp? Dat is weer een webresultaat van eerder deze week. En het gaat over het planetenstelsel Trappist. Die kennen we wel. Trappist, de ene hete ster. Om deze ster even terug te grijpen naar wat dat systeem ook weer is. Daar draaien zeven aardachtige planeten. Mag ik één misverstand even? Ik zag dat staan bij een onderwerp. En ik ben natuurlijk Belg. En ik zag Trappist in de ruimte. Ik denk, nou, dat wordt een interessant onderwerp. Ik had er een hoop te zien in zo'n biertje in de ruimte. Maar daar gaat het dus helemaal niet over. Misschien hebben jouw astronauten wel zo'n biertje op. Dat is misschien ook kwijt geraakt. Sorry, je kon de bakje gaan. Dat gaat lekker verder over je ster. En die zeven aardachtig, noem ik zo, zijn zeven rotzachtige planeten. En één daarvan draait zelfs op zo'n afstand van de ster. Trappist 1. Zodat eventueel vloeibar water mogelijk zou kunnen zijn. En dat is natuurlijk heel belangrijk voor het vormen van leven op zo'n planeet. Web heeft al, hoorde ik van de Wiene van Dishoek gisteren, met tien onderzoeksteams al 190 waarnemeuren met Web erop zitten. Op Trappist. Op Trappist, op dit systeem. En er zijn tien onderzoeksprogramma's. En nu is een team met een eerste auteur van S-ROM, Michiel Min. En ook weer Wiene van Dishoek daarbij. En iemand van de Radboud Universiteit, Rens Waters. Die hebben gekeken naar Trappist 1b. En dat is de planeet die echt dichtstbij de ster staat. En dat is niet degene die in de coli-lockzoon zit, zeg maar. Maar die hebben de infraroodstraling gemeten. En die zijn eigenlijk nog niet tot een conclusie gekomen. Want het idee is, we moeten uitzoeken of die Trappist-planeten of sommige van die planeten een atmosfeer hebben. Dan heb je natuurlijk een goed uitgangspunt voor vervolg, onderzoek en attractie, ILT en dergelijke klaar zijn. En tot nu toe was het negatief. Er was eerder dit jaar wel rond een andere ster een mogelijke hint op een atmosfeer, een andere planetenkankrie, E, nog iets. Ik weet niet meer precies welke het was. En alles was tot nu toe negatief rond die Trappist-planeten. Maar nu hebben ze toch een resultaat waarbij ze eigenlijk twee scenario's openhouden. Het eerste scenario is dat er geen atmosfeer is, maar dat het een lava-planet is, waar het kollekt, zeg maar, van de magma, et cetera. En het tweede scenario is dat er een hele dikke atmosfeer is, gevuld met CO2 en smok en allemaal koolstofdeeltjes. Dus dat is eigenlijk de eerste hint dat er mogelijk toch een atmosfeer omheen zit. In beide gevallen zou ik het niet echt heen willen, maar dat zeiden ze. Hoe ver zijn deze planeten? Dat is de Thijs-vraag. Die heb ik niet opgeschreven. Maar deze draait echt heel dichter rond die ster. En in het zonnestelse heb je natuurlijk gewoon een soort analoge hiervan. Bijvoorbeeld Titan heeft ook zo'n hele dikke smoklaag. Dus Titan is één van de manen van Saturnis. Maar toch denken ze dat die Trappist 1b, als die een atmosfeer heeft, toch heel anders is. Want die ster waar hij omheen draait, die is veel koeler en veel heftiger in ultraviolet straling. Dat is een dwerg, geloof ik. Ja. Dus dat betekent dat het niet een titanachtige planeet, maar dat het veel spannender wordt. En wat ik ook hoorde, dat is wel leuk, want dit heeft natuurlijk veel meer onderzoek nog nodig. Altijd. Ja, en de directeur van STSCI, dat is het Space Telescope Science Institute in Baltimore, heeft voor volgend jaar 500 uur waarnemtijd toegekend aan deze onderzoek. Die gaat erover, die verdeelt de tijd. Ja, je hebt altijd een deel, dat gaat op inschrijving, op een proposal te insturen. Maar een deel mag zo'n directeur van zo'n instituut zelf verdelen. En die heeft nu 500 uur dus toegekend om deze vraag te beantwoorden. Ja, waarom is Trappist zo interessant eigenlijk? Want je hoort heel vaak over Trappist, maar waarom is dat eigenlijk zo? Nou, omdat die planeten en die Goldilocks al onder liggen, een paar daarvan. En allemaal waarschijnlijk rotsachtig zijn. Hij staat overal vrij dichtbij, dacht ik, of niet? Nee, de kleding. Ik meen dat hij niet heel ver was, want dat scheelt natuurlijk ook wel. Hoeveel bundeltijd is er eigenlijk op dat ding? Gewoon 24 uur per dag neem ik aan? Ja, zoiets. Daar staat gewoon altijd aan. Er zal af en toe wel iets anders ingesteld moeten worden. Dat onderhoud ik misschien nooit een keertje, maar voor de rest... En je moet natuurlijk zijn vier instrumenten opwerpen, dus dat moet af en toe geschakeld worden naar een ander instrument. Maar dat gaat gewoon continu. Maar het is natuurlijk ongelooflijk in track, dus 500 uur daar moet je heel blij mee zijn. Dus ik ben benieuwd. Ik probeer dan volgend jaar weer op de laatste uitzending van het jaar hier te zitten om een verslag te doen van hoe ver het dan inmiddels staat met... Hoe het verder is gegaan met de kapist. De zoektocht naar atmosferen rond planeten, rond andere sterren. Ik verwacht wel wat. Als je ziet waar het afgelopen jaar allemaal uit wep is gekomen, dan gaat volgend jaar natuurlijk nog veel meer worden. En dat doet me nog denken aan een verhaal, dit verhaal van die bundeltijd, toen ik nog in de kernfysica zat hadden we ook een versneller waar je dan bundeltijd op kon krijgen. En dan waren er allemaal kernreacties plaatsen aan het einde, waar al de dingen tegen elkaar gebombardeerd werden. En toen waren de computersystemen zo dat je moest dan voorspellen hoelang de analyse van die data zou duren. En dan moet je dat als een limiet instellen voor die supercomputer waar je dan toegang toe kreeg. En toen was er een keer een promovendus, die had al die data van die experimenten daar ingevoerd en dat hij die tijd per ongeluk net even tekort ingesteld. En dat ding deed geen tussentijdse opslag. Dus na dagenlang op de supercomputer rekenen, toen werd het bestand gewoon weggegooid. Vlak voordat het klaar was. Dat was een enorm drama, enorm kostenverlies. En daarna is dat ook al gehergeprogrammeerd dat hij als een tussentijdse resultaat opsloeg. Maar dat was in de eerste instantie nog niet. Dat was zo traumatisch dat ik dat nu tientallen jaren later me nog kan herinneren. Je weet dat het ongevoels maakt wat het kost. Weet je wat je gedaan hebt? Verschrikkelijk. Oké, dit was Trappist. U hoort nog veel meer over Trappist, denk ik. De komende jaren. En dan bedoelen we niet dit biertje. Mijn eerste omwerpje gaat over Blue Origin. Want het jaar is er nog niet voorbij. We zitten al half december, we nemen het op op de 18e. Maar we wachten nog op één mogelijk highlight van het jaar. En dat is de lancering van de New Glenn. De grote raket van Blue Origin. Allang verwacht, we hebben het er ook wel vaak over gehad in de uitzending. En Blue Origin is aan het duwen tegen de regulators, hoe heet dat? De F.V.A. denk ik. Om toestemming te geven om het nog dit jaar te mogen doen. Dus ze zeggen dat ze er klaar voor zijn. En ze willen hem eigenlijk nog in 2024 gelanceerd hebben. Het ding staat al een aantal maanden op het lanceerplatform. Het is een grote raket bijna 100 meter hoog. Moet herbruikbaar zijn. In eerste instantie in ieder geval de eerste trap. En dat is natuurlijk voor Blue Origin wel een enorme mijlpaal. Als dat nog gaat lukken. De kans dat die doet, acht ik overigens best wel groot. Want raketten zijn vaak dé motoren. Wel de grootste risico als de dingen, als ze misgaan, dan is het vaak de motor. Deze motoren zijn natuurlijk al getest. Die zitten ook in Vulcan Centaur. De Amerikaanse raket die al eerder dit jaar gelanceerd werd. Weet je hoe die eerste trap terug zou moeten komen? Of moet het herbruikbaar zijn? Op een platform. Hij landt op een platform. Dus het is eigenlijk een beetje vergelijkbaar met wat SpaceX doet. Een stukje verderop in zee op een platform weer op potjes neerzetten. Maar het is wel een joekel. Want dit is echt een pijp. Er zitten geen boosters aan. Een trap en een tweede trap. Die is nu nog niet herbruikbaar. Maar op termijn wil je dat ook wel. Dus die eerste trap, het grootste deel van de raket, moet al meer landen. En zou 25 keer herbruikbaar moeten zijn. Dat is waar die op ontworpen is. Bijzonder aan een raket is overigens wel de neuskegel. Want daar heb je een diameter van 7 meter. En dat is veel voor een raket. Daar kan heel veel payload in. Dat zit er nu overigens niet in. Want we hebben het in een en der uitzondingen wel eens over gehad. Dat is waarom de eerste lancering een duo-missie naar Mars zou moeten lanceren. Escapade heette die. Maar dat haalden ze niet. Je kan dat één keer per 2 jaar doen. Zoals jullie weten. Dat haalden ze niet. Dus naast ze heeft het er afgetrokken. Nu zit er een payload van Blue Origin zelf in. Die heet Blue Ring. Dat is een platform dat ze kunnen gebruiken als basis voor satellieten. Of als sleepboot voor satellieten. En dat gaan ze dan testen. Dat is eigenlijk een brut-piloot voor deze raket. Want hij weegt nog in 3000 kilo. En hij kan 45 aan. In theorie dus in 45.000 kilo. Maar goed, dan heb je in ieder geval je eerste certifizerende lancering achter de rug. Dus misschien nog wel dit jaar. Maar je weet ook altijd bij lanceerdata dat je die met een kooltje zou moeten nemen. Dus reken er vooral niet op. Ik vind het vooral mooier dan van die 7 meter diameter. Want tot voor kort was het altijd iets van 4,30 meter maximale diameter. Dat iedereen kon stoppen. Voor zo'n toekomstige ruimte was zo'n 7 meter geweldig. Op een gegeven moment begon iedereen opblaasbare modules te ontwikkelen. Zodat je met 4 meter en nog wat diameter dan toch een grotere ruimte kon maken. Als je hem opliest in de ruimte. Maar met die 7 meter, ik heb ook ontwerpen gezien. Ook onder andere van Blue Origin. Van New Space Station, commerciëel. Maar we zouden ook een paar modules maken die wel geheel van het vast materiaal zijn. En dan wel die grote kunnen benutten. Want volgens mij heb jij er wel zo'n verrad dat die over Luna K2. Die mede hierdoor uitermate compact. Van binnen heel klein. Dat was op dat moment politiek ook heel belangrijk. Dat het een compact Space Station zou worden. Want er was toen heel veel druk van, moeten we nou alweer zo'n paperduur Space Station gaan maken? En dat ISS's zoals de Durena gaan jullie er nog eentje zitten bedenken. Dat er rondom de maan moet draaien. Daar waren ze in Amerika heel bang voor. Dus het was heel belangrijk dat het een compact Space Station zou worden. Dat had dan niet in je mee te maken. Maar het helpt wel, begrijp ik, voor de toekomst. We wachten dat nog even af. Kijken of het zo'n dik jaar lukt. Maar hoe dan ook, op relatief korte termijn komt hij. Het is in zekere zin voor het speelveld wel heel fijn als we er nog een grote raket bij krijgen. Even plat gezegd, voor het monopolie van SpaceX is dat niet heel gezond. Dus wel fijn. We wachten het af dit jaar. Filip, tweede onderwerp. Dat sluit eigenlijk naadloos aan. Onbedoeld, want we hadden het niet gecoördineerd. We hebben in Europa geen herbruikbare raket. Dat stoort ons natuurlijk vreselijk. Daarmee loopt de Europese industrie achter. Ook in de concurrentiestrijd op Amerika. Arianen was jarenlang een kolosaal succes. Het had 50% van de markt van de lancering. Dat is nu totaal niet meer zo. Dat is nu een grote raket. Niet herbruikbaar bij Bevega. Een kleine raket, ook niet herbruikbaar. Eindelijk heeft ESA besloten dat er een studie moet komen naar het herbruikbaar maken van die raket. Dat nieuws was op 12 december. Dus echt heel recent. Ik was op het astronautencongres in de eerste week van oktober. Daar werd dus al verteld door de industrie dat het in hun ogen relatief te doen was. Dat was een herbruikbare versie van een arianen-suspectie. Het klonk een beetje alsof zij wilden doen voorkomen dat het een piece of cake was. Dat was wel heel opvallend. Toen had ik de gelegenheid om ook op de laatste dag van die week de directeur-generaal van ESA te interviewen. Met mijn BNR-microfoon. In mijn nieuwe rol als we niet meer ESA zijn. Dat was heel grappig. Ik zei inderdaad exact wat jij ook zei. Natuurlijk beweert de industrie dat. Maar dat is best heel ingewikkeld. En vooral heel erg duur. De lidstaten zijn niet allemaal overeens. Hoe belangrijk dat is. De Duitsers willen niet per se de Franse raketindustrie gaan sponsoren. Dus daar hangt heel erg veel mee samen. Maar nu hebben ze toch het Pathfinder-project. Ze willen dan natuurlijk inderdaad kijken naar onafhankelijkheid van Europa. Ze willen zien dat er een groter infrastructuur in de ruimte kan worden opgebouwd. Het moet commercieel interessant zijn. Competitief. Er staat zelfs in dat we het leiderschap wel terug willen pakken. Dat is wel een heel hoog ambitie niveau. Want de achterstand is inmiddels best groot. En het moet duurzaam zijn. Sustainable en herbruikbaar. En nou zei jij net dat dit een studie is. Maar bij ESA is een studie meestal de eerste stap in een project. Het klinkt niet belangrijk, maar het is het wel toch? Zonder die studie gaan ze nooit wat doen. Dus het is weliswaar een trage, maar in Europese politieke speelveld noodzakelijke stap. De studie behalst twee contracten. De invitation to tender die contract aanvraagt komt binnenkort uit. En twee contracten elk voor 4 miljoen euro. Dus het is ook in ruimtvaart termen en budget een relatief klein beginnetje. En het werk wat ze gaan doen, ze gaan kijken naar wat is de use case. Wat zijn de gebruikers eisen. Moet ook een schetsontwerp moeten al uitkomen. Ze moeten inschattingen maken van de benodigde technologieën en risicoanalyse. De business case moet worden uitgewerkt. En het laatste werkpakket is dat je een data moet genereren inclusief kosten. Dus uitrekenen wat het gaat kosten, dat is eigenlijk het allerbelangrijkste. Dat is misschien niet heel agile, maar het is wel het eerste noodzakelijke begin. Dus ik heb besloten dat ik er toch blij mee ben. Zeker. Het is wat je zegt, zonder die stap komt het er niet. Het voordeel is ook voor bedrijven. Als je in de eerste stap aan boord zit, dan heb je een dikke kans dat je daarna ook mag meedoen. En daarom komen er ook twee consortia. Dat er twee consortia zijn met elk drie bedrijven. Hoe lang duurt zo'n, wat is de doorlooptijd van zo'n enorm groot nieuw project? De bouw is natuurlijk jaren, maar voor de studie stond het er niet bij. Ik zou zeggen een jaartje of zoiets. Dat zal mijn gok zijn, gebaseerd op drie na drie jaar werken bij ESA. Maar ik weet het niet. Maar dan is er een, een aantal dingen die je moet doen om te kunnen doen. En dat is natuurlijk een aantal dingen die je moet doen. Ja, dan komt daarna de volgende stap is dat er waarschijnlijk een fase B studie wordt gedaan. Waarbij het project definitief kan definiëren. En dan denk ik nog steeds competitief. En dan de volgende stap is dat een van de twee partijen hem ook daadwerkelijk mag gaan maken. Ja, dus dan ben jij dat eerste eens één jaar in de groep. En dan is het een aantal dingen die je moet doen om het project definitief te kunnen definiëren. Ja, dat is een veilige schatting. Maar goed, als we een bruikbaar raket hebben in 2035 in Europa, hang ik mijn vlag uit hoor. Ja, toch goed nieuws. Kleine stapjes, baby steps, maar hup Europa, zou je maar zeggen. De Cosmos, Marieke. Ja, de Cosmos is een heel goed nieuws. Het is een heel goed nieuws. Het is een heel goed nieuws. Ja, goed nieuws. Ja, goed nieuws. Ja, goed nieuws. Ja, goed nieuws. Ja, goed nieuws. Ja, goed nieuws. Ja, goed nieuws. Ja, goed nieuws. Ja, goed nieuws. Ja, goed nieuws. Ja, goed nieuws. Ja, goed nieuws. Ja, goed nieuws. Ja, goed nieuws. Ja, goed nieuws. Ja, goed nieuws. Ja, goed nieuws. Ja, goed nieuws. Ja, goed nieuws. Ja, goed nieuws. Ja, goed nieuws. Ja, goed nieuws. Ja, goed nieuws. Ja, goed nieuws. Ja, goed nieuws. Ja, goed nieuws. Ja, goed nieuws. Ja, goed nieuws. Ja, goed nieuws. Ja, goed nieuws. Ja, goed nieuws. Ja, goed nieuws. Ja, goed nieuws. Ja, goed nieuws. Ja, goed nieuws. Ja, goed nieuws. Ja, goed nieuws. Ja, goed nieuws. Ja, goed nieuws. Ja, goed nieuws. Ja, goed nieuws. Ja, goed nieuws. We hebben natuurlijk dat de meeste sterren in het real zijn dubbelsterren. Natuurlijk. Dat is niet iets zeldzagmaar, dat is iets wat heel algemeen veroor komt. Maar, ehm, wat eigenlijk de voorlopige conclusie is, is dat zwarte gaten toch misschien niet zo verwoestend zijn als altijd werd gedacht. Ik bedoel, dat die dubbelsterren daar in Happy Bunny rond dat zwarte gat aan het zijn is? Precies, ja. Dus worden wij ook straks niet opgeslokt door een zwart gat? Is dat de hoop die we uit moeten putten? dat we over vier miljard jaar misschien toch nog blijven leven. Ik zou zeggen doen. We kunnen vriendjes worden. Maar goed, dat sterpaar is slechts 2,7 miljoen jaar oud. Dat is hartstikke jong natuurlijk. En de verwachting is dat ze binnen miljoen jaar zullen samensmelten tot één enkele ster. Dus op kosmische schalen gaat het natuurlijk nog wel razend snel. Maar worden ze dan op termijn ook opgegeten door dat zwarte gat? Of is dat nog onduidelijk? Dat is onduidelijk, maar dat ligt natuurlijk voor de hand. En waar ook nog over gesproken is dat er wellicht ook planeten in die dubbelster rond die dubbelster mogelijk zitten. Nou dat zou natuurlijk een hele, hoe zeg je dat, interessante resultaat zijn. Zo'n sikje film. Maar dan verwijst Ezo natuurlijk weer naar de IELTI. Hebben ze daar aanwijzingen voor dat die er zijn of vermoeden? Ja, daar hebben ze wel aanwijzingen voor. Oké, grappig. Maar Ezo zegt dat gaan we met de IELTI uitzoeken, de Extreme Millions Telescope. Die is natuurlijk pas over een paar jaar klaar. En het meters instrument op die telescoop. Nederland is daar de projectleider van. Dus dat wordt in Leiden en in Dwingelo onder andere gebouwd. Met een consortium uit heel Europa. En dat wordt in Leiden vanaf volgend jaar geïntegreerd dat instrument. Dat is leuk. En dan kunnen ze veel beter naar dat soort objecten gaan kijken. Sterrenkunde is zo, als iedereen weet, baby steps. Het wordt nog veel mooier in de toekomst. Maar dan kunnen ze bewijzen dat die planeten er wel of niet zijn. Dat is de hoop in ieder geval. Spannend. Moeten we dat ook weer afwachten? We gaan gewoon nog heel lang door met deze podcast. Heel af en toe sterrenkunde erin. Net zoals alle wetenschappers, er is altijd meer onderzoek nodig. Blijkt altijd aan het eind van ieder verhaal. En dus ook meer geld. Ja, dan kan ik in mijn volgende onderwerp een bruggetje maken. Want er zijn ook dingen die wel zeker zijn en verder niet. En dat is dat het ruimtevaartcentrum in Arnhem dicht gaat. En dat is droevig nieuws. En dan denkt u, was er een ruimtevaartcentrum in Arnhem? Dat dacht ik precies. Maar je durft het niet te zeggen. Uit angst de Arnhemmers te beledigen. Wat hebben wij gemist? Ik moet, ja, het is een beetje flauw hoor. Maar ik val er altijd, ik struikel je altijd over dit soort nieuwtjes. Het gaat niet over Arnhem in Nederland, maar over Arnhem in Australië. In de Noorderlandse territoriën, in het tipje van Australië, heb ik ongeveer tegen de evenaar aanligge. Een heel equatoriaal wat handig is. Hebben de Australiërs een ruimtevaartbasis en dat heet de Arnhem Space Center. Ja, dat vind ik dan altijd leuk. Vooral ook omdat ik denk, kijk op de kaart. Ik ben nou vlak in de buurt geweest. En want ik kwam vroeger voor de zonnemarige snorrel eens in Darwin. En dat is gewoon 12,5 uur rijden. Weet je zo? Het is helemaal niet in de buurt. Maar goed, Arnhem Space Center. En dat is de Australische lancerenbasis. En hij gaat dicht want er zit geen leven meer in. En dat is natuurlijk ook wel jammer. Het is een lancerenbasis die overigens nooit orbital is gebruikt. Dat hebben ze niet gedaan. Maar NASA heeft daar met een Canadese sonderraket een tri-lancering uitgevoerd. En dat ging over, dat moet ik even op mijn hoofd, één seconde. De Black Brand 9. En daar hebben jullie waarschijnlijk nog nooit van gehoord. Maar de Black Brand familie is een Canadese sonderraket. Maar die wel heel veel gelanceerd is. Volgens mij heeft dat ding 360 vluchten of zo gemaakt. Dat is niet herbruikbaar. Dus ze hebben hem 360 keer gelanceerd. Dus dat is wel een behoorlijk succesvol ding. Waarvan dus drie keer vanuit Australië. Omdat je daar, deze raket gaat aan 320 kilometer. En dan kan je een minuut of 20 kunnen. Dat was mijn volgende vraag. 20 minuten, dat is best lang. Ja, 20 minuten astronomische waarnemingen. Dus dit wordt vaak gebruikt om in eerste fase een bepaalde instrument alvast te testen. Je kan er ook echt wel onderzoek mee doen. Maar het is ook handig als je weet hoe een instrument zich gedraagt. Dan kun je relatief goedkoop een instrument alvast een keer naar de ruimte brengen. Kijken of die werkt. En op basis daarvan je ontwikkeling voortzetten. Dus we horen er niet zo heel veel over. Maar dat gebeurt in de praktijk best wel veel. Een tijdje dus ook vanuit Australië. Wat voordelen heeft. Want je kan natuurlijk bepaalde dingen vanuit Australië zien. Die je niet vanuit Noord-Amerika kan zien aan de hemel. Maar ze zijn er dus blijkbaar toch mee opgehouden. En nu zijn de provincie, de Northern Territory en de lanceerbasis met elkaar aan de ruzie over wie schuld het is dat het dicht gaat. Nou ja, dus helaas geen Nederlandse klinkende lanceerbasis meer in Australië. Maar gelukkig voor onze aarnemers dat er toch niet gegreft. Want ze hebben al toch al zo moeilijk met Vitesse. Dat het op min 27 punten staat in de keukenkampioendivisie. Ik vind toch blij dat jij als Belg daar zorgen over maakt. Nou, meeleven. Ja, inderdaad. Nou, daar komen de aarnemers dus weer mooi mee weg. Oké, niet heel erg belangrijk. Maar ik wilde het toch even genoemd hebben. We gaan naar het laatste rondje alweer. Philippe, mag je weer je laatste onderwerp? Ja, dan kan ik nu eindelijk aankondigen wat we al lang al wisten. Ja, wat weer. Het nieuws item was van 28 november dat Mars toch geen plan B is voor de aarde. En verklaart NASA nu. En dat is natuurlijk in allerlei science fiction boeken en films bedacht. En Musk wilde natuurlijk heel graag dat we daar naartoe gaan. En dat we met de hele bevolking als we de aarde vernachelen, dat we dan met een groot deel van de wereldbevolking misschien wel op Mars zouden kunnen gaan wonen. Maar nu je beweging zegt dat toch al heel lang, there is no planet B. Nee, en dat is ook gewoon echt officieel waar. Er is geen planet B en het gaat zo. Ze hebben natuurlijk gekeken wat je zou daarvoor moeten doen. Maar echt met de huidige technologie, tenzij dat er een kolossale doorbraak zou komen, kan dat dan niet. Want wat ze eigenlijk zouden willen is dat je iets doet waardoor het warmer wordt. En niet doen waardoor je zonder pak daar buiten rond kan lopen. Dus er moet dan voldoende zuurstof in de lucht zitten. En dan zou je een soort greenhouse effect moeten creëren waardoor het warmer wordt. Maar zelfs alle CO2 die daar is en alle natural resources, als je dat allemaal zal opgebruiken, dan kom je nog maar tot iets van 6,0% van wat er op aarde is. En dat kan dus helemaal niet. Dus het wordt eigenlijk nooit warm genoeg. Er is natuurlijk geen magnetisch veld wat het kan beschermen tegen de posmische straling. Zelfs al zou je alles uit de kast halen en terraforming gaan doen op Mars, dan is het nog steeds kansloos. Dat zijn kansloze. Want je kunt er niet naartoe vliegen. En er is op Mars ook niet voldoende aanwezig van alles wat je nodig hebt. En je kunt ook geen magnetisch veld kunstmatig creëren. Mars heeft zijn magnetisch veld verloren. En dan zijn er mensen die veel meer weten van Mars dan ik. Maar je kunt het ook niet dat magnetisch veld alsnog gaan creëren om je te beschermen. Er zijn allerlei rare plannen ook allemaal bedacht. En er is van alles bedacht en geprobeerd. Met een kolossale reflecterende zonnschermen, die dan op een grote afstand van Mars in de ruimte zouden kunnen hangen, om alle zonnestralen te bundelen op Mars, om het daardoor warm genoeg te krijgen. En niks werkt. Dus zeggen we nu ook dat die aarde heeft er ook miljarden jaren over gedaan om te evolueren naar een bewoonbare planeet. En bij Mars zou dat met alle inspanningen die we zouden kunnen bedenken, dat zouden de honderdduizenden echt te lang duren. Dus dat kan gewoon niet. Ik vind het toch wel jammer, Filipp? Ja, ik vind het ook jammer. En uiteindelijk vond ik ook nog een artikel uit augustus van dit jaar. En daar hadden mensen bedacht dat de terraforming van Mars misschien dan toch weer wel zou kunnen. Gelukkig, er is nog open. We hadden even met Musk gesproken. Ja, ze hadden een computerstimulatie gedaan. Ze hadden een plan. Ze gaan negen micrometer lange staafjes van ijzer aan aluminium, wat je allebei kunt vinden op Mars. En als ze daar twee miljoen ton van staafjes in de atmosfeer brengen, op een afstand van ongeveer honderd meter, dan zou binnen enkele maanden de temperatuur op Mars met tien graden stijgen. Dus dat is heel veel. En ze had dan meerdere keren het doen, of nog meer tonnen. Dus toen dacht ik, nou ja, dan kunnen de science fiction auteurs toch nog even door met hun werk. Waarschijnlijk als je die staafjes volgens gaat inademen, heb je wel weer een asbestachtig probleem. Maar vast wel weer een ander probleem. Die zijn er klein genoeg om de longblaasjes. Ik weet niet of ze ook medicie bij betrokken waren bij dit laatste onderzoek. Of mensen met praktische aanleg. Er gebeurt veel. Maar er was wel een ander nieuws. En dat vond ik dan wel weer interessant. Dat heeft eigenlijk niet zoveel met Mars te maken, maar op termijn misschien wel. Inmiddels zijn de resultaten van de Artemis I missie, voor wat betreft straalings, de invloed van straalings op mensen zijn geanalyseerd. En Artemis I is even... Dat is de raket die naar de maan ging, zonder mensen erin. De eerste lancering. Artemis II is een rondje om de maan met mensen. Artemis III zou moeten landen. En het is allemaal een beetje uitgesteld, maar ergens in 2027 is er dan het plan dat er mensen op de maan staan. Ik weet niet of dat lukt. Maar die Artemis I had poppen aan boord met allerlei straalingssensoren. En in Nature staat nu het artikel waar dat allemaal geanalyseerd is. Dat heb ik in de link voor de show notes ook geleverd. En die data zijn best optimistisch, want kennelijk werkt de afscherming die ze hebben gemaakt in die oranje capsules, werkt best goed. En wat zeker werkt is als ze die capsules kantelen, als ze door de zogenaamde Van Allen belt gaan, waar dan heel erg veel straling is rondom de aarde, dan scheelt dat iets van 50 procent in straling. Kantelen, moet je dan het hitteschil naar voren of? Ja, dat weet ik niet precies. Het is een 90 graden kanteling. En ik heb heel even kort in de grafiekjes gekregen. Daar hebben ze het over een yaw en een roll modus met zoveel verschil in straling. Ze hebben dat geprobeerd in verschillende orientaties. Dus dat kan ook al uitmaken. En daarvan zeg maar nu naar de maan gaan, is hoogstwaarschijnlijk gewoon binnen de criteria goed te doen zonder te veel straling te krijgen. En dat was één conclusie. De tweede conclusie. We leren eigenlijk heel erg veel over hoe je tijdens zo'n lange reis om moet gaan met het probleem van de straling. En we weten allemaal dat om naar Mars te gaan, als je een jaar in zo'n raket zit, dan krijg je veel te veel straling. Dat is een van de problemen waarom we ook niet eens voor wetenschap naar Mars zouden kunnen gaan laten staan om te gaan wonen. Maar ook niet voor de wetenschap is het ook nog op dit moment onmogelijk met mensen. Maar dit is dan alweer één stapje in het onderzoek naar hoe gaan we om met straling? En dat is wel een mooi resultaat van die Artemis-1 raket. En is hier dan ook dat zonnemaximum minimum van belang? Vast wel, hè? Vast wel. Moeten we even in het artikel kijken. Nou ja, als je in dat zonneflam op je af krijgt, dan is dat natuurlijk sowieso niet fijn. Dat is in Space Station ook al zo. Oké, ik had nog een vraag, maar het is meer ontschoten. Oh ja, dit staat er helemaal los van, maar we wachten bij Artemis-1 ook nog steeds op die uitslag over hoe dat nou zit met dat hitteschild. Want er waren ook dingen mee. Er is nog geen nieuws over. Nee, en dat is ook precies wat uitgeleid heeft tot het uitstel van de Artemis-2 vlucht met vijf maanden en Artemis-3 met zeven maanden. Dat ze nog steeds aan het zoeken zijn naar dat hitteschild. En ze zitten ook in de beslissing, we moeten een ander hitteschild maken of moeten we een ander traject voor de terugkeer, zodat er minder belasting is op dat hitteschild. En de hitteschild had wel mogen afbrokkelen langzaam, want dat is het ontwerp van de hitteschild, maar ook sommige plaatsen waar hele brokken hitteschild verdwenen. Dat was echt wel heel lastig. En we hadden wel uitgerekend met al die censoren dat het niet te heet zou zijn geworden in de capsule bij die terugkeerden. Dus dan hadden ze als het daar ment in was, waren die met veel geluk veilig teruggekeerd, maar die wil niet volgende missie baseren op geluk. Nee, nee, want als je iets aantreft wat volgens je berekeningen niet klopt, klop je berekeningen niet. Wat klopt er dan nog meer niet? Dan snap je niet in de vraag. Ja, dat is inderdaad. Het is opmerkelijk omdat dit al op dit dossier is het eigenlijk al echt heel erg lang stil. Want als iedereen weet dat dit een issue is, dan hoor je er helemaal niks over. Nee. Oh ja. En ook dat houden we goed in de gaten. Ja precies. Had jij nog een aanvulling hierop? Dit was het einde van dit verhaal. Geen plan B voor de aarde. Geen plan B voor de aarde, en er zijn ook geen UFO's. Dat was de vorige hele leuke aankondiging van iets wat je al wist. Ja precies. Nou, we gaan afwachten of onder het nieuwe NASA management in januari wellicht dit nieuws weer wordt teruggedraaid, wat me nou ook niet zou verbazen. Maar goed, dat gaan we dan doen. En dat was bijzonder, die Jared Isaacman dat die aangekondigd werd. En dat pikten jullie toch nog mooi mee op het einde van de vorige podcast. Dat kwam net op dat moment binnen. Een compliment voor de collega's van die uitzending en hun oplettenheid inderdaad. Marieke, wat is jouw idee? Ik heb nog een nieuwtje van Nederlandse bodem, een polder nieuwtje zeg maar. Kijk. Niet uit Arnhem, maar uit Dingelo, een stukje noordelijker. En daar staat zoals onze luisteraars ongetwijfeld allemaal weten, een hele grote radiotelescoop. Rood is dan 25 meter doorsnee. Hele beroemde ook. Deze is in 1956 geopend door koningin Juliana en professor Oord. Als je dat googelt, dan zie je een geweldige foto waar de koningin voor die radiotelescoop staat. En deze telescoop wordt tegenwoordig door een groep amateursterrenkundigen beheerd en ook onderhouden. En die kijken naar de melkweg en naar pulsars. En die had een leuke idee. Die dachten, kom we gaan eens kijken of we het signaal kunnen opvangen van Voyager 1. Dus een van die twee Voyagers die inmiddels in de interstellare ruimte zijn. Is dat dat ding waarvan de X-band het niet meer doet en ze op X-band zijn overgeschakeld? Ja, klopt. En die Dingelo telescoop die is eigenlijk daar niet geschikt voor, want die ontvangt op lagere frequenties dan dat deep sky network wat met die 70 meter schotels normaal die signalen opvangt nog steeds van die twee zonders die maar doorgaan. Dus hebben we wat dingen omgebouwd en aangepast voor dit project. En guess what, het is gelukt om een initiatie van de Voyager 1 op te vangen. Dat ding is nu echt op 25 miljard kilometer afstand. Meer dan vier keer zover als de afstand van hier naar Pluto. Dus dat is echt behoorlijk end. In licht uren is dat 23. Ja, bijna een hele dag. Ik zit erop te wachten, maar je ziet het inderdaad. Ik heb zo'n Google of nee hoe heet het, online social media accountje wat dan namens dat ding afdoet Twitter toever die al is. En dan heb ik het even opgezocht. Heerlijk om te volgen. Maar volgens mij is die, ik zag nu een nazi Twitter account die ook af en toe wat meldt over die Voyagers. Volgens mij zijn die Voyagers zelf weg van Twitter. Je kon ze snel niet meer vinden. Maar wat ze precies hebben gezien dat weten ze niet, want daar was het signaal echt te klein voor. Maar het is echt een duidelijk signaal. Hoe weten ze zeker dat het van de Voyager? Gewoon op die golf lengte hebben gezocht. En als je in de show notes op de link van dit artikel klikt, dan zie je ook een paarse grafiek op die website met dat piek fijne signaal. Het leuke is wel dat deze groep, ze begeleiden ook scholieren met profielwerkstukken. Het is echt fijn dat die oude historische telescoop zo'n fijne groep vrijwilligers heeft om de boel in de lucht te houden. Al is het maar voor communicatie en educatie. Het is ook technologisch erfgoed. Het is fantastisch dat dat beheerd wordt. En als je niks te doen hebt in de kerstvakantie, je kan hem vanaf de heide bij het Wingeloo zien staan en prachtige foto's maken. Let ook vooral op de bordjes in het bos waarin staat dat je je telefoon moet uitzetten. Dat is wat flauw ook wel is. Maar ik heb het wel eens begrepen, maar Strasbourg beheer vindt het eigenlijk wel fijn om ze gewoon te laten hangen. Ja, en het vergrote ook de mythe van zo'n telescoop. Maar ik vind het sowieso ook leuk dat we dat in Nederland in seizoen van de Forge kunnen opvangen. En die Forge is wel dear to my heart. Ik heb een keertje een uur lang in de BNR podcast de technoloog daarover mogen vertellen over Forge. En die zover een 80-jarige wetenschappers die daar nog steeds in JPL rondlopen om zich met die Forge bezig te houden, alleen maar omdat ze het zo ongelooflijk leuk vinden. Maar als je luistert op die podcast, is dat heel leuk. Net als Thijs op een tatoeage van Forge op je bil hebt, dan ben je niet echt een fan hoor. Dus historisch erfgoed vind ik signalen op van andere historische erfgoed. Ik word Thijs in mijn kop roepen dat hij daar niet staat die tattoo, maar goed dit is hij. Oké, ik ben ook groot fan van deze club, dus ik hoop voor je inderdaad. En ons Thijs ook, die heeft vorige week vast voor je ze volgens mij ook weer in de podcast. Mocht je in de buurt zijn van in Drenthe, zij gaan dan zeker even langs bij je. Niet alleen de radiotelescoop, maar ook de ingenuweren telescopen die daar ook nog staan. Ja, dat is een stukje verderop, in Westerbork. Dat is ook heel mooi. Naast het herinneringscentrum. Oké, mijn laatste onderwerp gaat over ingenuity. Ingenuity, het beroemd helikoptertje van Perseverance, die op Mars staat vanaf 2021, als een vluchte is gaan maken. Ze hadden gedacht, nou een stukje of vijf dan zijn we al heel blij. Dat werden er uiteindelijk 72, dat gaat wel vaak zo in de ruimtevaart. Als het het eenmaal doet, dan blijft het het wel doen. Gapgaan ding trouwens ook, dat had ik niet scherp, maar is dat ze hem heel bewust hebben gebouwd met off the shelf technologie. Dus dat ze er niet allerlei technologie voor ontwikkeld hebben, maar gewoon computerchips, software, etc. Die ook gewoon in telefoon zitten. Dus het was voor ruimtevaart termen een relatief goedkoop ding ook. Maar hij heeft het desnog niet tenminste 72 keer gedaan. Alleen hij is helemaal aan het begin van het jaar, in januari is hij gecrasht. En toen bleek hij stuk, maar ze begrepen eigenlijk tot nu toe niet helemaal precies wat er nou was misgegaan. En daar is hij publiceren deze week dat ze erachter zijn met wat forensic engineering samen met het bedrijf. Wat dat ding gemaakt heeft. Wat nou het probleem was en het probleem... Hou ons niet langer in spanning, want nu willen we het weten. Het probleem was eigenlijk gebrek aan details voor de camera die naar beneden kijkt, om te kunnen zien of die hoogstandale snelheid heeft. Want dat ding is natuurlijk heel simpel, ook qua rekenkracht is het natuurlijk zeer beperkt. Stos op de lens of zo? Nee, dat niet. Hij kijkt naar beneden en hij kijkt dan in feite komen de kiesels langs voor stenen en dergelijke. En uit de beweging van die stenen in zijn beeldvlak kan hij zien hoe hard hij gaat. Weet je, dus dan kan hij op basis daarvan zijn horizontale en servieticale snelheid bepalen. En dan weet hij dus oké, want hij moet zonder horizontale snelheid landen. Dus dan kan hij zichzelf netjes neerzetten. Daar komt hij naar neer. Nou, dat ging de eerste 71 keer prima. Weet je, in het begin ook helemaal niet, want het was helemaal geen probleem. Maar nu is het een gebied met heel veel kiesels en stenen. Maar hij moet dan op zoek naar een plekje azo waar het natuurlijk een beetje vrij is van steentjes. Maar dat zijn dus strijdige eisen. Want die willen zo vlak mogelijk stukken, met eigenlijk alleen maar zand en geen kiesels om veilig te kunnen landen. Maar je wil juist weer wel kiesels en rotzen hebben om je horizontale snelheid te kunnen vaststellen. Je hebt objecten nodig om iets van Riljev of tekeningen in het landschap, referentie. En we zijn dus nu in een gebied terecht gekomen, uiteindelijk, waar het veel zanderiger was. Dus veel meer duinig, om het zo maar even te zeggen. Blijkt dus dat hij bij de auto toen hij weer wilde landen, vanaf een twintig seconden in zijn vlucht, niet meer geen referentiekade meer kon vinden, om het zo maar even te zeggen. Dus dat was een beetje duinig, maar hij kon niet meer zien of hij zijn horizontale snelheid had. Dus hij heeft die verkeerd ingeschat. En hij had dus nog wel degelijk horizontale snelheid. Hij is vervolgens eigenlijk, als het ware, gekanteld. En die kanteling met die hele hoge snelheid, wat is het, 25.000 per minuut of zoiets, met een hele hoge rotatiesnelheid, die kanteling die creëert een kracht in die rotor. Ja, volgens een stuk van die rotor afgebroken. En daardoor krijg je dan dat affect, wat je kent van je wasmachine, weet je dat die niet meer gebalanceerd is. Ja, en toen is er een hele stuk afgevlogen, is ook een van die rotoren, van die motor is veel te hard gaan draaien, worden de batterij leegliep en toen was het er al. En dat geloof ik ook ogenblikkelijk, want ik heb in JPL in Californië zo'n rotorblad in mijn handen gehad. En dat weegt echt helemaal niks, heel erg fragiel. Ja, en hier zijn we dus eerst eigenlijk op ongeveer een derde van het rotor afstand, op zijn zwakste punt is hij gebroken en door die disbalance is het eigenlijk helemaal mis gegaan. Alleen het opmerkelijke was wel, dat is ook wel weer, maar weer hardverwarmend is dat toen was hij, we waren dus ook contact kwijt, want zijn batterij was leeg, maar dat hij toch in die toestand in staat was om via de zonnepanelen toch weer een beetje bij te laden. Dus sindsdien is er wel weer gewoon contact met het ding. Hij is letterlijk vleugellam, maar zolang die nog in de line of sight van perserveren zit, en dat is na verwachting toch nog een paar maanden, dan kunnen ze hem dus nog steeds als meteostation gebruiken. Dus ze gebruiken hem nog wel, maar hij kan helaas niet meer ligen. Maar ze weten wel wat er uiteindelijk is mis gegaan. En daarna ze hadden, ik weet niet hoe het er nu mee staat, want ze zijn bezig om die Mars Sample Return missie opnieuw te analyseren, maar ze hadden enorm vertrouwen in dat ding, omdat die het al zo vaak gedaan had, dat het backup plan voor als de perserveren rover, die nu al die buisjes met Mars materiaal verzamelt op Mars, als die het zou opgeven, daarvoor hadden ze al tien van die buisjes ergens neergelegd op Mars, en die zouden dan opgehaald worden met helikoptertjes. Dus de Mars lander zou twee van die helikoptertjes aan boord hebben, die dan daarnaartoe konden vliegen en zo'n buisje ophalen en dat terugbrengen naar de lander. Ik weet niet of dat nog steeds in dat plan zit, dat weet ook niemand, want er zijn al elf proposals ingediend voor een re-architecture van die Mars Sample Return missie, en die worden op het ogenblik bekeken en ergens voor het eind van het jaar moest daar een eindgaport van komen. Dus als dat komt, dan ben ik heel benieuwd of de helikoptertjes nog in het plan zitten. Misschien niet, want het was toch wel linkertechnologie, en er was ook een ijs dat ze maar een paar kilo mochten wegen, en als je dan ziet wat voor een technologie er allemaal ingestopt moest worden om dat echt heel betrouwbaar te maken, en niet alleen met off the shelf, waarvan je fingers crossed hoopt dat het werkt, dan was het ook wel een enorm kunststukje als ze dat qua engineering voor elkaar zouden krijgen. Zeker, ja. Het verhaal wat Nazar publiekeert op de weblog is niet, het vertelt dit niet, maar het vertelt wel dat ze met een Mars chopper concept bezig zijn. Ze zijn wel bezig met een nieuwe missie, met een volgens mij veel grotere. Ja, dat kan ook niet anders eigenlijk. Maar wel gebaseerd op die technologie, met die extreem snel draaiende propeller, wat wel moet omdat er weinig in lucht is, maar in honderds van de atmosfeer, dus die draaide met supersonische snelheid. Maar heeft die ingenieur nooit last gehad van stofstormen en ongeveer gekereld worden door de wind? Blijkbaar niet. Ik denk dat als je omgeblazen wordt is het het einde van het verhaal, maar dat is blijkbaar niet gebeurd. Het doel van die Mars chopper voor zover dat hij hier staat is wel echt specifiek om onderzoek te kunnen doen op plekken waar je met rovers niet kan komen. Dus diepe kraters en andere plekken die op zich heel interessant zijn, want diepe geulen en zo. Onderzoek of scouting voor een rover die er dan wel moet komen om de plekken te vinden waar je dan wel heen kan. Ja, precies. Dus dat was het lot van ingenuity. Nou, we gingen er toch niet meer heen, toch? Nee, niet om te wonen, maar wel voor de wetenschap, Marieke. Dat moet jij toch waarderen. Ja, maar onbeman is ook goed. Oké, nou, dat was mijn laatste onderwerp. Hebben jullie nog naberandes? Misschien één kleintje. Het was ook ergens vastgesteld dat als je op 8,8 kilometer diepte of meer op Mars ging zoeken, dat er dan veel meer kans was dat je leven kon vinden dan de twee meter diep wat ons ESA-karretje kan graven, wat hopelijk in 2028 daarnaartoe gaat. Omdat daar ook radioactieve bronnen zijn die de temperatuur creëren waarmee het water wat er dan al zou zijn wat warmer is, en daar zou er dan microbial life in kunnen zitten. We kunnen natuurlijk nooit zo diep boren op Mars, dus dat is volgens mij nog interessant, maar gaat u verder? Nou, ik zeg nooit nooit, zou ik zeggen. Dan wil ik meer studie aanbehebben om te bewijzen dat het niet kan. Oké, misschien moeten we het niet te makkelijk discarden, dat zou kunnen. Dat moeten we toch naar kijken, maar het was een interessant artikel. Nou, oké, waarvan akte? Dan heb ik nog één mededeling voor de luisteraar en dit is de laatste aflevering van dit jaar, de volgende officiële moment dat wij altijd opnemen is toevallig 1 januari, en dan laten we u niet in de steek waar maken voor 1 januari een jaaroverzicht over dit jaar. Dus u zult uw favoriete podcast, beoordeel zelf, maar u zult ons niet hoeven missen, want wij op 1 januari komen we met het grote Space Cowboys jaaroverzicht, dus stay tuned for that one. Maar deze is klaar, dus ik dank Filip. Graag gedaan, leuk weer. Marieke, het was leuk om mee te doen. En ik dank natuurlijk de luisteraar en ik zeg tot de volgende keer.