Starliner komt naar huis en Ariane 6 vertrekt

Dit is een BNR podcast. Lieve mensen, welkom bij een nieuwe Space Cowboys. Ik sta hier met Michel van Baal en met Jeffrey Bout. En mijn naam is Thijs Roes. Hij is terug. Ik had volgens mij mij gezegd, het is jullie geworden. De aarde is een klein mensje rijker. Ja. Zomer. En hij is in de zomer verwekt, maar in de lente geboren. En we hebben dus ook naar Maastricht verhuisd. Maar nu in de buurt van Amsterdam. Dus daarom ben ik even terug voor het, dankjewel, met Michel, het mogen hosten van deze Space Cowboys. En niet zomaar beste luisteraars, zou ik op Seals Springs willen zeggen. Maar het is de 150ste. Ja, zeker. De 150ste. En ik weet nog wel, de vorige keer dat we een jubileum hadden te vieren stonden we in Haarlem. In de koepel gevangenis. Die was toen net verbouwd en open met een evenementje. Jeffrey, was jij erbij? Nee, nee, ik had er bij. Dat was je niet bij, hè? Nee. Ik heb wel gehoord. Je hebt wel gehoord, leuk. En dat was heel feestelijk. Maar nu staan we, ja, hij komt er naar gaten. Dat ik even terug ben, dat is misschien het feestelijkste wat er is, I guess. Feestelijk genoeg. Als mede-oprichter. Maar Michel, je bent ook al lange tijd een soort rotzende branding qua hosting. Vandaag doe je de techniek. Dus dat is heel goed. Ik host en jij de techniek. Ik doe de kappjes. En Michel, ook luisteraars, heeft heel lang meegegroeid met de socials ook te afklappen. Hoeveel afleveringen heb je meegedaan dan, denk je? Pfff, dat is een goeie. Want de eerste 50 sowieso, want toen deden we het elke week. En toen werd het iets meer de helft en toen iets meer een derde. Dus ja, dat rek ik maar uit. Ik denk ook wel, misschien zit ik wel bijna op de 100 inmiddels. Ik denk dat je gemist bent. Maar van start, Thijs. Ja, zullen we eens dat naar de huishoudelijke medelingen over Space Cowboys zelf. Wat is jullie belangrijkste nieuws, Jeffrey? Ik denk de terugkeer van de Chang'e 6 missie. Oh, en waarom is dat belangrijk? Nou, ik vind het wel een enorme prestatie dat ze dat gedaan hebben. Hoe soepel het allemaal is. Daar gaan we zo meer over horen. En Michel? Ja, de status van Starliner, we hebben het al vaak over gehad. Maar die na de ruimte ging met twee astronauten en eigenlijk al lang terug had moeten zijn. Ja, dat is een mooie soep. En dat ze niet terug is. En waarbij NASA heel enthousiast de communicatielijn heeft, dat ze daar echt niet gestrand zijn hoor. Ze zijn echt niet gestrand. En ze hadden al hoe lang terug moeten zijn? Nou, volgens mij zijn ze 5 juni gelanceerd en het was een missie van een paar dagen, meen ik. Ik weet niet of dat al 5 of 6. Een week, geloof ik. Ja, zoiets. Dus, nou ja, de grote vraag is natuurlijk, hoe erg is dat? En ook de interessante vraag, die ik straks er weer op ga in, of ze daar nou eigenlijk blij mee zijn? Dat die luid daar langer boven zit. Dat zij er zelf blij mee zijn? Nee, met name Ground Control. Ook dat wil ik wel zeggen. Maar kom ik zo'n kind op? Ja, dat zou ik zelf leuk vinden. Dat is een moeilijke vraag. En ik heb dus een nieuwe kind. Mijn eerste en een nieuwe. En ik kom natuurlijk aan helemaal niks toe. Maar één nieuwtje viel mij wel op en dat was de ontdekking van een exoplanet, Gliese 12b. En die gaan wij graag even op inzoomen. Ook al is het al een paar weken geleden. Maakt niet uit. Ik merkte dat Space Cowboys hem nog niet had behandeld. Dus ik denk, leuk, een exoplanet. Die neem ik altijd graag mee. Ik denk dat wij eventjes, misschien eens in Europa, moeten beginnen. En dan vooral bij Ariane 6. En Michel, jij en ik hebben allebei wat dingetjes meegenomen, want er speelt van alles rondom Ariane 6. Zullen we daar beginnen? Ja, lekker. Vooralsnog, vooral dat die 9 juli op het program staat om dan eindelijk gelanceerd te worden. Ariane 6 is de opvolger van Ariane 5. Een raket van Ariane Kroep, die eigenlijk voor de ESA het werkpaard moet gaan worden van de toekomst. Maar ja, misschien stiekem al een beetje verouderd bij uitkomst, want hij is niet herbruikbaar. Het is toch gewoon een hele moderne raket ten opzichte van wat er hiervoor kwam. Maar wat er aan zit te komen is het misschien alweer een beetje verouderde raket. En hij is vertraagd. Laat al die numansen maar weg, denk ik. Maar goed ook niet. Nou, oké. En dan 2020 had hij eigenlijk gelanceerd moeten worden. Het is 2024 en nu gaat het dan eindelijk gebeuren. We hebben de tests wel eens lang zien komen. Ook aandacht aan besteed. Maar dan laat ik het zo beginnen. Michel, hoe lees jij dat nieuws dat hij dan nu over een paar dagen wel gaat? Nou ja, ten eerste is het natuurlijk heel fijn voor Europa dat wij weer zelfstandig naar de ruimte kunnen. Dat is altijd ook een strategische reden om dit te willen. Dat je niet afhankelijk wil zijn van andere mogelijkheden. Dus in die zin is dat goed nieuws, want dat zijn we op dit moment wel. Zowel de kleine raket Vega als Ariana 5 vliegen niet. En dat is natuurlijk nooit lekker. Dus in die zin is het fijn. Het is ook wel weer goed om even aan positieve kanten te memoreren dat we dit nog steeds best wel kunnen. Want ze hebben een dry rehearsal gedaan. Weet je, waardoor je de hele boel, wat wet rehearsal heet het, de boel vol met brandstof zet. En dan vervolgens tot een paar seconden voor de lancering de hele procedure een keer doet. Dan breek je afvlak voor dat je maar aanzet, om het zo maar even te zeggen. En dat ging vlekkeloos. Ja, in goed, hè? Dat ging goed. Hij is in principe gewoon klaar voor de lancering. En je voelt ook wel, daar is wel veel vertrouwen dat dat ding het gaat doen. Ja, toch? Nou, zeg ik dat ook wel voorzichtig. Want ik was ooit zakelijk betrokken bij de eerste lancering van Ariana 5. En toen was er ook heel veel vertrouwen dat dat ding het zou doen. Stek nog de gedachte dat dat ook niet zou kunnen gebeuren. Want dat kwam bij de mensenbenten niet eens op. En ja, je herinnert je misschien nog op een drama. Wat gebeurde er toen? Nou, die spatten na 42 seconden uit elkaar. Oké, nee, dat is niet het plan van 9 juli denk ik. Nee, nee, dus in die zin moet je natuurlijk, ja, je weet het nooit. Maar goed, dat is natuurlijk wel zo. De laatste tijd gaat dit proces op zichzelf eigenlijk heel soep. Weet je dat ook wel. Alleen, wat je zegt, het is natuurlijk een raket die ooit gemaakt is. Met name raketgeneraties worden altijd gebouwd om de kosten omlaag te krijgen. Dat gaat niet zozeer om de technische ontwikkeling, maar het moet per kilogram goedkoper kunnen. En ja, de harde realiteit is natuurlijk wel dat intussen Ariana 6 niet zozeer verouderd, maar in ieder geval niet competitief is vergeleken met wat SpaceX met Falcon kan. Gewoon met de normale Falcon 9? Normale Falcon 9 al. Ja, geen Starships Falcon Heavy, dat dan ook? Ja, zelfs Falcon Heavy, Falcon 9, weet je, die groep zeg maar, daar tussen zit Ariana volgens mij ergens en ja, die kunnen, de commercieel kunnen gewoon niet concurreren. Dus ooit had Ariana 5 natuurlijk 70 procent van de commerciele wereldmarkt in handen. Dat was echt, nou ja, wat SpaceX nu heeft was Ariana vroeger. Ariana 6 gaat niet die markt terughalen, daar is het gewoon te duur voor. Oké, ah ja. Want je zegt van al die nuance, laat dat maar weg, van hij is enigszins verouderd. Je zegt eigenlijk, hij is al behoorlijk verouderd als hij nu uit gaat komen en gaat vliegen. Nou ja, verouderd is niet een goede woord, hij kan niet mee op de competitieve wereldmarkt. Vandaar dat je ook volgens mij ziet dat mensen uit de Europese industrie en zo uit de Europese ruimte van de wereld ook zeggen, maar het is wel heel belangrijk om onze strategische redenen dat we Europese satellieten met Europese raketten lanceren, weet je wel, want we zijn autonoom en we moeten zelfstandig zijn. Ja, maar daar zit ook achter, want competitief kunnen we niet. Dus we kunnen niet, als je gewoon kijkt naar de wereldmarkt, waar koop ik een raket? Ja, dan is het eerlijk, je zegt niet Ariana. Nee, precies. En het is... Dat was vroeger wel zo, hè? Dat was vroeger wel zo, dat is de no-brainer. Want Ariana was de meest betrouwbare raket. Dat was een beetje de reden waarom die gebruikt werd, toch? Die was eigenlijk ook de enige die je voor een goede prijs kon kopen, want die vergelijken met de Amerikaanse raketten, had je het over Delta en Atlas en zo, die waren nog veel duurder. Weet je wel, dus het was een hele goede competitieve raket. Ah, dat was hij eigenlijk wel. Zeker. Maar dat is hij dus ook vanwege die vertragingen niet helemaal. Een van de nieuwtjes die we mee hebben genomen is dat de EU MET zat, een meteorologische satelliet, die zou eigenlijk op Ariana 6 gelanceerd gaan worden, maar die waren klaar met wachten en die zeggen nu van nou, dat wordt uiteindelijk toch gewoon gaan met SpaceX in zee. En dan zie je eigenlijk dat daar iets verloren wordt, zelfs Galileo, toch het GPS-systeem van ESA, om het zo maar te zeggen. Zelfs die wet ging naar SpaceX toe. Je kan het geopolitieke argument maken op het moment dat het inderdaad niet meer kan. Aan de andere kant is het wel een... Ja, ook wij als Europese belastingbetaler willen liever natuurlijk een goedkopere raket. Waarom is het dan eigenlijk zo belangrijk dat we dat zelf kunnen? Nou ja, om strategische redenen. Je wil niet afhankelijk zijn, zeker niet voor militairen zien, niet afhankelijk zijn van buitenlandse mogelijkheden. Dezelfde reden heeft Europa ooit Galileo gebouwd. Omdat je zegt, dat GPS-netwerk dat wordt zo belangrijk, en dat hebben ze toen wel goed ingeschat, maar dat wordt zo belangrijk dat het straks in alles zit wat we doen. Als je telefoon doet en niks meer, als je de GPS kwijt is, dan wil je helemaal afhankelijk zijn van één land. Die op een gegeven moment zouden kunnen zeggen, ik vind je niet lief meer, ik zet dat GPS-systeem boven jouw regio gewoon uit. Of ik zeg, stel dat Trump aan de macht komt, jullie willen GPS gebruiken boven Europa, prima kan wel, moet je betalen. Of anders zetten we het ding gewoon uit. Oh ja, Trump-control komt er ook nog aan. Je weet niet altijd of je de toegang toe hebt. Je kunt die dingen regionaal wel degelijk verstoren. Zoals bijvoorbeeld Oekraïne of zoiets dergelijks. Kan en kunnen de Amerikanen dat zo inregelen. Zonder het te zeggen. Ja, dat de Russen daar geen nietbetrouwbare gebruik van maken. Dan heb je altijd nog een militaire kanaal waar je alleen maar, waar jij en ik geen gebruik van kunnen maken voor de mensen zelf. Maar je bent kwetsbaar als je zulke dingen helemaal in moet inkopen bij een ander land. Je weet nooit dat Inland-Musk nou weer gaat op zijn hals haalt. Als ik nou over een vergelijking maak met Zuid-Korea. Die hebben gewoon vorig jaar twee spionage satellieten gelanceerd met SpaceX. Vinden zij dat zelf dan ook gênant? Dat ze dat niet zelf kunnen? Een raket bouwen en... Ja, dat is natuurlijk ook een beetje een schaalprobleem. Als Nederland alleen had dat natuurlijk nooit kunnen. Maar als Europa ben je, qua omvang van je economie natuurlijk, van dezelfde orde als Amerika. Je weet ja, Zuid-Korea is natuurlijk relatief voorzien in zo'n klein land. Ja, dat is nog wel goed. Maar ja, maar... Die is niet onder... Ja, ik vind het wel interessant. Want we hebben het over Europa nu opeens een strategische positie nodig, etc. Tachtig jaar geleden sloeg iedereen elkaar hier nog gewoon de hersens in, in Europa. Dus nu zijn we op één. Heeft Frank eigenlijk hier niet een onzettende vinger in de pap? Ook, want ik las namelijk... Er stond vandaag een artikel in de Le Monde, maar ik heb geen abonnement op de Le Monde. De eerste drie alineers waren super interessant. Die spraken van, en dat hebben we allemaal nog te goed, spraken van een technologische strijd tussen Duitsland en Frankrijk, die zo nu en dan kan leiden tot vertragingen bij... Het is natuurlijk altijd industriepolitiek. Weet je, er zitten heel veel banen in Frankrijk op raketten. Frankrijk en Italië zijn de twee landen van oud-server die het meeste belang hebben vanuit industrie bij raketten. Dus ja, daar zit een enorme druiver in. Dat is industriepolitiek. Overigens is het wel zo dat diezelfde problematiek... Die zei dat... Hoe heet het? Omdat een weersatelliet niet met Ariana ging, want het duurt te lang. Dat de Amerikanen hebben met United Launch Alliance, dat is de oude ruimtevaart, zeg maar, Boeing en Lock. Die gezamenlijke... Heb je ze nog? Ja, maar goed, toch die met Vulcan Centaur een heel succesvolle eerste lancering hebben gehad. Maar die gaan nu een tweede lancering met een dummypiloot doen, want hun piloot, Dreamchaser, dat is dat ruimtevliegtuig dat naar AIS Heisman... De Dreamchaser is ja, want je hebt de Dreamliner en de Dreamchaser en dat duizelt maar soms echt normaal. Dit was dus van... Wat was dit soort dingen? Nee, ik dacht dat het Dreamchaser was, maar als ik me vergis, luister even. Maar goed, het ging er even om dat ze bij United Launch Alliance voor die tweede lancering van Vulcan Centaur hebben gezegd, we gaan met een dummypiloot, we gaan niet wachten, want we moeten die raket certificeren voor de Amerikaanse militaire satellieten. Dus al die spionage satellieten waar we daar de komende jaren tig van gaan lanceren, die willen twee geslaagde lanceringen zien voordat ze bij ons aan boord willen. En we zitten zo lang als we moeten wachten met die tweede, dan kunnen we de rest niet doen. Dus we gaan nou met een lege doos vliegen. Ja, bij hun dat niet te duur zijn vergeleken met SpaceX? Ja, dat speelt te al, maar die hebben dezelfde redenen ook, dat die militairen zeggen, ja, we willen niet van één iets wat wisseltuurige bilionair afhankelijk zijn voor onze staatsveiligheid. Dus die hebben ook Sea-Trek, we willen minimaal twee raketten hebben. En dat die tweede raket veel duurder is dan de eerste, dat is dan daar niet zo heel belangrijk. Ik wil het nog ietsje breder trekken naar het gaat tot de afgelopen maanden, een half jaar, heel veel over de competitieve rol van Europa, waar past Europa nu eigenlijk in de wereld? Hebben wij eigenlijk nog een industriepolitiek en twee producten uit die industrie die de wereld nodig heeft en wil kopen voor die prijs, past dit daar niet ook een beetje in? Er zijn veel sectoren, dan heb je nu de ruimtevaartsector, waarbij Europa misschien zeer degelijke dingen maakt, maar toch op een bepaalde manier een beetje zoekende is naar wat moeten wij nu eigenlijk maken en waarom lopen wij toch eigenlijk ook niet echt voor? We maken elke keer dingen eigenlijk heel erg degelijk na. Of zeg ik dit nafis? Op het vlak van science is dat zeker niet en zo. Als je kijkt naar wetenschappelijke satellieten is dat absoluut niet waar. De wetenschappelijke satellieten lopen we gewoon hartstikke goed in passen voor. En hoe heet het, met Galileo hebben we bij navigatie dat ook wel ingehaald. Volgens mij op Telecom doet Europa ook echt wel mee, maar het zijn die wat commerciëlere, echt vercommercialiseringse dingen, zeg maar, waar NASA eerder op de bocht gegaan is door ESA. Het deelt dat NASA dat beter doet. Ze waren er wat sneller bij, zeg maar, maar NASA en de oude space industrie heeft daar net zo hard tegen gestribbeld als in Europa. Maar zijn ze nu ondertussen wel al een herbruikbare raket al een beetje aan het ontwikkelen? Ja en nee. Ariane Next moet hij gaan heten was ik. Maar dat staat dus ook op een laagpietje omdat Ariane 6 eerst maar eens even de stal uitmoet. Misschien kan ik die even overpakken voor mijn deel van dat onderwerp. Dat staat over dat er in de achtergrond in Kouroukour is de lanceerbasis in Frans Guiana. Ik heb daar een half jaar gewoond. Oh, je hebt een half jaar in Kouroukour gewoond? Ja, als stagiaire. Hoe vet. Zeker. Maar ik ken die plek. En daar heb je dus de lanceerbasis voor Ariane 5 en 6. En die van 4 staat er trouwens ook nog. Maar daar staat ook nog een lanceerbasis van ja, dat is ook een vrij licht land daar. Daar staat ook nog de lanceerbasis van Diamant. Volgens mij ben ik daar geweest. Van Diamant? Diamant. Diamant was de eerste Franse raket die lanceerder. Diamant? Diamant. ELM-Diamant. En die was vrij succesvol. Die is 11 keer gelanceerd waarvan er een stuk of 7 of 8 waren. Dus dat ding werkt ook echt wel goed. Vrij kleine raket nog maar we hebben het over 1970. Ik heb er nog nooit van horen. En daarna is Frankrijk overgestapt in eerste instantie in het Europa project. Dat was een totaal disaster. De voorganger van Ariane, de Europaraket. En daarna in de Ariane raket. Dus hebben Diamant als het ware losgelaten als programma. Die was vrij succesvol. Maar in Franseia staat dus nog, volgens mij, totaal overwoekerd. Ik heb even iets te googlen. Die mops zit erin. Ja, even kijken naar wat foten. Er zijn alleen maar foten van heel ver weg. En ik sta er bijna bij dat ik daar geweest ben. Toen was het al een door het overwoekerd plek. Ja, dat had een vleermuis in. Maar het leuke nieuws is dat ze die plek gaan gebruiken voor Newspace. Dus voor kleinere bedrijven die innovatieve raketten vanuit Europa willen lanceren. En die lanceren daar een lanceerbasis inbouwen voor kleine commerciële lanceerpartijen. En er zijn er nu twee die daar een contract op hebben zitten. Een is dat Ausburg Rocket Factory uit Duitsland, trof ik. En die hebben een 2-traps raket. Hij rijdt altijd over 500 kilo naar de ruimte. Zoiets dergelijks. Maar nu heeft een Spaanse bedrijf ook een contract getekend. En dat ging over de PLD Space. En dat is een Spaanse bedrijf. En die zijn van plan om daar de Muria 5 te gaan lanceren. En dat is een 3-traps raket waarmee je ook iets van 450-500 kilo naar de ruimte kan brengen. En waar ze inderdaad de boer willen opvissen en hergebruiken. Om even die vrachtgerdie er net op te... Dus dan kan het wel. Een opvismogelijkheid. Niet zelf landen of zo, maar hij plont neer en dan heim op. Dat is het plan voor wat het waard is bij dit soort dingen. Maar er zijn er twee bedrijven die eind 2024 beginnen in 2025. Vanaf die plek willen lanceren. Dan hoop ik wel dat iemand snel naar Hongkrait gaat winnen. Of dat natuurlijk ambitieus is. En het zijn in ieder geval weer Europese bedrijven ook. Ik last nog even over Ariana 6. Er zijn een paar perspectieven op. Ik vond het wel interessant, ook wat jij net noemde over die vercommercialisering van de ruimtenmarkt. Dat Europa daar misschien niet zo erg mee doet. Maar dat je ook hiernaar kan kijken naar Ariana 6 als gewoon een heel erg goed maatwerk machine. Dat als er om een of andere reden iets heel specifiek nodig is. Hoogere, verder meerdere payloads op verschillende hoogtes. Daar schijnt Ariana 6 dan wel goed voor te zijn. Terwijl Falcon 9 en Starship iets meer bedoeld zijn om gewoon bulk de lucht in te krijgen. En niet zozeer een overheids- of defensiemissie op maatwerk niveau te kunnen leveren. Dus toen dacht ik, oké, dat is nog een aardig perspectiefje om nog iets... Ik kan bij Falcon 9 niet voorstellen. Starship snap ik, want die is in zekere zin gewoon te groot. Ja, ja, precies. Dat moet heel veel in ook, als je dat een dabel wilt maken. Ja, je kunt niet iets meenemen waarvan deel naar de maan moet en deel naar de mars. Dat kan wel super inefficiënt. Dus dat is ingewikkeld, Mark. Ik zie het verschil met Falcon 9 en Ariana 6 dan niet zo scherp. Als je dan over een jaar of vier hypothetisch een James Webb-telescoop zou willen anseren, dan zou je zeggen, Ariana 6. Dat duurde nou een. Die zette lietsel ons, kwartier miljard. Ja, dat is ook. Dat is klopt. Hij ging op Ariana 5, toch? Ja, de laatste lancering van Ariana 5. Een na laatste, geloof ik. Oké, nou, 9 juli. Dus zie je hem de lucht in gaan. Daar is vast een filmpje van, een livestream van ergens. Ja, maar hou ook een oogje op die kleine introductieve dingen. Want ze ontstaan dus wel. Het is vertraagd, we zijn later dan in Amerika, maar je ziet het nu echt in beweging komen. Oké, nou, hou de vinger aan de pols. Javi, heb jij een mooi onderwerp dat hier ook kan volgen? China misschien in gedachten. En een bruggetje kan trouwens zijn. Die Chinezen zijn ook echt duizendwekkend veel bezig met hernieuwbare ketten. Zij ook wel. Ja, ik heb een paar dagen geleden eens een keertje lopen onderzoeken. Een stuk of drie, vier commissiele bedrijven die die dingen al aan het maken zijn. Oh ja, ik heb je langs zien komen. Een jonge oom kwam er langs. Die ging 12 kilometer de lucht in van de week. En kwam toen brandend weer naar beneden? Nee, dat zijn andere. Ah, nee, ik zag een filmpje langs komen. Ze lanceren zelfs raketten die niet bedoeld zijn. Er was een sterk fireball die ging... Dat was de Longmarsh 2C. Die ging de lucht... Ja, daar vonden we een bizar verhaal. Die ging dus de lucht in zonder dat het de bedoeling was. En kwam ook brandend weer naar beneden. Hij schuurde zich kapot van de bolt. Nee. Jezus, ik zou willen zeggen, dat kan toch niet? Dat kan dus wel. Ja, nee, dat is... Een bekend probleem? Of wat... Hij doet het in ieder geval. Een bekend probleem. Ik heb nooit eerder gehoord dat dit gebeurd is. Dat is niet echt rocket science, zou je zeggen. Maar als je kijkt hoeveel kracht er van zo'n ding komt... En je hebt natuurlijk maar een halve raket. De krachtvermogen van die motoren om de boel los te trekken. Het is best goed genoeg vastgeschroefd. Dat is toch wel een andere orde van popfuckery? Je kan dit nog redelijk goed uitrekenen. Dus in die zin is het eigenlijk... Maar welke van de drie bedoelde jij, Jeffrey? Nou, dat bruggetje was dat ik de Tiang Long 3 heb. Van Space Pioneer. En zo heb je nog een paar. I-Space. Is ook met zo'n ding bezig. Ik zie even nog welke er staat. Allemaal die lekker Amerikaanse namen. Ik vond het heel bijzonder dat Chinese bedrijven zo heten. Landspace, die andere hebben. Er zijn al drie van die bedrijven. Dat zijn dus bedrijven die met hernieuwbaar bezig zijn. Maar goed, ik wou het eigenlijk niet over hebben. Ik wou het eigenlijk over de Tiang E6. Die is dus teruggekeerd. Hebben we hier ook wel vaker over gehad. Dat die onderweg was. Maar hij is dus nu geland. En een weekje geleden hebben ze de capsule opengemaakt. Er zat twee kilo aan maanstofsteen in. En wat mij opviel is hoe een succesverhaal dat allemaal is in China. Een beetje of we doen het goed of we doen het lief, lijkt het wel. Het is een bekend verhaal. Ze hebben natuurlijk echt lange termijnplannen. Maar ik vind het ook wel een beetje schril aftekenen ten opzichte van bijvoorbeeld de Amerikaanse odesiers, lander die een tijdje geleden lander. Er was er wel de eerste commerciële. Maar die lag weer op z'n kant. En de Chinezen hebben dus maanstof binnengekregen voordat we dan iets van resultaten weten. En bovendien China, daar hoor je nooit volgens mij. Vind jij wel niet? Ik heb het gelezen dat zelfs, ze nemen er twee jaar de tijd voor. En daarna mogen ook buitenlandse onderzoeksgroepen daar ook mee in de gang. Amerikanen hebben zelfs ook al toegang gekregen over twee jaar. Dus dat gaan we onderzoeken ook. Dus zo gesloten is het. Hadden ze twee kilo gehoopt of verwacht? Of was het meer of minder? Dat weet ik niet. Maar in ieder geval, het is dus gelukt. En het is eigenlijk wel heel bijzonder, wetenschappelijk best interessant dat ze dus steen hebben van de achterkant van de maan. Omdat de samenstelling van de achterkant van de maan toch echt anders is dan de voorkant. Dat is de verwachting toch? Om de voorkant, daar zitten al die maanzeeën op. Die kunnen we dus als duidelijke vlekken zien met blote ogen al. De achterkant zitten die veel minder. Of niet. En daardoor heb je een ander gesteente. Het is niet lava-gesteente van dat gestolde maanzee materiaal. Maar anders. Dat gaat dus ook al veel vertellen over de geschiedenis van hoe de maan is ontstaan uit de aarde. Of hoe planeten in het algemeen ontstaan. Waar ik me nu ook af vroeg, waarom hebben anderen dit nooit gedaan? Waarom zijn Amerikanen dit nooit gedaan? Het is een beetje opgehouden op een gegeven moment. Men stopte met dromen, nadenken, overwaar op de maan geweest. Iedereen verloor zijn interesse en een paar hele vette missies zijn weggestuurd. In de jaren 80 en 90 kwam ook een soort dip. 2000 zelfs helemaal. Focust is toen echt naar Mars gegaan. Of nog verder. Of naar het internationale ruimtsstation. Een rondje rond de aarde. En niet naar de maan. Wat vaak een driver is voor dit soort dingen, is dat je een bepaalde technologieontwikkeling aan het doen bent. Het is leuk dat je stenen van de maan hebt. Maar wat belangrijk is, dat je autonom wat op processen kunt doen. Dat die dingen kunnen opstijgen. Je bent de technologie aan het aanleren om handelingen robotisch te kunnen uitvoeren. Zolang je nog moet leren, is er altijd geld om nieuwe missies te bedenken. Maar op het moment dat je dat palette, en dat hebben de Amerikanen veel eerder gedaan. Dat palette van dit kunnen wij. Dan vraag je je daarna af, wat gaan we daar nou mee doen? Dan kan je zeggen, dan ga ik naar Mars. En dan kunnen de Chinezen nog een beetje in die ontwikkeling zitten. Om te laten zien, stap voor stap, dat ze die techniek kunnen. Dat is een beetje wat de maan over rol heeft gekregen de afgelopen paar jaar. Toch als een soort van, waarom hebben we al onze pijlen zo ver gericht op bijvoorbeeld Mars? Als we om de hoek op de maan al kunnen grasduinen en proberen. En kijken wie het overleeft en wie niet. En het is ook altijd vecht op budget. De Chinezen hebben veel centraal gestuurd door het programma. In Amerika en Europa ben je natuurlijk met allerlei projecten aan het vechten over budget. Je moet je overtuigen dat jouw project de meest wetenschappelijke meerwaarde heeft. En dat wordt na een aantal maanmissies natuurlijk wel lastiger. Dus dat zou ook wel kunnen meespelen. Maar je hebt bijvoorbeeld de Oceares Rex. Dat ze het materiaal van Bennu hebben opgehaald van het planeet Tuwide. Nou ja, ook interessant. Maar ik denk, waarschijnlijk was de sample return mission naar de achtkant van de maan een stuk gekoper geweest. Ja, maar goed, dan is de vraag wat levert dat op? Iets doen wat relatief goedkoop is, is meestal niet het doel. Dat is de dynamiek in de ruimte. We fietsen hier in ieder geval even één nieuwtje er nog in over een call voor de Mars sample return mission. Dus ook een sample return mission, alleen al van wel vanuit Mars, niet vanaf de maan. Dus Naza probeert... De sample return mission. Want die Perseverance rover is daar al een tijdje aan het rondgaan. En die heeft dus ook daar wat spul in. Heeft het een kogeltje in zitten? Ja, regeerbuisjes volgens mij. Die heeft hij al bij zich, of zet hij ze neer? Ligt op de grond. Ligt op de grond, ja. En dus die moet opgehaald worden. En er is dus nu, kan je anderhalf miljoen krijgen? Ja, anderhalf miljoen voor een studie van 90 dagen. Waarbij je dan moet gaan vertellen, gaan bewijzen aan Naza hoe je dat dan wil gaan doen. En dus bedrijven, ook commerciële bedrijven absoluut, die mogen daarmee doen om zich in te schrijven. Dus daar komt wel iets aan. Er staat hier zelfs volgens Ars Technica, dat het van de Planetary Science Division van Naza de belangrijkste missie is op dit moment. Om toch die samples op te halen. Dus ik weet niet hoe, ja, het gaat toch zo een paar jaar overheen zou je zeggen. Ik dacht eigenlijk dat dat al in een veel verder stadium was dan... Goh, hoe gaan we dit doen? Ja, maar dat is eigenlijk vastgelopen in Ukraine. Omdat die sample return mission... Nou, dit heb ik niet helemaal schep, zeg even. Maar die sample return mission, volgens mij, daar zaten Russische bijdrage. Die is natuurlijk helemaal uitgevallen. Waardoor heel veel van zo'n project dan eigenlijk helemaal opnieuw moet worden bedacht. En wat ik me zo schep van heb, is dat het werd al zo duur dat ze nu gezegd hebben van... Ja, laten we dan toch even 5 stap achteruit zetten en gewoon eens helemaal opnieuw kijken hoe we het kunnen doen. Want op deze manier gaat het op middellange termijn gewoon niet lukken. Dat is het gevoel dat ik daar heb. Ik vind het wel gaaf die sample return mission. Dat ze ons daadwerkelijk zoveel kunnen leren over het universum waar wij in leven. Dat we nu toch wel een keer alleen maar kijken natuurlijk. Dat zou een bruggetje kunnen slijden naar mijn vroege onderwerp. Maar dat ligt aan of jullie hier nog iets over willen zeggen. Wat ik ook nog opviel is hoe goed ze eigenlijk die Chinezen ook dan met de PR zijn. Al die missions hebben tegenwoordig zo'n mini-rover bij zich. Grotendeels om alleen maar een selfie te maken. Op de achterkant van de maan hadden ze ook nog een soort remote camera neergezet. Die een foto van de... Dat begrijpen ze dan een stuk beter dan de oude Amerikanen. Het valt op hoe SpaceX pas heel duidelijk de plaatjes is gedaan. En NASA altijd veel beter is geweest met het delen van het materiaal. Maar Europa nog altijd achterblijft met openheid en excitement genereren. Maar zij hebben dus een selfie robotje. Ze hadden ook een paar jaar geleden op 2021 nog een rover op mars gezet. Die had ook zo'n klein rover bij zich om een selfie te maken. En die Chang'e 4 die eerder op de maan stond, die had ook zo'n rover bij zich. Dat is eigenlijk een beetje een leuk extraatje wat ze er tegenwoordig altijd bij doen. Het is ook een dingetje voor niks. En de grap is dat ze daar... Ik zag er op een gegeven moment een foto van. Volgens mij weten we dit alleen maar omdat ze in zo'n cleanroomfoto van die lander... Dat je op een gegeven moment denkt, wat zit daar links nou? Dat ze er geen aandacht voor vragen of ze commisseren er niet over. Maar dat je op de foto's kunt zien van, nee daar zit een landertje op. Dat is toch grappig. En ik vind het ook wel leuk. Maar ja, leuk is het ook maar niet leuk. In contrast met... Dan had die Osiris-REX sample-return-missie. En toen zijn ze ook geland. En dan kregen ze de bouten niet los. Ja, dat is natuurlijk... Deze is gewoon hup. Hij is geland. En de volgende dag staan ze al... Zie je die man al met... Nou ja, daar hebben we het toch vaak over gehad. Dat ding zat gewoon te vol. Hij zat te vol. Hij kon wel los, maar je wil wel zorgen dat je het op de goede manier doet... Dat je geen vervuiling in die samples krijgt. Dus dat kost je meer dan. Maar tegenover staat dan weer, wat je net over had... Die Tianlong-raket die uit zichzelf al opsteegt. Terst had ik het test, had ik het moeten zijn. Daarnaast was er ook deze twee weken nog die Long March 2C-raket... Die naar beneden kwam vallen in bewoond gebied met een grote gele pluimacht. Dat was weer een ander. Dat was weer een ander. Dat was een samenwerking met de Fransen die een gamma-ray observatory in de ruimte gingen zetten. Met een mooie oranje pluim. Het zag er spekt-clair uit. Nou, dat is een shitshow. Ik las daar een stuk over in de krant. En dat over die oranje pluim, dat raketten dat hebben. Maar dat is natuurlijk helemaal niet waar. Dat hebben alleen bepaalde Chinezen en de oude proton van Rusland, dat had dat ook nog... Die dan hydrazine gebruiken voor de eerste trap. Maar verder is er geen beschaafd land. Dat is heel giftig. Heel giftige zorgen, ja precies. Maar er is verder geen beschaafd land wat op het idee komt, in alle eerlijkheid, om hydrazine te gebruiken. Voor je eerste trap, dat gebruik ik in normaal gesproken. De motoren bovenin, de kickstartmotoren bovenin, de raketten die in de ruimte werken. Je eerste trap die terugvalt met hydrazine, dat is gewoon mooie vervuiling. Weet je wel? Een mensvergiftiging als iemand... Een tijdje in de Rusland heb je mensen die dan zo'n stuk metaal vinden in Kazakhstan, de steppen. Dan denk ik, dat is leuk, daar kan ik een pan van maken. Dat moet je dus echt niet doen. Dat is gewoon een slecht idee. Dat is gewoon een heel slecht idee. Dat gebeurt nog. Wel leuk om pannen set te hebben van oude raketten gemaakt. Ja, want je moet er niet meer gaan koken. Nee, dat is wel waar. Ik wilde even naar Eglise 12, naar een exoplanet. Ik vond het een aardige, omdat toen we met Space Cowboys begonnen was het al weinig overzichtelijk meer hoeveel exoplaneten er waren. Kepler had er een hoop gevonden, TESS was toen net gelanceerd, of die ging net gelanceerd worden. Tegenwoordig gebeurt er zoveel op exoplanetengepied. En ook de Comsiënnen zijn allemaal bezig om ze te groeperen, classificeren. Dat ik al lang het spoor bijster was met wat nou ongeveer de status was. Maar er werd er eentje gevonden en dat vond ik wel een hele goede om toch eventjes te highlighten. Dat is Eglise 12b. Die zit dus bij de ster Eglise 12. Dat is een eehm... En dan moet er een A zijn. Er is ook een A, maar daar weet ik van niks. Ik weet van die B al zo weinig. Maar Eglise 12 is een rode dwerg. de meest algemene sterren die er zijn in ons universum. En daar werd al wel vaker naar gekeken om exoplaneten te vinden. Ook omdat ze niet zo fel schijnen, kon je daar bijvoorbeeld al wat makkelijker zo nu en dan wat wat technieken oplossen laten. Het probleem van die rode dwergen en exoplaneten is vooral als het gaat om die vraag is lijkt die een beetje op de aarde? Is er leven mogelijk? Want daar, dat is toch het spannendste van die exoplaneten, is dat rode dwergen die kunnen nogal het open hum hebben en nogal nogal gewelddadige elektromagnetische golven uitslaan. Dus net als we laatst hadden natuurlijk met het noordenlicht dat je in Nederland kon zien. Roter violet geloof ik. Roter violet, ja. Enorm. En daarmee kan je in een paar miljoen jaar normaal gesproken de atmosfeer van een planeet eraf blazen. Dus zoals met Mars dus ook grotendeels gebeurd lijkt. Zo kan dat dus met exoplaneten rondom een rode dwerg absoluut ook gebeuren. Heel gezonde brand heb je nodig. Heel gezonde brand. Als je daar wil zonne op een Gliese 12b. Nu was deze ontdekt omdat het, waarom was hij nou interessant? We willen zoeken natuurlijk naar een exoplanet die niet te ver van een ster afstaat, niet te dichtbij staat, niet te groot is, niet te klein is, niet alleen maar van gas gemaakt is, etc. Maar dus ook een kans heeft op een atmosfeer, op iets van een atmosfeer. En nu was die Gliese 12 eigenlijk, als ik mij goed heb laten voorlichten, een van de meest rustige rode dwergen die we eigenlijk ooit ontdekt hebben. Waardoor eigenlijk opeens dat vinkje van heeft het misschien een atmosfeer bij deze opeens aan kan. En daarmee is Gliese 12b in één klap eigenlijk het beste onderzoeksobject geworden voor de James Webb telescoop. Want de James Webb telescoop kan wel naar een exoplanet kijken, kan niet kijken van is daar nou ook daadwerkelijk leven aanwezig. Kan wel gaan proberen te zien of er iets in die atmosfeer zit. Dus het zou kunnen zijn, heeft die een atmosfeer bijvoorbeeld, dat zou James Webb kunnen vaststellen en wat er dan precies in zit. Volgens mij begint daar de grens te bereiken van wat James Webb kan en dan moet er dus iets anders zijn. Heeft die een spectrum kunnen opmaken? Nog niet. Dus op dit moment kan je eigenlijk alleen maar zeggen van hey er is eindelijk een planeet, een exoplanet, maar het überhaupt de moeite is om er naar te kijken omdat er een kans is op een atmosfeer. In plaats van dat je eigenlijk zoals tot nu toe bij al die exoplaneten kan zeggen van ja het klopt allemaal wel, maar ja de laatste streepje weten we niet. Van een planeet die in de coldiloxoon zit, in de... Ja, want exoplaneten met atmosfeer hebben we al. Ja die zijn dan wel vastgesteld. Ja, bijvoorbeeld met hele dikke, je weet soms bij Jupiter weet je ook niet helemaal zeker of er niet stiekem ergens een stuk steen in het midden. Een grote atmosfeer. Ja, is het niet een grote atmosfeer. En daarom is hij dus eigenlijk wel extra interessant. Verder is hij, ja hij is ongeveer zo groot staarde, zo lijkt het. Hij heeft wel een omlooptijd van 12 dagen, dat is wel hysterisch, dus wel leuk, makkelijk voor het onderzoeken natuurlijk. Als je de tijd onlokt, want meestal is hij dan, weet ik eigenlijk weer eens niet. Ik dacht dat als ze dicht bij de stersen, dan is het altijd... Ja, maar de ster is niet zo dichtbij hoor. De ster heeft ook heel weinig massa, dus dan... Dus deze glies 12b heeft relatief weinig massa. Ja, maar de planeet zelf ook. Er is ook verschijnt weinig massa te zijn. Ja, want ik heb ooit ergens op gepikt dat in zo'n situatie vaak dan altijd net als de maan zeg maar dezelfde kant naar de ster gericht blijft, weet je wel. Dus die tijd onlokt is. Dat dan het interessante gebied waar je dan voor leven moet gaan kijken, is dan in de schemerzone. Ja, in de schemerzone, mooi is dat ja. Want in het koude deel is het geen zin, het hete deel ook niet, maar dan heb je zo'n band, weet je wel, waar je dan mogelijk... Ja, dat is zo mooi. Ik heb een keer, toen was ik bij Cornell en toen heb ik met iemand gesproken van het Carl Sagan Institute, die dus onderzoek deed alleen maar naar Goldilocks zones. En inderdaad, er zijn, voorheen was het altijd niet te ver van de ster, niet te dichtbij, maar er zijn dus allerlei soorten Goldilocks zones, zoals inderdaad deze inderdaad. Op welke plekken zouden er dus inderdaad iets van een wat mildere omstandigheid kunnen zijn. Het fijne van deze is trouwens ook dat die maar veertig lichtjaar van ons afstaat, dus eigenlijk om de hoek zullen we maar zeggen. Dat voelt altijd alsof je dan toch het kan bezoeken, ook al is het een lichtjaar. Maar daarom is deze dus eigenlijk hartstikke interessant. En in vergelijking met al die andere exoplaneten die er zijn, ik vind het, blijf het fascinerend vinden om ze te zien. Deze is ook met Tess trouwens ontdekt. Dat is wel een aardige. Amerikaanse missie. Ja, Kepler was dat natuurlijk ook. Ik vraag me een beetje af hoe zit het eigenlijk met de aankomende missies naar exoplaneten. Die vraag, die gooi ik even neer, maar die ben ik jullie helemaal verschuldigd. Dat gaan we dan nog even uitzoeken voor de volgende keer. Nou, ze hebben tot aan, ik heb het toevallig een tijdje geleden zitten lezen, maar ik kan het nu niet reproduceren, echt tot aan 2050 hebben ze ook echt al een plan. Weet je wel, met zowel de ELT, volgens mij, de ground-based European Large Telescope. Wat een gek ding. Extremely large telescope. Dat ze er allemaal ook in de rui al plannen in ontwikkeling hebben voor de opvolgers van James Webb en ook weer de opvolgers daarna. Weet je wel, men telkens naar hier steden dichterbij te komen. Volgens krant afgelopen zaterdag, meen ik. Ik weet niet waar ik het van lezen. En wat ik hier ook nog even wil onderschrijven is dat daarmee ook al die andere exoplaneten die we altijd hebben ontdekt, ook die staan allemaal toch daadwerkelijk een stapje lager op de ladder. Bijvoorbeeld dus trapist systeem was een paar jaar geleden echt zo wauw wat lijken deze toch allemaal op de aarde, maar trapist 1 heeft het constant op zijn heupen, dus daar lijkt het erop alsof inderdaad al die planeten die er omheen zijn gewoon weggeblazen als ze al een atmosfeer hadden dat die dan al zo zijn weggeblazen dus nou het was een leuk nieuwtje uit exo planeten, land, wereld. Het heet de nieuws van deze periode gaan starliner. Oh ja dat is de soap. Maar dat vergeet ik. Ik niet hoor. Starliner even de korte samenvatting. Het is de tweede zeg maar coo capsule van van nasa voor voor space station en die naast de dragon, dragon is dan die op rationeel en starliner is vertraagd van boeing. Dragon is van SpaceX. Dragon is van SpaceX. 5 juni is de tweede gelanceerd als de tweede lancering maar de eerste bemanden dus als je een keer onbemand gelanceerd ging niet vlekkeloos deze lancering ging ook niet vlekkeloos hadden al vooraf hadden ze problemen met heliumlekken die ook erger werden in de in de toen ze eenmaal in de ruimte waren toen vonden ze eerst hadden ze een toen dat ze nou dit kan wel dus snap het lek we gaan we gaan omhoog toen onderstonden er volgens bij de manoeuvres met de docking is nog twee en toen nog twee dus toen hadden ze nog vijf heliumlekken op verschillende plekken maar wat vervelender was is dat tijdens die docking manoeuvres die ze gedaan hebben de boordcomputer op gegeven moment bij een stuk of ik meen dat het vijf waren vijf van die trusters er zitten 24 trusters op waarmee je dat ding als waarig kunt stand regelen en vooruit zijn baan kunt corrigeren die heeft hij heeft al vijf uitgezet omdat die vond dat ze niet goed het niet goed deden en ze snappen niet waarom ze weten niet waarom de boordcomputer die vijf dingen tijdens die manoeuvres heeft heeft uitgezet en zolang ze dat niet snappen willen ze eigenlijk niet terug dus hebben vervolgens vertraagd van ja die terugkomst zou daar volgens mij 5 juni gelanceerd tot als de week ongeveer daar blijven ze hadden al twee weken terug moeten zijn en onzekerheid is ook zo vervelend ja ja en die maatschappij stelen dat uit want wat ze willen doen is dat ze op de grond die die omstandigheden van die van die docking willen naboot ze en om vervolgens te kunnen leren of ze kunnen reproduceren wat dat ding daarboven nou gedaan en de reden dat ze dat willen is dat die die trusters waar de problemen in waren die zit op de service module die verand in de atmosfeer dus die krijg je niet terug weet je dus dat is wets het nooit nee anders weet niet dus het gaat er ook niet zo zeer om communicatief is ingewikkeld en wat gaat er dus niet zozeer om dat ze bang zijn dat ze niet terug kunnen komen oké gaat erom dat ze het probleem moeten zo goed moeten snappen dat ze kunnen voorkomen bij de volgende lancering aja op die manier dat is de achterliggende reden ze hebben nu minimaal twee weken nodig om die om die om die test te doen en of ze kunnen reproduceren wat er aan hand was en daarna willen ze dan tijdens de docking en de die op het beurt nog een aantal testen doen in de ruimte om te kijken of of die performance klopt met wat ze dan verwachten en dan pas willen ze naar beneden maar dat gaat dus nog minimaal weken twee uur van daar die beetje die vibe die van van ze af kwam van nou gaat hij maar rustig slapen dit komt wel goed ja dat het element hiervan is de code wat nou ja gemoeizame communicatie want ja dit is in mijn vakgebied don't think over pink elmer event als je het niet gaat zeggen dat ze niet gestrand zijn ja dan heeft hij dat is dus dat is allemaal niet zo heel handig maar ze zitten ook wel een beetje klem dat het is lastig uit te leggen en ze krijgen het wel moeilijk over de over de buren maar ja en het is boeing laten we wel wezen ik bedoel als nou een bedrijf gewoon het afgelopen twee jaar een beetje het pispaaltje is geworden van een bedrijf waar technisch het van alles mis is ja nou ja een brandstaande motor een afvallende deur van een vliegtuig ja hebben ze dan in de pr nu niet weer een beetje gevaald nou ja ja maar de vraag of je heel makkelijk beter had kunnen doen zo dat ik een beetje had je niet gewoon kunnen zeggen van deze mis duurt een week tot anderhalve maand nou ja nou ik denk misschien had je me eerder weet je dat toen je dit zou aankomen daar meteen al duidelijk over moeten zijn van jongens weet je wel weet het we zien problemen en we willen eerst we willen het goed snappen weet je dus tot die tijd en dus ja je zou kunnen zeggen misschien was dat wat te laat maar ik hou nooit zo van hem van de zijlijn daar wat van te vinden die maar het komt wel goed ik heb toch op een of andere manier het idee van ja als ze nu terug gestuurd branden ze op in de atmosfeer nee nee die indruk ik niet weet je ja daar je hebt ook altijd ja altijd risico's maar het is gewoon een atmosfeer ja tuurlijk maar de je weet het echte probleem is dus dat ze willen voorkomen dat ze straks nog een keer moeten lageren dus eigenlijk nog een nieuwe test moeten doen om te kijken of ze het probleem hebben vooral ja als je niet weet wat het probleem echt is ja dan kan je toch niet helpen en dan blijf je aan de aan de gang zeg maar dus dan blijft die certificering ook steeds verder de toekomst dat is vandaar dat ze nu zeggen we blijven nog even je moet het telkens met vier dagen verlengen want dat is de in de orbit het moment dat je weer boven de landingszone heen komt dus ze kunnen ze kunnen om de vier dagen kunnen skill landen en volgens mij is het ding zo is in principe natuurlijk gecertificeerd als het al zou in het op termijn in een half jaar in ruimte kunnen blijven alleen vanwege de accu's in het in het zeg maar de life support systeem zeg maar wat er nu in zit is het 45 dagen dus hebben we nog even maar en welk onderdeel brand nou precies op in atmosfeer dat je zei was het iets rustig de service module dus het is een capsule die op de met een hitteschild wat dan en daar zit altijd bij zo is het ook zo zit daar een service module aan die die waar de motoren in zitten die gaat niet mee de atmosfeer in dus die je geeft die die op het burn dan ga je dan ga je een stukje naar beneden om het zo even te zeggen en voor dat je de atmosfeer komt dan worden dingen altijd losgekoppeld de ene die brandt op en de andere die met zijn schildje komt hopelijk niet ja oké op die manier maar waar ik naartoe wilde als er nog een ander begin me wel helder te worden ik had nog een ander persoonlijke interessante vraag want ik zat me af te vragen van even los naar de vraag wat dat mentaal met iemand doet op het moment dat je weet dat je vijf dagen naar de ruimte gaat en je bent drie weken later nog eens op naar huis gaan je wil natuurlijk heel graag zijn maar je wil op een gegeven moment ook weer je bedje liggen en weten dat het allemaal voorbij is ja en nou zijn die natuurlijk sturen ze hier geen beginners mee dus ik denk dat dat wel goed gaat maar de echt interessante vraag zal ik zat me af te vragen of of die grog of de zeg maar de vlucht leiding van space station daar nou blij mee is dat ze extra handjes hebben of dat het druk is is gezellig of is het irritant ja of dat je twee mensen extra een leven moet houden die in de weg zweven de hele tijd en waar je last van hebt weet je ik heb even de enige gevraagd die de vergis gisteravond zit de appen met de enige die je verstand van heeft uit ervaring dus die andere kappers die gaf aan dat die zij van mij dat vind is wijn dat zijn ze blij mee want je hebt al die enorme achterstallen gelijst klussen die moeten gebeuren gebeuren je ziet het ook weer in de blog van na ze aan het stand doen zijn toiletten repartieren repareren ook kijk dan is het handig bezoek is als rotte vis na drie dagen begint het te stinken dus dat is dat ze zijn heel veel plamming zoals het er stond maar ook gewoon het inladen van de leek om schoonmaken van die zichtnes capsule waar die alle rotzooi alle afval al vast daar in gaat weet maar ook dingen opruimen dingen dingen die kapot zijn die op het lijst staan die gefixt moeten worden zie je daar wordt gewoon echt aan het werk gezet om en dat is en daar zijn ze blij mee was de receptie van dat is andere in ieder geval oké goed dat dat komt en die wie ben ik maar dan en daarnaast is het ook wel zo dat daardoor die reguliere astronauten eigenlijk meer tijd overhouden om om science te doen dus de science zijn er ook wel bij mee want ja die ze kunnen de zeg maar meer science inschedule omdat heel veel van die maintenance dingen die moeten gebeuren ja die kun je door die andere vijandjes hebben dus ze worden echt zo te zien erg behoorlijk druk bezighouden en zijn inschatting was in ieder geval en hij kan het weten dat ze daar in space station wereld wel blij mee zijn met heel goed we hebben nog een paar onderwerpen ik wil zo meteen nog even naar space extra vooruit blikken die hebben trouwens een klus binnen gekregen om het internationale ruimte station te gaan te laten vallen een wetenslepen hoe ze dat gaan doen dat is allemaal nog tevraag maar zij hebben de klus dus dat is niet heel moeilijk heel veel mensen zeggen natuurlijk van moet je niet in een museum en kan je niet in starship een paar modules laden en die dan mee naar beneden nemen en de rest laten verbranden ja super en een paar wel het grootste amerikan voetbalveld of zo ieder kan wel wat stukjes in een starship ja zo iets dat is dan het idee maar daar gaan we nog van horen hoe dat omhoog is en omhoog is echt niet makkelijker naar beneden en alles zit vast nee maar los daarvan los van maar iets naar beneden brengen veilig door de atmosfeer heen weet je met zo'n met zelfs met starship denk omhoog weet je dan dat lukt nog wel maar als je dan die enorme snelheid met met 10 ton extra gewicht op de atmosfeer klapt ben benieuwd of dat kan weet je los een feit dat gewoon die pas maar ze hebben ze op de holland ja maar ik ben heel benieuwd wat er uit komt is dat leuk om de space telescope naar beneden te halen ja prioriteit 1 jaar ja dat moet je niet maar een los ding te hebben wat is jouw ja nog twee onderwerpen denk ik ik heb er nog twee staan de planetoïdes ja vorige week kwam er een groot rotsblok langsvliegen oh ja tuurlijk dus de 120 en 160 meter hoog groot en die vloog binnen de baan van de maan langs dus dat was een leuk nieuwtje je kon hem zelfs afgelopen zaterdag door een telescopie zien ja maar in mijn spacex kijk groepje met wie we lanceringen samen kijken en werd gezegd van oké is dit niet een enorme fail van hoe laat we deze wel niet hebben ontdekt nee dat gaat oké leg het ons uit die dingen zijn zo zwak dat dat echt dat je kunt verwachten dat dat ze pas kort van tevoren worden ontdekt en tegelijkertijd zou je kunnen zeggen dat het gevaar het kan best zijn dat je zo'n groot losbak met daar pas een paar weken van tevoren ontdekt zoals nu ook en ja ja maar dan hij komt en er valt niets meer aan te doen is ook niet de helft van het probleem dat ze altijd uit de richting van de zon komen dit soort dingen dat is ook waardoor je ja je bent gewoon verblind door de zon weet je dat ze komen uit de zon richting dus je ziet alleen maar bij spreken overdag dan zie je dus niet ja daarom gaan ze ook eind 2027 gaat er een speciale ruimteelscope de lucht die het neo surveyor en die kan inderdaad vrij richting dicht bij de zon gaan kijken wel andere kijk dit ding gaat de hemel dan fotograferen in van rood en dat wordt tegenwoordig allerlei instrumenten gedaan maar die zijn allemaal heel allergisch voor de zon en deze kan er tegen en hoe groot was deze dan die planeet to planeten widen tussen 120 en 160 meter hoog groot toch een lekker walker grabber tje dat als die naar beneden zou komen dan had hij zomaar de hele randstad kunnen wegvagen ja maar speaking of which en over de randstad wegvagen en was er niet ook een andere ontdekt die over twee jaar langs komt die colossaal is en die echt langs de aarde gaat scheren er is er eentje ontdekt die komt in 2029 langs die hebben ze dan dus wel ontdekt die is nog een stuk groter die 375 meter groot meter ja maar toch maar twee keer zo groot dan eigenlijk dan die ander nou en daarvoor die keer zo zelfzaam maar als je ze eenmaal kent kun je ze volgen dan je moet even één keer ontdek hebben weet je dat is vaak toen hebben ze al kunnen achterhalen al 20 jaar geleden van die gaat ons gelukkig toch niet raken die gaat op 30.000 kilometer langs de aarde heen en dat is heel weinig en dat weet ik nu al dat is dus al binnen de geosje zin in de satelliet of liet hij langs ja dat is bizar en ik moet wel zeggen bij dit nieuws ook toen ik dit weer last dan om een of andere reden hoor je dan altijd ergens in de over een jaar staat er kort een kortje rechtsonderin met bij de way de berekening was anders en het wordt ja het is niet eens een berekening maar je hebt in het begin heb je maar heel weinig datapunten weet je dat je niet je neemt hem waar en dan kun je schatting maken van de baan en dan en dan extra extra polier je dat gewoon 100 jaar de toekomst dan zie je o holy fuck in 2049 zijn we de sjaak ja en dan dan volgens als je meer tijd dat die dingen een tijdje heb gevolgd en je baan moet gegevens worden nauwkeuriger dan zie je oh nee toch niet gaat hij dik langs weet je dat ik weet ik weet nog ik weet nog 20 jaar geleden toen was er dat was ook pas een paar datapunten zeiden ze ja de kans dat hij ons raakte is iets van een tiende procent en dat vonden men heel erg veel en dan krijg je al dan krijg je inderdaad al een rode vlag of dat was zo een beetje gaat die van die terf van die van die gradaties voor maar dan krijg je een bepaalde paniek waarde zeg maar niet waar je precies heel vaak zie je dan dat er een aantal van die dingen op paniek waarde staan en dat in daarna voorlopig tijd verdwijnt dat weer omdat ze meer data hebben dan kunnen ze uitreken en gaat er gewoon langs het is allemaal heel anders dan diep impact en armageddon de film mij deden denken ja ik vind het wel leuk om te melden die in 2029 die kunnen we dan gaan zien en dan zie je een object dat moet dan mag het u er drie dat is vrij zwakke sterren ook niet heel erg zwak en die zie je dan met een halve graad per minuut langs de hemel bewegen loote ogen denk ik bloote ogen dan zien en dat is een uitgestrekte pink is een graad dus je ziet een half in twee minuten over een afstand van jouw pink zie je bewegen dat is twee langs aan nog toch wel twee keer als je een satelliet of zo zeg maar hij stuk langzamer dan een satelliet maar je hebt nog nooit iets zo snel zien bewegen dus eigenlijk is het wel heel heel erg bijzonder het is toont ik had zelfs gelezen dat een gebeurtenis dat dat gebeurt over eens per 5000 jaar moet je nagaan ja precies maken wij dan mee zo meteen door naar je volgende en na de laatste denk ik want jij bent er doorheen he ja ik heb ook nog een kleintje maar oké ja of niet per se we hebben nog niet je vacht de zweb heb ik nog een ja daar had ik eigenlijk helemaal niet zelf over gehad vond ik af en af keren ik wou even hebben over die sterrenstel die heel ver weg staan ja en ja waar we nu licht van kunnen zien wat vlak na de oerknal hiernaartoe is gestuurd gestuurd naar je door een door zo'n sterrenstel en zijn elke keer allemaal te oud in vergelijking met wat we hiervan voren dachten dat theoretisch we hadden kunnen zien het blijkt dat de oudste sterrenstelsel zijn blijken elke keer te oud te zijn of zoiets of licht er is nog vroeger was er al eerder dan we dachten nou de oud heb ik eigenlijk weinig over gelezen dus meer dat men verrast is hoe af zo'n ding al is dat het een sterrenstelsel die ze die we nu waar nemen van dat is dan 300 miljoen jaar naar de oerknal en dat is al een niks dat is niks en je hebt al een sterrenstelsel waarin men blauw zuurstof licht ziet waar we ziet van nou we kunnen ook concluderen dat het licht hiervan afkomstig is van sterren niet van het zwarte gat wat er in zit waar dan heel veel materie omheen wrijft en dat daardoor licht zal ontstaan dus men is er vooral verrast van hoe zo'n ja compleet sterrenstelsel al kan ontstaan terwijl je dan wel hebt over een sterrenstelsel van ja is 1600 licht jaar groot dat klinkt heel klein als je dan een beetje thuis met onze eigen ons eigen melkenwerk is 100.000 licht jaar in diameter is dus 1600 licht jaar maar ja in dat hele vroeg heelal was alles gewoon ook heel veel kleiner niet omdat het niet zo pas was maar gewoon het was gewoon ja de knoopjes van gas waren als het niet verwacht dat het al zo groot zou zijn in 1600 licht jaar was toen al heel erg groot dus en groot en dus laat ik zo zeggen op moleculair of op atoomwaarde meer volwassen dan men ook al had verwacht het is niet alleen maar waterstof en een beetje helium maar zelfs zuurstof een cijfer haalt je erbij zonder dat dat er zijn ook wel veel berichten over zwarte gaten die dan ook al waargenomen worden die ook al veel completer zijn en groter waren dan men dacht waarop dan die theorie was dat samen dat zwarte gaten samen smelten het grotere dat dat kan misschien niet meer dingen moeten heel groot ontstaan maar ja die djames westpels tel is ik ook blij dat dus nu heel veel mee bezig en dat gaat als een kanon dus die heeft nu al de veertien verste objecten zijn allemaal van precies en ja een beetje de claim to fame die van james web wat betreft men wist al van ja daarom heb je natuurlijk een infrarode nodig die dat kan zien en hij kan hij heeft iets van 7 7 iets van mission objecten zo en de eerste objecten ja dit was een van de belangrijkste en dan merk je dus nu wel de exoplaneten is dus nog heel erg ondergesneeuwd dus nog niet nog niet geen grote dingen uitgekomen maar dit blijkt elke keer het is altijd leuk natuurlijk als we als als als waarneming ervoor zorgt dat je terug naar de tekentafel moet van hey dit klopt niet met wat we eigenlijk voorspeld hadden dat bleek dan blijkt er dus ergens iets niet helemaal correcte zijn in je aannames en dat vind ik gek want daardoor nou ja het vragen oplossen en leidt weer tot nieuwe probleem ja dat is een nieuwe te schoonbouw dat de elt de grote ja die de vele schoon die gaat die gaat zich vooral bezighouden met die met die sterren over het planeet atmosfeer en wij hebben het over ja oké dus daar moet we echt verwachten toellig iemand die weet wanneer die ja dat hebben we hebben we hebben we ook wel zo van mij voor dat gaan we maar ik de vraag oké ja dat is waar ja komt de volgende keer jij moet volgens mij nog iets aardigs over over speek zeggen want het nou iets aardigs we hebben natuurlijk de voorgeteste heeft iedereen uitgeruimd besproken ik wil hem ook meenemen omdat ik moest ook eerlijk bekennen dat dus wat ik wat ik al al eerder zei kijk als je een kind krijgt dan kom je gewoon niet aan heel veel dingen toe maar ik heb dus wel met hem die spacex test kunnen kijken die zo voortreffelijk ging behalve dan dat vinnetje dat langs hem doorbranden wat ook te gek was want daarna was dus een interview met everyday astronaut en dan zie je hem was ik ook uitgebreid praten over dat vinnetje van tevoren zo van ja we denken weet ik zeker of het goed gaat maar het lijkt op dat het goed gaat en na de test werd dus al vrij snel duidelijk dat ze nu gaan proberen om hem op te vangen en er moet ook deze week of deze maand sorry gaan gebeuren in juli moeten de volgende test de aangang komen zit eraan te komen en vorige week zag je ook al dat ze dus die chopstick aan het testen waren dus voor de mensen die het helemaal gemist hebben dus je hebt de starship je de booster eronder hangen dat die gaat het ruimtevaartuig in een baan op de aarde brengen om vervolgens terug te vliegen en moet dan dus door die enorme toren opgevangen worden aan twee stokjes en dan netjes weer op spootjes neergezet worden zodat je dus niet een landing spootjes nodig hebt voor die booster en die dan moet meeslepen dat die ook niet kan breken en zo doen ze dan de hele orbit of alleen even mogen met me volgens mij is nog de hele hele missie verloop is op dit moment nog onduidelijk dus ze weet alleen van je ze gaan hem vangen geen idee die booster die kan niet in zijn eentje zo omhoog denk ik is daar volgens mij niet op gemaakt dus niet zoals bij de eerste test dat ze alleen maar even omhoog laten gaan en weer laten vallen volgens mij gaan ze echt weer helemaal opnieuw proberen een volledige test te doen maar dan dit keer dus met in plaats van dat hij in zee stort moet hij dus opgevangen worden en nou die toren staat er mooi bij je ziet ook dat die basis bij bokeh tjika dan ontzettend wordt uitgebreid met een nieuw kantoorpand en de oude base zijn afgebroken nieuwe er wordt een tweede toren ook als ik me niet vergis bij gebouwd daar nog en zijn ze mee bezig en vroeg me juist af van moet die tweede of hoorde niet eerst af zijn dan dat was eerder naar hele goede want dat was dus eerst wel de heb ik absoluut ergens als constraint een keer gezien van de moet eentje af zijn want anders dadelijk gaat het meer maar ik zie zag ook dat ze en misschien is dat wel gebeurd na die ene test waar toen de hele alles werd weg geblasen al het beton met de geblasen dat ze extra verstevigd hebben of zo want er zijn we echt heel heel solide uit er zijn veel meer solide uit als wanneer was ik daar dat is alweer twee jaar geleden dat is alweer twee jaar geleden jullie vragen daarom ik was ik denk dat dat alweer twee jaar geleden is ja en zeker ja en toen was het echt een soort geraamte en nu is hij helemaal re-enforced en netjes afgemaakt maar ik hoop maar dat het goed gaat ik hoop maar dat goed gaat dus ze zijn natuurlijk ook met een nieuwe lanseren installatie bezig in op Cape Canaveral dus maar daar die willen ze echt gebruiken voor als het als het allemaal werkt dus als ik daar zelf ook nadenkt kan me voorstellen van nou ja die booster heb je natuurlijk wel een beetje onder controle dus die gaat naar die lanceertoor toe en dan ga je denk ik beslissen van hey kan ik me inderdaad op die we precies hier de positie neer zo niet wegwezen het strand het zou kunnen ben benieuwd wat de fe daarvan vliegt er is er echt niet zo heel veel er is even kijken je hebt een klein stukje verderop je met mexico dus ja dat zou een internationale rel worden dan heb je allemaal pelikanen en zo een van de zelfs een schildpadden kikker of zo zitten er nog en verder mensen die op strand liggen te zonder maar die mogen de zin op dat met weg volgens mij het gaat erom dat je in control bent van wat je aan het doen bent ja en ik denk dat als je als je die oplossing zou gebruiken dat dat je wel ruzie krijgt want de ve heeft aan de vorige ook gezegd van nou je kan je mag gewoon weer opnieuw proberen want er is eigenlijk geen zijn geen mishaps geweest dus het ging allemaal eigenlijk hartstikke goed dus volgens mij is het nu gewoon afwachten van waar gaan ze meekomen en ik denk eind juli het zou wel kunnen dat er nog een een spees komen cowboy's tussen zit nu voor dat we gaan wat zegt jou wat zegt de klok hebben we nog een minuutje ongeveer of eigenlijk hebben geen tijd meer nee dat kan afgelopen en zeggen wat ik nog even en ik heb nog een dingetje maar we mogen om herbert vindt vast niet ergens een minuutje verder over de tijd gaan nee ik had nog één hoop dat het goed gaat zei net nou dit is ook een van de type hopen dat het om herbert en dat we die kwam aan een onderzoek tegen in geophysical research letters wetenschappelijk tijdsdrip en dat die had daar hadden ze een studie gemaakt van de risico's op waarvoor de ozon laag door satelliet constellaties en dan gaat het om met name om de satelliet die terugkeerde atmosfeer dan verbranden dan dan wordt ongeveer 25 procent of zo van die van die massa die wordt aluminium oxyde en dat heeft de vervelende neiging dat het iets doet met gloor in de atmosfeer en dat doet vervolgens weer iets met de met de ozon laag dus je ziet dus nu de door mijn namen de verlachting is door die door die constellaties dat dat het naar we gaan volgens mij volgens mij wat was het was in 2006 heeft mijn hoofd een paar ton en nu is het nu is het 16 100 na per duizend na 300 ton aluminium oxyde wat in de atmosfeertrechten komt 300 ton dat is best een hoop ja dat per jaar wat wat er terug komt er zit ook af van nature ook iets in wat de micrometeorie te zitten ook in weet je maar dat het is echt 6 6 keer zoveel als wat er natuurlijk in zou moeten zitten en dat is wel een zorg want dat ja dat effecten van die optie ozon laag betekent nou is nou is er namelijk niet meteen dat is de hele ellende want die ja dat komt op zeg maar 100 kilometer of zoiets ergens of 200 kilometer in de meestal ben ik geen atmosfeer kennen maar echt hoog in de algeveer komt binnen en dat duurt een tijd voor dat naar beneden migreert en in die laag van 40 kilometer waar die ozon zit terecht komt het kan gewoon tientallen jaren zijn dus het gevaar is een beetje dat ja als we hier straks achter gaan komen dat we opeens zien dat die ozon laag net weer een beetje op orde nadat we ontdekt hebben dat die zo in de roerkast niet niet zo verstandig was dat heeft ook heel lang geduurd voordat dat weer terug was op de zene jaar voor dat hij stelt was hetzelfde effecten die er ook weet je dat je dus naar risico loopt dat je op een gegeven moment te fuck dan gaat hij goed met die ozon laag ja en dan als je dan aan de remtrekt ja sowieso heb je allemaal constellaties in de lucht hangen waar je waar je waar je ook niet niks mee kunt verkopen die je niet meer kunt weghalen zeg maar maar duurt de zene ja voor dat voor dat je de echte effecten ziet en ik wil er niet met een domper uit maar ik vond het wel een zorgelijke dat ik denk van ja het gaat om de richting bij zoiets en het gaat niet kijken hoeveel de hoeveelheid vandaag de dag is daar hebben we toch geen kennis van hier hoe verschadelijk of dat het is maar als je weet dat je eigenlijk gewoon constant een soort uitlaat hebt uitlaatgassen hebt om het zo maar te zeggen van van dit dan is de beweging of ga je naar iets toe wat is op een gegeven moment of heel lang lang duurt voor het opgelost is of al de schade brokkend wij nu voorvrees dus het en die je die je niet meer kan stopzetten er zou dus eigenlijk een ook van die constellatie is gewoon een veel betere manier moeten zijn voor het misschien gewoon niet meer laten opbranden misschien moet je inderdaad allemaal weer terug naar de aarde halen ja maar kost ook remmen kost ook of of of geen of heel goed kijken naar welke grond of je gebruik je kan in dit specifiek geval is echt gekeken naar hoe zo de studie ging specifiek als een satelliet in de atmosfeer verbrand welke chemische reacties daar ontstaan dan wat gebeurt er dan welke stoffen ontstaan er dan weet je dus wat wat en is niet gewoon naar de zon sturen uiteindelijk kost veel energie ook te veel energie ja nee het enige wat je wat je zou kunnen doen is zeggen we nou we gebruiken geen almi meer maar staal ja dat is als ijzer nou dat effect niet heeft op wat het gaat niet in het aanspelen met gloor we stel dat maar of magnesium of wat even een wanneer ander metaal dat je zegt ja dan moet je dan moet je dit specifieke metaal dat is nog denk ik het meest haalbaar vond wel een domper michel dank je ja sorry nog wat leuks wel onze onze onze onze extra misschien over een paar dagen gaat als volgende week gaat polaris dan gaat de lucht in met astronauten die een commercieel die ruimte wandeling gaan maken is dat ook met die ruimte ja die ruimte wandeling dat ze dat ze de boel ik vind dat zo scary trouwens dat ze de gooi gewoon de bood dat onder lucht sluis ja gemini stijl weet je gewoon je gooit alle lucht uit je capsule en je gaat de tak open en dan moet je maar hopen dat je je pak niet opblaast en dat je ja ik heb dat per ruimte helden ik heb laatst het hele ding afzitten terugkijken een interview met james kermen over die tartan ik duik van koubois die dus na het diep zee willen dat tja koubois naar de ruimte willen we gaan het zien we gaan het allemaal doen we leven in spannende tijden echt gebeurt verzin jij je zijn afronding nou koubois die naar de ruimte gaan vanuit space koubois gezegd ik vind een mooie afsluiting volg ons space koubois pot op de socials waar u wil ja dadelijk weer te zien hey jefri en sorry jefri sorry michel en bijna was thuis dank geluisteraars ja en tot de volgende tot de volgende keer 151 tannen