Zwavelrotsen op Mars en lavagrotten op de Maan

Dit is een BNR Podcast. Heel erg welkom bij Space Cowboys aflevering 152. Mijn naam is Herbert Blankesteijn. Ik zit in de studio met Filip Schooningens. Welkom. Goedemiddag. En Mark Heemskerk. Ja, goedemiddag. Terug naar allerlei internationale omzwervingen. Ja, het was inderdaad een van de grootste tyfonen van de afgelopen tien jaar. Die was in Taiwan. In Taiwan heb ik meemaken met Gamy. En in de tussentijd ook verhuisd weer terug uit Noorwegen. Maar dan naar Tallinn. Dus ik zit wel iets dichterbij. Maar het is nog steeds een beetje de andere kant van Europa. Volgens mij de wereldburgerste wereldburger die wij hier in huis hebben. Jammer dat je daardoor niet heel vaak hier zult kunnen zijn. Maar zo vaak als mogelijk zien we je toch graag komen. Zeker. Wat is jouw leukste onderwerp vandaag? Nou, eigenlijk wilde ik daar dus twee weken geleden een van de mede Cowboys daar al een klein beetje wat over zeggen. Het nieuws is net oud genoeg. Volgens mij 15 juli is er een paper gepubliceerd in Nature over de eerste officiële ontdekking van lavatubes of lavabuizen op de maan. Maar ja, weten dat ik dus twee weken later hier zou zijn, had ik zoiets van, kunnen we daar nog heel even mee wachten? Dan claim ik hem heel graag op de 31ste. Want jij bent exogeoloog en je hebt hier speciaal verstand van. Ja, ik doe hier al zeven jaar ongeveer onderzoek naar vrij actief. Dus ja, oké, dan mag je straks daar helemaal over leeglopen. Philippe, wat is jouw leukste onderwerp? Ja, ik ga kijken naar Mars, want dat is mijn favoriete onderwerp heel vaak. En we gaan kijken of we op Mars kunnen bouwen met schimmels, want we moeten toch ergens wonen. Schimmels zijn licht en sterk. Ik had niet gedacht dat dat bouwmateriaal zou kunnen zijn, maar dat is dan meteen iets anders. Ja, daarom is het toch nieuws. Als we er straks over gaan hebben, leuk. En ik wil het om te beginnen graag hebben over Starliner, wat een interessant onderwerp is, want dat ding is 5 juli gelanceerd. Nee, 5 juni gelanceerd. Ja, en we nemen dit op op 31 juli. Het is al bijna twee maanden geleden dat dat is gebeurd. Butch, Wilmore en Sunny Williams, die zouden tien dagen blijven. Ze zitten nu al meer dan 50 dagen en dus over een paar dagen twee maanden daar. En er is een, ik zal maar zeggen, een academische discussie gaande in de ruimtevaart pers. Of ze nou stranded, of ze nou vervast zitten, ja of nee. Mag ik jullie mening daarover in de eerste plaats? Ja, ik vind het een geweldige vraag. Ik heb hem al eerder gekregen en ik vind dat ze niet stranded zijn, omdat ze theoretisch naar huis kunnen, omdat ze gewoon meedraaien in het werk op het ISS. Ze doen nuttig werk, ze zijn heel ervaren als ze een auto vinden. Prima, er is zat voedsel. En ja, een van de belangrijke redenen dat dat ding nog niet gaat is omdat ze de diagnostiek weggooien omdat de probleem hoogstwaarschijnlijk zit in het deel wat in de dampkring zou verbranden, niet in het deel wat terugkomt op aarde. Dan gaan we het uitvoerig over hebben, maar eerst even Mark, wat vind jij? Zijn ze stranded, ja of nee? Nou ja, het is niet de bedoeling dat ze nu weg gaan. Wat je zegt, inderdaad, de mensen zouden het moeten overleven, maar ja, tegelijkertijd, de technologie is er niet op dit moment met zekerheid klaar voor die we wel willen hebben voor bemensdemissies. En dan zou ik zeggen, ja, maar ik weet ook niet of ze het erg vinden. Wat ik tot nu toe heb begrepen, kunnen ze het nog vrij goed vermaken daarboven. Dus dan heb ik ook een beetje het is misschien wel een soort van geluk bij een ongeluk. Persoonlijk zou ik zeggen, het is een van de minst erge plekken, zeker als je inderdaad het voedsel, het water, de zuurstof en alles hebt. Een van de minst erge plekken, nou ja, niet ter wereld, maar in het universum om gestrand te zijn, zeg maar. Ik was ooit stranded in Cocoa Beach in Florida na een raketlansering vanwege de EIA-Fiatla-Leucoetel-uitbarsting. En dat was ook niet zo'n heel erg plek om in mei stranded te zijn, kan ik je zeggen. Ja, toen ik dit zat voor te bereiden, toen moest ik denken aan het behouden huis op Novozembla. Ik ben er trouwens geweest, en dat was leuk om te bezoeken, maar kon wel merken dat dat een hele vervelende plek moet zijn geweest eind 16e eeuw om stranded te zijn. Daar zaten ze toen een half jaar. Maar zijn we er nu uit hier bij de Space Cowboys? Want we hebben nu 1-1. Wat is jouw mening? Ik zal niet zeggen dat ik de doorslag geef, maar ik zit een beetje in het stranded kamp. Want ja, als het was gegaan zoals de bedoeling was, dan waren ze gewoon na tien dagen vertrokken. En dat hebben ze niet gedaan. En ja, je kunt wel zeggen dat is allemaal best leuk en aardig. Ze vermaken zich, ze doen nuttig werk, ja. Maar als alles volgens het boekje was gegaan, dan waren ze toch echt na tien dagen vertrokken. Ja, dat zeker waar. Maar ik verleng ook wel eens een vakantie. En dan ben ik niet standaard. Nou, laten we dus die details eens even doornemen. Want ik begrijp inderdaad dat er wel dingen aan de hand zijn met die capsules, met die starliner. En de kans om dat uit en tenaal te onderzoeken, begrijp ik dus uit het hele verhaal, is er alleen als je langer blijft. Want dan kun je dat ding doorlichten terwijl hij nog ingeheel is. Terwijl hij nog bestaat. Terwijl hij nog bestaat en terwijl hij gewichtloos is. Ja, en ze hebben dus op aarde, heeft Boeing, dat hele scenario van, er zijn twee problemen. Het stuurrekketjes is een probleem en het probleem met heliumlek. Bij beide problemen hebben we dus allemaal geprobeerd na te boten op aarde om die fouten te kunnen snappen. En daar hebben dus die stuurrekketjes aan het gehele profiel blootgesteld wat dient tijdens de lansering. En dan ook maar even tijdens het profiel wat te verwachten is bij de terugkeer. En daardoor weten ze al veel meer. En daar kunnen ze misschien ook de terugkeertraject aanpassen zodat die raketjes niet te heet worden. Want ze hadden een thermisch probleem. Dus ja, als je dat allemaal niet gedaan had, dan had je voor de volgende vlucht, de officiële eerste vlucht in december met passagiers, dan had je dan niet geweten wat je moest veranderen. En nu zeggen ze, en zegt Boeing gewoon, ja we weten nu wat we moeten veranderen voor de volgende vlucht. Ja, oké. Niet minder is de datum van terugkeer nog altijd niet geprikt. Nee, er is een review volgende week of zoiets. En ze zeiden, not earlier than mid-August. Ja, 18 augustus ofzo. En dan wordt er een Falcon 9 omhoog gestuurd, geloof ik. Is dat dan de bedoeling om... Nee, dat is voor het geval dat ze zouden terugkeren met de Starliner zelf. Waarover NASA natuurlijk wel zo'n oké op moet geven. Want naast hebben die reizen naar TSS geoutforst. En dat wil zeggen dat die bedrijven zoals Boeing en SpaceX, die mogen alles zelf bepalen, behalve de veiligheid. Dus er is een veiligheidsreview. En inderdaad als ze besluiten dat het niet veilig is, dan worden ze misschien wel opgehaald met SpaceX. Ja natuurlijk. Dat is wel een beetje een bittere pil voor Boeing. Ja, want als ze de Starliner gebruiken, dan hebben ze helemaal geen traaglijkheid nodig. Ja, een grappig detail dat ik verder nog tegenkwam. Dat was dat als alles goed gaat, dan krijgen ze op 3 augustus hun koffer nog. Hebben jullie dat ook gezien? Dat is heel vermakkelijk. Bij vertrek hebben ze die koffers op het laatste moment van boord gehaald, omdat er een of ander reserveonderdeel voor het ISS mee moest. Dat had geloof ik te maken met de watervoorziening ofzo. Nu gaat er binnenkort een Cygnus cargo spacecraft omhoog met bevoorrading. En daar zit dan eindelijk hun bagage in. Ja, maar met persoonlijke spulletjes. Zo lekkere dingen om te eten. Ik weet niet precies wat daar dan in zit. Dat is meestal iets wat ze samen willen gebruiken om dingen te vieren. Of nou, er had ooit een gitaar bij. Ja, klopt. Maar goed, dat is grappig. Wat nog meer? Weet jullie nog interessante verhalen rondom die Starliner? Wat we vorige keer al een beetje besproken hadden, was dat een Falcon omhoog sturen destijds ook weer even niet kon. Omdat toen de Falcon 9's geground waren tijdelijk. En dat was in juli aan het licht gekomen bij een andere lancering. Ja, die stonden toen ook even stil. En daarmee over het wel of niet gestrand zijn verhaal. Normaal zou je dus inderdaad nog een extra redding kunnen hebben om even snel zo'n Falcon te lanceren. Maar dat was nu dus ook even lastig. Gelukkig, eergisteren is er weer een Falcon 9 omhoog gegaan. Volgens mij is er vandaag of morgen ook alweer één gepland. Dat is een vrij normale schema van meer dan één per week ongeveer. Maar daar was ook iets mis. Volgens mij was er ergens dat ze de druk verkeerd hadden ingesteld. Volgens mij hebben we dit vorige keer al een beetje besproken. Dus ik zal er niet altijd diep op ingaan. Maar dat is blijkbaar weer gefixt. En dus in ieder geval, de Falcon 9 werkt ook weer. En wat dat betreft hebben ze nu eigenlijk wel weer richting twee mogelijkheden, zou ik zeggen. Iets korter, maar iets langer dan gepland te houden. En Filip, jij zei net zo van, maken is prima en zo. Weet jij wat ze precies te doen hebben? Want dat was natuurlijk ook allemaal niet voorzien. Dus hoe houden ze zich bezig? Weet schappelijk experimenten en onderhoud van het Space Station. En er is altijd een tekort aan crew time. Als er nu twee mensen meer zijn, dat is oké. Ze zitten zich daar niet te pletter te vervelen. Nee, dat is het eigenlijk. Oké, nou, daarmee kunnen we denk ik het onderwerp Starliner even afronden. We zijn dus gewoon in afwachting van het vaststellen van het datum van het regier. Ja, goed. Filip, jouw onderwerp? Ja, het bouwen met schimmels. Ik vond het maateloos interessant. En het was ook wel grappig van, waar zag ik het nieuws uit met eerst? Dat was op de site van Micropia. En Micropia is een museum in Amsterdam naast Artis voor schimmels. Ik ben helemaal geen bioloog, maar dit was interessant. Daar stond al een verwijzing naar Sientas. En daar stond weer een verwijzing naar NASA. En dat is in het nieuws. Omdat heel kort geleden, twee weken geleden ofzo ziet je, is er weer twee miljoen dollar toegekend aan Ames Research Center in Silicon Valley. Om verder te gaan met het onderzoek naar het bouwen met schimmels. En het hele idee erachter is dat het schildpadmodel, zoals het nu maar wat met schildpaden is, dat je je eigen huis meeneemt, dat werkt eigenlijk niet meer als je naar Mars gaat. Want je kunt niet bouwmaterialen meenemen naar Mars om daar een goede shelter te gebruiken die beschermt tegen stralen. Je kunt daar wonen en tegen alle invloeden in de ruimte. In principe natuurlijk wel, maar de kosten zijn totaal... Het is best te zwaar. Dus nu zitten ze te kijken naar schimmels. En dit gaat om die mycilium-draad die in de schildpaden, en wat ze willen doen, het plan is om een soort baksteenvormige mal daar een heleboel van mee te nemen. En die vul je met slapende schimmels. En die zijn droog. En dan zou je aangekomen daar water moeten toevoegen op Mars. En dan gaan die schimmels groeien. En op het moment dat ze die steenvormmal gevuld hebben, dan moet je ze verwarmen en dan stopt de groei weer. En dan is het een soort schildpad. En als je die schimmels dan weer moet nemen, dan moet je ze verwarmen en dan stopt de groei weer. En dan wordt het een inactieve schimmel. En dan wordt je dus heel sterk. Dan word je ook weer veel sterker. Met name superlicht. Maar dan moet je natuurlijk wel water hebben. Dus als je dan bijvoorbeeld altijd water mee moet nemen, dan werkt dat natuurlijk weer niet. Maar je kan ook een aardigere straling beschermen. Kunnen we daar iets voor heen mengen bijvoorbeeld? En er zijn op aarde ook al getest, daar hebben ze bijvoorbeeld meubels van gemaakt. Want dit is typisch ook weer iets waar als dit succesvol is, en er is al dat research geld voor ruimte in gestopt, heb je een prachtige spin-off ook voor aardse toepassingen. Om te kijken wat je kunt bouwen van schimmels als licht en sterke bouwmateriaal. waarschijnlijk omdat het netwerken vormt of iets dergelijks. Ja, die draden die die die die grijpen allemaal in elkaar en zijn heel erg sterk en het is ook een geen CO2 uitstoot bij de groei. Want beton is een van de ergste dingen voor CO2 uitstoot om beton te maken. Dus het is niet alleen licht, maar het is ook nog heel erg duurzamer voor klimaatproblemen. Ja, dat zou iets minder een bezwaar zijn. Dat mag zich wat geen waar. En dat project, dat vond ik ook heel grappig. Een detail wat een Amerikaan niet zo snel zal begrijpen, maar het heet Mycotexture of Planet en dat afgekoord mop. En het is dus geen mop, want het is het is echt. Het is iets wat alleen maar voor ons kan werken. Maar we willen dus dat het gaan testen in een lage baan op de aarde, een ISS of een opvolgang ruimtsation en dan op de maan. Want het is ook betaald uit Artemis budget, die 2 miljoen. En 2 miljoen voor 2 jaar, 2 miljoen per jaar. En uiteindelijk is Mars het einddoel. En ja, die bacteriën, dat was ook een detail, die moeten voedsel krijgen. Of die fungurs, en daar gebruiken ze een bacterie die zonne-energie kan omzetten in water en CO2. En dan dat omzetten in zuurstof en voedsel voor die schimmels. Want die schimmels moeten ook weer ergens van leven. Dat is een levend organisme. Op het moment dat je het hebt aangezet totdat je het weer uitzet. Ja, dus je moet iets van suikers erin. Er moet iets in. Ja, ik zit ook te denken, de bouwstenen die je dan krijgt, die zullen bioafbreekbaar zijn. Dat zal op aarde soms een voordeel zijn, soms een nadeel. Maar op de maan en Mars zul je daar geen probleem mee hebben. Ja, volgens mij niet natuurlijk. Vooral als het leven daar zeldzaam is. Ja, het gaat ook naar, daar kom ik straks nog op. Want het is over, ik heb ook nog iets over planetary protection. En het is een van mijn andere twee onderwerpen. Goed zo. En hiermee ben je klaar? Of wat betreft de schimmels. Moet je nou vertellen wat ik ervan af weet. Ik ben geen bioloog, maar misschien wel een enthousiast gebruiker van deze nieuwe technologie ooit. Ja, oké, Mark, ben jij aan de beurt. Ja, ik zit dan nog wel een klein beetje ook met de stralingsbestendigheid wat dat betreft. Dus natuurlijk neem ik aan dat ze dat ook juist gaan testen als ze inderdaad in een baan op de mond... Die is er niet volgens nog. Je moet er iets doorheen mengen wat dat wel is. Ik zag ook een plan van dat je een habitat maakt met een buitenste laag ijs. En dan zo'n laag van dit spul en dan weer een andere laag, maar iets anders samengesteld. En toen dacht ik, wat voert wat ver om dat precies uit te leggen. Maar in elk geval is er iets, de stralingsbestendigheid zou moeten komen door een laag ijs op Mars. Ja, precies. Ik realiseer me intussen tijd dat je aan twee dingen moet denken. Een is de stralingsbestendigheid van het materiaal zelf. Ja, voor de mensen die het doen. Blijft het intact onder straling. En het andere is beschermt het de mens tegen straling. En verschillende dingen. Die wil je onderwerpen. Die wil ik over dat laatste. Over beschermt het de mens wel voldoende. Ja, maar ik neem aan dat ze het allebei zullen onderzoeken. Ja, ik weet dat dat een voordeel is wat dat betreft van beton. Juist omdat er ook vrij veel water in zit, dat het ook best goed tegen de straling beschermt. Ik heb er zelf ook nog een onderzoekje naar gedaan. Van maanbeton en marsbeton blokjes maken om te kijken of dat überhaupt sterk genoeg zou zijn om habitats mee te maken. En ja, dat werkt. Alleen dan houd je inderdaad het probleem waar je zulke massa's water vandaan houdt. Massa is natuurlijk altijd het punt. Toen ik in de Cairnfysica-instituut werkte, hadden we daar rondom de detector een muur van lode bakstenen. Ja, dat werkt wel. Dat lanceren naar de maand of naar mars. Dus de holy grail blijft iets wat niet veel weegt en toch tegen straling beschermt. Ja, ja. Hoewel je op mars natuurlijk ongestraft een oude lijn mijnbouw kan doen. Als je daar voerraden metaal echt zou vinden dan kun je opeens van alles en nog wat. Ja, oké, goed. Maar zover zijn we het nog even niet. Ja, jou onder... Misschien wel een leuk bruggetje wat dat betreft qua stralingsbestendigheid. Want een van de redenen dat ik al jaren onderzoek doe naar deze lavatubes of lavabuizen. Het wordt ook wel eens lavagrotten genoemd, maar daar is ik er binnen de geologie nog wel een discussie over of het wel of niet een grot mag heten. Dat een grot eigenlijk erosief is. Daar zijn we heel rekkelijk in hoor, kan ik je vertellen bij spacecabers. Maar een lavatube of een lavabuis is eigenlijk niet erosief. Dat is namelijk echt de lava flow die zichzelf vormt op het landschap. Dus dat zijn soms ook echt uitstekende structuren. Niet erosief bedoel je het erodeert niet makkelijk? Nee, niet... Het is niet gemaakt door erosie? Precies, het is niet gemaakt door erosie. Het is hoe je normaal een grot wordt. Je hebt bijvoorbeeld een zandsteen iets wat relatief makkelijk erodeert. Je hebt er een rivier die stroomt er doorheen en dat boort uiteindelijk er een gat doorheen. En zo kan je dan bijvoorbeeld ondergrondse rivieren krijgen wat dan uiteindelijk weer hele grottenstelsels kan maken. Karstsystemen zijn er ook goede voorbeelden van met van die sinkholes. En dus lavatubes die zijn eigenlijk gevormd door de lava zelf die dan echt over het oppervlakte stroomt, vervolgens afkoelt, een soort schilletje over de lava flow heen maakt en daarmee ook de lava flow aan de binnenkant weer isoleert. En dat zorgt er dan voor dat de binnenkant lekker warm blijft, dat lava kan door blijven stromen en de buitenkant is gewoon koud of relatief koud. Het kan bijna 200 graden Celsius worden op de maand, maar in vergelijking met lava is dat toch best koud. Dat is het. En dan kan je dus uiteindelijk zo'n hele buis eigenlijk achterlaten. En nieuws is in dit geval dat er zo'n buis is ontdekt. Dat is dan voor het eerst. Ja en nee. Dat is dus een beetje de hele grap. Zeker in de traditionele media, onder andere bij CNN, maar ook bij de NOS hier in Nederland is het echt wel groot in het nieuws gekomen. Terwijl, ja ik zit dan ook in zo'n werkgroep dat heet dan de International Planetary Caves Conference. IPCC niet te verwarren met het klimaat en al. Climate change. Precies, ja. Maar daarmee is het eigenlijk stiekem al bijna 50 jaar bekend dat er lavatubes zijn. Dus de eerste aanwijzingen daarvan zijn in de jaren 70 gevonden. Vervolgens met Kaguya, een Japanse missie, zijn ze eigenlijk al bewezen. Dat heeft er dan te maken dat ja, we hebben er niet ingekeken, dus we wisten niet zeker officieel dat het doorliep. Maar aan de andere kant hebben we wel gezien dat er een uitstekende soort van ribbel is, die in sommige gevallen 70, 80 kilometer lang is. Waar dan eigenlijk op een hele mooie rij gaten daar erin zitten, die erg diep de ondergrond ingaan en dus toch wel sterk suggereren op een holle ruimte. Die structuren zijn gewoon bekend, kun je aanwijzen. Precies, en die kunnen we ook op aarde eigenlijk daar hele goede analoog van vinden. Dat is een van de redenen dat ik zo vaak naar IJsland mag vertrekken, is omdat daar heel veel lavatubes zijn. Maar wat is dan nu precies nieuw bekend geworden? Dit keer hebben we daadwerkelijk onomstreden bewijs dat ze er zijn. Hoe is dat bewijs gekomen? Dat hebben ze eigenlijk heel slim gedaan met een radar. Hebben ze eigenlijk gewoon de diepte kunnen meten. Alleen dat hebben ze dan onder een hoek gedaan. En omdat het natuurlijk een soort van een schoorsteen is waaronder dan eigenlijk de hele buis zit, als je dus onder een hoek kijkt, dan kun je dus eigenlijk een klein beetje de buis inkijken. En dus in een van de richtingen op hebben ze ongeveer 120 meter diep naar binnen kunnen kijken. Buiten een zo'n pit, die heet dan de Mare Tranquilitatis pit, dat is ergens in Mare Tranquilitatis, of de zee van rust. Eigenlijk is dat een van de zwarte vlekken op de maan. Is het Nederlands niet zee van stilte? Zee van stilte, dat zou kunnen. Zo werd dat genoemd in 1969. Ik moet niet vervelend doen hoor, maar dat is de term die ik me herinner. Dat we niet in de rare Kaalde Maan. En daar hebben ze dus eigenlijk nu twee kanten op eigenlijk gezien dat er echt een grotachtige feature of een buis inderdaad doorloopt die dus beide kanten op uitsteekt. De ene kant op ongeveer 45 meter en de andere kant op 120 meter. Dit is nou bewijs, maar ik begreep dat dat ook niet de meest geniale grot is. Het is leuk dat er grotten zijn en het is ook heel belangrijk als doel, want in plaats van dat je weer zelf iets zou moeten bouwen om je te beschermen tegen straling en tegen micro-meteorite, want er zweeft natuurlijk van alles rond in de ruimte en er is geen atmosfeer op de maan, dus je wordt dan bekogeld door van alles nog wat. Maar dat deze is omdat die 120 meter diep is, het grote probleem zou zijn om het in af te dalen. Dus het feit dat die grotten bestaan is prima, maar er is een dik kans dat er een andere dan die nu door de lunar reconnaissance orbiter van Nasa ontdekt is. Dus dat er een andere meer geschikt is, is natuurlijk heel groot. Ja, ja. En dus op dit moment zijn er meer dan 200 van dit soort pits al ontdekt. En als het dan inderdaad een lavatube is waar het nu dan op lijkt, dan wordt het eigenlijk geen pit meer genoemd, maar een skylight. Het is echt een opening naar de sky, naar de lucht. En ja, dus er zijn zeker meerdere van dit soort tubes of ingangen eigenlijk in de tubes, maar de vraag is natuurlijk hoe ga je er nog inkomen. En dat is wel een groot probleem eigenlijk waar we nog mee zitten, want op de maan landen is al niet al te makkelijk. Het is meerdere keren gelukt, het is ook meerdere keren flink mislukt natuurlijk door de jaren heen. Het ligt stof. Ik begreep dat het heel moeilijk zou zijn om af te dalen in zo'n groot, heel moeilijke pijt. Maar aan de andere kant, je hebt maar nog ergens tussen de 80 en de 300 meter die je dan verder moet afdalen, met natuurlijk ook nog eens een lagere zwaartekracht. En zodra je dan in zo'n buis zit of in zo'n lavatube, heb je wel het voordeel dat je eigenlijk dus geen straling meer hebt. Je hebt die micrometriorieten niet meer. Je hebt ook een stabiele temperatuur, wat ook nog wel een hele fijne is. En zelfs als er ooit zo'n coronal mass ejection op de maan afkomt, de huidige zon, een zonnestorm eigenlijk, dat kan vrij schadelijk zijn voor zowel mensen als de habitats van de mensen, verhankelijk van de serieusheid van de storm. Ja, dan hebben wij op dit moment niet groot genoeg schildpadden om daar onze mensen tegen te beschermen. En dan moet je bijna wel ergens achter gaan vluchten of in gaan vluchten. En dan komt er eigenlijk ook nog bij kijken, juist als we echt naar Mars zo kijken een stapje verder, dat daar heel veel onderzoekspotentieel natuurlijk in zit. Want deze lavatubes zijn al behoorlijk oud. De jongste die we hebben gevonden op Mars is ongeveer 3,3 miljard jaar oud. Dat is nog steeds behoorlijk oud natuurlijk. Maar sinds die tijd is er niks meer aan veranderd. En dus de binnenkant heeft dus geen straling gezien, geen meteorieten gezien en is eigenlijk gewoon een soort van gesloten koelkast geweest. En dat is op zichzelf interessant. Precies. En daarmee zijn er zeker vanuit dit soort cave groepen echt wel flinke ideeën van mocht er iets van fossiel leven op Mars zijn dan is aan de oppervlakte zoeken misschien een hele domme plek om te doen. Want aan de oppervlakte hebben die pergloraten en de meteorieten en de straling en alles. Terwijl als je dan eigenlijk zo'n vrieskist vrij letterlijk in gaat, want het is er nog steeds best wel koud. Dan heb je misschien net iets meer kans om restanten van wat ooit geleefd zou kunnen hebben te vinden. En wat ik nog wil weten over de manier waarop het ontdekt is. Je zegt ze hebben met radar hebben ze erin kunnen kijken. Ja. Waar kwam dat radarsignaal dan vandaan? Vanaf de aarde of vanaf een of andere? Nee, dat is vanaf even kijken. Dat was de Ceylene missie volgens mij. Ik heb het hier ergens staan. Ja, en inderdaad, de Ceylene missie uit 2009 hebben ze eigenlijk het grootste deel van de data gebruikt. Die lag er gewoon nog. Ja, dus ze hadden ooit inderdaad deze data al gevonden en wilde gebruiken. En voornamelijk voor meer de batimetrie, dus eigenlijk de diepte metingen, zeg maar. Om gewoon een groter hoogtekaartje van de maan te maken. Maar dat was een kunstmaan om de maan heen? Ja, precies. Dat is een satelliet geweest. Met de LRO, de Lunar Reconnaissance Orbiter, hebben ze daarmee extra support kunnen leveren voor de data. Maar het grappige is dat eigenlijk die camera normaal recht naar beneden kijkt, op een nadierpunt richt. Dat is eigenlijk het dichtste punt bij de orbiter. En zij hebben dus juist de afvalbeelden een beetje gebruikt, die dus onder hele scherpe hoeken staan, zodat je dus inderdaad daar erin kan kijken. En dan hebben ze flinke wat jaren eigenlijk aan data, de rest data bij elkaar weten te plakken. En uiteindelijk daar weer een model van kunnen maken om te kijken wat nu het meest waarschijnlijk is. Want dat komt er dan ook nog bij kijken dat de precisie van die camera, van het radarsysteem, eigenlijk veel te laag is. Dan heb je ongeveer 10 tot 30 meter per pixel. En dan is het erg lastig om een précise schatting te maken of het nou 40 of 400 meter diep is. En dan kan je het neer op minder dan een pixel eigenlijk qua bereik. Aan de andere kant, als je natuurlijk genoeg beelden maar over elkaar heen kan leggen, dan kan je blijkbaar toch iets meer zien wat er dan wel en niet precies zou moeten kloppen of moeten zitten. Ja, ja. Hartstikke interessant. Meer nog hierover? Misschien sluit het wel aan bij mijn onderwerp nummer 2. Nou, kom maar op dan. Ik heb ontzettend moeten lachen om een nieuwsbericht dat nu 55 jaar na de terugkeer van de maanlanding, van de Papal 11, dat was er werd eindelijk gepubliceerd het douaneformulier waarmee die astronauten de maanstenen moesten invoeren. Dat is echt fantastisch. En de banen met Goods Inward in Honolulu hebben zo'n formulier. Dat is gewoon van wat is de embarkation-port? Dat was de maan. Dat staat er ook in het formulier. En wat was die arrival-port? Dat is Honolulu op Hawaii, waar ze natuurlijk naartoe zijn gevoerd met dat schip nadat ze uit zee gevist werden. Dat zullen ze destijds ook schatelig had hebben ingevuld. Ja, dat kan niet anders. Waar kwamen ze oorspronkelijk vandaan? Want al je bestemmingen moeten je er zo oorspronkelijk van kippen. Business of pleasures. July 24 1969. Wat is de cargo? Moonrock en Moondust samples. En daar staat Declaration of Health. Is er iemand ziek? Nee, niemand. Is there any other condition on board which may lead to the spread of disease? En daarom is het natuurlijk interessant. Daar staat to be determined. Dat weten we nog niet. Ze waren nog in quarantaine toen. Ik zag ook dat al die spullen die ze meenamen, in quarantaine gingen. Maar het was niet heel erg professioneel als je dat vergelijkt met hoe wij nu voor Mars moeten kijken naar die planetary protection. Want ik zag ook echt staan dat de mensen die die uit de capsule hebben gehouden, die moesten ze met een soort van natte doekjes afvegen voor het geval dat er allerlei spul van de maan op hun lichaam zat. En die doekjes na afloop, die waren keurig maar afgeweegd, die astronauten flikkert ze die gewoon in zee. Dus toen was ook de vraag van hebben we nu, als er echt iets in zit wat wij op de aarde in kunnen hebben, hebben we dan een nieuwe Godzilla gecreëerd door die doekjes gewoon in zee te gooien als het klaar was. De hele zee stolde onmiddellijk. Dat kan natuurlijk nu helemaal niet meer. Dus met al die Mars missies gaat het heel vaak om planetary protection. En dat is een twee ding. Eén is dat je Mars niet mag frontrijnigen, want dan kom je daar aan en dan vind je leven, leuke microben en zo, maar die heb je dan toevallig zelf meegenomen. Dus dan weet je niet wat je meent. Maar de andere is als je terugkomt of je dan iets mee kunt nemen wat de hele bevolking op aarde kan wipe out. En dan moeten ze ook in meerdere levels of containment, allerlei schillen er omheen. En die mag alleen maar in een lab worden uitgehaald. Ik denk dat deze mensen die daar al die standaarden moeten volgen, want ik heb ook in een van mijn presentaties een lijst van alle ESA- en NASA-standaarden die je moet volgen en alle regeltjes. Dat is echt verschrikkelijk. En daar staat vast niet bij dat je een doekje gewoon in zee mag gooien als je dat hebt gedaan. Maar ik vond het prachtig. We doen ook wel een link naar waar je dat door aanvormt die je kunt zien. Dat is natuurlijk ongelooflijk leuk om dat nu te lezen. Het is ook maar één pagina. Buiten gewoon grappig. Oké, mooi. Ik kan ook nog voortborduren op iets wat we eerder verteld hebben, namelijk water dat je nodig hebt op de Maandenmars bijvoorbeeld voor jouw bouwmaterialen, Filip. Want er is intussen begonnen de Aqua Lunar Challenge. En dat is een samenwerking tussen de ruimtevaartagentschappen van het Verenigd Kroninkrijk en Canada. En dat is een wedstrijd tussen teams die zich willen inschrijven uit die twee landen. En die technieken kunnen voorstellen om op de maan, en eventueel op Mars, maar het gaat vooral over de maan in dit geval, om water te winnen. En de eerste tien finalisten uit het Verenigd Kroninkrijk zijn intussen bekend. Oké, dat zijn ook wat hun plannen zijn? Ja, er is een pagina voor een website waar ik naar zal linken in de show notes. Er zijn dus allerlei voorstellen voor allerlei mogelijke technieken. Eerst even de eisen, want het is de bedoeling dat die technieken, die komen als je er eentje kies en die realiseer je, dan komt het op de maan te staan. Dus het moet iets zijn dat de omstandigheden op de maan kan overleven. Het moet tegen kou kunnen en tegen dat stof kunnen waar we het steeds over hebben. De massa moet zo laag mogelijk zijn, omdat je het daar moet zien te krijgen natuurlijk tegen redelijke kosten. En het moet low maintenance zijn. Er moet dus niet constant aangesleuteld hoeven worden en dat soort zaken. Dan zijn er dus verschillende technieken waar je over kunt lezen. En die maken allemaal wel gebruik van op een of andere manier van het smelten van eventueel ijs. Dus het winnen van dat regolithen dat ijshoudend kan zijn. Dat smelten of dat ijs verdampen. Er is er zelfs eentje die gebruikt vortex om via middelpuntvliegende kracht componenten van elkaar te scheiden. Er zijn er die gebruiken membranen en dat soort spul om naar andere soorten filters om regolithen en water van elkaar te scheiden. Dus van alles en nog wat is er dus in omloop. Of zuurstof misschien wel tegelijkertijd binnen uit het maanstof. Dat heb ik in de goudigheid niet gezien. Maar dat win je eventueel wel uit het water als je daar genoeg van hebt. Maar het is natuurlijk kiezen of je dat water gebruikt om te drinken of om te elektroniliseren in waterstof en zuurstof. De komende maanden gaan die tien ideeën beoordeeld worden. Ze krijgen een grant van 30.000 pond om een prototype te maken. En in maart wordt dan een winnaar gekozen en twee runners-up die verder mogen. En in Canada gebeurt er iets dergelijks met Canadese teams. Dat is dus heel grappig. Nogmaals in de show notes kun je doorklikken naar al die technieken en daar verder zelfkennis van nemen. Het heeft weinig zin om daar heel gedetailleerd op in te gaan. Maar ik vond het heel leuk omdat het een wedstrijd is en dat is altijd leuk om te volgen. En dan worden technologieën tegen elkaar afgewogen. Het werkt heel goed zo'n soort wedstrijd. Maar al dat Lunar Challenge was al een jaar geleden. Wie het eerst op de maand komt. Ze kunnen nu niet garanderen dat het na twee weken worden gelanceerd. Maar je hebt een goede kans. Het is een luxe voor de ruimtevaart-agentschappen. Het geeft je keus en ideeën. Je hebt er zelf eigenlijk al te veel werk aan. En een soort natuurlijke selectie past je er zelf op toe. Het is altijd fijn als je met studenten werkt. Wij maken bij ons bedrijf vaak wel een beetje de grap. Het is gratis arbeid. Je betaalt in studiepenten. Daar zit iets dubieus aan. Maar daar zullen we niet moeilijk over doen. Maar juist ook omdat ze nog wat jonger, wat wilder qua ideeën zijn. Niet geremd door ideeën. Je wordt niet geremd of het wel of niet te mogelijk is of te duur is. In eerste instantie gewoon bedenken kan het of niet. Dat hebben we af en toe nog wel wat meer nodig. Soms kan het ook niet. Ik heb ook wel eens een offerte gekregen als vrijhele toegestuurd. Zonder aanvragen over het gebruik van sonar in de ruimte. Waar geen geluid is. Dus dat was echt heel grappig. Dat kan ook nog eens gebeuren. Ja, wordt het ook wel heel grappig. Of er zo'n sensor is om de afstand te schatten. Op maars zou het misschien nog wel weer kunnen. De final Canadian winner zou bekend moeten zijn vroeg in 2026. Dus zolang gaat die wedstrijd dan zelfs nog duren. Alright, who's next? Ja, dan zou ik het eigenlijk wel weer graag even terug naar mars willen nemen. Want daar is vorige week een hele leuke ontdekking gedaan. En eigenlijk ook weer een eerste voor curiosity. Het kleine rovertje. Het is best een groot rovertje. Maar een van de ouderen. Ja, een van de ouderen die doet het nog steeds. Die is nog steeds lekker bezig. En die heeft laatst eigenlijk een beetje per ongeluk een ontdekking gedaan. Die is nu een soort omhooglopend kanaal. Of een soort oude rivierbedding aan het beklimmen. Stromopwaarts. En op een gegeven moment waren daar allerlei kleine rare, een beetje fel gekleurde rotsen. En daar zijn ze natuurlijk overheen gereden. Al rijdende omhoog. En toen keek ze achter zich. En toen zagen ze dat die rotsen eigenlijk van helemaal uit elkaar vielen. Dat ze hartstikke brokkelig waren. En dat dat pure zwavel was. En dat is eigenlijk volledig onverwacht. Zeker op de plek waar we zitten. Of waar curiosity dan zit. En dat heeft natuurlijk mee te maken dat een van die dingen is. Zo'n kanaal suggereert dat daar veel water is geweest. En zwavel is nogal reactief. Dus zodra je daar water overheen laat stroomen, dan lost het al vrij snel op in het water. En vormt het onder andere dan die waterstof sylfide. Dat lekkere stinkstul. Rotte eierenlucht. Elementair zwavel, dat ruikt helemaal niet. Dat ziet er gewoon een beetje eng geel uit. Nog een stukje engergeel giftig groen bijna. Dan het BNR-geel. En dus dat is eigenlijk een hele gave ontdekking. Hoe kun je zomaar op 20 miljoen kilometer vaststellen dat dat zwavel is? Je kunt het er niet aan ruiken. Je zegt trouwens ook, het heeft geen geur. Hoe stel je dat vast? Dat was dus inderdaad nog een beetje de vraag. Want stiekem hebben ze dit al een stukje eerder gedaan. Dat ze inderdaad dit soort puur zwavel brokstukjes hebben gevonden. En dus ook overheen hebben gereden. Alleen anders dan puur op de kleur was het lastig vast te stellen. Curiosity heeft ook een massaspectrometer in zijn buikje zitten. En heeft ook een drillbitje, een boor. Ja, een boortje. Om dus inderdaad samples te nemen en dan in zijn buik te analyseren. Maar die stenen waren eigenlijk te klein en te bros om goed in te kunnen booren. En uiteindelijk hebben ze dus een paar weken geleden een grotere steen gevonden. Daar hebben ze wel kunnen booren. En die steen heet dan Mammoth Lakes. Mammoetemeren. Ze geven altijd leuke namen aan op al die stenen. Een kloekrotblok. Ja, en dat is een groot rotsblok wat misschien wel de vorm van de mammoet heeft. Dat weet ik niet zo goed. En daarin hebben ze wel kunnen booren. En daar hebben ze inderdaad uit kunnen vaststellen dat er in ieder geval componenten in zaten die meer dan 95% puur zwavel zijn. En vinden ze ook dat die andere over perseverance daarna moet gaan zoeken? Om een buisje te kunnen vullen in je mee en dat uiteindelijk naar de aarde te sturen voor onderzoek? Dat zou ik wel een hele leuk vinden. Helaas ga ik daar niet over. Ik weet niet zeker of dat ook onderdeel is. Ik weet niet hoe ver dat van elkaar zijn. Het ligt nog best ver uit elkaar. We kunnen niet eventjes naar elkaar toe rijden. Juist ook omdat curiosity nu in zo'n oude rivierbedding zit. En dan is het natuurlijk ook nog de vraag of perseverance vergelijkbare stenen gaat kunnen vinden. Is het dan nog een steen of is het een mineraal als het een elementaire onderdeel is natuurlijk. Maar ja, dat is dus nog een goede vraag. Wat dus wel heel erg leuk is om te zien dat er überhaupt zoveel zwavel daar ligt. Want het meeste zwavel dat we kennen vanuit Mars zijn zulfaten. Dat is een SO4 verbinding. Soms ook nog wat sulfide, SO3, dus zwavel. Trippeloxide. En dat zijn eigenlijk zouten die ook op aarde relatief veel voorkomen. Op aarde deels ook wel weer organisch gevormd zijn. Dat is op Mars helaas nog niet met zekerheid vastgesteld natuurlijk. Maar dit is eigenlijk dus weer een first voor curiosity. Waarin we dus elementaire zwavel hebben kunnen vinden. Dat is, hoe zal ik zeggen, academisch interessant. Hebben we ook iets aan zwavel? Kijk, water, dat zoeken we allemaal. Is zwavel ook iets waar je wat aan hebt? Mogelijk. Ja, uiteindelijk bijvoorbeeld planten die natuurlijk ook zwavel nodig hebben om te kunnen leven. DNA is ook deels op zwavel gebaseerd. Maar uiteindelijk met hoeveelheid zulfaten die we hebben op Mars, denk ik niet dat pure zwavel per se nodig is. Maar het is meer de vraag, waar komt deze zwavel vandaan? Ja, zo'n wetenschappelijk interessant. Ik heb van drie mensen een berichtje gekregen uit JPL. Hoe enorm gaaf dit was en hoe belangrijk het Marsonderzoek was. En weet ik allemaal. De grootste vraag die hier dan weer uitkomt is, waar komt deze zwavel vandaan? En juist ook omdat ze dus in een rivierbedding zitten. We kunnen redelijk goed zien of bijvoorbeeld iets een lokaal steentje is of niet. Dat heeft aan te maken met als het grote afstand over de rivier is vervoerd, net zoals de rivierkieseltjes op aarde, die zijn helemaal afgerond. Dat zijn echt van die mooie ronde knikkers. En dat zijn deze stenen weer niet. Dus dan kan het ook nog gewoon vanuit een instorting zijn, dat een stuk van die rivierbedding aan de zijkant is ingestort. Maar ja, dan is het wel weer de vraag, waarom hebben we hier wel zo'n groot veld met pure zwavel? En aan de andere kant niet. Kunnen we zeggen als exogeoloog, hoe ontstaat pure zwavel? Dat is onder andere vulkanisch vrij gemakkelijk te vormen. Dus dat zou een uitlaatpijp kunnen zijn vanuit een vulkaan. Het kan dus ook door biologische processen weer gevormd worden. Iets minder waarschijnlijk. Atmosferische processen kunnen daar ook nog een rol in spelen. Maar meestal is het inderdaad of direct vulkanisch of vulkanisch gerelateerd. Bijvoorbeeld met een hydrothermale cyclus waarin je grote zwavelafzettingen kan krijgen. En dat kan dan wel weer interessant zijn. Want op aarde gaan dat soort dingen vaak gepaard met zeldzame metalen of rare earth elements. Wat als we weer terugkomen op mijnbouw op Mars, mogelijk dus wel weer een interessante plek zou kunnen zijn. En ja, dan hebben we toch inderdaad echt iets betere analyse equipment nog nodig dan in de buik van curiosity zit. Dus ja, misschien moeten we toch iemand gaan overhalen om perseverance ook dit soort geprijsjes te laten nemen. Mag ik nog een iets meer down to earth anekdote vertellen waar ik het bij moest denken. Toen ik dit las over dat die rover had gereden over dat zwavel en daarbij een belangrijke ontdekking gedaan. Dat deed mij meteen denken aan een geniale aflevering uit The Big Bang Theory. Waar dus we drie Vizier en een engineer die wonen daarnaast van Cerfirste. En die Cerfirste blijkt slimmer te zijn dan zij. Ja, een prachtige serie. Maar de engineer die werkt bij NASA JPL en hij neemt op een gegeven moment een date. Die dame neemt die samens mee naar JPL, naar Mission Control. En dan hoopt hij daar hard mee te versieren en dan mag zij de rover besturen op Mars. En zij bestuurt die rover op Mars en goddorig, zij rijdt dat ding in een greppel. En hij is helemaal in paniek van godverd, godverd, we hebben die rover in een greppel. Maar hij is ook een hele goede computerhacker. Dus hij hackt in al die systemen en hij wist nauwkeurig alle sporen van wat hij die avond bedrechtelijk gedaan heeft, wist hij allemaal uit. En de volgende dag blijkt dat die rover in die greppel een ongelooflijk belangrijke wetenschappelijke ontdekking heeft gedaan. En nu willen wij natuurlijk de credits voor die ontdekking. Maar dat lukt niet meer, want hij heeft zo omstandig alles gewist dat hij het ook zelf nou niet meer kan terugvinden. Dat is de situatie van die zwart zwavel wat hij ontdekt. Wie weet is het ook wel ontdekt door een dame die dan zo in de smaak viel. Niet achteruit complikeren. Precies. Zo grappige aflevering. Leuk verhaal zeg. Fantastisch. Oké, even kijken, we mogen alle drie nog één onderwerp in de groep gooien. Philippe? Mijn laatste onderwerp is totaal anders, daar hou ik mezelf ook helemaal mee bezig. Maar ik vind het wel waanzinnig interessant. Ik ben altijd erg onder de indruk van wat die slimme mensen kunnen doen die trajecten van raketten uitrekenen. En het gaat in dit geval om de Jus, de Jupiter IC Moons. Dat is een ruimtschip dat naar Jupiter gaat. Komt daar pas in 2031 aan. Het gaat me niet om wat hij daar gaat doen, hoe hij daar gaat komen. Is hij al onderweg? Hij is onderweg. Hij lanseert vorig jaar in april. Maar hij komt volgende maand, op 19-20 augustus komt hij weer bij de aarde. En dan gaat hij eerst een sweep krijgen van de maan. En dan wordt hij een klein beetje afgeremd. En daarna een flinke sweep van de aarde. En hij komt op 700 km van de maan en bijna 7000 km van de aarde. En dan sweept hij weer terug richting Venus. Dus gewoon de verkeerde kant op. En dat hebben ze al uitgekreikt. Als we nu, op het begin zeggen ze, als we een raket direct naar Jupiter sturen, dan moeten we er iets van 60.000 kg brandstof mee nemen. En we hebben nog meer dan dat nodig om als we bij Jupiter aankomen, om dan weer te remmen. Want je moet natuurlijk Jupiter onderzoeken. Voor gedurende vier jaar gaan ze Jupiter onderzoeken. En er zijn wel eerder ruimtschepen naar Jupiter, maar die vloogen meestal langs Jupiter en dan op weg naar iets anders. Ja, voor je ze bijvoorbeeld. En dan kan je in iets meer dan een jaar er zijn. Het is 800 miljoen kilometer gemiddeld. Dus je varieert iets net aan welke kant van de zon die planeten staan. Tussen de 600 en 900 nog wat. Maar echt maar 800 miljoen kilometer. En dat kan, maar nu nemen ze wat ze noemen de Scenic Route. Dus ze gaan eerst langs de maan, langs de aarde, terug naar Venus. En dan als ze bij Venus zijn, dan kan die daarna nog twee keer een grote zwiep krijgen van de zwaartekracht van de aarde. En als ze nu meteen naar Jupiter zouden zwiepen, dan niet meer. Dan is het gewoon, dat is hem dat. En dan kost het ook weer brandstof. Dus nu moeten ze hem terugsturen naar Venus. Dat hij dan twee keer nog langs de aarde kan daarna. En dan kan hij bij Jupiter aankomen met exact de juiste snelheid. Langzaam genoeg ook. En dat duurt hartstikke lang. Maar alleen op die manier kun je met weinig genoeg brandstof, kun je daar komen. Er staat allemaal omstandig uitgelegd hoe dat werkt. Ze hebben ook 20 jaar gerekend aan dit traject. Zo! En het moet ook voortdurend bijgesteld worden. Want het hangt enorm vanaf precies hoe die planeten ten opzichte van elkaar staan. En dat weten ze heel nauwkeurig. Maar toch nog niet nauwkeurig genoeg om te weten of we over tien jaar net even anders... Dat is zo'n vlinder van Lorents probleem. Als je een minuscule afwerking hebt aan het begin, dan is die uitvergroot aan het end. Ja, want je moet uiteindelijk op de juiste plek terechtkomen. Maar veel belangrijk, je moet dus langs die aarde een aantal keer op een minimale afstand erlangs scheren. Als je daar een fout maakt van een promiel, dan kom je helemaal nergens. Dus zeggen, het is wel een high risk mission daarmee. Ook omdat die bijsturing moet, het traject moet worden aangepast op moment van vertrek al voortdurend. Naarmate de tijd voordert, en als je tien jaar later, dan is het net weer anders. Maar hij moet ook tijdens de vlucht voortdurend worden bijgestuurd. En dat gaat dus allemaal plaatsvinden op 19 en 20 augustus. En dan gaan ze ook tegelijk wat wetenschap bedrijven. Dat is bijvoorbeeld een instrument, als ze langs de aarde vliegen worden ze gecalibreerd. En met name één radar instrument, dat heeft enorm veel last van ruis van de andere elektronica aan boord van dat ruimteschip. En die krijgt dan acht minuten de tijd om naar de aarde te kijken, met alle apparaten uitgezet. En ook wat tijd met alle apparaten aan. En dan weet je het verschil, en dan kun je dat later die ruis van die andere apparaten aftrekken van de metingen. En dan heb je een cleaner meting. Maar dat is kennelijk een soort calibratie, wat je niet op aarde kan uitvoeren. Dat kan alleen maar als je ergens in de vrije ruimte rondzweeft, langs iets wat je ook kunt meten. En dat gaan ze dan doen. En uiteindelijk wordt deze missie er mooier van, van deze scenic route. En omdat hij er niet met een rotsnelheid langs Jupiter vliegt, kan hij ook nog de grootste maan van Jupiter, gaan die medes ook nog gedurende een half jaar of zoiets onderzoeken. Naast die 35 ijsmanen die hij sowieso al gaat onderzoeken. Maar ik moet zeggen, ik ben altijd diep onder het indruk van hoe deze mensen dat kunnen, maar ook hoe ze zich dat kunnen voorstellen. Het is allemaal dridimensionale problemen. En alleen al om te snappen en te visualiseren wat er nou gebeurt. Dat vind ik al razend knap. Prachtig. En de tocht gaat dus verschillende keren langs Venus. Worden daar ook nog kiesjes gemaakt? Of... Venus heb ik gezien. Maar ik neem aan dat hij ook wel kiesjes maakt. Hij gaat in augustus 25 vliegen. Venus is weer terug in augustus volgend jaar. En dan de aarde in september 26, de aarde in januari 29. Dus dan is hij al zes jaar onderweg. Is hij nog steeds pas bij de aarde. En dat allemaal om in juli 2031 bij Jupiter te komen. Ja, maar wel tegen de lage kosten. Ja. Prachtig, mooi verhaal. Ik heb een nieuwe dalletje misschien. Maar ik vond het toch leuk. SpaceX gaat de splashdowns van de Crew Dragon. Dus de landingen verplaatsen van de Atlantische kust naar de Stille Oceaan kust. En dat doen ze omdat blijkbaar aan de Atlantische Oceaan kust de risico's groter zijn. Oké. Want er zijn nog wel wat problemen geweest met neerkomende brokstukken. Ik snap dat eerlijk gezegd niet helemaal goed hoor. Want die crew, ja, blijkbaar worden er toch onderdelen afgestoten onderweg. Er zijn brokstukken neergekomen in Australië en ook in North Carolina. Dus ze vinden eigenlijk dat dat niet meer kan. De landingen, even kijken hoor. De Crew 9 missie die niet eerder dan augustus 18 gaat vertrekken. Dat zal waarschijnlijk de laatste zijn die in de Atlantische Oceaan zal landen als hij dan eenmaal terugkomt. Als het zo ver is dat er brokstukken bij een landing in de Atlantische Oceaan in Australië terechtkomen, dan is het wel heel interessant dat landen in de Pacifiek dat zou oplossen. Ja, nou blijkbaar komen die brokstukken terecht ten westen van waar je feitelijk landt. En dat zal misschien een of andere kegel zijn waarin dat allemaal kan gebeuren. Een landje aan de oostkust van de Verenigde Staten, de Atlantische Kust, dan is een groot deel van die kegel over het Amerikaanse Vasteland heen. Ga je naar de westkust dan is het allemaal stille oceaan dat je tegenkomt. Dus dat kan ik me op zich wel voorstellen. Maar het zijn dus trunks, moet je dat verstaan als koffers, dat vermoed ik, die neergekomen zijn die gebruikt zijn voor brandstof en voor elektrische onderdelen. En dat hopen ze dan dat dat in het vervolg verleden tijd zal zijn. Ja, dat vond ik het vermeldbaar. Nou, nog? Speciaals. Ja, toch ook wel handig om te zorgen dat het iets veiliger kan. Ik bedoel uiteindelijk zijn het natuurlijk nog steeds flinke, ja, eigenlijk een bom die je omhoog zet en gecontroleerd af laat gaan. Ja, kijk, maar na de eerste keer dat ze geen flame pit hadden bij die lansering, waar gewoon de hele lansierplatform in brokstukken beton een kilometer ver weg geslingert. Dat was bij de eerste test van Starship geland. Ja, nu hebben ze dat wel. En daar ging het natuurlijk veel beter. Maar het wordt toch gewoon eerst geprobeerd of het niet nodig is, want er zou veel goed over zijn, maar het was hartstikke nodig. Ik zag daar wel een leuke vraag over, want stel dat de Starship ooit weer zou moeten vertrekken van de maand of van mars, dan hebben ze daar dan iets om de vlammen. Ja, goed punt. Misschien is het ook niet zo erg als de stukken maanstof of marsmateriaal in het oog. Nee, in eerste instantie wil je daar een lansierplek improviseren. En als je het vaker gaat doen, dan ga je misschien iets meer duurzaam bouwen. Ik weet wel dat daar... Maar je moet eerst de schimmels hebben gekweekt waarschijnlijk. Ja, dat er wel onderzoek inderdaad naar wordt gedaan. Hoe kan je inderdaad ergens op de maan of op mars landen zonder de rest van de mensen die daar dan misschien al zitten te pesten met al het opvliegende stof. Er zijn ook simulaties van geweest inderdaad dat op de maan het stof eigenlijk, dat de lucht invloog van de Apollo lanseringen, ze hadden dus collectors geplaatst, of stofbedrijfdaars, dat daar eigenlijk tot ongeveer een maand later, ze zegt 28 dagen later, nog steeds stof op terechtkwam. En dat is waarschijnlijk de hoogste waarschijnlijk inderdaad van die ene redactief kleine lunar ascent module vandaan is gekomen, van die lansering. Dat is opmerkelijk, want ik zou verwachten dat dat stof onmiddellijk naar beneden valt en klaar. Maar blijkbaar gaat het toch in een ongeprimrendere manier. Ja, het is heel erg fijn dat stof. Er is geen atmosfeer. Dus zodra je het inderdaad omhoog laat vliegen, dan kan het zomaar erg lang daar in de lucht blijven. Dus ja, uiteindelijk moeten we daarna misschien toch iets van schimmels of misschien toch iets anders, wat net iets vlambestendiger zal zijn, denk ik dan, dan gedroogde organische spullen, om te zorgen dat je daar inderdaad toch een landingsplatform nodig hebt, al is het maar tegen het stof. Ja, ja, interessant. Wat je ook nog kunt afvragen, als je op één plek vaker gaat lanseren en misschien ook landen, dan mag je hopen dat na een tijdje dat stof wel weg is. Of is dat een illusie? Meneer, de exogeoloog. Dat is een hele goede vraag eigenlijk. Uiteindelijk, je stoft het natuurlijk op, dus het zal een deel ook wel weer daar terugkomen, denk ik. Ja, maar een deel gaat heel erg anders. Een groot deel gaat ook heel erg anders heen. Dus ja, ik weet niet, misschien vaak genoeg inderdaad ergens op dezelfde plek landen. Of we tenminste één plek op de maan afgestoft, Mark. Zo van, eindelijk één plek netjes gekregen. Ik begreep ook al dat er een DARPA-contract is dat aanleggen van spoorrails op de maan. Ik ben vergeten wie dat contract gewonnen heeft. Onder contract is er al. Onder contract Grumman, geloof ik. Om dat te bestuderen, niet om het daadwerkelijk... Oké, oké, ik weet het. Als je ergens alle ruimte hebt om een mooi tracé aan te leggen, dan is het daar wel. Ja, maar het kan even duren. Ik begreep dat nog een jaar geleden, toen had onze minister die zei dat ze de procedure voor het aanleggen van zoiets als een beetuwurlijn, voor het bepalen van het traject had weten te verkorten van 12 naar 10 jaar. En daar was ik heel erg trots op. Dus dat heb je problemen op de maan misschien wat minder. Minder gevestigde belangen. Ja, aan de andere kant, ruimtevaart is 10 jaar natuurlijk wel weer een logischer tijdsframe. Ja, misschien dan een laatste bruggetje naar... Ja, want volgens mijn berekeningen heb jij nog één onderwerp. Ja, precies. Over lange tijdsperiodes gesproken namelijk. Een kleine maand geleden is de Chopea-missie afgelopen. Een analoog astronautenmissie. Een beetje wat ik ook met enige regel maakte. Oh, simulaties van Blijf op Mars. Ja, en dat hebben ze dan getest op JSC, het Johnson Space Center in Houston. En daar hebben vier mensen daar 378 dagen, net iets langer dan een jaar, opgesloten gezeten. In ongeveer 150 vierkante meter. En was dat qua dure record? Dat is niet het record. Het langste was inderdaad Mars 500 geweest met 520 dagen. En die hadden ongeveer net zoveel ruimte meer dan met z'n zessen. Dus dat was nog iets extremer wat dat betreft. Maar wat wel grappige feitjes er een beetje omheen is... ... dat voor die Chopea-missie hebben ze onder andere een 3D geprinten habitat gemaakt. Dus dat hebben ze ook met Mars-simulantzand in elkaar gezet. En dus vervolgens 3D print. Dus misschien kunnen ze daar ook wel landingsplatfora mee maken. En uiteindelijk zijn ze er eigenlijk heel erg geheimzinnig een beetje aan het doen... ... over wat ze precies wel en niet hebben gedaan. En dat heeft er voornamelijk mee te maken dat ze namelijk nog minimaal twee van dit soort missies willen gaan doen. Waarvan dus inderdaad de tijdlijn waarschijnlijk ook een jaar of net iets langer zal zijn. Dus in 2025 en 2026 gaan ze nog twee van dit soort studies starten. Echt om te kijken naar de psychologische aspecten. En dan is het natuurlijk ook een beetje het ding als je weet wat je moet gaan doen een jaar lang daar... ... dan wil je eigenlijk niet dat je daar betere voorbereiding op hebt. Bijvoorbeeld op zo'n tweede of een derde missie. Je wilt het onderzoek herhalen en eigenlijk zoveel mogelijk van de factoren kunnen controleren. En dan kijken van, ja, vinden mensen het überhaupt leuk om naar Mars te gaan? En dit is dan dus eigenlijk maar een jaar. Dat is mogelijk eigenlijk al helemaal niet een haalbare tijdlijn. Zeker niet op dit moment met de huidige rakettechnologie. En wat zij dus eigenlijk ook hebben gesimuleerd is niet de reis naar Mars. Het is echt gewoon het een jaar lang overleven op Mars. Het verblijf op Mars. De reis naar Mars is ook al weleens gedaan. En wat ik vond heel interessant dat eruit kwam dat de maaltijd heel belangrijk was. Dat het altijd dezelfde mensen waren die het lekkerst eten kozen en opaten. Dus we zeggen weleens dat alles wat je moet leren in het leven heb je op kleuterschool al geleerd. Dat is dus kennelijk echt zo. En verveling was natuurlijk lastig en een hele missie. We moeten een hele trainingsconcept aangepast. Je moet eigenlijk trainen of dingen leren terwijl je onderweg bent. Want als je het vooraf, dan weet je alweer vergeten dat tegen de tijd je aankomt. Je hebt toch niks te doen onderweg. Dus het verandert ontzettend veel. En ik vond zulke dingen wel heel erg leerzaam. Maar kudos voor diegene die daar een jaar in zo'n hok gaan zitten. Want zij zijn uiteindelijk niet de helden. Maar ze leveren wel heel belangrijke informatie. Ja, en ik herinner me ook dat... Wanneer zijn ze daar tevoorschijn gekomen? Dat is een paar weken geleden. Volgens mij 5 juli of zoiets. Volgens mij deden ze ook uitspraken in de pers. Want ze werden natuurlijk interviewd en zo. Dat het allemaal wel heel erg zwaar was geweest. Ja, ze hadden daar een beetje een tweeledige antwoord op. Vaak inderdaad, het was heel veel zwaarder dan we dachten. Aan de andere kant, we hebben het allemaal best goed overleefd. En we kunnen elkaar nog steeds uitstaan. En we zien elkaar nog steeds graag. Dus dat scheelt wel. Eigenlijk het grootste probleem wat ze hadden... En dat hebben we ook wel vaker gezien. Ook in de analoge missie die ik heb gedaan. Is een beetje de friccie die op een gegeven moment houdt... Tussen de astronauten die dus echt afgesloten zitten... En het mission control centrum. Want hoe zorg je ervoor dat je daarin nog een goede communicatie houdt? Zeker, want ze hadden dus een 22 minuten vertraging... In hun communicatie staan. En dat is dan 22 minuten enkele reis. Dus uiteindelijk als je zegt van... Ik snap het niet, moet ik het rode of groene draadje doorknippen? Duurt het dus drie kwartier voordat je daar een antwoord op krijgt. En ik denk dat dat nog wel een factor is... Die we misschien wat meer moeten gaan oefenen. Zeker als we richting Mars gaan. Want dan gaat het natuurlijk heel erg op en neer. Volgens mij is het kortste wat kan ongeveer 8 minuten enkele reis. Als Mars heel dicht bij de aardig staat. En het kan richting de 1,5 uur gaan als Mars en Aarde aan de verkeerde kant van de zon staan. Als het überhaupt mogelijk is om door de zon heen te communiceren. En ergens een relay te moeten plaatsen. En ik denk dat dat ook nog wel een hele interessante is. Want uiteindelijk, je bent helemaal verlaten dan natuurlijk met z'n vier of z'n zes. Of hoe groot je groep dan ook is. En eigenlijk moet je dan een protocol uitvinden... Dat op een of andere manier voorkomt dat dingen onduidelijk blijven. Dat is dan waar het om gaat. Uiteindelijk, de bemanning moet veel meer beter zijn eigen boontjes doppen dan nu. Nu worden eigenlijk al die space operations voortdurend gevolgd door het vluchtleidingscentrum. Daar moeten we vanaf. En wat dat betreft, kijk, Curiosity en Perseverance enzo. Die rijden ook rond op Mars. Die worden op een bepaalde manier bestuurd vanaf de aarde. Maar op een bepaalde manier ook niet. Redden ze zichzelf. Want je kunt gewoon niet naar rechts sturen. Als dat ding naar rechts moet, dan moet die op een of andere manier toch zelf. Volgens mij is Perseverance inderdaad een stuk meer autonomie dan Curiosity. Volgens mij is Curiosity voornamelijk nog steeds wel... Kun je daar iets van leren als het gaat om het besturen van een team van mensen... Waar je dan dezelfde beperking hebt? Of is dat wat al te simpel gedacht voor mij? Weet ik eigenlijk niet zo goed. Ik denk het wel tot op een redelijke hoogte natuurlijk. Aan de andere kant, het zijn mensen. Er is een reden dat ik voornamelijk met stenen werk. Die zijn net iets minder koppig en iets minder eigenwijs. Dan een gemiddeld mens in mijn ervaring. A wise choice. Maar aan de ene kant, juist omdat je een mens of een groep mensen daar hebt... Kan je veel meer rekenen op hun improvisatie, op hun skillset. Ik bedoel, het zijn hooggetrainde mensen. Ze zullen zich echt wel kunnen redden daar. Aan de andere kant, het zorgt er ook voor... Of het moment dat je iets inziet vanaf aarde wat beter is, efficiënter is, veiliger is... Hoe ga je dat dan inderdaad goed kunnen communiceren naar de mensen die daar zitten? Want in hoeverre heb je nog een macht over die mensen... Dat je inderdaad de hiërarchie kan aanhouden van... Ik zal maar een instructie geven en de bemanning is het er niet mee eens. Daar ben je dan ook pas drie kwartier later achter. Als je een discussie over zou willen opzetten, dat kan eigenlijk helemaal niet. Ja, nee klopt. Ik lees Red Mars van Robinson. Hij heeft zijn voorname kwijt, Kimberly. Maar in elk geval gaat het dus over een kolonie op Mars. Waar op een gegeven moment ook elementen zijn die zeggen... Waarom zouden we nog luisteren naar Mission Control op aarde? Want we komen er toch mee weg als we het niet luisteren. Maar goed, nog even over die analoge missies als het dan heet. Want ik wilde natuurlijk meteen gaan vragen, ja wat zijn de bevindingen? Kun je iets zeggen wat ze hebben uitgevonden? Maar jij zegt eigenlijk dat maken ze express niet bekend... Want er moeten nog twee andere missies komen. Minimaal twee van dit soort missies komen. En die mogen elkaar niet beïnvloeden? Nee, want je wilt natuurlijk eigenlijk hetzelfde onderzoek... Zoveel mogelijk kunnen uitvoeren. Dus ze zijn er nog behoorlijk geheim over. Aan de andere kant, er zijn natuurlijk ook nog wat grote conferenties... Die er aan gaan komen, waaronder het IAC... Het International Astronautical Congress in Milaan is dat dit jaar. En ik neem aan dat we daar toch wel iets meer resultaten... In de proceedings zullen gaan zien. In ieder geval, ja daar ga ik vanuit. Ik ben erbij. Dat wachten we dan af. En eventueel heb jij dan daar wat over te melden. Ja, zeker. Dat wachten we dan ook af. Iemand nog een uitsmijter? Ik niet, zeg ik er meteen even bij. Nee, ik ook niet. Oke, dan zijn we door de stof heen. En dan was dit Space Cowboys nummer 152. Ik dank Philippe Schoonejans. Ik dank Mark Heemskerk. Ja. Mijn oem is Herbert Blankesteijn. Jij ook. Hartstikke bedankt Herbert. Ik word ook bedankt, dat is fijn. Dat is ook wel leuk. Graag gedaan. Ik dank ook de luisteraars die het tot hier hebben volgehouden. En heel graag tot over twee weken bij de volgende Space Cowboys. Dag allemaal.