Landing Starship booster ging maar net goed en een ANWB voor satellieten?

Dit is een BNR podcast. Welkom bij Space Cowboys. We zijn met met z'n drieën bij aflevering 159 met Erik Laan. Goedemiddag. Met Bastiaan Bom. Goedemiddag. Hoi en ik ben Luc van den Abeelen. We gaan weer van alles doornemen. Erik, wat heb jij als leukste onderwerp vandaag? Leukste onderwerp wat ik heb is dat de Shenzhou 18 weer terugkwam. Met de Chinese tyconauten. En dat was vuurwerk aan de hemel. Ja. We hebben er wat vragen over eigenlijk. Ik ben benieuwd wat jullie ervan denken. Goed zo. Gaan we zelf in. Bastiaan, wat is jouw leukste? Mijn leukste onderwerp is ESD Space Mobile. Die heeft ten eerste vijf operationele satellieten gelanceerd. Oké, gaan we straks dieper op in. Ik heb een opvallend berichtje over Boeing die misschien afscheid wil nemen van de ruimtevaart. Nou, een hele opvallende. Nou, dan gaan we eerst naar dat Chinese vuurwerk. Dat is eigenlijk heel passend. Maar toch net wat anders dan we met Ateniel gewend zijn. Er kwam een filmpje online op Twitter, of X moet je zeggen. Ik ben ouwe lul. Dat die Shenzhou 18 naar beneden kwam. De Taikonauten zijn gezond eruit gestapt. Maar voor die reentry zag je eigenlijk dat die capsule, zeg maar, als een heel mooi nette streep door de hemel ging. Maar daarachter, een paar kilometer daarachter eigenlijk, allemaal brokstukken van de stage die ervoor gezorgd heeft dat die reentry kan doen. Ja, het motorblok van de Amtelschip. Dat soort dingen. Dat was eigenlijk best wel dicht bij elkaar, vond ik. Ik heb dat niet eerder gezien met Soyuz of met Crew Dragon. Nee, het was allemaal prachtig te zien omdat het een nachtlanding was. Dus je zag het echt allemaal aan een hele donkere hemel oplichten. Maar het was wel opvallend. Het leek bijna één wolk te zijn waar dan net één stukje vooraan vloog. En dat was dan de reentry capsule. Ja, want ik kan me zo voorstellen. Kijk, het zit ongeveer 80 kilometer hoogte wat dat filmpje liet zien. Dus er zit wel echt wel kilometers tussen. Maar ik kan me wel voorstellen dat er best een risico ontstaan dat er een brokstuk ineens toch een push krijgt. Dat die sneller gaat ineens en dat je die capsule gaat inhalen ofzo. Ja, precies. Inderdaad, zo'n motorblok is helemaal niet opgemaakt om terug in de atmosfeer te overleven. Dus er kan gaan tuimelen en potentieel alle kanten opspringen. Ik vraag me dus gewoon af, is dit normaal of is dit... Nou ja, Frans. Ja, we gaan er luisteren misschien ook. Ja, precies. Ik moet zeggen dat ik het inderdaad ook allemaal dicht op elkaar vond zitten. Dan heb je natuurlijk altijd te maken van ja, je weet niet precies wat de kadrering van de lens is die het heeft opgenomen. Het is natuurlijk wel zo dat het ook in een bepaald gebied terecht moet komen. Vanwege, nou ja, meestal de veiligheid. Ja, ook de blokstukken. Dus je wil wel dat de brokstukken in ieder geval relatief dicht bij elkaar terecht komen. Maar is het niet zo met Soyou's en met Crew Dragon dat zeg maar de brokstukken dan een dag later re-entry doen? Nou, toevallig heeft ook Crew Dragon wel wat issues met de trunk die er altijd achter zit. Er is nu zelfs door NASA besloten om het teruggeven van Crew Dragons voortaan niet meer bij Florida, maar voor de kust van Californië te doen. Om te voorkomen dat overblijfselen van die trunk nog op land vallen. Dus ja, het blijft altijd, nou ja, juist omdat het iets is wat verder geen raketten meer heeft om zichzelf goed uit de baan te halen en zo'n gekke vorm heeft. Dat het best wat wat rommel kan geven inderdaad. Ja. Ja. Ze zijn trouwens lekker bezig die Chinese. Want dit is geloof ik al de vierde of de vijfde bemanning achtereen die van van het Changong ruimtestation terugkomt. Zij hebben dus inderdaad ook min of meer zo'n permanent bemannt ruimtestation. Iedere keer netjes overlapende crews. En ik las in ieder geval dat één van deze bemanningsleden nu ook verdeeld over twee vluchten meer dan een jaar in de ruimte is geweest. Dus ze timmeren goed aan de weg. Ze willen dan ook nog eens op termijn het station twee keer zo groot maken door er nog drie grote modules aan vast te koppelen. En verder tot naar verrassing zijn zij ook bezig om op commerciële manier ruimtevaartuigen te ontwikkelen die vracht naar het station kunnen gaan brengen. Waaronder één klein space shuttle-achtig dingetje. Nou die zou binnenkort op de Zhuhai Aerospace Show getoond moeten gaan worden. Je kreeg een beetje een Sierra Nevada gevoel. Ja zeker. Wat dat betreft als je kijkt naar wat de Chinezen op het ogenblik allemaal aan het doen zijn. Opvallend genoeg ook ineens heel veel berichten over ruimtetourisme en kleine capsules waarmee toeristen tot op 100 kilometer hoogte kunnen gaan vliegen. En dat zijn dus allemaal gewoon bijna een op een kopieën van dragons en shepherds en wat iets meer zij. Chinezen hebben binnen een paar weken geleden ook hun ruimtepak voor maanwandelingen getoond. Nou als je naar Exion kijkt zie je bijna geen verschil met hun product. Ze zijn bezig met ontwerpen voor maanwagens te contracteren. Ze volgen echt exact wat het Westen aan het doen is. Maar ja misschien zoals we van China gewend zijn kijken ze het goed af en maken het dan net een tikkie beter. Zoals de huidige plannen volgens mij zijn willen ze in 2028 al met een crew astronaut om de maan heen vliegen en twee jaar later de landing gaan doen. Dus ik denk dat Chinezen op de maanden eerder zijn dan de Amerikanen gaan terugkeren. Ja dat is wel een bestrijd in die zin. Misschien kan dat ook alweer de nieuwe maanrace. Ja zeker. We nemen dit op op de dag dat Trump weer president-elect is geworden. Zijn vice-president heeft natuurlijk destijds gezegd van NASA schiet eens op. Die Amerikanen op de maan moeten veel sneller komen dan nu in de planning staat. Misschien gaan ze dat geintje nog wel een keertje doen. Zullen ze er alleen wel heel veel geld bij moeten doen. Dat is meestal wel met een race wel een goede manier om meer budget te krijgen. Als er een politieke druk achter zit dan wil het wel een beetje gaan rollen allemaal. Nou spannend we gaan het zien. Oké, Bastiaan. Ja mijn onderwerp ESD Space Mobile. Ik had er nog nooit van gehoord eerlijk gezegd. Ze zijn dus in 2021 ook publiek geworden met de hele specboom. En ze zijn een van de weinige bedrijven die nu op winst staan ook ten opzichte van toen. Maar wat ze doen is zogenaamde direct to device constellatie. Dus dat houdt in dat ze eigenlijk een soort van cell tower in de ruimte hebben. Dus ze kunnen direct naar een mobieltje toe zenden en ook dat weer terug ontvangen. En dat is specifiek voor gebieden die bijvoorbeeld nu geen bereik hebben. Daar kan je dus met een satelliet constellatie in die gebieden wel bereik krijgen voor de telefoon. En in de toekomst willen ze bijvoorbeeld ook internet direct to device doen. Zodra je de satelliet kan zien heb je je contact. En zij zijn natuurlijk niet de enige die dat doen. SpaceX heeft ook een eigen onderdeel van Starlink. Die hebben dus een deel van die satellieten ook direct to device. Doen ze dan samen met een mobiele operator. En Apple heeft zelfs recentelijk geïnvesteerd in global star. Dus dat is ook al een bestaande constellatie. Waarbij ze dus ook dat direct to device willen gaan doen. Op dit moment voor noodsituaties. Maar op een gegeven moment willen ze dat dus ook echt als een service uitrollen. E.S.D. Space Mobile zijn eigenlijk best uniek in hoe ze hun satellieten doen. Dus ze hebben de eerste vijf gelanceerd. Maar ze hebben een soort van hele grote zonnepanelen. 64 vierkante meter. En als je het vergelijkt met JOOS is het geloof ik 85 vierkante meter. Dus het is niet de grootste. Het is niet de grootste. Maar het is wel de grootste in een lage aardbaan. En ook de grootste commerciële in een lage aardbaan. En nou ja, dus aan de ene kant zitten dus die zonnepanelen. Maar ze gebruiken datzelfde array ook voor hun antennes. Dus aan de andere kant zitten antennes. Ze zijn er wel een beetje. Ze zeggen er niet alles over. Dus er zitten wel wat geheimen in. Maar ze hebben dus 3400 patenten. Dus ik heb even uitgezocht een van hun patenten over hoe dat precies werkt. En dus ze kunnen dat allemaal in een... Het zit in een soort van cilinder vastgezet. En dat is eigenlijk een beetje zoals als je gaat kamperen in zo'n tent. Die je dan in de lucht gooit. En dan uitvouwt. Zo werkt dat dus ook met hun... Ja, met dat array. Dus het heeft eigenlijk natuurlijk die vlakke vorm. Maar ze pakken dat zo op een bepaalde manier in. Dat dat allemaal mooi onder de Falcon 9 Faring past. En dat ze er ook vijf gelijk kunnen lanceren. Ja, oké. Het ziet er eigenlijk een beetje uit als vijf tonnen op elkaar gestapeld. En ze zijn dus ook inmiddels al succesvol gedeployt. Dus uitgewold. En ze zijn eigenlijk nu de eerste health checks en dergelijke aan het doen. En ze zijn nog aan het wachten op de Federal Communications Commission. Die ze uiteindelijk ook toestemming moet gaan geven om zo operationeel te gebruiken. Dus daar wachten ze nog wel op. Het lijkt mij redelijk, laten we zeggen, dat daar niet heel veel verrassingen meer in zullen komen. Maar je weet maar nooit natuurlijk. Uiteindelijk zijn er natuurlijk ook wel wat zorgen over de astronomie aspecten van die satellieten. Hoe groot moet de constellatie worden? Toch wel in honderden, geloof ik. Ik weet dat ze per satelliet enkele duizenden telefoontjes kunnen bedienen. Maar natuurlijk niet op elk moment. Dus ze willen wel een hele constellatie uitrijden. Dus die zal niet bij die vijf blijven. Maar hun testsatelliet, daar hebben dus astronomen al wat onderzoek op gedaan. En het blijkt dus een magnituurde 1 ster. Of vergelijkbaar met een ster. Ik ben er zelf niet helemaal tijdens hoeveel het is. Maar het is wel echt heel, heel fel. Ik heb hem een keer gezien. Het was een behoorlijk stipje. Met zo'n groot zonnepaneel slash array ga je dat natuurlijk al gauw krijgen. Ik was zelf ook wel een beetje... Het verbaast me wel hoe dat dan precies werkt. Want je wilt natuurlijk je antennen loodrecht op het aardervlak hebben staan. En je wilt je zonnepanelen loodrecht op de zon hebben staan. Dus daar zal ergens een compromis in gemaakt moeten worden. Ja, precies. Hoe doe je de standregeling van zo'n groot vlak überhaupt? Het is niet stabiel. Het wobbelt natuurlijk ook wel een beetje. Het is niet volledig rigide. Dus daar zitten zeker wel wat uitdagingen ook nog in. Maar dat hebben ze dus in hun eerste teststataliet al opgelost. Nu is het eigenlijk een kwestie van de hele constellatie uitbreiden. Wat ik me wel afvraag met dat verhaal, met die direct-to-sell. Want ik weet dat SpaceX dat ook doet met Starlink. En dan zie je elke keer... Nou, we hebben zelf al 23 Starlinks gelanceerd. Waarvan? En dan zeggen ze 10 met direct-to-sell capabilities. En dan denk ik, waarom doe je dat niet gewoon voor die alle 23 meteen? Ja, want dan is het een compromis die je moet maken. Dan moeten we minder band breiden voor onze normale video- of dataverbinding. En dan hebben we wel direct-to-sell. Maar dus direct-to-sell is op een andere frequentie dan de standaard-constellaties. Dus omdat je dus direct met zo'n mobieltje moet communiceren. EST is dan nog niet 5G. Maar je hebt wel hele specifieke bandbreedtes waar je in moet zitten om dat te kunnen doen. Dus vandaar dat je echt een andere satelliet voor nodig hebt. Maar ik denk wel met zo'n EST. Op dit moment las ik in dat artikel dat in de show notes komt. Dat ze nu een uur per dag continu coverage hebben. Dus je moet nog factor 24 meer lanceren. En dan kan je nog een uur lanceren voordat je echt kunt zeggen, we hebben een service die 24x7 is. Dan kun je klanten bedienen. Want daarvoor ga je niemand zeggen, ik moet even wachten op mijn satelliet. Dan kom je toch op minstens 100 satellieten uit. Daar is nog heel wat kapitaal voor nodig. En die SPAC is wel de enige die goed is gegaan. Want het lijstje SPAC's wat niet goed is gegaan. Maar goed, er is nog een heel lange weg te gaan denk ik voor dat ze dat kunnen. En ik vraag me ook af hoe SpaceX erin staat. Want het is natuurlijk een competitor. En zij lanceren die dingen ook. Het is wel een risico, maar het is natuurlijk een risico voor bijna iedereen in de industrie. SpaceX maakt satellieten en ze lanceren satellieten. Dus ze kunnen zo de concurrent van iedereen worden eigenlijk. Dan betaalen ze wat meer voor de lancering inderdaad. Ja, de WORD-webjes ook laten schermen worden gegaan met SpaceX. Is er al iets bekend over een volgende ladingsatelliet? Niet dat ik weet, maar ik denk wel dat ze de druk er achter zetten. Omdat er ook zoveel concurrenten zijn. En ik heb er zelfs nog niet eens allemaal opgenoemd. Maar daar zit zeker wel commerciële druk achter om dat zo snel mogelijk te deployen. En er zullen ook wel qua regelgeving wel extra aspecten aan zitten. Dat je dat echt zo snel mogelijk wil doen. Nou, het is in ieder geval goed nieuws voor mensen die naar remote locations op vakantie gaan. En niet meer zo'n heel satellietstation hoeven mee te nemen. En dat is natuurlijk ontzettend makkelijk voor, zeker. Oké, mijn leukste, het is geen leuk verhaal, maar wel het opvallendste. Boeing, toch geen geringe speler in de ruimtevaart als je naar de historie kijkt. Is bezig met het voeren van gesprekken om de ruimtevaartdivisie te verkopen. Er is sowieso natuurlijk heel veel gaande rond Boeing. Er is een nieuwe CEO in september aangetreden. Er is net een hele grote staking van het personeel eindelijk tot een eind gekomen. Doordat de ingenieurs 38 procent meer geld gaan krijgen. Het verhaal is dus dat Boeing verlieslatende onderdelen en activiteiten uit de portefeuille wil schrappen. En kennelijk nog voordat die nieuwe directeur er was, zijn daar met niemand meer dan Blue Origin al gesprekken geweest. Om te kijken of ze bijvoorbeeld Starliner en het operationele deel van het runnen van het International Space Station... misschien de deur uit zou kunnen. Natuurlijk wel een hele opvallende. Het is nogal te wijten aan Starliner natuurlijk. Die heeft vooral de laatste jaren heel erg gedrukt op die reputatie van Boeing. Ook SLS, de grote nieuwe raket die een pivoting rol gaat spelen in Artemis gaf problemen. Opvallende is dan wel dat mocht Boeing het een en ander gaat verkopen, dat is waarschijnlijk die coördinatie van SLS wel bij zich. Ja, precies. Dat was toch inderdaad toch? Dat vind ik dan inderdaad weer een hele opvallende. Want SLS is op die enige geslaagde lancering na niet bepaald een succesverhaal geweest. Het ding is jaren te laat, veel en veel duurder. Het is cost plus, dus ze krijgen niet meer voor betaald als het te laat is. Ja precies, dat is een ander verhaal dan met Starliner natuurlijk. Gaat dit niet de deur uit nu Trump president is en Elon Musk direct adviseur is? Dat lijkt me een van de dingen die op de agenda staan. Het zou wel kunnen. Wat vind je van SLS Donald? Het is natuurlijk al een hele tijd dat zelfs in het Amerikaanse congres wordt gezegd waar hebben we die SLS voor? Als Starship straks regelmatig gaat vliegen en een betrouwbaar ding blijkt te zijn. Waar je eigenlijk niet zo ontzettend aan hoeft te twijfelen. Want techniek krijgt SpaceX altijd wel voor elkaar. Waar zou je dat ding dan nog van moeten gebruiken? We hadden laatst Europaclipper die gelanceerd werd met SpaceX. Zou oorspronkelijk met SLS gelanceerd worden. Maar daar konden ze toch wel een paar miljard dollar besparen. Dus ja dat zal zeker wel vaker gebeuren. Het is een hele opvallende. Die verhalen van, daar is met Blue Origin gesproken, die zijn bevestigd. Geruchten gaan dat dat nog steeds een beetje op de achtergrond doorpruttelt. Het verkopen van Starliner. Ik zie het ook nog niet zo erg vormen. Er zitten zoveel problemen in. Kan een andere partij dat oplossen? Dat is het cruciale waarom ze er ook van af willen. Omdat ze zien dat er nog zoveel ontwikkeling nodig is. Dan kunnen we uiteindelijk ook niet het ISS bedienen. Dan is er verder helemaal niks meer voor ons in. Misschien een mogelijke koper zou dat wel kunnen. We hebben het over Blue Origin. Die hebben de Orbital Reef. Dus het is eigenlijk een commerciële space station. We schrijven daar een aantal dingen in. We hebben een commerciële space station. Waarschijnlijk Action die ook een eigen space station wil. Dat zijn wel mogelijke partijen die er misschien meer aan hebben. Dat zou goed kunnen. Als ze dat nu zouden kunnen kopen en daardoor op de lange termijn kosten kunnen besparen. Dan is dat misschien wel een win-win voor allebei. In principe was het de bedoeling dat de eerste deel van het jaar... een volgende Starliner al zou vliegen. Die is al geschrapt. Dat zou een operationele missie zijn om astronauten af te lossen op ISS. De vroegste eerstvolgende vlucht van Starliner is eind 2025. Dan blijven er nog 5 jaar over dat ISS operationeel is. Als de lekken niet toenemen en het misschien eerder uit commissie gaat. Wat je zegt, Bastiaan, is misschien best een goed idee om... voor een van die commerciële partijen die met space stations bezig zijn... als je daar je eigen taxi bij kan aanbieden, heb je een complete pakketje. Uiteindelijk staat de United Launch Alliance ook al een tijdje te koop. Daar heeft ook nog niemand... Er zijn wel trekken geweest. Samenwerkingsverband tussen Boeing en Lockheed Martin. Die met de Deltas en Atlas vlogen. Die nu de Vulcan gaat aanbieden. Er staat ook al een tijd in de etalage. Er is nog steeds niks gebeurd. Je weet het niet. Ik ben blij dat ik niet de CEO van Boeing ben. Ik denk dat het een heel ingewikkeld verhaal is. Erik, je zit helemaal diep te spuren naar van alles. Ik zat even naar mijn volgende onderwerp te kijken. Wat Bastiaan net ook overal zei. Die constellaties. Er is nog een die is wat geheimer. Dat is een gedrijf dat heet E-Space. Er is gisteren een lancering geweest van Rocket Lab. Waarin een satelliet of satellieten van E-Space zijn gelanceerd. Oké. Of was dat Electron? Dat was een elektron. Er werd niet bekend gemaakt wat er aan boord zou zijn. Er hebben mensen gekeken. Oké, New Zeeland moet een licentie hebben gekregen om te lanceren. Er is een soort van openheid van waar je dat kunt zien. Dat was dus het bedrijf E-Space. Dat blijkt een bedrijf te zijn van Gregg Weiler. Dat is de man achter OneWeb. Dat is ooit het bedenken van OneWeb en ook O3B. Dat is ook zo'n telecom-constellatie wat nu van SCS is. Dat zit in een meo-orbit. Oorspronkelijk heeft Gregg Weiler ook een filing gedaan in het land Rwanda. Om 300.000 satellieten te lanceren. Grote genade. Dat is al een paar jaar geleden. Maar dit is weer een nieuw initiatief dat hij heeft. Hij heeft geld bij elkaar gesprokeld om iets te gaan doen. Wat hij nou precies gaat doen is niet duidelijk. Als je naar de website gaat, krijg je een beetje gevoel van... we gaan weer communicatie doen met consolaties. Consolation as a service. Hoe je dat nou precies moet bedenken. Ik denk dat er ook dingen zijn waar een beetje aardobservatie in zit. Misschien gaat die satellieten bouwen die telecom kunnen als aardobservatie. Een beetje geheim en aardobservatie staat volgens mij gelijk als pionage. Toch? Als we het over remtenvaart hebben. Ja, ook de militairen zitten op de website. Ook een linkje naar geïnteresseerde militaire partijen. Dit is ook weer zo'n consolatie die oppoppt. En toch echt op de launchpad komt en in orbit komt. Dat betekent dat er geld achter zit. En gaat gebeuren. De groei van het auto-concelaat paart me wel een beetje zorgen. Ze gaan natuurlijk nooit van z'n leven allemaal overleven. En dat vliegt daar straks allemaal. Het is een ruimte groot. We hebben dat over gehad. Er wordt wel druk langs de hand. Er moet echt wel iets komen om het te regelen wat er allemaal vliegt. Ik hoop wel dat daar serieus over nagedacht wordt hoe dat geïmplementeerd moet worden. Want we hebben ook de Chinezen hun telecom consolatie doen. Starlink, Project Kuiper, e-space, AST. Met honderden zat er niet. Op een gegeven moment moet daar echt wel regels komen. Die regulering wordt misschien nog wel de grootste uitdaging. Want je moet dan inderdaad met partijen als Amerika, maar China ook onder tafel gaan zitten. En te proberen iets voor elkaar te krijgen. Ik zie tot nu toe eigenlijk alleen de welpogingen toe om daarover te spreken. Wij zitten er ook weer over te praten. Er zijn allerlei committees die daar zorg over hebben. Alleen er gebeurt uiteindelijk niks. Je ziet niet een actie van we moeten nu iets doen. Bestaat het orgaan al die kan zeggen jij mag wel een consolatie en jij niet? Je zou het bij de Verenigde Naties moeten neerleggen. Die daar iets over moeten vinden. Dan kan China nog altijd zeggen, dank je wel voor de regels. En wij gaan toch gewoon lekker onze eigen gang. Uiteindelijk is er wel een mogelijkheid als deze consolaties ook op de Europese markt. Of op de Amerikaanse markt actief zijn. Dan kan je wel regels opleggen. Maar het probleem is wel, als je een Chinese consolatie hebt. Die is op China gericht. Die gaat niet in Europa of in de VS opereren. Sterker nog, waarschijnlijk gaan ze er nooit de toestemming voor krijgen. Maar dan gaan ze zich er ook niet per se aan de regels houden die wij opleggen. Dus dat is wel een probleem. Ruimterecht. Ik heb er geen oplossing voor, maar ik vind wel dat er aandacht voor moet komen. Dat zeker, inderdaad. Uiteindelijk zou EU Space Law er ook al een tijd geleden gepubliceerd worden. Uiteindelijk konden ze vanwege de Europese verkiezingen niet meer bolwerken van tevoren. Het zal binnenkort de consultaties en dergelijke starten. Dat heb ik begrepen. Maar dat wordt al heel lang gezegd. Dan ben je straks tien jaar verder. We hebben nu regelsbezettigd. Dan vliegen er honderdduizenden al. Dan moeten we dat nog in elk land gaan implementeren. Daar gaan we jaren overheen voordat dat gebeurd is. Nou, ruimterecht. We gaan er vaak op terugkomen, heb ik zo'n gevoel. Je volgende onderwerp als ik het kan. Mijn volgende onderwerp is misschien gerelateerd aan de consultaties en dergelijke. Er was laatst een artikel in de Financial Times door een van de drie grote satellietbouwers in Europa. Het gerucht gaat al een tijdje. Volgens mij hebben we het al een keer eerder in de Space Cowboys gehad. Dat Thales Alenia Space en Airbus hun satellietbouwbedrijven bij elkaar willen gaan voegen. Als een joint venture. Uiteindelijk komt het door dat er zoveel consultaties zijn gekomen. Die de traditionele satellietbusiness uit de markt geprijsd heeft. De Airbus en Thales hebben de afgelopen jaren heel erg ingezet op de geostationaire satellieten. Maar ze zien dat het niet waar de markt zich bevindt. Een paar per jaar. Geostationaire blijft natuurlijk echt een super asset. Je kan er iets neerzetten waar je echt een heel groot gebied... Je kunt heel makkelijk opschalen met terminals op de grond. Je ziet het hele gebied. Als je dat opschala moet je meteen meer satellieten toevoegen. Kan een van jullie mij uitleggen waarom we bijvoorbeeld zo'n direct-to-device... niet via een geostationaire satelliet kunnen doen? Het grootste moeilijkheid is dat de geostationaire satelliet veel verder weg staat. Je moet je voorstellen dat zo'n signaal van zo'n telefoon heel zwak is. Dat gaat nooit overleven over die lange afstand. Je krijgt natuurlijk vertraging die er door gaat zitten. Maar het kan wel. Het kan in een L-band. Er zijn experimenten geweest. Bij ASTEC ook. Ik ben betrokken bij dat je met kleine antennes... met L-band antennes in de ruimte op geostationaire hoogte data kunt uitwisselen. Het is wel mogelijk. Alleen je zit in die L-band. Daar heb je geen devices. Terug naar het onderwerp. Er is al een tijdje dat Thales en Airbus bij elkaar gaan. Laatst was er een statement van de Airbus-ceo. Hij zei dat het een goed idee was. Dan kunnen we competitiever worden. Als we bij elkaar gaan, kunnen we wat synergieën. Dan kunnen we wat effectiever worden in de markt. En beter concurreren. Toen kwam de CEO van OAB, de nummer drie. Hij zei dat het een monopolie zou worden. Laten we eerlijk zijn. Het wordt heel groot. Als wij zeggen dat we dit uitvechten in Europese mededingensautoriteit... dan gaan wij ervoor liggen. Wij willen dat niet. Uiteindelijk is het niet goed voor de concurrentiepositie van Europa. Zij zullen zo'n grote marktpositie krijgen... dat het gewoon niet gezond is. Dat is in ieder geval hun positie. In hetzelfde artikel zeiden de analisten... dat het argument van een efficiëntere bedrijfsvoering niet gaat. Ze zijn actief in de tak van sport... waar je wandels maakt en kleine volumes. In Europa hebben we niet een heel grote overheidseindkant... die uiteindelijk die schaalgrote zou kunnen krijgen. Zij zeggen dat dit niet bevorderend is voor de concurrentiepositie. Maar ik kan het wel weer begrijpen dat ze dat willen. Ze moeten iets doen. Als ze niks doen, dan blijven ze zo'n grote verliezen maken. Omdat ze steeds een businessverlieze aan andere partijen hebben. Die groter zijn en het makkelijker kunnen financieren. Op een of andere manier hebben ze toch echt die boot gemist. Hopelijk kunnen ze daar nog uitkomen... en toch wel een goede concurrentiepositie krijgen. Het is wel jammer dat je nu ziet dat we zowel op het gebied van launchers... als van satellieten in Europa toch niet lekker vooruit hebben gedacht. En wel heel snel zijn ingehaald door allerlei internationale concurrentie. Dat is wel zonde. Dan ga ik verder met een volgend onderwerpje. Ik vond het ook al heel opvallend. De NASA die SpaceX op zijn vinger stikt. Er is een adviespanel van NASA... geleid door Ken Drumminger, een voormalig astronaut. Die hebben op 31 oktober iets naar buiten gebracht... SpaceX, let even goed op dat je je aandacht erbij houdt... zodat de Crew Dragon vluchten wel veilig blijven. Er is toch best een serie van dingen fout gegaan. We hebben een aantal Falcon 9-lanseringen gezien... waarbij de tweede trap of niet opnieuw vuurde... of niet een remmaneuuvre kon uitvoeren... waardoor die gecontroleerd op aarde terugkeerde. Dat is ook nog een booster niet veilig kunnen landen op een platform... nadat het honderden keren goed is gegaan. Daar is kennelijk ook, dat was voor mij nieuw... bij de terugkeer van de Crew 8 op 25 oktober... is een van de vier parachutes wat langzaam open gegaan. Kennelijk allemaal nog wel binnen de specificaties. Maar toch voor NASA genoeg aanleiding om te zeggen... ga er niet van uit dat alles al zo lang goed gaat... dat ook tot in de evenheid zo zal gebeuren. Er was ook een astronaut in die missie die in het ziekenhuis beland. In principe was het een opvallend bericht... dat na de landing alle vier astronauten in het ziekenhuis waren. Een berichtje dat je normaal ook nooit hoort. En eentje heeft een nacht moeten blijven. Ze hebben het niet goed gezegd over de medische toestand... van individuele astronauten geen uitspraken doen. Ze zeggen dat is privacy. Maar het was wel opvallend. Wat daar nou precies mis is gegaan... zijn ze toch een beetje te hard op het water terechtgekomen... is de boel gaan slingeren waardoor ze zich niet lekker voelden. Wel een opvallende. Voor mij was SpaceX heel erg lang van alles wat ze doen... en alles gaat goed. In dat image komen nu toch een paar barsjes naar voren. En dus inderdaad zelfs zodanig dat NASA zich nu geroepen voelde... om te zeggen blijf er bovenop zitten. Hou je kwaliteitscontrole in de gaten. En vooral van analyseer wat er fout is gegaan... zodat je dat een volgende keer kan voorkomen. Wat ik net al noemde onderdeel daarvan... is ook de beslissing om de landing van astronauten voortaan... niet meer bij Florida, maar bij California te doen... zodat je minder kans hebt dat je ruimte-robbel op aarde krijgt. Ik heb nog geen reactie van SpaceX hierop gezien. Maar ik vond het een opvallende. Benieuwd of daar nog wat meer over naar buiten komt. En uiteindelijk zullen we wel meer te horen krijgen... over de conditie van die Crew-8. Maar het is iets wat mij wel een beetje verbaast. Oké, Erik, had jij nog iets? We hebben natuurlijk allemaal die Starship-landing gezien... met de Meccazella Arms. En er kwam een bericht naar buiten dat blijkbaar... toen die arm veilig werd opgevangen... dat hij eigenlijk één seconde voor het moment van abort zat. En dat hij dus bijna niet veilig was gelod... maar een paar honderd meter verderop in een grote explosie. En dat kwam naar buiten ook weer via een tweet van Elon Musk... waarin hij liet zien dat hij zat te gamen. En over dat gamen zat een soort gesprek geplakt... van wat engineers van SpaceX het hadden over... wat is er nou allemaal gebeurd tijdens die landing? Wat ging er goed, wat ging er slecht? Ik denk dat het gewoon op de achtergrond speelde. Het is waarschijnlijk ook nog onbedoeld naar buiten gegaan. Ja, daar vroeg iemand naar. En toen zei Elon Musk, yeah. Oké. Whatever it means. Maar op zich, dat gesprek is wel interessant als je dat dan hoort. Er waren bepaalde parameters die ze hadden ingesteld... en die stonden niet helemaal goed. Ik las dat het de spin pressure was. Ja, iets met een bepaalde druk in de motor. Ik denk dat het dus de... Ik maak ook maar een gok hoor, maar dat het dus de turbopomp is. En normaal, wat je doet voordat die motor opstaat... is je moet die turbopomp opspinnen. Omdat als je dat niet doet... dan heb je dus niet voldoende druk in je motor. Dan krijg je ofwel instabiliteit of hij gaat helemaal... niet onvoldoende koeling of... om soepel ontbranden te bewerkstelligen heb je dat nodig. En er is op zich nog wel iets leuks met de Raptor engine hiermee. Normaal doe je dus deze spin met helium. Dus je doet gewoon heel veel helium in die turbine. Totdat die op snelheid is. De Starship doet het met methaan en zuurstof. Waardoor je die methaan en zuurstof ook vervolgens nog weer kan verbranden. Dat is dus extra efficiënt. Op zich wel een mooi feitje. Ik weet niet of het al in deze geïmplementeerd is. Maar dat stond in ieder geval op de development roadmap. Je zag tijdens die landing op zich niet iets van... er gaat iets van die kans mis met die motor. Er was een grote vuurzee in die motor. Het was een klein lek. Misschien kan je het er ook gewoon op gokken. Er was nog een feit wat naar boven kwam. Dat er een bepaald paneel is tijdens de reentry losgekomen. Daar zaten een paar belangrijke valves achter. Single point failures. Als die niet werkte dan ging het gewoon niet. Die kwamen weer blootgesteld zonder bescherming. Dat was ook een... Volgens mij is dat als je de beelden goed bekijkt... Zoek op Twitter. Er zijn filmpjes van twee uur te bekijken. Waar de hele vlucht in slow-mo te bekijken is. Je ziet op het allerlaatste moment als die op de toren komt afvliegen... dat er die streaks noemen. Die bulten aan de buitenkant. Die nog wel scherp zijn. Dat is echt verbaasd. Als je iets erodynamisch wilt vormgeven... moet je dat vooral zo niet doen. Misschien heb ik daarin gelijk. Je ziet dat het bijna als papier wordt losgeschuurd. Je ziet de hele structuur daaronder zitten. Het is niet helemaal vlekkeloos gegaan. Niks wat je niet kan oplossen. Die ingenieurs lijkt het niet. Niet lijkt het. Want flight test 6 staat al te gebeuren. Ik denk dat we er nog een gaan meemaken. Dat is de verhaaltjes. Wat mij ontzettend opviel... is dat bij de vierde vlucht... na het afronden van de hele missie... Musk ogenblikkelijk zei... de volgende vlucht gaan we die catch proberen. Nu heeft hij niets gezegd over wat we de volgende keer kunnen verwachten. Er wordt ook gespeculeerd over... je zal op een gegeven moment Starship ook moeten gaan opvangen. Dat is natuurlijk nog wel een extra uitdaging. Dat is iets wat eerst een re-entry moet doen. Vervolgens die angstaanjagende belly flip. En dan ook nog een keertje tussen die armtjes moeten landen. Ze hebben het hele project nu niet opgepakt. Het hele project is in ieder geval deels gevund door NASA. Omdat ze hem op de maan willen zetten. Het is niet meer helemaal vrijblijvend. Er zijn nog wel wat maalstoons die daar volkort moeten worden. Ik moet zeggen dat ik de verhalen van de laatste jaren... niet meer precies over elkaar kan leggen. Volgens mij heeft Musk ooit gezegd... ik wil eerst honderden vluchten van Starship hebben voortgebreken. Dat is een hele grote verhaal. Ik wil eerst honderden vluchten van Starship hebben voordat ik mensen aan boord ga zetten. Als wij over 5, 6 jaar beman op de maan moeten gaan landen... dan begint hij flink haast te krijgen. Dat tempo zie ik er toch niet zo in zitten. Misschien gaat hij uiteindelijk wat meer risico nemen... met de eerste beman-de-missie. We zullen het gaan bekijken. Volgens mij was het de beurt voor het volgende onderwerp. Ik ga het even bekijken. Het hoofdstuk is de commerciale ruimte. We hebben het al even gehad. We hebben vaak de grote kandidaten besproken. Axiom is de leider. Die lijkt of leek misschien wel de beste kans te hebben. Totdat we ook in een van de vorige space cowboys besproken... de beurt bij SpaceSky. Het is een hele mooie beurt en we zijn er wel even bij. Maar we hebben ook een heel goed beurt. Spreeks Kaalburs besproken, bleek dat er nogal wat financiële toestanden op de achtergrond spelen. Nu was in oktober het 75e congres van de International Astronautical Federation in Italië en daar heeft het relatief nieuwe bedrijf vast van zich laten horen. Ook zij willen een commercieel ruimtesation doen. Al eind volgend jaar willen ze een eerste experimentele module lanceren. Die zou dan moeten passen in de fairing van de Falcon 9. Dat zou een laboratorium zijn of in ieder geval een, ja uiteindelijk is het gewoon een metalen buis waar je van alles aan de binnenkant kan doen. Maar die is dan helemaal ingericht zodat internationale klanten daar goed wetenschap kunnen doen. Maar ook is het ding uitgerust met hele grote ramen om interessant te zijn voor ruimtetourisme. Dus een module van zo'n 14 ton, 10 meter lang, 4,4 meter in doorsneden. En het is wat anders benaderd dan het ontwerp van ISS. Dat bestaat uit allerlei modules die een bepaalde functie hadden. Hier wordt eigenlijk alles in één module gestopt. Dus een klein ruimtesation op zich. Er zitten zonnepanelen aan elk onderdeel. Koppelpoorten, livesupport systems. En zij hebben nu het idee opgevat om die eerste versie, de Haven-1, uiteindelijk door te ontwikkelen naar een groter ding. Dat zou dan gaan bestaan uit modules die een beetje langer zijn. 16 meter lang, 24 ton per stuk. En daar willen ze dan rond 2030 er vier van aan elkaar gekoppeld hebben om te gaan fungeren als een soort opvolger van International Space Station. Daarna, en dan komt waarschijnlijk ook Starship weer op om de hoek kijken, willen ze een soort basismodule van 7 meter doorsneden lanceren. Waar ze dan die vier modules die oorspronkelijk aan elkaar vastgekoppeld zijn, die willen ze weer loskoppelen. En dan aan vier kanten van die module vastmaken zodat ze aan het eind daarvan nog eens vier modules kunnen maken. Nou, daar heb je dus iets van negen modules. Een kruisvormig geheel. En dat zou rond 2032 klaar moeten zijn. Dat is natuurlijk vlak nadat ISS uit de vaart is genomen. Ja, ik vond het een hele opvallende. Vooral omdat het er zo radicaal anders uitziet dan ISS. Dit is wat veel meer moet denken aan de artist-impressions uit de jaren zeventig. Allemaal dezelfde blokjes. De starfish ook. Ja, en dit is natuurlijk ook een heel flexibel concept. Je hebt een basismodule waarvan zij ook plannen van nou, eentje rusten we eruit met een hele grote cupola zodat je de aarde goed kan bekijken. Op een andere zetten we een ruimte robot arm. Een derde kan je uitrusten met andere hele gespecialiseerde apparatuur. Nog meer ramen of iets dergelijks. En ook als een van de modules te oud is of hij geeft problemen, kan hij hem eraf halen en je kan er een ander aan zetten. En eigenlijk kan je ook iedere keer blokjes toevoegen. Dus je zou er een enorm boussel van kunnen maken. En misschien ook niet verkeerd om te vermelden. Dus de eigenaar van VAST, dat is dus Jett McCaleb en dat is een cryptomiljardair. Ik heb hem net even opgezocht. Hij heeft 2,4 miljard. Is hij waard? Goed zo. Nou, onder Trump zal hij alleen maar eigen worden. Dat klinkt dan gunstig. Er zit wel wat achter. Dus het is natuurlijk wel zo van ja, je hebt heel veel geld nodig om het allemaal te doen. En ik denk dat VAST wel een van de genen is die dat mogelijk wel zou kunnen. Omdat er toch zo'n rijke eigenaar achter zit. Nou ja, wordt volgend jaar spannend als zij inderdaad in staat zijn om zo'n eerste proefmodel te lanceren. Nou ja, goed dan liggen de kaarten gunstig. Want midden 2026 moet NASA uiteindelijk een of twee opdrachten uit gaan doen aan de industrie om zo'n mogelijke opvolger daadwerkelijk te gaan bouwen. Weet u ook wat NASA daar ongeveer voor over heeft? Dat kan me ook voorstellen. Het getal heb ik nog niet tegengekomen. Nou, wel een spannende in ieder geval. Ik zou op zich wel voor zijn voor een systeem wat dan een open architectuur is. Waar je zelf aan kan dokken met je eigen ruimtstation in feite. Dus dat hele modulaire idee van VAST vind ik heel sympathiek in die zin dat je dat overal kunt aankoppelen. Zoals ISS nu natuurlijk is, is er één grote warboel van dingen, van afhankelijkheden, van systemen, van verschillende landen. Je kan niet zomaar even een module eraf halen. Nee, nou ja, dat is wat nu echt het grote gevaar is van de ISS wat mij betreft. Dat is gewoon de Russische basismodule. Daar zit zeg maar het commandocentrum, het Europese software notenbenen. Als die module inderdaad zodanig lek raakt dat we de deur dicht moeten doen, hebben we een probleem. Want dan kan het station eigenlijk niet bestuurd worden. Uiteindelijk is alles een levensduur. Dus het is ook met een vervanging op een gegeven moment is het op. Het is niet zo dat het onbeheindigt. Wat dat betreft moet je er bewondering voor hebben. Want het is eigenlijk vergelijkbaar met een auto die 25 jaar geleden heb gestart en dan ben je rondjes mee gaan rijden. En je bent nooit meer gestopt met rondjes rijden. En dat ding doet het nog steeds. Dus ja, wat dat betreft. Op zich met het levensduur. Want ik had laatst ook een gesprek met een journalist over het ISS wat dan straks in 2030 in de stille oceaan moet worden gedumpt. 400.000 kilo. In deze tijd vind ik dat eigenlijk niet echt sustainabel. Dat je gewoon je afval maar in zee gooit. Ook al kun je er natuurlijk heel fraal aan hangen. We doen dat één keer in de 40 jaar. En er komt er al meer uit de hemel vallen per dag. Dus dan is het niet zo erg. En het zijn allemaal metalen die geen vissen zullen. Maar toch, het reasoneert niet met mij. Je bent niet de enige. Ik kwam laatst inderdaad ook eens een commentaar tegen van, John, kunnen we het ding niet eventjes de andere kant opsturen? Dat we hem gewoon in een hele hoge baan parkeren? Nee, want er is een whitepaper geschreven. Daarnaast is dat allemaal out of the question. Dat ding moet gewoon echt, dat is de beste optie om hem te laten neerstorten. Maar er is dus niet vanaf het begin over nagedacht van wat gaan we nu doen ermee. En dus natuurlijk hebben dingen een eindige levensduur. Maar ik bedoel grote structuren waar geen kritische spanningen over hebben gestaan. Die gaan toch veel langer mee dan 30 jaar. Ja, ik bedoel zo'n koppelpoort. Dan moet je vervangen. Dus dan moet je een cool systeem. Dat gaat lekken. Dus er moet van alles wel vervangen worden. Om dat hele ding weg te gooien. Heel opvallend is dat er nooit is nagedacht van, we schroeven alles netjes in elkaar. En over 30 jaar denken we nu al over na dat we het ook weer uit elkaar kunnen schroeven. En stukje voor stukje. Of hergebruiken. Of hergebruiken, inderdaad. Wat dat betreft, natuurlijk zegt NASA, nee, nee, hij moet weg. Dat zeiden ze namelijk ook over Mir destijds. Want dat stond ISS in de weg. En zolang ISS ergens nog is, ja, ergens zal het nog wel geld kosten om dat ding te bewaren. En ja, daar zijn ze niet meer toe bereid natuurlijk. Ja, is ook wel weer heel erg de manier waarop NASA ruimtevaart doet. We hebben een project en hem geweldig. En als het ook afgelopen is, dan moet het ook heel snel weg. En alles moet worden afgebroken en weggegooid. Want we gaan weer iets heel nieuws doen. Dat verbaasde mij inderdaad aan het eind van de Space Shuttle. Binnen de kortste keren, er was geen speciale sleutel meer te vinden die gebruikt werd voor het onderhoud van die dingen. De lanceertoren was weg. Reserve-onderdelen werden opgedoekt. Ze zijn dan ook inderdaad zo ontzettend rigoureus in om alles weg te smijten. Als je dat vergelijkt met Russen die heel langzaam evolueren en een schroefje verbeteren. Het is een hele andere filosofie die daarachter zit. Oké, wie van jullie had al wat? Ik heb nog wel wat, ja. We hadden het net over duurzaamheid in de ruimte. Nou, de EU is bezig met een in-orbit servicing missie. Er is nog niet superveel over bekend, maar ze hebben recentelijk een website gelanceerd. Ze noemen het, ze hebben een specifieke term voor bedacht, ISOs, in-space operations and services. Het is eigenlijk gewoon in-orbit servicing, een bekende term. Het idee is dat de EU uiteindelijk een missie wil organiseren rondom de wijk 2030 om een satelliet in de Copernicus-constellatie, de aardobservatie, te hervullen. Dus om de stuustoffen erbij te vullen en servicing te gaan doen. Nou, hebben ze daar al een heel concept omheen bedacht met verschillende modules en ze noemen het de host. Dus dat is waar alle stuustoffen worden opgeslagen en alle upgrades kunnen zijn. En eventueel ook waar je bijvoorbeeld dingen heen zou kunnen brengen voor recycling. Dat zou natuurlijk ook een heel goede kans zijn. Naar die host toe en daar vanaf hebben ze een soort van transportvoertuigen. Dat is het concept. En die voertuigen zijn dan ook weer te hervullen. Dus je stuustoffen vul je bij en die kunnen dan eigenlijk alles heen en weer bewegen. En ja, ze hebben ook de logistiek tak daarop bedacht, dus die moet natuurlijk ook regelmatig dat die hostplatform moet bijgevuld worden. Er moeten nieuwe dingen worden vervoerd. Nou ja, ik vind het op zich wel een interessant idee en ook wel goed om voor Europa misschien ergens nog goed in te kunnen worden. Het is misschien heel pessimistisch te zeggen, maar de lands eerder kunnen we niet meer winnen. En in-orbit servicing is toch wel een opkomende markt. Juist ook omdat er zoveel zorgen zijn en er moet op een gegeven moment wel een oplossing voor bedacht worden. Dus ja, dat Europa daar misschien wel een leidende rol in zou kunnen spelen, dat zie ik dan nog wel zitten. Ik denk dat dat dan een heel interessante strategische waarde is. Dat is wel ambitieus, want dit klinkt toch eigenlijk gewoon als een kleine ruimtesstation. Waarschijnlijk zonder astronauten. Heel veel brandstoffen die daar opgeslagen worden, die kan je dan gebruiken om door de rest van de ruimte heen te transporteren. Ja, het doet me denken aan hoe destijds in de jaren 70 en 80 werd gedacht over het internationale ruimtesation. Ook daar in de grote ontwerpen dat er ja, het lijkt op wat het uiteindelijk geworden is, maar er zou nog een heel groot frame dwars over de balk waar nu de zonnepanelen aan zitten worden aangebracht. En daar zouden een soort hangars worden geïnstalleerd waar je inderdaad het satelliet kon invangen en van nieuwe brandstof voorzien, van nieuwe wetenschappelijke instrumenten als dat nodig was. Dat is allemaal afbezuinigd en dat komt dan nu een beetje terug. Er is natuurlijk nog wel de vraag van hoe het idee is dat het ook commercieel haalbaar wordt. Dat is nog wel een vraagstuk. Is het ook daadwerkelijk commercieel te laten zeggen haalbaar te maken? Ja, als de lanceerkosten natuurlijk naar beneden gaan, dan kun je of een dure missie uitvoeren om je oude satelliet weer op te califateren met wat extra stuurstof op zich nou hup, lanceren weer een nieuwe. Ja dat is altijd het eindelijk wel de afweging inderdaad. Maar ja, ik denk dat een groot probleem met wat je daar schetst is dat er nog wel wat onderzoek begint te komen dat dingen opbranden in de atmosfeer en metalen, dat dat toch niet zo heel goed is voor... Aluminium is niets van natuur aanwezig in meteoriten en aluminium wordt vaak gebruikt in satellietstructuren en een prachtige katalysator om bijvoorbeeld ozonlaag af te breken. Ja, dan moet je niet te veel van reentry gaan doen. Inderdaad, en als we het hebben dan over 300.000 satellieten, dan wordt dat best ingewikkeld. Het zou best een probleem kunnen worden. En dan is zo'n host, een ruimtesation, begint toch ineens wel interessant te worden. Dan heb je misschien niet het commerciële deel, maar dan heb je wel de duurzaamheids... Precies, misschien moeten ze daar gewoon lekker mee beginnen. Ja, ik ben helemaal voor. Ja, ik ook wel. Ik vind het heel opvallend, dat eens in zo'n jaar hoor je inderdaad iets. We hebben een paar keer Amerikaanse satellieten, dat was dan wel in de stationaire baan gehad, waar een soort sleper aangekoppeld werd, om hem langer op zijn plaats en dus bruikbaar te houden. Volgens mij is er inderdaad ook nog iets van een Japans initiatief om satellieten elkaar te laten opzoeken en proberen om brandstof over te pompen en dat soort zaken. Volgens mij is dat alleen nog maar experimenteel een keertje aan boord van de space shuttle gedaan, het overpompen van brandstof naar een satelliet. Dat is een techniek die echt ontwikkeld moet worden. Ik weet dat in een van de Starship lanseringen er ook een kleine demo was gedaan met stoestof van de ene naar de andere. Ja precies, dat was alleen maar om te kijken of überhaupt die pomptechniek werkt. Wat natuurlijk echt ingewikkeld wordt is een apart autootje met brandstof te laten vastkoppelen, ventieltjes op elkaar overpompen en dat dat allemaal werkt. Maar ja, het interessante wat ik er ook aan vind is dat niet alleen de EU er mee bezig is, maar dus ook ESA, de Europese Ruimtevaartagentschap, die heeft ook wel een aantal initiatieven die die richting op gaan. Dat is natuurlijk altijd wel een beetje een politiek vraagstuk van is het EU of is het ESA en wie is waarvoor verantwoordelijk. Maar ik vind het sowieso interessant dat we er in Europa in ieder geval wel veel ontwikkeling in doen. Wat je zegt, misschien wordt inderdaad de kans wel gezien van ja waar kunnen we het nou nog wel winnen en dan zou juist een sustainable en ecologische omgaan met de ruimte een heel mooie versietekaartje zijn. Ja, ja en dan met eigenlijk de ruimte, dus de EU Space Law ruimtewet die er toch wel aan lijkt te komen. Wat ik begrijp is daar het idee dat als mensen dus in de Europese markt actief willen zijn, dus zelfs de Amerikaanse, zoals Starlink in Europa actief wil zijn, moeten ze ook daaraan voldoen. Dus dat zou wel een mooie set kunnen zijn, van dan kunnen we misschien ook daar bepaalde regelgeving in leggen zodat zo'n businessmodel misschien ineens wel zou kunnen sluiten. Dus ja, ik ben positief. Ja, een spannend initiatief, zeker weten. Erik, heb jij nog iets? Ja, ik heb eigenlijk nog een hele lijst. Ik stond er deze week even bij stil, zo van wat er de afgelopen twee weken sinds de vorige uitzending, wat er allemaal is omhoog gegaan en daar kunnen we nog een keer mee verhoofd worden. Het is extreem druk geweest. Ja, vooral die toch ook bijzonder vond ik de Russische lansering van de Ionosfera missie. Dat zijn twee wetenschappelijke satellieten om de interactie van de zonnewind en het aardmagnetische veld te gaan meten. Toch weer een Russische wetenschappelijke missie omhoog. En ook met hele bub staan kleine satellieten erbij, waaronder twee Iraanse satellieten. Ook bijzonder. En een hele constellatie van AES-satellieten voor het trekken van schepen. Allemaal aan boord van een Soyuz die omhoog is gegaan. Nou ja, zeker Russische wetenschappelijke satellieten, die zijn dun gezaaid tegenwoordig. Dat was een tijd geleden dat dat omhoog ging. En ook Astra, dat is ook zo'n raketbedrijf die volgens mij op puntjes stond om om te vallen. Het is een hele leuke documentaire trouwens op HBO over onder andere dit bedrijf. Ik weet niet of je hem gezien hebt. Ja, heb ik hem gezien. Nee, die moet je echt gaan kijken. Dat is echt leuk. Echt Amerikaans ook. Maar dat bedrijf was ook zo'n spak en dat is helemaal onderuit gegaan. En op een gegeven moment hebben de eigenaar of de CEO het dan weer nu opgekocht met zijn CTO. Maar ze hebben nu wel weer een contract voor in ieder geval weer 2,5 miljoen euro op de bankrekening, dollar op de bankrekening en perspectief naar 45 miljoen om daadwerkelijk weer te gaan lanceren. Terwijl het bedrijf ja, dat stond echt op om te vallen. Volgens mij had het hier een keer een lancering dat raket zijdelings het lanceerplatformen verliep. Ja, precies. Zag er inderdaad niet helemaal professionele uit. Specieeien noemden ze die. Ja. Je hoofd scheefhoudt in ieder geval. Zoiets, ja. Maar ook een Japanse raket omhoog gaan, de H3 weer, met een communicatie-satelliet. En ook met SpaceX natuurlijk niet alleen Starlink, maar ook Starshield. Dus de militaire variant van Starlink. Daar vliegen nu 100 satellieten van Starshield om de aarde en die lijken heel erg op die Starlink satellieten, maar dan is het van de militaire. En wie weet wat er allemaal op zit natuurlijk. Ja, ja. Meskers zal het weten. Er was op een gegeven moment ook een filmpje dat je zag, zeg maar, de fairing van de Falcon 9 tijdens een Starlink lancering en dat er een camera op de fairing zat. Ja. En dat je dus kon zien de hele stek van Starlink satellieten. Ja. Dat is ook indrukwekkend. Ja, precies. Ja, ik vond dat wel, dat was wel een van mijn hoogtepunten moet ik zeggen. Want je kon ook precies zo dan die upper stage zo langs gaan. Ja, inderdaad met brandende groeiend heet motor. Ja, SpaceX weet wel hoe ze dingen in beeld moeten moeten brengen. Die verbruiken heel wat van die mini cameraatjes. Zeker. En New Glenn die staat ook weer, die werd ook getransporteerd. Ja precies. Daar gaat het toch op lijken dat we binnenkort in ieder geval een static fire op het platform krijgen. En volgens mij is het bedoeling dat de eerste missie nog dit jaar gaat vliegen. En meteen reusable. Ja, dat is de bedoeling. In één keer. Als ze dit lukt, Blue Origin is natuurlijk wereldberoemd inmiddels, maar ze hebben nog nooit iets van een baan om de aarde gebracht. En dan hebben ze nu gelijk een gigantische herbruikbare raket waarmee het voor het eerst moet gaan gebeuren. Er was trouwens Everyday Astronaut, de YouTuber, die was op bezoek bij de fabriek van Jeff Bezos. Kreeg de hele rondleiding. Echt indrukwekkend als je dat ziet. En heel erg bijzonder, want in tegenstelling tot SpaceX is er bij Blue Origin bijna nooit binnen te komen. Nee. Bijzonder. Ik hoorde ook dat er ook wel wat nieuwtjes waren waarvan je dacht van ze hebben misschien ze willen misschien iets te snel gaan. Ik weet dat er één keer door op een of andere manier door een vacuum of iets dergelijks dat Henk is een beetje geïmplodeerd. En ook een keer ook weer een ander iets wat gevallen was of iets wat... Ja, er zijn wat dingen misgegaan ook sinds sinds die Everyday Astronaut op bezoek was geweest. Wat hij had voor mij al eerder gemoeten. Ja, er zou een lancering plaatsvinden voor Nasa. Ik ben even de missie kwijt, maar dat moest ook voor oktober gebeuren. Dus dat hebben ze uiteindelijk niet gehaald. En ja, toen moesten ze dat dus naar... Ik geloof dat Rocket Lab dat uiteindelijk heeft. Of is het Rocket 9? Of is dat die gewoon naar een latere Glenn-lancering is gegaan? Dat weet ik niet meer. Het zou misschien kunnen dat het inderdaad vertraagd is dat het nu volgend jaar is. Maar ja, dan moesten ze op een gegeven moment een beslissing nemen. Ze gingen de stuurstoffen op de satelliet doen. Ja, dat kan je niet meer terug. Dat is iets wat je niet zomaar terug kan doen. Het zijn ook wel redelijk gevaarlijke materialen. Dus toen moesten ze besluiten gaan we het toch vertragen. Ja, precies. Zo zie je, we kunnen nog een uur voorvullen. Ja, dat gaat dan toch weer in Space Cowboys 160 gebeuren. Mastiaan, als jij ook verder niets meer hebt, dan gaan we hem afsluiten. Erik Laan, dankjewel. Bastiaan Bom, dankjewel. Ik ben Luc van den Abeelen. Bedankt voor het luisteren en tot de volgende keer bij Space Cowboys. Doei.