Succes voor Europa, minder succes voor Amerika

Dit is een BNR podcast. Welkom bij aflevering 151 van Space Cowboys. We gaan weer wat ruimtevaart nieuws van de afgelopen weken doornemen. Dat doen we vandaag met Nick Poelstra. Goedemiddag. Dan bij uitzondering stel ik mezelf nu gelijk voor. Luc van den Abeelen. Want wij hebben een nieuwe Space Cowboy vandaag. Het is Bastiaan Bom. Stel jezelf even voor. Ja, ik ben Bastiaan. Ooit in de ruimtevaart begonnen in mijn studententijd toen ik raketten bouwde. In een studententeam. Een aantal bedrijven gewerkt in de sector in Nederland. En sinds iets meer dan een jaar heb ik mijn eigen bedrijf in ruimtevaart elektronica. En wat we doen is ontwerpen onze eigen chips en stoppen dat in ons product. Om zo een beter, betrouwbare, efficiënte product te maken. Ja, en naast dat het je werk is, is het ook gewoon je belangstelling gebleven. Ja, zeker. Nou, hartstikke goed. Hebben we er zin in. Daar hebben we weer een deskundige bij. Dat is altijd prettig. Qua onderwerpen. Normaal doen we eventjes een rondje van wat heeft iedereen. Maar deze keer pakken we het net eventjes wat anders aan. Want er zijn toch twee dingen gebeurd die ons allemaal aangaan. Daar weten we wel wat van. En daar hebben we ook wel wat over te zeggen. Ariana 6, jawel. Hij is eindelijk gelanceerd op 9 juli. Dat ging voor het grootste deel goed. En er is ook een Falcon 9 Starlink lancering geweest. En die is voor het grootste deel fout gegaan. Ja, daar valt een hele hoop over voor te zeggen. Want het zijn twee belangrijke lanceringen. Nick, trap jij af. Ariana 6. Ja, Ariana 6. Eindelijk na best wel een aantal jaar vertraging. En gewoon twee jaar dat Europa geen lanceermogelijkheid had. Op 9 juli is Ariana 6 eindelijk de lucht ingegaan. Vanaf Kourou. En dat is eigenlijk een groot succes geweest. Alles ging goed. Ook in de seconde 1 van de launch window is hij omhoog gegaan. Geen vertraging. Ook alles in orbit ging precies nominaal. Als je de livestream volgt dan hoor je dat leuke Frans constant weer. Traditie nomenel. En dat ging eigenlijk fantastisch. Nu is de grote vraag, is het A. te laat? En B. houdt-ie het vol? Ja, ja. Het is niet helemaal 100 procent goed gelopen. Deze eerste missie had niet een betaalende passagier aan boord. Dat is gelukkig ook niet de traditie. Er zijn een paar kleine micro-sacralietjes. Die zijn netjes over boord gezet. En vervolgens was het de bedoeling dat de upper stage nog een keer de raket zou afvuren. Om daarmee ten eerste te zorgen dat hij netjes uit zijn baan kwam. En geen ruimterommel wordt. En daar op zaten nog eens 2 experimentele terugkeerkapsules. Die konden dan mooi na dat afremmen in de atmosferen afdalen. En voor allerlei interessante data zorgen. Maar helaas is die tweede raketvuring niet gelukt. Dus die trap doet zijn rondjes nog steeds om de aarde. De twee terugkeerkapsules gaan dit geheel niet overleven. Wat weten we daarvan? Ze zitten best wel in een hoge baan. Dus het zou best nog wel een tientallen jaren duren voordat die weer terug naar de aarde komt. Uiteindelijk is dat ook wel niet helemaal tegen de eigen regels die Eze zich stelt. Het is natuurlijk een eerste demo. Dus het kan altijd misgaan. Wat ik heb begrepen is dat de oorzaker van de auxiliary power unit was. Die zorgde voor dat de bovenste trap op druk wordt gebracht. En ook dat de motor ontstoken kan worden. Blijkbaar is hij dus wel opgestart. Maar is er dus net na de start iets fout gegaan. Waardoor dit niet kon gebeuren. Ik zag ook op LinkedIn een vriend van mij die een filmpje had gedeeld vanuit Delft. In Orbit 4. Je kon hem ook zien tuimelen. Het was toen eigenlijk al te laat. Ze konden niks meer doen. Dat is op zich wel jammer. Er wordt natuurlijk een heel hoge druk opgezet van de Arian 6 eerste lancering. Alles moet perfect gaan eigenlijk. Want we hebben er zo lang op gewacht. En later hebben ze er toch wel een beetje bij gedraaid. Die laatste fase was een demonstratiefase. En het is niet cruciaal. We hebben eigenlijk de gewenste baan bereikt. Wel natuurlijk heel jammer voor degene die de passagiers weer terug naar de aarde wilden. Dat is natuurlijk ook een datapend die we missen. Het is een nieuwigheidje die auxiliary power unit. Dat begrijp ik dat de vorige Ariana had dat niet. Daarnaast wordt ook gezegd voor een normale lancering van satellieten is die tweede vuring hem niet nodig. Dus Ariana Spass gaat er vanuit dat de eerste operationele missie voor het einde van dit jaar kan plaatsvinden. Maar het was wel een unique selling point van Ariana. Dat was juist. Ariana 6 is natuurlijk niet zoals de Falcon reusable. Alles gaat kapot zeg maar. Alles wordt een wekje weggegooid. Er was een unique selling point dat ze meerdere keren konden vuren. Zodat meerdere satellieten aan boord konden gaan en in verschillende orbits geplaatst zouden worden. Dat is uniek. In Ariana 5 zat dit niet. Maar wat ze daar wel hadden was de heliumdrukvaten. Om de tank onder druk te zetten en de motoren te herstarten. Die heliumdrukvaten zouden te groot worden als ze die meerdere herstarts zouden doen. Misschien in deze eerste missie hadden ze het zelfs niet eens hoeven te gebruiken. Maar dat zou wel met het Audi systeem kunnen. Dat wil je niet veranderen. Het is een demonstratie. Om nog even te recappen. Ariana 6 werd gezegd niet herbruikbaar. Vandaar dat hij niet een gigantische concurrent zal vormen op de wereldmarkt. Hij is wel flexibler en goedkoper dan Ariana 5. Het kost 40 procent minder om het te produceren. Hij is simpeler en flexibler. Deze eerste missie gebeurde met twee kleine vaste raketten als boosters. Daarmee kan hij tussen de 4,5 en 5 ton in een baan om de aarde brengen. Of 10 ton in een lage baan. Er komt een versie met vier vaste raketten. Of 21 ton in een lage aardbaan. Toekomstige ruimtesations zijn zo heel handig. Hij vervangt niet alleen Ariana 5, maar ook de Soyuz. De Russische raket die niet meer vanaf Kourou vliegt. Het is goed dat we weer over een lanceerkapaciteit beschikken. Ik was wel verbaasd toen vanuit Ariana Spras gezegd... ...dat het onze bedoeling helemaal niet is om te concurreren met SpaceX. Het belangrijkste is die eigen lanceerkapaciteit te waarborgen. Dat is heel belangrijk. Er staat veel op het spel. We hebben een hele hoop spullen te lanceren. Er zijn 30 contracten ondertekend voor Ariana 6. Er zijn er 18 voor de Kuipa-constallatie van Amazon. We hebben ook onze eigen aard-observatie, communicatiesatelliten en wetenschappelijke dingen. Daarvan willen we niet van Amerika afhankelijk zijn. Onlangs was de Galileo-lansering met SpaceX gelanceerd. Dat was een andere meteo-satelliet die nu ook op papier staat. Dat is de vertraging die tot die switches heeft geleid. We kunnen al lang blij zijn dat het niet zoals met de eerste vlucht van Ariana 5 gebeurde. Die eindigde in allemaal kleine, gloeiende deeltjes. Het is nu wel echt aan de bak. Er staan volgende jaar acht lanseringen op de planning. Dat zijn er meer dan gemiddeld gezien de afgelopen paar jaar. Maar die moeten ook geproduceerd worden, getest worden. Om dat allemaal zo efficiënt mogelijk achter elkaar te doen, is dat de volgende uitdaging. Gaan ze druk krijgen in Leiden? Een deel van de rocket wordt hier in Oesgeest geproduceerd. Ja, precies. En weer de vergelijkbare onderdelen als bij Ariana 5. En de casing waarin de hoofdmotor zit. Ik was daar afgelopen woensdag bij de lansering. Daar waren ze al met uit mijn hoofd vluchtmodel 8 bezig. Daar zitten ze wel op schema. Dat is wel een uitdaging om dat schema te halen. Het is zeker ambitieus. Zes vluchten in 2026, 2027 willen ze er zelfs tien hebben. Om daarna naar een steady state van negen lanseringen te gaan. En dan, herbruikbaarheid. Ik vraag me af, voor negen lanseringen per jaar, is het de moeite waard om het herbruikbaar te maken? Vooral als je kijkt naar hoeveel het ons als Européen kost om zo'n raket te ontwikkelen. Dat is al 3,8 miljard wat we in Ariana 6 hebben gestopt. Als je kijkt naar SpaceX, dat is bevestigd door NASA. Die heeft de hele Falcon 9 ontwikkeling voor 300 miljoen gedaan. Je kan 12 Falcon 9 ontwikkelingen vinden voor wat wij als Europa in Ariana 6 hebben gestopt. Als ik dat bij elkaar pak, heb ik wel zo mijn twijfels. Of we wel als Europa voor zo'n strategische launcher voor herbruikbaarheid willen gaan. Of willen we dat misschien aan de commerciélere partijen overlaten. Die nu ook heel veel attractie beginnen te maken en net in een wat kleiner segment opereren. Dat zijn de Duitse launchers, de Fransen. Er zijn heel veel concurrerende partijen. Daar heb ik meer vertrouwen in dat zij wel een herbruikbare lancering kunnen maken. Dat lijkt ook een beetje de inzet van Europa te worden. Het is volgens mij heel onwaarschijnlijk dat we ooit een Ariana 7 gaan meemaken. Tegen de tijd dat we daar aan toe zijn, hebben we het waarschijnlijk over hubs in een lage aardbaan. Waar satellieten worden samengesteld, refurbished, opnieuw getankt, gerepareerd. Aan de andere kant is het het verdienmodel van de Ariana groups van deze wereld. Om meer ontwikkeling te doen. Hoe meer je ontwikkelt, hoe meer je betaald krijgt. Dat is misschien waarom het allemaal uit de hand gelopen is qua kosten. Ik heb een incentive als bedrijf. Hoe meer werk ik lever, hoe meer ik betaald krijg, dan ga ik meer werk leveren. Dat is niet meer logisch. Als het inderdaad tot herbruikbare raketten komt, dan zal er van de commerciële instellingen in Europa moeten komen. Dat vind ik heel goed. Dat de ESA management het ook gezien heeft dat we dit op een andere manier moeten aanpakken. Voor de micro-launchers en de andere lanceerders is het idee dat ESA servicecontracten gaat aanbieden. Dat betekent dus, je krijgt betaald per lancering. Niet voor de ontwikkeling, maar alleen als je deze satelliet lanceert in een baan om de aarde. Daar zie ik wel een verandering in. Dan is het dus veel verdeliger voor een bedrijf om het gekoper te doen. Om competitief te zijn. Ik heb goede hoop dat Europa daar ook een nieuwe SpaceX gaat krijgen. Spannend. In ieder geval dit verhaal afwachten en hopen dat voor het eind van de jaar de exemplaar de ruimte ingaat. De andere raket die de Headlines haalde. Een SpaceX-lancering die mislukt, dat horen we niet zo vaak. Ik geloof dat er meer dan 300 Falcon 9's zonder problemen hun vracht in een baan hebben afgeleverd. Maar bij deze Starlink-lancering, gelukkig niet een commerciële klant. Het zijn hun eigen satellieten en die worden als broodjes geproduceerd, dus die zullen ze niet ontzettend missen. Maar toch, het heeft wel wat gevolgen. Het lijkt er dus op dat de tweede trap niet goed heeft ontbrand. Er gaan allerlei verhalen rond van mensen die zeggen, je ziet daar de isolatiematerialen opbol. Er is een heliumlek geweest. In ieder geval betekent het dat de paar satellietjes die in een baan om de aarde kwamen zo laag zitten dat ze snel weer terug gaan vallen. Allemaal niet zo'n gigantisch probleem. Maar de Falcon 9 wordt natuurlijk ook gebruikt voor bemensterlanceringen. En je wilt toch gaan onderzoeken wat er aan de hand is voor dat we daarmee verder gaan? Sterker nog, de FEE heeft SpaceX de licentie ontrokken. Dat betekent dat er geen enkele lancering van SpaceX gedaan kan worden. Totdat duidelijk is dat het publiek geen risico's loopt. Dat is best een groot probleem voor iedereen in de sector. Omdat we heel erg gevangelijk zijn van SpaceX om onze satellieten in een baan om de aarde te krijgen. Niet alleen de bemensterruimtevaart heeft een probleem. Maar eigenlijk de commerciële ruimtevaart, de hele overheid in de Verenigde Staten, is best wel een probleem. Het is vergelijkbaar met arianen die een tijd geleden niet kon vliegen. Dan zit iedereen met de handen in het haar. Een lastige. Er wordt wel gezegd dat we het grootste deel van de raket goed kunnen werken. Maar we moeten nog een deal sluiten met de FEE om het snel te kunnen lanceren. Als je een herbruikbare voertuig hebt is het veel makkelijker om de betrouwbaarheid vast te stellen. Maar de upper stage moet nog steeds elke keer met de hand maken. En die gaat iedere keer verloren. Dus je moet precies naar kijken wat er naar fout is gegaan. En we maken er nu een paar per week. Ik vond er drie per week. Dat vergt ook heel veel quality control. En ervoor zorgen dat elke trap blijft werken. Ik vermoed dat daar een lekkage is ontstaan. En ik vermoed dat dat een makkelijke fix is. Het zou ook niet zo'n... Ik belast ook dat het bij dit exemplaar ging om een derde trap met een hele kleine modificatie. Waarvan ze al ontdekt hadden dat het niet zo goed werkt en dat ze het volgende keer niet meer zouden doen. Dan klinkt het ervan, ga gewoon terug naar de voort. En dan doet hij het wel. Maar je wilt natuurlijk wel zeker zijn dat dat het ook was. Zeker vanwege dat menselijke ruimtevaartuigte aanspreken. Die tweede trap is nog steeds hetzelfde. Dus je wil gewoon weer dat goed hebben voordat we weer terug gaan. Ja, precies. Er staan wel een paar dingen op stapel. Rond eind van deze maand juli zou inderdaad die Polaris-missie worden gelanceerd. Een privé-missie die niet naar ISS vliegt, maar vier privé-astronauten in de ruimte zou brengen. Waarbij ook de eerste commerciële ruimtewandeling gaat plaatsvinden. Spannend geheel natuurlijk. Dat is een zeer spectaculaire missie. Die gaat ook hoger vliegen dan mensen sinds de jaren 60 zijn geweest. Het gaat mooie plaatjes opleveren in ieder geval. Maar we zullen eventjes moeten wachten tot dat allemaal weer veilig is. En de Falcon 9-lanceringen hervat kunnen worden. We wachten af in volgende afleveringen van Space Cowboys daarover meer. Dan zijn we toe aan de gewone rondjes van eigen onderwerpen. Dus, zeg het maar. Ik had twee onderwerpen voorbereid. Ten eerste, Europa Clipper die staat op het punt om gelanceerd te worden. Ik geloof dat in oktober de lancering gepland staat. Missie naar Jupiter Maan. Inderdaad, de Amerikaanse equivalent van de J.U.S. missie. Ook de zonnepanelen zijn door Airbus in Nederland gemaakt. Ook met een Amerikaanse partner. Maar omdat zij die ervaring met J.U.S. hebben. Het probleem is dat ze transistoren hebben gebruikt... die niet aan de stralingsomgeving van Jupiter kunnen bestaan. Jupiter is best wel speciaal met een heel sterk magnetisch veld. Er zit heel veel straling. Net zoals we in de aarde de Van Allen belts hebben. In Jupiter is dat blijkbaar nog twintigduizend keer erger. Daardoor heb je dus heel veel stralingstolerantie nodig. De maker van deze transistoren, Infineon... heeft het productieproces een aantal jaar geleden veranderd. Dat heeft ervoor gezorgd dat ze niet zo stralingsbestendig zijn... als dat het zou moeten zijn. Oké, het is lastig dat we daar zo laat achter komen. Ze waren er dus niet achter gekomen. Maar hoe ze erachter zijn gekomen... is dat er een classified mission was. Een spinagesatelliet. Daar hadden ze die componenten getest. En daar kwamen we van, ze zijn helemaal niet bestandig tegen straling. Dat hebben ze op een conferentie verteld in de wandelgangen. We hebben hier problemen met deze componenten. Misschien moet je er een keer naar kijken. Dus toen zijn alle alarmbellen bijna afgegaan. Misschien is er wel wat mee. Een deel van deze Europa Clipper satelliet... heeft dus deze componenten aan boord. Ze hebben dus vorig jaar, oktober, alle elektronica gesield. Omdat vanwege die hoge stralingsomgeving... moeten ze het in een aluminium zinc, een volt, een kluis stoppen. Daar hebben ze dus oktober vorig jaar gesield. Ze gaat de lancering missen als ze die componenten vervangen. Want het is in oktober gepland, dus gaat het nooit lukken. Ze zijn nu tot aan het eind van deze maand aan het kijken... zal het een catastrofale fout veroorzaken. Kunnen we misschien dingen uitzetten op een deel van de mission... waar de straling het hoogste is? Kunnen we misschien leven met een aantal dingen die stuk gaan? Op die manier willen ze wel kijken of ze de mission kunnen voortzetten. Oké, want het is dus lanceren naar Jupiter is net zoals lanceren naar Mars. Dat kan je niet zomaar even doen. Nee, ik weet ook niet hoe lang het duurt voor de Juicy. Dat doet er geloof ik tien jaar over. Dus het zal wel vergelijkbaar zijn met Gravity Assist. Het is heel ver weg en die komt er niet zomaar. En er is dus ook maar één... de slot is in oktober en de volgende is over twee jaar. Oké, in twee jaar kan je wel een helpen oplossen... maar het is natuurlijk een verschrikkelijke vertraging voor zo'n wetenschappelijk ding. Ja, lastig. Nou, helpen dat daar ook een oplossing voor wordt gevonden. Nick? Ja, ik denk dat... Ik denk dat... Vandaar wat oudere generaties, denk ik dat iedereen toch wel de film Armageddon kent. Ik was er toch wel een van de bekendere. Meteoriet heading towards Earth. En er komt er weer eentje onze kant op. Het is wel voorkomen uitgesloten dat hij ons raakt. Maar hij gaat wel heel dicht in debuut komen. Volgens mij op 30.000 kilometer afstand. Dus hij komt binnen de aarde aan. En omdat hij zo dichtbij komt... Europa gaat nu toch een missie heen sturen om in ieder geval eens te kijken... Ah, hoe komen we er snel genoeg? Kunnen we het snel genoeg bouwen? En wat gebeurt er eigenlijk met zo'n meteoriet als hij bij ons in aarde komt? Nou, dat is de missie Ramses. En de astrowide heet Afophis. Leuk woord. Ze hebben niet de meest maggelijke namen gekozen. Maar dat is inderdaad planetary defense. Daar wordt het steeds belangrijker. Daarvoor staat Ramses voor Rapid Afophis Mission for Space Safety. En deze astrowide staat nu gepland om in 2029... de close flyby te hebben met de aarde. De bedrijven die hier aan meewerken hebben nu alvast clearance gevraagd... om waar was dan deze missie te beginnen? En in 2025 wordt de funding wel goed gekeurd. Hiermee hebben we bewijzen dat we in 4 jaar tijd... want hij moet in 2028 gelanceerd worden... wil hij op tijd bij Afophis zijn? Om te wijzen of we er snel genoeg zijn. Welke bedrijven doen dat dan? Dat wordt nu nog niet genoemd. Vanuit ESA wordt het gecoördineerd. Ik vermoed dat dat misschien de volgende in de ministerie... in 2025 een consorciër is. We kunnen vast beginnen. De eerste voorbereidende werkzaamheden kunnen gaan worden. Dat zal voornamelijk het design bij ESA zelf zijn. En dan kunnen ze de contracten uitwijzen. Dat is voor ESA een uitdaging om zo snel te werken. Met alle respect is dat niet een van de kenmerken... van de Europese ruimteorganisatie. Nee, zeker niet. Daarom is dit een mooie missie om te kijken of het gaat lukken. Dat wordt een moeilijke rendez-vous. Het is maar een objectje van 375 meter door de grond. Het is een zwaartekracht. Het is niet heel geweldig. Maar hij komt erbij met bepaalde moeilijke manoeuvres. Ongeveer 2 maanden voordat hij bij de aarde is. Dan vliegt hij daarna mee tot ongeveer een week na de flyby. Hij kan precies volgen wat er allemaal gebeurt op de astrowide. Dat is een van de zwaartekrachten. Dat is een van de zwaartekrachten. Dat is een van de zwaartekrachten. Dat is een van de zwaartekrachten. Dat is een van de zwaartekrachten. Wat gebeurt er allemaal op de astrowide... onder de invloed van de aardigste zwaartekracht? Ja, precies. Esa vindt het zelfs zo belangrijk. Ze heeft daarna ook nog de Osiris-REX-missie... omgedoopt naar Osiris Apex. Die wordt nu ook bijgestuurd om richting Afosus te gaan. Door de manoeuvres die nodig zijn komt hij daar pas een maand na... dat die aarde erbij is. Hij zal dus nog steeds verder gaan onderzoeken... wat er allemaal gebeurt met die astrowide... onder invloed van de aardigste zwaartekracht. Mooie samenwerking ook. Dat is een goede. Dan heb je toch zo'n object over een heel lang tijdsfragment in de gaten. Dan heb je toch zo'n object over een heel lang tijdsfragment in de gaten. Dan wordt 2029 wel een interessant jaar. Dan wordt 2029 wel een interessant jaar. Want ook China is met planetary defense bezig. Want ook China is met planetary defense bezig. Ondanks is op het COSPR-congres... door de National Space Science Center of the Chinese Academy of Sciences... door de National Space Science Center of the Chinese Academy of Sciences... gezegd dat er in 2027 een tweetal satellieten... gezegd dat er in 2027 een tweetal satellieten... dat in 2027 een tweetal satellieten... gevoerd naar astrowide 2015 XF261. die gevoerd naar astrowide 2015 XF261. Wie kent hem niet? En daar gaat iets gebeuren... wat al een keertje eerder is gedaan met de DART-missie. Waarbij een zwaar object tegen een hemeliggaan werd aangestoten... waarbij een zwaar object tegen een hemeliggaan werd aangestoten... om te kijken wat voor invloed dat nou op de baan gaat hebben. Het is een beetje een 30 meter in doorsnede. Het is een beetje een 30 meter in doorsnede. Zoals gezegd, die twee satellieten... Eentje daarvan zal de zelfmoordmissie... om op het oppervlak in te slaan gaan doen. Terwijl de ander foto's maakt, observeert, metingen doet. Ook om te gaan kijken wat dat nou precies gaat opleveren. Ook om te gaan kijken wat dat nou precies gaat opleveren. Het blijft natuurlijk inderdaad... een beetje een onrustwekkend idee... dat er vanaf alle kanten iets op de aarde af kan komen... zonder dat we het door hebben. Dus experimenteren met... er gewoon maar tegenaan knallen. En hopen dat hij een paar graden van koers wijzigt... zodat hij de aarde hemelig gaat missen. Dus dat lijkt serious business te worden. Dat al die mooie science fiction films... met een film met wat minder gevaar voor eigen leven. Ik neem aan dat ze dit doen... omdat het in ieder geval in theorie kan. Ja, precies. Wat in die films altijd de ellende is... van ja, er wordt iets op afgestuurd en ja, het raakt het. Maar o jeetje, de asteroide breekt in allerlei stukken uit elkaar... waardoor we een hele regen van micro-meteorie te krijgen... op de aarde, wat dan ook weer niet de bedoeling is. Maar in ieder geval, de aarde gaat er gigantisch bij helpen. Verder, achter dit verhaal van China... zij zijn ook nog met plannen bezig... om inderdaad in de ruimte speciale observatoria te gaan installeren... die alleen maar naar asteroiden op zoek gaan. Nou, zo'n politiepost in de ruimte lijkt me heel erg wenselijk. Want ja, het gevaar is er... 65 miljoen jaar geleden waren de diensten van de aarde... die er in de ruimte zijn. 65 miljoen jaar geleden waren de dinosauriërs de pineut. Nou, dat willen we zien te voorkomen... dat wij het slachtoffer zijn op een gegeven moment van zo'n grote ruimtebrok. Dus spannende tijden wat dat betreft. Zitten er nog grote verschillen in tussen... het darts en heren missie? Of lijkt het er toch wel heel erg op? Het lijkt er heel erg op. Wat dat betreft, ja, als je een leuke missie doet... dan blijf je toch altijd een bestand hebben van... X is 1 in wetenschappelijke termen. Hoe meer we kunnen weten en hoe meer verschillende objecten we kunnen bekijken... hoe beter onze kennis daarvan wordt. Dit gaat lekker een opeenstapeling van kennis worden. En laten we hopen dat daar een mooie strategie uitkomt... voor planetary defense. Oké, Mastiaan, wat had jij nog? Ja, dus eigenlijk iets waar ik zelf ook een beetje in de vorige periode... heb meegewerkt. Dawn Aerospace kan een raketvliegtuig... SuperZone gaan vliegen in Nieuw-Zeeland. Het is een Nederlands-Nieuw-Zeelands bedrijf. Ongeveer de helft in Nederland, de helft in Nieuw-Zeeland. Destijds heb ik dus het airframe van deze. Het is eigenlijk een raketvliegtuig... onbemannt, bestuurd door iemand op afstand. En in Nederland gebouwd en toen werd het een... Het mooie is dat het ten eerste, hoe ver wij weten... het eerste SuperZone-omeman raketvliegtuig... door private partijen ontwikkeld. Dus dat is super. En uiteindelijk heeft het het potentieel dat je een nieuw soort... lanceervoertuig kan maken. Dus dat is een heel goed idee. En dan heb je ook een andere. Dat is een hele andere, ja. Dat je een soort lanceervoertuig kan maken. Dus in plaats van... Als je kijkt naar wat een lanceerder is, het is ongeveer een derde... de infrastructuur, ongeveer een derde de wet- en regelgeving. En de rest is eigenlijk de techniek. Dus zo'n ruimtevliegtuig heeft vooral op de infrastructuur... een groot impact. We hadden vorige week, geloof ik, in de uitzending... dat de micro-launchers in Kourou een eigen plekje gingen krijgen. Daar moet je allemaal wegen en dingen gaan bouwen. Maar zo'n ruimtevliegtuig zou je in theorie gewoon van het vliegveld... die er al is kunnen laten opstijgen... zonder dat je iets extra's nodig hebt. Dat is dus de toekomstvisie. We willen iets in een baan om de aarde brengen met dan een tweede trap... die dan in een baan om de aarde komt en de eerste komt dan weer terug. En voor nu, dat ruimtevliegtuig moet dus uiteindelijk... naar 100 kilometer hoogte gaan. Je kan daar ook interessante dingen mee doen. Je kan bijvoorbeeld micro-swaartekracht doen. Nu heb je daar een aantal opties voor. Paraboolvluchten is er eentje. Je kan 20 seconden microgravity maken... zodat je experimentjes snel kan doen. Als je naar 100 kilometer hoogte kan, dan kan je dat langer doen. Zo kan je veel meer langere experimenten doen. En tegelijkertijd vergelijken met de huidige raketten. Dat voertuig is best wel groot. Je krijgt daar niet zo'n hele goede kwaliteit microgravity. Dan heb je verder nog een aantal andere markten... die ook heel interessant zijn. Sonderakketten. Vooral nu met de Russische dreiging... is het heel interessant dat je je radarsystemen kan testen. Snelle voertuigen kosten over het algemeen ook heel veel geld. Dus als je zo'n vliegtuig gewoon een rondje kunt laten vliegen... dan is dat veel makkelijker en goedkoper om zo'n systeem te testen. Don Airspace is behoorlijk ambitieus. Dit eerste toestel, Aurora, is inderdaad klein. Die past in je huiskamer. Ja, dat is nog steeds... Ik heb in mijn hoofd 5 meter. Ja, precies. Uiteindelijk moet dat een veel groter toestel worden. Dat kan een volwassen satelliet in de baan om de aarde brengen. Maar qua snelheid is het equivalent. Het voertuig is zo gebouwd... dat je het regime waar je in zit kan testen met zo'n voertuig. Misschien niet helemaal equivalent... maar wel een goede eerste test... zonder dat je honderden miljoenen uit hoeft te geven... om zo'n heel groot vliegtuig te bouwen. Voor certificering is het ook heel belangrijk... dat je eerst een pathfinder hebt. Ik heb het al gezegd, we hebben dit veilig gedaan. We kunnen dit. Voordat ik het ga opschalen. Dat is heel belangrijk om dat vertrouwen te wekken. Daardoor is het ook zo belangrijk dat ze nu superzoom kunnen vliegen. Dat dat nu toegestaan is. Omdat dat wel echt een stempel van vertrouwen is. Wij vertrouwen dat jij dit zomaar kan doen... zonder dat je in afgesloten luchtruimen of iets dergelijks... een gondel veroorzaakt. Wij zijn er dus van overtuigd dat Dawn Aerospace dit kan... op een veilige manier. Als je dan kijkt naar wat zij plannen aan operationele zaken... ze zeggen van ja, het moet net zo worden... als een passagiersvliegtuig wat opstijgt en landt. Als je denkt aan de Starship Elon Musk Future... dat is de grote bus. Zo'n ruimtevliegtuig is eigenlijk equivalent aan een taxi. Het is wel goedkoop, maar iets wat je niet kunt doen... dan met de bus meegaan. Tegelijkertijd kan je ook heel responsief zijn. Je kan heel snel. Ik heb inderdaad vaak van ze gehoord... van 6 vluchten, 10 vluchten per dag. Ik heb in ieder geval die tweede trap nodig. Als je daar een voorraadje van aanlegt... dan kan je heel snel werken. Het is heel klein, dus die tweede trap kan je heel snel... maken dan de eerste trap. Spannend en erg leuk dat het een beetje een Nederlands tientje heeft. Het gaat je hart over wat sneller van kloppen. Oké, Nick, wat had jij nog op de lijst? We hebben wel veel voor de clipper gehad richting Jupiter. Zoals we zeiden, de juice is onderweg richting Jupiter. Maar die komt eerst even langs huis. Die gaat weer Cosmisch Billiarden. Dat is een hele mooie locatie. We hebben een klein maandje vanaf nu, 19 en 20 augustus. Er staat een planning om een double flyby te doen. Een double gravity assist. Dat is de allereerste keer dat dat gaat gebeuren. Hij is nu eigenlijk op ramkoers met de aarde. Hij is hier onderweg. Maar vlak voordat hij bij de aarde is... zit er nog een andere lichaampje, de Maan. Gelukkig maar. Daar vliegt hij ongeveer op 700 kilometer vanaf de oppervlakte van de Maan. Dat is echt vlakbij. Daarmee wordt hij net genoeg afgebogen om onder de aarde door te komen. Zodat hij door de aarde wordt afgeremd. Eigenlijk heeft hij in een 2D-vlak gezien om hoog geschoten te worden. Als een soort shortcut terug naar Venus. Eigenlijk is hij een soort van Heel erg behoorlijk. Eigenlijk wordt hij daarvoor afgeremd. Daardoor is hij nu binnen een jaar weer terug bij Venus. Om vervolgens daar juist wel weer genoeg snelheid op te pikken. Zodat hij daarna nog weer 2 flybys kan doen. Gewoon bij aarde, dus niet de double gravity. Om binnen 7 jaar bij Jupiter te komen. Zonder dat ze daar weer vol moeten afremmen. Dat is echt heel belangrijk. Dat is de enige reden waarom ze flyby assist doen. Om te zorgen dat juist niet zelf ook al tonnen aan brandstof moet nemen. Om zich daar af te remmen. Dat is ook een hoop... Slimme techniek. We hadden een stuk grotere lanceerder moeten hebben. Dan hadden we inderdaad Starship al moeten hebben. Alles wat je wint aan een kleine lichter ruimtevaartuig. Dat verlies je aan tijd. Er zijn missies die heel lang duren. Ik denk dat er een flinke aantal mensen die er aan meegewerkt hebben. Die het volbrengen van de missie niet eens meer gaan meemaken. April 23 is hij nu gelanceerd. We moeten er nu nog 7 jaar over doen. Voordat hij daar alles klaar is. Ja, precies. Ik loop zelf bijna tegen de 60. 10 jaar is veel langer dan dat dat op mijn 20e stel was. Het zijn wel mooie huzarenstukjes. Je ziet wat daar aan een rekenkracht achter zit. Omdat dat allemaal van tevoren uit te doktoren. Ik dacht dat het verhaal was dat het door iemand op een zolderkamer bedacht was. We kunnen het wat sneller doen. Dat zou me niks verbazen. De grootste wetenschappelijke ontdekkingen komen uit aantekeningen. Op bierviltjes of op een andere plek. Dat is een hele grote ontdekking. Het is spannend. Jupiter is een plek waar zo onzellend veel te ontdekken is. Een bizarre wereld. Met talloze manen die we kunnen bekijken. Kijken we naar uit. Zeker weten. Een groot voordeel aan deze flybys is dat ze nu wel de instrumenten gaan testen. Dat is een hele grote voordeel. Dat is een hele grote voordeel. Ze kunnen nu wel de instrumenten gaan testen. Vlak voor de maanden komt, gaan alle instrumenten aan. Gedurende een hele flyby worden alle instrumenten getest. Je hebt ook geen vertraging. Ik heb geen vertraging. Als je rond 19-20 augustus in de South East Asia bent. Als je rond 19-20 augustus in de South East Asia bent. Dan zou je hem kunnen zien met een sterke verderkijker. Dan zou je hem kunnen zien met een sterke verderkijker. Dat is een hele grote voordeel. Over de aarde passeert hij ongeveer op 6000 kilometer. Dat is nog goed te zien. Is het dan nog zo dat we erachter kunnen komen. Een van die instrumenten werkt niet? Ze gaan het testen. Ik neem aan van wel. Je kan er niet meer naartoe. Er was oorspronkelijk een probleem met een van de antennes. Die is losgeschud. Dat is een mooi verhaal. Die is losgeschud. Dat is een mooi verhaal. Dat was door camera's die er voor bedoeld waren, dat er 1 pin vast zat. Door trillingen hebben ze hem los kunnen krijgen. Dat was een mooi usare zoekje. Dat schiet hij los. op 100.000 kilometer afstand toch iets kunnen repareren. Ja, zeker, mooi. We hebben het al een paar keer gehad over science fiction films. In mijn volgende verhaaltje speelt ook dat een rol. Meesten van ons zullen June wel hebben gezien. Daar heb je dan een bevolkingsgroep, de Fremen, die woont in de woestijn. Die hebben hele slimme pakken aangetrokken. Waarmee van hun zweet en urine drinkwater wordt gemaakt. Je kan koelen en dat zijn hele slimme dingen. Er is nu een onderzoek gedaan van een fabrikant die zegt dat kunnen we wel gaan maken. Tot nu toe, ruimtewandelingen die in verschrikkelijk onhandige, dikke pakken moeten plaatsvinden, die duren zo'n zes tot acht uur. Dan moet je naar binnen want dan is de water op of je luier is vol. Ze proberen ze ze allemaal zo comfortabel mogelijk te maken. Als ik het goed heb begrepen, zitten we altijd aan de binnenkant van een helm. Een klein stukje heel ruwe plastic om je neus aan te kunnen schuren als je jeuk in je neus krijgt. Er zijn wat drankjes beschikbaar waar energie in zit. Soms iets van een klein staafje met iets van eiwit, zuiker, iets zodat je een beetje kan knabbelen. Dat is natuurlijk allemaal prachtig. Tot nu toe zijn we alleen maar op ruimtestations bezig. Je moet af en toe naar buiten om iets te repareren of instrumenten te plaatsen of binnen te halen. Maar als het goed gaat staan we binnen niet al te lange tijd weer op de maan. Misschien laten we op mars. Dan zou het best kunnen dat je veel langer in zo'n pak moet verblijven. Stel je inderdaad voor het scenario dat je met je elektrische maan of marskartje lekker op weg bent. En je moet naar huis lopen. Dan is het wel heel erg lullig als je leven in gevaar zou komen door een volle luier. Er is nu een company die bezig is om iets te ontwikkelen. Het zou inderdaad zweet en urine binnen een korte tijd kunnen zuiveren. Zodat er weer een halve liter drinkwater beschikbaar is. Het punt is wel dat het ding tot nu toe vrij groot is en 8 kilo weegt. Er zit al voldoende in het rugpakket van al die ruimtepakken. Dat zou nog wel een uitdaging worden voordat je dat allemaal kan weer weer uitkijken. Ik denk dat je dat meer dan 8 uur lang niet zomaar kan houden. Nee, ik denk wel dat dit allemaal uitgebreid getest moet gaan worden. Daarvoor hebben we gelukkig het ruimtestation. Dat kunnen we binnen afzienbare tijd lekker dicht bij huis gaan doen. Er is sowieso nog wat nieuws op ruimtepakgebied. NASA had met het ogen op Artemis en later Mars Missies twee bedrijven gecontracteerd. Om nieuwe ruimtepakken te gaan ontwikkelen. Axiom en Collins. Collins heeft zich teruggetrokken uit het geheel. Heel opvallend. Maar zij zijn er dus wel heel eerlijk achter gekomen. We gaan het niet redden in de tijd die ervoor staat. Dus we moeten het contract ontwinden. Het is natuurlijk altijd link om vervolgens nog maar één leverancier te hebben voor iets wat zo essentieel is in de Missies. Het was dus zelfs wel zo dat de twee ruimtepakken niet voor hetzelfde doel waren. De ene was voor nieuwe generatie ruimtestations en de andere was voor de maan. Het was het idee dat we op een gegeven moment dat kunnen kunnen we dan ook een schip maken voor anderen. Uit mijn hoofd is Collins best wel een gerenomeerd bedrijf. Uiteindelijk gaat dat toch terug op de Apollo ruimtepakken. Dan vraag ik me toch af wat daar dan mis is gegaan. Hebben ze een verkeerde inschatting gemaakt? Heel opvallend dat nu een behoorlijke nieuwkomer, zeker op dit gebied, Axiom ineens de enige lijkt te zijn. Die hebben wel een meer commerciëel oogpunt omdat zij zelf hun eigen ruimtestations willen gaan maken. Dat is natuurlijk ook interessant om zelf ook zo'n ruimtepak te hebben. Zodat we dat ook zelf kunnen gebruiken in hun eigen Missies. Ik moest ook wel gelijk denken aan misschien ligt ook hier weer een rol voor SpaceX. Dat is een goed verschil om daarin te nemen dat die ruimtepakken niet bedoeld zijn per se om een ruimtevandeling mee te maken. Maar meer als extra veiligheid. Dat als er ergens een zogenaamde depressurisation is dat de astronauten het kunnen overleven. Maar het is niet bepaald bedoeld om comfortabel in te leven. Nee, deze nieuwe versie is echt wel gericht op ruimtevandelingen. Dan heb je zoiets van trek het eventjes door, pas nog een paar dingen aan en je kan ermee op de maanden lopen. Duur van de ruimtevandeling is natuurlijk dan altijd het gevoel dat je er een beetje van op de hand hebt. Dan krijg je ook weer te maken met maanstof, wat enorm corrosief is. Dat je je pak enorm kan beschadigen. Dat is geen leuk spul inderdaad. Maar ik kan me voorstellen dat stiekem zoveel maanstof er in de maan is. Dat is een heel belangrijk voorbeeld. Dat is een heel belangrijk voorbeeld. Dat is een heel belangrijk voorbeeld. Dat is geen leuk spul inderdaad. Maar ik kan me voorstellen dat stiekem SpaceX in zijn handen zitten vrij even van, kom maar op met het volgende contract, want ook dit kunnen we voor jullie verzorgen. Ja, dus natuurlijk ook wel weer, als het echt een zelfstandig pak moet zijn, dan moet er natuurlijk veel meer in zitten dan wanneer het verbonden is aan de rest van het spaceship. Zeker weten. Er zit vast nog wel veel ontwikkelwerk in. Maar ja, dat is iets wat SpaceX snel kan, dat lijkt. Nou, we gaan afwachten. Hadden jullie nog andere onderwerpen? Niet direct. Er zijn altijd nog wel wat onderwerpen waar we altijd over kunnen praten. Ja. Zo hebben we onder andere ook weer een nieuwe Hollywood-ruimtevaartfilm. Fly me to the moon. Ja. Het is een... Een romantische comedy. Dat is heel verfrissend. Het is een romantische comedy tegen historisch achtergrond aangezet, zoals ze hem zelf verkopen. Er werd ook door de regisseur gezegd, ik vertrouw erop dat het publiek toch wel kan zien wat er nou fictie is en wat er historisch is. Het grote thema hierin is de maanlanding. Waarbij je wel ziet dat er studiodingetjes zijn. Er was natuurlijk meteen weer van, fiet je daar niet mee de conspiracies dat er toen de tijd de maanlanding streek was. Volgens mij is het verhaal een beetje dat NASA Apollo 11 aan het uitvoeren is, maar tegelijkertijd de maanlanding in scène zet voor het geval dat die het echt zou mislukken. Ja, precies. Dat is niet leukgegeven. Dat is een van de grote verhalen van de conspiracies die rondgaan. Het is wel leuk dat ze dat oppakken. Ik ben benieuwd, hij is sinds 12 juli in de bioscoop. Ik moet hem zelf nog zien. Ik ga hem ook snel kijken. Ik ga er wel heen inderdaad. Ja, geinig. Ik had er niks van gehoord, maar je bent overtuigd. We doen ook in uitgaans tipsen tegenwoordig. Zo gaat dat. Bas, had je nog iets? Anders heb ik nog een paar dingen. Nee, ga maar. Ruimte stations, vaste luisteraars, die zullen weten dat we de laatste jaren vooral over opvolgers van ISS hebben. Dat moeten dan allerlei commerciële platforms worden. Niettemin blijven overheden ook gewoon hun plannen verder ontwikkelen. Op dit ogenblik hebben we van de Chinezen het Tiangong ruimte station. Dat gaat als een speer, het haalt alleen het nieuws niet. Er is op dit ogenblik een bemensing van drie Taikonauten aan boord die onlangs hun tweede ruimtewandeling hebben gemaakt. Het gaat allemaal stil, geruisloos en er gaat gelukkig niks mis. Maar intussen, ISS gaat op een dag ophouden. Rusland gaat niet met een vervolg daarop meedoen en is bezig om hun ROS te ontwikkelen. Russian Orbital Station. Je kan met wat opgetrokken wenkbrauwen naar hun planning kijken. De eerste module van dat nieuwe ruimte station, dat trouwens in een polaire baan zou moeten gaan vliegen, zou al in 2027 geïnlanceerd moeten worden. In 2033 zou er een platform moeten zijn, bestaande uit vijf apart gelanceerde modules waar drie cosmonauten aan boord kunnen werken. Het verrekt nogal wat. Ze hebben een nieuwe versie van hun zware Angara raketten daarvoor nodig. Die moet de eerste vlucht dan nog gaan maken. In het eerste serieuze jaar van de bouw, 2028, moeten er maar liefst drie vluchten van hun nieuwe ruimtecapsule gaan plaatsvinden. Eentje onbemannt en twee bemant. Verder zijn er tientallen vluchten van een speciale versie van het Progress vrachtvaartuig nodig om dat allemaal te gaan realiseren. Het is allemaal goed gekeurd, ondertekend. Energia heeft een hele uitgebreide planning gepubliceerd. We moeten alleen wel verwachten in hoe ver Rusland nog geld voor dit soort dingen heeft. En kennis en kunde. Net voor de oorlog hebben ze zichzelf best wel afhankelijk gemaakt van het West in hun microelektronica, maar ook andere componenten. Ik denk dat dat best wel een grote factor zal zijn voor hen. De laatste onderdelen die aan ISS zijn toegevoegd van Russisch fabrikaat stonden al 15 jaar op aarde en konden maar niet gelanceerd worden vanwege allerlei toestanden. Er is een hele hoop kennis verdwenen doordat er veel jonge mensen niet meer werkzaam zijn in die tak van sport. We moeten maar zien of dat allemaal nog gaat lukken. In principe hebben ze nog geluk. Het allereerste onderdeel dat in 2027 gestart zou moeten worden was ooit ontworpen en al half gebouwd als beoogd onderdeel van het Russische segment van ISS. Dat is er nooit van gekomen, ook door de vertragingen. Veel meer dan een half afgebouwde module. Een exemplaar heb ik nog niet gezien. Ik denk niet dat het zo ontzettend realistisch is om daarop in te zetten. Met een nieuwe raket kan het ook nog wel even duren. Zeker, inderdaad. De enige raket die Rusland in de afgelopen 25 jaar heeft ontwikkeld, de Angara, vliegt al tien jaar, maar het zijn nog steeds testvluchten. Ik snap daar totaal niet wat daarachter zit. Misschien dat we geen geld hebben en een beetje sparen en een raketje lanceren en dan hopen we op budget voor de volgende. Ik heb meer de indruk dat dat het een beetje is. We zullen zien. Maar ik denk dat de hoogtijddagen van Rusland als invloedrijke ruimtefarnatie er wel een beetje op zitten. Naast ROS hebben we dan ook nog BAS. Dat staat voor Baratia Anc Tarish Station. India wil dat gaan gaan ontwikkelen. Dat zou tussen 2028 en 2035 gebouwd moeten gaan worden. Ook dit is redelijk ambitieus te noemen, want India heeft nog steeds geen eigen astronaut in de ruimte weten te brengen. Werken al heel erg lang aan de Garagyaan-capsule. Daar zijn wat onbemande tests mee gedaan. Dan moeten er nog een paar volgen. En dan zou 2025-2026 de eerste missie met mensen aan boord moeten kunnen plaatsvinden. Missie van maar één dag. Jaar daarop drie dagen. En met meerdere crewmembers. En dan gaan er gelijk al allerlei geruchten van dit gaat als vrachtcapsule naar ISS worden ingezet. Daarvoor zouden capsulen van 3,1 meter door sneden naar 3,5 meter worden vergroot. Geen idee waar die geruchten vandaan komen. Bevestiging krijg je aan geen kant daarvan tot nu toe. India heeft de afgelopen jaren wel behoorlijk ze sporen verdiend in de ruimte. Heel veel van wat ze proberen lukt allemaal. Het kan nog wel druk worden met ruimte-stations. Als het even mee zit hebben we in de jaren 30 wel zes ruimte-stations om ons planeetje draaien. Als Space Cowboys zijn we er gewoon allemaal bij in die jaren. Dat is duidelijk. Nou, dat was hem wat mij betreft. Wat mijn onderwerpjes betreft. Jullie nog uitbranders? Het enige dat nog druk rondom onze aarde noemde, komt toch nog een leuk bericht tegen dat ze nu toch moeten denken aan wat guidance rondom de maan. Ook daar begint het nu druk te worden. Een van de redenen zijn onze Indiaanse vrienden, de ISRO, die daar een paar orbiters hebben. NASA natuurlijk en ook de Koreanen. Die hebben alleen al in de afgelopen anderhalf jaar voor de KPLO, Korea Pathfinder Lunar Orbiter, missie. Alleen daarvoor zijn er al veertig collision warnings uitgegaan. Waarbij er voor drie serieus manoeuvres moesten worden uitgevoerd om ook daadwerkelijk... Een botsing te voorkomen. Ja, oké. Een daarvan was met de Japaners, de SLIM die toen op de maan geland was. Daar moesten ze echt wel goed voor worden uitgebreid. En hier op aarde hebben we NORAD die wel een beetje kijkt van, zijn er geen colleges. En rondom de maan is dat eigenlijk nog helemaal niet zo. Dat is eigenlijk gewoon nog geen instantie? Nee, NASA, ISRO en de Koreanen, de Kari, die werken op een vrijwillige basis samen om gegevens uit te wisselen. Maar een systeem is er nog niet. En bijvoorbeeld China, die ook orbiters daar omheen heeft, die doet niet mee. Dus we moeten toch wel echt denken aan wat we met wet en regelgeving doen rondom de maan. Ja precies. Het wordt ook gewoon daar druk. Ja, het is sowieso natuurlijk een dingetje. Hoe gaan we er straks mee om? Als iemand zegt van ik ga een fabriek bouwen op de maan. Mag dat dan? En mag je dat dan overal doen? In principe niet als je de internationale wetgeving daarnaast laat. Maar uiteindelijk weet je dat als China of Rusland het willen doen... Gewoon doet. Ja, dan doen ze dat gewoon. Je mag het volgens mij wel, maar je mag alleen geen land claimen. Als je dan de Russen of de Amerikanen bouwt, mag China prima naast een eigen fabriek bouwen. Dan wordt het wel interessant. Iedereen die een maanbasis wil gaan bouwen, die zit te loeren op die Zuid-Pool. Die Shackleton crater is hartstikke aantrekkelijk. Als je ziet waar China al wat puntjes op een kaart heeft gezet, dan is dat een goed idee. Dat is dus inderdaad een paar 100 kilometer afstand. Maar de crater is met name voor het mogelijke water wat daar... Als ik het goed heb begrepen, is de diepte van die crater nooit zonlicht. Dus als er ergens een plekje is waar water in de grond kan zitten, is het daar. Het is niet zo fijn om daar als mensen een basis te hebben. Het is redelijk koud. Ja, het is koud, laagstaande zon die in je ogen schijnt, lange schaduwen. Dat is natuurlijk ook iets wat een uitdaging wordt als je straks wilt gaan landen. Ja, goed, misschien is er inderdaad iets van een internationale politiedienst nodig... om het letterlijk in goede banen te leiden. Want stiller gaat het daar voorlopig niet worden. Het wordt alleen maar drukker. Zeker met een paar afleveringen geleden hebben we al het gehad over dat... de ESA wil zich gaan profileren als een soort first user. En die hebben een gigantische tender uitgeschreven om meer dan verschillende... 100 contracten om een soort lunar economy op te gaan zetten. Dan wordt het natuurlijk met navigatie, met alle satellieten die ook hier onder aarde heen zitten. Het wordt alleen maar drukker. Ja, precies. En als we straks ook nog internet op de maan willen gaan hebben... dan hebben we er ook weer satellietjes voor moeten hangen. Navigatie, het wordt druk bij de buren. Ja, zeker. Oké, do. Goed zo, dan gaan we het hier afsluiten. Dit was aflevering 151 van Space Cowboys. Dankjewel, Nick Poelstra. Graag gedaan. Dankjewel, Bastiaan Bom voor de eerste keer. Mijn naam is Luc van den Abeelen. Over twee weken is er een nieuwe Space Cowboys. Graag tot dan. Dankjewel. Hoi. Doei.