Testvlucht Starship slaagt - Virgin Galactic stopt met vluchten

Dit is een BNR Podcast. Welkom bij Space Cowboys nummer 149. Mijn naam is Herbert Blankesteijn. En ik zit hier in het gezelschap van Bruno van Wayenburg. Hallo. Hi Bruno en Erik Laan. Hallo. Allerbei hallo. We hebben een aantal interessante leuke onderwerpen. We hebben ook een paar minder leuke onderwerpen. Want er zijn ons een paar bekende ruimtevaart, ja, moeilijk te zeggen, kourifféën ontvallen. Even een microfoon uit het zicht halen, dat ik Erik ook kan aankijken. Ben jij er ook? Leuk. Erik, noem even wie gestorven zijn. Ja, Ed Stone, bekend van de Voyager Missie. De project scientist die echt zijn hele leven zijn werkstammeleving draagt. Ja, die daar de leiding over geweid heeft. We hebben hem nog gesproken in Space Cowboys. En dat was, ik heb het snel kunnen nakijken, op 14 maart 2019. Dat is al meer dan vijf jaar geleden. Ja. Zelfs dat is al geschiedenis. Hij is 88 geworden. Hij is 88 geworden. Ja, hij was een mooi man. Ik weet vooral niet zo heel veel van hem hoor, maar hij heeft wel heel begeesterd en interessant over Voyager verteld. Volgens mij was hij vanaf 1974 al bezig met die Voyager. Ja, vanaf ruim voor de lancering. Ja, en pas twee jaar geleden mee opgehouden. Geloofelijk, hè? Ja, als lid van het team. Een goed moment trouwens om te vertellen dat we nog geen twee weken geleden, anderhalf weken geleden, in de technoloog uitgebreid hebben gepraat met ons eigen Filip Schoonjans over Voyager. Dus fans van de ruimtevaart die nu ons horen denken van, dat vind ik interessant om alle in-zijn uit van vooral het technische probleem recentelijk van Voyager, we willen niet meer communiceren, hebben we het hier ook over gehad. En dan kun je ook de NRC van komende zaterdag... NRC van komende zaterdag, daar schrijf jij daarover waarschijnlijk. Ja, als ze toch reclame maken. Ja, als ze dat toch doen, dan moet dit ook. Dus wie alles wil weten over Voyager, Bruno is een artikel in NRC komende zaterdag. NRC komende zaterdag, dat is dan even kijken dat wordt 24 juni of iets in die buurt. 23 juni. Oké, of de technoloog van vorige week, vandaag is 19 juni. Dat is dus één, de overledenen Erik, de andere is... Ja, de andere is Bill Anders, William Anders, de Apollo 8-astronaat. Die eerste astronauten waren die richting Maan vertrokken en die ook toen die foto heeft gemaakt van de Earthrise. Ja, ze zijn er toen omheen gevlogen als eerste menselijke wezens. Ja. En ik was toen een jongetje en ik was ruimtevaart enthousiast en ik wist van alle Apollo Crews wist ik de bemanning uit mijn hoofd. Echt waar. En toen mijn echtgenoot me vertelde dat er een astronaut overleden was, hij heet Anders, dan dacht ik oh, Borman en Lovell. Ja, ja. Die waren de andere opvarenden van de Apollo 8 in 1968. Maar hij is ook 90 geworden. Oké, ja. Sommige astronauten worden heel oud, Buzz Aldrin leeft nog. Ja, ja. Die is laatst nog niet uitgeruimd. Wat? Ja, ze vieren trouwt. Met een van de blonde deerne. Dat heb je niet gecheckt. Nee, oké. De jongen daarvan is 60. Ja, precies. Ja, dat zou natuurlijk kunnen. Nee, dat weten we dus niet. Maar goed, oké, dus ook William Anders is overleden. Dank je wel Erik daarvoor. Dan laten we nu even het gewone rondje maken dat we altijd doen. Wat is je favoriete onderwerp dat je zelf meebrengt vandaag, Bruno? Bij mij is het spinnen die surfen op de zonne-explosies. En dat behoeft denk ik nog toelichting, maar dat komt dan nog wel. Oké, zonne-explosies in elk geval. Grof geweld, Erik. Mijn favoriete onderwerp is Starship. Ik denk dat we daar wel een hele uitzending over zouden kunnen spreken. Ja. De vierde lancering daarvan. Daar gaan we lekker daar de tijd voor nemen. En mijn meest aardige onderwerp vind ik zelf dan tenminste, dat is Virgin Galactic. Dat stopt met zijn vluchten om te gaan werken aan nieuwe vluchten. Dat dan weer wel, maar het is toch wel een verrassing dat ze met hun Unity nu gewoon niet meer gaan vliegen terwijl die nog maar zeven vluchten heeft gemaakt. Twaalf is het, geloof ik. Unity al een nieuwe iteratie was van het vliegtuig waarmee ze zijn begonnen natuurlijk. Ja, ik heb er heel veel vragen over. Ik weet niet of ik ze allemaal kan beantwoorden, maar daar komen we straks wel naar toe. Ik stel eigenlijk voor, omdat dat best wel een lijfig en prominente onderwerp is, dat we met Starship beginnen. Zullen we dat doen? Ja, die vierde Starship-lancering is geweest. Dat was toen bij de vorige podcast, dag ervoor was de podcast, dag erna die lancering. En daar keek heel ruimtevaartminend wereld naar. De hele wereld. Dat is uiteindelijk een succesvolle lancering geweest, heel spectaculair. Want uiteindelijk zijn beide onderdelen van die Starship en dat ding, dat is 120 meter hoog. Er zit een enorme booster onderdeel van het pakket van 80 meter, 75 meter. En dan de Starship zelf, die daar bovenop zit. Het doel was om die allebei eenigszins behouden weer terug te krijgen op aarde. Dat is gelukt. En die beelden daarvan zijn heel spectaculair. Want je vliegt gewoon mee met die Starship terwijl die re-entry doet. En we weten vanuit shuttle-tijdperk dat altijd tijdens de re-entry er altijd geen communicatie is. Door de plasma-omgeving waar dan die shuttle in is. En ook in Soyou's heb je dat. En dan is het een paar minuten stil. En dan heb je weer communicatie. Maar nu wisten ze die communicatie gewoon in stand te houden via Starlink. Hun eigen Starlink-systeem. Om dus die beelden die ze hadden van die re-entry van Starship. Om te zien hoe dat plasma... Meteen daar weer reclame voor natuurlijk. Elon Musk helpt Elon Musk. En je ziet ook het plasma opgluien rond die vleugels. Op een gegeven moment van de hitte. Kun je gewoon letterlijk zien ontstaan. Heel spectaculair. Dus het spektakel van de ontploffing aan het eind. Dat hebben we nu moeten missen. Maar dat werd ruimschoots goed gemaakt begrijp ik. Dat is de dingen die de bedoeling waren. Een camera bij op die Starship die keek naar zo'n flap. En dan zie je dat plasma er omheen gaan. Misschien moet je even uitleggen hoe die rit überhaupt ging. Ja, oké. Dat ding gaat omhoog. De lancering van de hele raket. En je zag ook wel dat tijdens de opstegen er ook één motor uit ging. Dat is toch wel iets wat eigenlijk niet moet gebeuren. Maar goed, desdan niet te min. Kwam dat ding goed de ruimte in. Op een gegeven moment ontkoppelt die eerste trap. En die hebben ze dus ook weer te landen op het water. Dat ding had eigenlijk geen controle meer. En daardoor creste. Maar nu zag je echt dat ze hem onder controle hadden. En dat hij ook op een gegeven moment echt op het water landde. Een platform dan toch, neem ik aan? Nee, gewoon in de zee. Oh wacht even, aha. Ze hadden nog geen platform neergezet. Dat gaan ze bij de vijfde vlucht gaan doen. Je kunt platform ook niet missen. Dat maakt het wel weer iets makkelijker. Dat is gelukt, want er lag wel een boei in de buurt van waar hij moest landen. Die boei heeft filmopname gemaakt van dat dat ding naar beneden kwam. En dat hij met de landingssnelheid... Dat is dan toch wel een partij spierballen vertoon. Maar dat bedoel jij ook natuurlijk. Ja, ja. Dus dat gaan ze volgende keer, ik weet niet of ze daar een platform gaan bouwen. Voor die vijfde vlucht. Maar wat ze wel gaan proberen bij de volgende vlucht is die starship. Die daarna in een baan om de aarde komt. En die dan die reentry doet. Om die dan weer te gaan opvangen met die armen van de landings... Nee wacht, met die booster gaan ze dat doen. Maar dat gaan ze niet de vijfde vlucht doen. Ze hebben uiteindelijk een platform nodig om die starship dan te landen. Ja. Die is nu geland in? Ja, ten westen van Australië. Dus ergens in die zee. Gewoon weer in zee. Dus dat zijn ze tot nu toe allemaal weggegooid? Ja, dat ligt op de bodem daar ergens. Ja. Dan wachten we dat een Russisch of Chinees ship dat ding gaat opvissen. Of ze hebben dat natuurlijk al zelf gedaan. Dat zou ook zo maar kunnen. Dan zouden ze dat wel wereldkundig maken, denk ik. Ja, toch? Ja, maar ik weet het niet. Kijk, die landing van die booster, daar is veel meer filmopname van. Dat zie je gewoon. Alleen je ziet dat niet als buitenstaander. Hoe bedoel je dat? Dat zie je gewoon? Je ziet die booster naar beneden komen. Op een gegeven moment stoppen ze met... Oh zo, ja. Dit was het. Het is succesvol. Je kunt je iets bij voorstellen wat er nog daarna gebeurt. Maar dat zie je niet. Er wordt heel veel data ook niet geshared, denk ik. Nee, oké. Wat ze doen is een leuke video verspreiden. Maar het is niet de bedoeling dat ze gewoon alles delen. Nee, niet dat iedereen daar maar van leert wat zij er van gaan leren. Maar goed, het was een spectaculaire missie. Die camera op die Starship die ten westen van Australië dan ergens zacht in de zee is geland. Daar zie je echt zo'n flap die die plasma stromen onder controle moet houden tijdens de re-entry. Dat dat heel goed werkt. Algeem het ook wel echt de instensiteit van dat plasma die gewoon die flap helemaal aan het opvreten is. Maar des te niet helemaal. Blijft die flap dus wel werken. Dat is bijzonder. Daar is iets van gemaakt, weet jij dat? Is dat metaal of koolstoffiber? Nee, het is meer roesvrij staal. Maar die tegeltjes zijn toch meer shuttle-achtig? Ja, die tegels zijn inderdaad<|th|> Tot een bepaalde grens. Ja, tot een bepaalde grens. Maar tot de temperaturen die je voor zich kiezen krijgt, wordt het ook sterker. Dus dat helpt je. Maar andere materialen worden dan weker en smelten. Maar je ziet die flap helemaal, er blijft gewoon weinig van over. Maar nog genoeg om dat ding veilig te landen. Dus uiteindelijk willen ze hem herbruikbaar gaan krijgen. Maar goed, dan hebben ze nog wel wat werk te doen met die flaps. Daar blijft weinig gaan over. Dat verzuigt dat je een paar wegwerp-onderdelen hebt. Ja, dat kan ik me voorstellen inderdaad. Dat je inderdaad die flaps elke keer weggooit. En dan even een nieuwe flaps erin klikt en dan weer naar boven gaat. Maar uiteindelijk is het doel echt reusable. Ja, uiteraard. En dat is blijkbaar, dat vraag ik dan aan jou, is dat de bedoeling bij de volgende lansering? Bij de volgende test? Ja, dat ze allebei, en vooral die booster, echt gaan landen zoals die ook boord gaan landen. Uiteindelijk is het doel dat hij terugvliegt naar Starbase. En dat hij daar opgevangen wordt door twee soorten... Chopsticks. Chopsticks, een soort armen die hem dan op landen. Of die hem vasthouden als je een kind onder zijn oksel zou vasthouden. Ja, dat heb je mooi gezegd. Dat is de bedoeling. Voor die vijfde vlucht is het natuurlijk ook spectaculair. Is dat de echte bedoeling voor de volgende vlucht? Ja. Wanneer gaan we die volgende vlucht zien? Ik heb er nog geen data van gezien, maar ik verwacht dat er ergens komen. Komende maanden? Twee maanden ja. Ja. Altijd onderhevig aan onzekerheid met het weer en dergelijke. Dus is het altijd een beetje... SpaceX heeft natuurlijk een traditie van we gaan gewoon proberen en kijken hoe ver we komen. En wat er mis gaat, dat fixen we bij de volgende vlucht. Maar je kan dan ook nooit zeggen het is helemaal gelukt. Want uiteindelijk... Ja, die dingen landen allebei op de zee en zinken. Dus wanneer is het geen testvlucht meer, maar een geslaagde vlucht? Ja, dat is een hart van de definitie van je test. Kijk in de ogen van de... Doen we maar dat er een payload meegaat denk ik? Ja, dat is waar. Maar ja, ik bedoel nog, ze zouden nu al een payload ruimte in kunnen brengen. Ja, want ze zijn er geweest. En dan dat het ding verder crasht. Dan noem je dat een succes, ja. Nou ja, Elon Musk noemt alles en meestal... Ja, dan moet je niet per se helemaal op af gaan natuurlijk. Nee. Ja, kijk, dat is op zich het bijzondere. We weten eigenlijk niet goed om te gaan met hoe SpaceX nu ruimtvaart bedrijft. Omdat we daar vaak met de ogen van de traditionele ruimtvaart naar kijken. Ja. Waar niks fout mag gaan. En dus ook, dat ding is ontploft. Dus het is misgegaan. SpaceX zegt nee, hij is ontploft, maar we hebben ontzettend veel geleerd. En bovendien was het de bedoeling dat hij zou ontploffen. Ja, en er is een hele andere benadering van hoe je met ruimtvaart omgaat. En dat is wel echt een paradigm shift. Ja, precies. En ze staven dat ook bijna elke keer door elke keer verder te komen dan de keer daarvoor. Ja. Ja, precies. Dus het werkt wel. Ja, kijk, ergens denk ik ook nog van hoe lang kun je dat volhouden. Dat je zo vaak... Stoers. En straks stelt dat ding, daarna tien vluchten, of nou zeven, acht vluchten. Werkt het systeem. Ja. En dan heb je een lanceermogelijkheid om enorme massa's in de ruimte te brengen. Ja. Alleen, wie zit er op te wachten? Dat is een goeie vraag. Dat is een hele maaske cel. Hijzelf, hè, met Starlink. Dat hij nog meer Starlinks de ruimte in kan schieten. Ja, en nog goedkoper ook. Maar goed, de huidige ruimtvaartindustrie met al hun heritage en alle satelieten die ze ontwikkeld hebben, die passen niet zomaar ineens op. De Starship, daar moet je weer... Nee, waarom niet? Dan moet je toch weer opnieuw kwalificeren. Je gaat bijvoorbeeld een Telecom-satelliet, die normaal met Ariane 5, en nu hoop ik met Ariane 6 snel, de ruimte in gaat. En die dingen, om die te bouwen nu, ja, dat kost toch 200, 300 miljoen dollar. Daarvan ga je niet zeggen van, oh, die bouwen we nu en stop maar in die Starship. En laat Starship maar tien van die dingen de ruimte in schieten. Maar als dat aanzienlijk goedkoper wordt, dan is het misschien een andere vraag. Ja, maar die sateliet is daar helemaal niet op ontwikkeld. Wat is het probleem dan? Hebben jullie bepaalde hulpstukken om zo'n ruimte op te bergen? Ja, bijvoorbeeld de vibratietoestanden van Starship. Maar ja, Ariane 6 is ook nieuw. Dan moet je toch ook nieuwe specs voor... Ja, nee, tuurlijk. Maar dus als Starship, stel dat het nu goed gaat, eind van het jaar is Starship online en zegt, nou, kom maar op met je payloads. Daar is de hele industrie nog niet klaar voor. Die payloads dan, oh, lanceer maar mijn sateliet met jullie. Ook al kost het veel minder. Ik bedoel, dat duurt nog zo twee, drie jaar voor dat dat allemaal klaar is. Maar het is toch niet binnen twee of drie jaar dat die hele Starship operationeel is? Nou ja, misschien wel. Kijk, als je nu ziet met die sequence van tests die ze nu doen, ja, waar ze mogelijk zijn eind van het jaar, dan zou het best kunnen zijn dat er dan al wordt gezegd, nou, we kunnen nu echt gaan lanceren. Maar is er niet wereldwijd een groot tekort aan lanceren capaciteit? Ja, ik zou denken van... Ja, nou... Want als dat zo is, dan is er toch een incentive voor de hele industrie om hier gebruik van te maken en om werk te doen als het nodig is. Ik denk, er is meer vraag nu naar een iets kleinere payloadspace dan Starship. Dat een raket zoals Falcon 9, ja, dat is nu de perfecte match voor heel veel dingen. Starship is gewoon te veel van het goede. Ja. Maar zij hebben toch ook een contract met NASA voor het Artemis programma? Ja, uiteindelijk moet die Starship ook op de maan gaan landen. Dus dat is echt wel een missie waarvan je zegt, oké, daar is het goed voor om dat ding toch gaan ontwikkelen. Alleen die Starship is ook weer een... Dat wordt weer een apart ding, want die moet op de maan gaan landen. Maar dat gaat toch ook met meerdere vluchten waarbij ze dan weer bij tanken in de ruimte. Ja, dus dat heeft ook nog heel wat voet in de aarde. Maar dat is natuurlijk wel een doel waar naartoe gewerkt wordt. Ja. Oké, zullen we het daarbij laten of wil je nog iets... Misschien kom ik straks wel met een nabrander, want er is nog meer op te zeggen. Ik bedoel maar te zeggen, het is gewoon een ongewoon moment zeg maar in de historie. En zeker de ruimtevaartshistorie dat dit gaat komen nu. En dat je met ongekend grote payloads straks de ruimte kan gaan. Alleen die zijn er nog niet. En daar zijn we nog eigenlijk nog niet klaar voor. Dus er is straks een capaciteit van, heb ik jou daar maar... Dat hebben we eigenlijk nooit gehad, he? Nee. Dus Mars sample return, enorm grote telescopen voor interferometrie. Ja. Ja, dat gaat allemaal mogelijk worden straks. Dus een James Webb die je niet hoeft op te vouwen. Bijvoorbeeld, precies. Dus een ongekende mogelijkheid. Alleen dat moet allemaal nog ontwikkeld worden. Ja, nou, interessant is het in ieder geval. Daar kunnen we het wel op houden. Mooi. Bruno, jouw eerste bijdrage. Ja, iets heel anders. Ik heb een paar weken geleden, of ruim een maand geleden stond ik ten noorden van Leiden. En het noorden te kijken. Want er was een poollicht in Nederland. Ja. Ja, voor Nederland best spectaculair. Nou, dit is niet niet mijn nieuws. Want het is natuurlijk al, het was wel in mei. Maar het was echt een enorme zonnestorm. Dus een uitbarst van de zon die dan een soort... Beldeeltjes naar de aarde gooit. En die deeltjes gaan hier met onze magneetvelden van de aarde. En dat sijpelt alles naar binnen. En dat potst dan heel hoog in de atmosfeer met de lucht. En dat zie je, dat zijn die gootjaren. En de benen waren tot op het NOS journaal. Ja, ik heb zelf ook, als je je camera open zet, dan, ja, het mooie, ja, rood en groen. Ik ben daar tientallen keer heen gefietst voor niks. Als er een alarm was. En deze keer is dat helemaal gecompenseerd. Goed. Daar waar we ook niet alleen over hebben. Toevallig kwam daarvoor net een paper uit in het journal Space Weather. Dat is dus dit soort verschijnen, het ruimteweer. Dat je kon meten dat als zo'n beldeeltjes naar de aarde komt, met magneetvelden en al, die nemen hun eigen magneetveld mee, die duwen dan eigenlijk de constante stroom kosmische deltjes weg. Die worden een beetje uit onze buurt gehouden. Dus je krijgt minder kosmische deltjes. Kosmische deltjes hebben weer invloed op de geleiding van de atmosfeer. Dus is er de hele tijd door onweer en is er een groot potentieel verschil tussen de bovenkant van de atmosfeer en de onderkant? Weet je hoeveel volt? Een elektrische spanning begrijp je. Nou, dat zal in de honderdduizenden volt lopen. Ja, 250.000 volt. Dat is natuurlijk best een afstand, dus daar hoef je niet bang voor te zijn. Maar ja, dus daar gaat logisch een stroom lopen. Behalve als de atmosfeer minder goed geleid door dat die kosmische deltjes wegvallen door de zonderstorm. Dan loopt dus de spanning weer op. Dat loopt dat op? Ja. Oh, leuk. Dat is dan eigenlijk gemeten door een onderzoeker in Amerika die dan verschillende meetinstrumenten die spanning heeft bijgehouden. En die spanning heeft weer invloed, ook bijvoorbeeld op hoed, weer ontwikkeld op subtiele manieren, maar die krijgen andere elektrische vulden. En dat scheelt wel van zo'n 10, 15 procent. En wat ik nu las is dat... Op een gegeven moment kwam Charles Darwin bij Zuid-Amerika en toen zat zijn hele boot vol spinnetjes. Ik neem aan 100 jaar geleden of zo. Ja, dat is wel een poosje geleden in de eeuw. Voor de zekerheid, ja. Is dat al live? En die vroegen zich af hoe komen die spinnen... Dus die spinnen zaten op zijn boot. En hij vroeg zich af hoe kan dat nou? Dus er zijn bepaalde spinnen die poepen een stukje draad, spinnenrag uit en die laten zich meevoeren. En het werd postgedacht, want dat is met de wind. Maar ja, dat kwam hier allemaal uit. Dus die pikken ook elektrische vulden mee. Dus die surfen eigenlijk op die elektrische vulden. Wauw, met hun streng zijde. Ja, ze hangen dan aan een draadje wat aan de achterkant eruit hangt. Fantastisch. En dan zien ze wel eens terechtkomen. Meestal gewoon in het water, denk ik. Maar het vind ik zo'n grappig idee dat zijden op zonder storm misschien wel een stuk beter kunnen surfen dan als het ruimteweer rustig is. Wat fantastisch. Tot in de biologische wereld heeft dat zijn effecten. Ja, dat vond ik gewoon... terwijl het fascinerend gegeven is. Ik weet niet of die spinnen dat echt bijhouden. Haha, spinnenweerbericht. Ja. Oké, dat is het zeker. Je gaat je meteen afvragen of er dan ook andere diersoorten zijn die daar op een of andere manier gebruik van maken. Toch wel vogels die met het magneetveld van de aarde toch hun richting... Duiven is... Duiven, maar ik vraag me altijd af, is het dan... Ik bedoel, ergens moet ze dan in hun biologie iets hebben wat een kompas dan voorstelt. Maar kun je dat echt aanwijzen in die... Daar zit het orgaan, wat het kompas is van die duif die... Ja, er zijn aanwijzingen dat een van de quantum effecten in de ogen van de roodborstjes gevoelig is voor magneetse velden. Dus dat zij als het ware magneetse velden een beetje kunnen zien en dan kunnen ze dan naar boven op wat ze normaal al zien. Dus dat betekent dat een van de... Ja, het is een quantum mechanisch effect. Dus dat de biologie dat op een of andere manier de vinger achter heeft weten te krijgen. En dat ze op die manier een kompas in hun hoofd hebben. Maar dat zijn... Mensen hebben dat niet... Er zijn misschien al mensen die dat ontwikkeld hebben in de event. Ik heb wel eens onderzoek gezien dat dit probeerde na te gaan. En er zou dan iets uit zijn gekomen dat net statistisch significant was. Maar heel overtuigend was dat niet. Maar goed, de wonderen, de natuur. Ja, leuk, mooi. Mijn eerste onderwerp, dat sluit eigenlijk mooi aan op Starship, maar is min of meer het tegenovergestelde. Deze bedrijf houdt op met vliegen met die Unity. Dat is het resultaat van 20 jaar ontwikkelingswerk. Maar in zijn voortdurend hun streven niet hebben gehaald om bepaalde deadlines te halen en zo. Dat is wel normaal natuurlijk in de ruimte. Dat is in de ruimtevaart wel normaal. Maar goed, het ene bedrijf is daar toch bedreven in dan het andere. Ze hebben er maar 7 commerciële vluchten mee gehaald. Dat is 12 vluchten in totaal als ik me niet vergis. Maar 7 vluchten allemaal in hetzelfde jaar betaald met betaalende passagiers aan boord. Dat is toch wel bijzonder. Ook heel bijzonder om het dan mee op te houden. Je zou zeggen, nu toch gewoon even cashen. Maar dat gaan ze niet doen. Ze hebben een dramatisch ongeluk gehad met een eerdere testversie. Dat is een feit. Maar de bedoeling is nu om op dit succes, zoals we het zelf zien, de laatste vlucht om daarop voor te borduren door een nieuw ruimteschip te ontwerpen. De Delta. Er waren toch al raketten die zo heette trouwens? Ja, dat was de slechtste rakettennaam ooit. Delta Class zou het nu moeten gaan worden. En ja, daar gaan ze even kijken hoor. Ze willen 2 van die Delta Class Spaceships gaan bouwen. Ze willen er in 2026, kijk, er komen de tijdsstreven. Hoe noem je dat nou? De tijdslimieten, de tijdschaal, daar kan ik niet op juiste woord komen. Maar die komen alweer voorbij. In 2026 willen ze er al mee gaan vliegen in 2 jaar. We moeten 6 passagiers in kunnen in plaats van 4. Ze hebben hun vliegtuig waarmee ze die Unity steeds zijn gaan lanceren. Dat ging per vliegtuig omhoog. Die hing er dan onder en werd boven afgeworpen. Ja, die hebben ze aangepast. En die willen ze nu nog verder aangaan passen zodat die die Delta kan lanceren. Maar dat ook 125 keer per jaar kan doen. Oké, maar wat het natuurlijk zou zijn kan is dat ze het misschien wel heel vaak kunnen lanceren. Maar dat ze per vlucht toch nog verlies maken vanwege refurbishment. Dat vliegtuig moet toch altijd van alles aan gebeuren. Dat is een van de dingen die ze ook zeggen. Die Unity heeft er veel tijd nodig om klaar te stomen voor de volgende vlucht. En daarom gaan we nu de Delta-class doen. Maar als je op zoek gaat naar wat is de ontwikkeling die je gaat doen voor die Delta om dat dan te voorkomen. Dan lees je er helemaal niks over. Ik zie dat niet gebeuren. Nee, het is heel bijzonder. Want zeven geslachten vluchten in een jaar is eigenlijk al een groot succes. Dat is ook inderdaad waar. Hoewel Elon Musk hoog gescoord, maar even goed. Om dan vandaan te gaan naar 125 vluchten per jaar. Dat is 10 per maand. Dat is één elke drie dagen. Dat is ongekend. En het is ook heel onwaarschijnlijk dat ze dat lukt. Ik vind dat eigenlijk al jaren een verbazing. Maar over dit bedrijf. Dat het nog steeds bestaat. Ja, honderden miljoenen verlies per jaar. En dan lees je toch weer dat ze wel iets van 870 miljoen dollar cash in huis hebben. Dus er zijn investeerders die daar nog steeds in geloven. Want anders ga je daar natuurlijk niet in investeren. En ook die aandelen van Virgin Galactic. Die stonden op een gegeven moment op 50 dollar. Oh, die staan nog op de beurzo. Enorm gezakt onder de dollar. En toen heeft de Amerikaanse wakend zegt, jullie moeten van de beurze af. Want wij doen iets. Aandelen onder de dollar bestaan niet voor ons. Dus we gaan jullie cancelen. En toen hebben ze bedacht, we gaan een zogeheten reverse stock split doen. Dat betekent, we voegen 20 aandelen samen. En dat noemen we weer één aandeel. Oftewel, dan zitten we weer boven die dollar. En dan gaan we weer gezellig verder. Maar ik denk, daar trappen investeerders toch niet in. Maar het lijkt wel. Heel andere wereld. Speestalt komt rekend dit voor trouwens, het verdienmodel. Want met 125 vluchten per jaar, 6 astronauten per vlucht. Dat is dus 750 astronauten per jaar. 6 ton per astronaut. Ze kopen gewoon een kaartje. Dan heb je 450 miljoen per jaar. Dan zouden ze kiet kunnen spelen. Dan heb je nog niet meegerekend dat ze ook al een hoeveelheid van 600 astronauten hebben die al betaald hebben. En een lager bedrag. En een veel lager bedrag tussen de 200.000 en 250.000 dollar. En die moet je eerst opmaken. Dan ga je eerst een paar jaar bezig om die 600 weg te werken tegen onder je kostprijs. In het ideale geval nog geen jaar. Je doet 750 per jaar. Maar jij gelooft dat niet. En ik ook niet trouwens hoor. En dat kun je ook heel mooi opzommen. Wat zijn de aannames allemaal? Dat is dat die delta-optijd klaar is. Niet zo waarschijnlijk. Dat is dat die IEF, dat is dat vliegtuig, dat die het volhoudt om elke drie dagen een keer omhoog te gaan. Ook niet zo verschrikkelijk waarschijnlijk. Ze hebben een maand nodig om die IEF klaar te stelen. Ze hebben nu een maand nodig. Dat is alleen maar het moeilijkste. Ze hebben er tajamens nog een rechtszaak met Boeing over. Ze hadden namelijk Boeing ingehuurd, of een subsidiary van Boeing. Dan ontwikkelen we een nieuw vliegtuig voor ons. Maar dat is uiteindelijk uitgekomen in een rechtszaak tussen de twee partijen. Waarin de ene partij roept van jullie hebben broddelwerk gedaan. En de andere partij zegt ja, maar jullie hebben niet betaald voor het werk dat we deden. Volgens mij wordt dat nu gesetteld. Of het loopt. Ik ben een beetje kwijt over wat de status is. Maar daar speelt ook iets. Maar inderdaad, de IEF moet dan een paar keer... Hoeveel keer per week? Elke drie dagen. Terwijl hij nu maakt dat hij dat één keer in de maand doet. Ja, ja. Oké, dus dat is een aanname. Dan is de aanname dat er ook inderdaad 750 toeristen per jaar zich melden. Die zes ton man willen forneren. En je neemt ook aan dat er geen ongelukken of andere rare dingen gebeuren. Waardoor het hele tijd in het honderd loopt. Wat dus in de historie al wel gebeurd is met dat dodelijke ongeluk. Wat een van jullie noemt. Als er nog een keer een business case achter zit. Oké, als het eenmaal loopt, dan loopt je binnen. Dan opent zich een hele nieuwe space economy. Maar het blijft suborbital. Sowieso. Toeristenvluchten. Denigreren we het misschien maar toch een rollercoaster for the rich and famous. En er gebeurt wat microgravity onderzoek. Maar ja, ik vind het niet verheffend zeg maar. Nee, het is echt niet veelbelovend. Oké, dan is dat de conclusie. Dat vond ik al, maar dat je het bevestigd had. Dat vind ik heel fijn. Ik hoop niet dat ze nu een rechtszaak krijgen. Nou ja, dat kunnen wij ons natuurlijk makkelijk permitteren. Erick, jouw volgende onderwerp. Starliner. Ik weet de vorige opname, de vorige podcast. Toen werd Starliner gelanceerd tijdens de opname. En Starliner is de capsule die de Amerikanen ook weer toegang geeft tot International Space Station. Met astronauten aan boord. En ze hebben natuurlijk de Dragon al een paar jaar van SpaceX. Maar nu ook. Starliner is van Boeing. Deze is van Boeing. En deze is van de Space Station. Deze is van de SpaceX, maar nu ook. Starliner is van Boeing. Deze is van Boeing. En nou ja, deze is eindelijk dan gelanceerd. Na vele jaren vertraging. Met twee astronauten is het goed aangekomen aan boord van ISS. Alleen ja, er zijn nu wel geteld vijf heliumlekken geteld aan boord van het ding. Van de Starliner zelf? Van de Starliner zelf. En wat is de functie van het helium? Want waar is dat te vinden? Nou het helium, dat zit vooral in de voortstuwingsraketten. En waar helium voor gebruikt wordt is om... Voorstuwing heb je tanks mee met vloeibare stuursof. Die verbrand je zeg maar in de raketmotor. Maar omgeven moet je dat vloeistof uit die tank drukken. En daar gebruik je dan helium voor. En helium gebruik je, omdat de fijne eigenschap van helium is dat het een heel laag kookpunt heeft. Het is het lichtste gas wat er is. En dat blijft altijd een gas, hoe koud je ook gaat. Waterstof is misschien iets lichter trouwens. Ja, waterstof is lichter. Maar hoe koud je ook gaat, helium blijft altijd een gas. Tenzij je heel dicht bij het absolute nulpunt komt. Dus dat is de fijne eigenschap van helium. Het nadeelige eigenschap van helium is dat het zo'n heel licht gas is. Wat eigenlijk overal doorheen kruipt, waar je het niet doorheen wilt laten kruipen. Dus als je ergens een klep hebt met bewegende onderdelen, dan sijpelt het er al heel snel doorheen. Dat hebben ze nu ook aan boord van Starliner. Op zich is het niet heel schokkend, want het is een hele kleine lekken. Dus er is niet echt gevaar voor de astronauten. Maar je wilt dat gewoon niet. En dat helium wordt al vaker gebruikt aan boord van allerlei missies, ook bij SpaceX. En daar hebben ze nooit dat soort lekken. Ja, dit is toch niet weer goed, zeg maar, dat dit gebeurt. Dus dat zijn ze nu aan het onderzoeken. En ze hebben ook wat extra tijd gekregen aan boord van ISS. Om dingen te onderzoeken, om de lekken, de monitor, hoe snel gaat dat nou. Dus ik meen dat tot zaterdag, aankomende zaterdag, even de datum bijpakken. De terugreis is uit de straf. Ik geloof dat, want ze zouden oorspronkelijk een week blijven. En uiteindelijk loopt het uit op drie weken, als ik me niet vergis. Of 20 dagen. Dus het is behoorlijk langer. Dus je astronaut krijgt meer tijd aan boord. En ze zijn waarschijnlijk leuk. Ja, ik denk dat ze dat wel leuk vinden. Hebben ze dan ook wat te doen eigenlijk, dat jij weet? Nou, ze zijn wel bezig om die Starliner, alle systemen te leren kennen. Als ze eenmaal in de ruimte zijn. Dus ze hebben het druk genoeg. Of passen ze dat natuurlijk ook in dat oorspronkelijke schema. Maar goed, dan ga je extra testen doen. Ja, ze hebben geen moeite om hun tijd te vullen. Als ik het begrijp. Misschien kerst op de taart nog. Er is ook een foto gemaakt van de International Space Station. Met die Starliner gebrokken. En die foto is gemaakt vanuit de ruimte door een Maxar-satelliet. En die Maxar-satelliet wordt normaal gebruikt om aardobservatie te doen. Maar ze hebben nu een speciaal programma om ook non-Earth imaging te doen. En dan maken ze echt fabelachtige foto's van het ISS. Waar je echt heel veel detail in ziet. Zullen we daar een link naar krijgen? Ja, in de show notes zullen we die link maken. Dat is een foto op een afstand van 276 kilometer. Die Maxar-satelliet over het ISS heen vliegt. En dan die foto klikt. Maar goed, daar zie je ook wel weer van. Die Maxar-satelliet heeft een aperture, een spiegel van 1,1 meter. Dus dan kun je een beetje de resolutie gaan uitrekenen. En dan te bedenken, oké, de Amerikaanse NRO, de Reconnaissance Office, de spionage-satelliet, die hebben 2,4 meter. Dus die zouden nog scherper... En die hangen nog wat lager. Die hangen nog wat dichterbij. Dus die hebben dat soort satellieten. Ik dacht even, die Maxar, die is even omhoog gaan kijken. Maar hij kon naar beneden blijven kijken, want de ISS vloog onder hem door. Maar het is op zich wel een huzaren stukje. Je moet toch met die satelliet echt wel... Die ISS die toch beweegt ten opzicht van je eigen satelliet. Met 10 kilometer per seconde of zo? Misschien is het zelfs iets makkelijker om het ISS te fotograferen dan echt een object op de grond. Omdat je de relatieve snelheid toch waarschijnlijk iets meer in je eigen orde is. Want die Maxar-satelliet vliegt natuurlijk ook om de aarde met de oog. In dezelfde richting misschien. Maar het blijft natuurlijk een huzaren stukje dat je precies vanaf die afstand zo'n helder foto kan maken. Ik ben benieuwd naar de foto. Wat is er nog meer te imagen vanuit wat niet de aarde is? Andere satellieten? Ja, andere satellieten. Ik bedoel, het is Maxar. Dus dat is een Amerikaans bedrijf. Die kun je inhuuren om van alles en nog wat te fotograferen. Er was onlangs ook een discussie over dat de Russische Militaire Inlichtingdienst ook toegang heeft tot Maxar via allerlei constructies. Want ze hebben aangetoond dat er beelden zijn opgevraagd van Oekraïnse installaties. Waar een paar dagen later een raket is neergekomen. En dat twee dagen later ook weer foto's zijn aangevraagd van diezelfde installaties. En waar we zeggen, het is een paar keer gebeurd. Er is een onderzoek naar gedaan. Wie was dat? Wie was dat? En daar gaan wel zorgen. De zorgtoestand wordt wel... Moet je wel verkopen aan iedereen die zich maar meldt? Ja, precies. Maar goed, het blijven natuurlijk hele mooie satellieten die van alles kunnen fotograferen. Wat Bruno vraagt, je kunt echt hele bijzondere satellieten natuurlijk die andere satellieten bezoeken. Kun je gaan imageen. Want de Chinezen hebben een aantal satellieten in de ruimte die ook bezoek brengen bij een aantal satellieten. Ja, dat is nu aangevraagd. Dan kun je dan ook mooie foto's van maken van hoe je ziet als de wereld. Space talking. En ja, satellieten die naar elkaar toevliegen. Er zijn een aantal Russische satellieten die dan heel dicht bij die NRO. Van de Amerikaanse... Wat is het? De National Reconnaissance Office. Ja, precies. Dat zijn hele krachtige satellieten waar geen specificaties van worden gegeven. Maar dan ga je gewoon zelf kijken van hoe ziet die eruit? Hoe zien ze eruit? Dat is nu ook gaande. Satellieten die elkaar bekijken en bij elkaar bezoeken gaan. Ja. Oké, ik stel voor Bruno dat jij volgende onderwerp uitlegt. Oh ja, ja. Nou, in Leiden waar ik vandaan kom, is op dit moment de Exoplanets 5 Conferentie aan de gang. Allemaal astronomen die hier niet van sterren houden. Tenminste, dat zei iemand vandaag. Ik was daar. Die zit natuurlijk altijd in de weg. Die schijnen helderder dan onze planeten. Dus alles wordt gedaan om dat sterrenlicht weg te poetsen en zich te krijgen op die planeet. Dus exoplaneten, dus planeten buiten ons zonder stelsel waar inmiddels een paar duizend al van zijn ontdekt. Daar gaat het daar de hele dag over. Grote exoplaneten, kleine, rotsige exoplaneten. De grote ster is James Webb Space Telescope. Dus die is nou echt in volle gang. Iedereen doet aanvragen voor observatietijd. Dus ook de exoplaneten mensen. En het idee is om dan op een of andere manier te kijken naar het spectrum van het licht wat van die exoplaneten komt. Een dingetje wat... Ja, er zijn allerlei praatjes. Het gaat vaak heel vaak over we hebben zoveel exoplaneten in deze massa. Dus een soort populatieonderzoek, een soort statistiek. Een heel leuk nieuwtje was toch wel. Een exoplanet die ze hebben... Een spektrum, waarvan ze het eerste spektrum hebben genomen, die rond een witte dwerg orbit. Dus een witte dwerg is eigenlijk een rest van een ster zoals de onze. Op een dag gaat de zon ook enorm opzwellen als er een beetje brandstof op is. En dan verschroeit het. Het spant er een beetje om of de aarde dan ook meegenomen wordt. Maar in ieder geval loopt het voor de aarde niet goed af. En daarna blijft er een soort nagloeiende homp over. Een soort zintel, ja. Ja, dat is dus een witte dwerg. En daar is dus een planeet ontdekt. Die planeet heet WD 1856b. Mag je weer vergeten. En die zit... Dat is een beetje een Jupiter-achtig planeet, dus best groot. Die zit op 0,02 astronomische eenheden van die ster. Dus heel dichtbij. Ligt erbij dan Mercurius bij de zon? Mercurius is 0,4, dus echt bovenop. Die kan natuurlijk nooit daar geweest zijn toen die grote expansie aan de was. Want dat had de planeet nooit overleefd. Dus ze waren eigenlijk wel nieuwsgierig van, ja, wat is dat voor een ster? Of, wat is dat voor een planeet? En daar hebben ze dus nu het eerste spektrum van genomen. En dan kom je toch wat meer te weten. Bijvoorbeeld dat die veel warmer was dan ze dachten. Gegeven dat die daar om zo'n zintel heen... Dus het is daar een graad of 80. Dat is... Dat is 440 Kelvin, even uitrekenen. 440 Kelvin, dat is 100 naar 180 graden. Ja, nou ja. Het is daar lekker warm, maar ook weer niet bizar heet. Nee. Dat was veel warmer dan ze dachten. Mercurius, op een vlak van Mercurius, dat naar de zon is gekreed, geloof ik 450 graden. Ja, ja. Uit mijn hoofd gezegd hoor. Ja, in ieder geval. Dus... Dat is een beetje het voorland. Over een miljard jaar gaat de zon dat ook doen. Niet van onze planeet, maar van Jupiter. Dus... En dan de vraag is natuurlijk, hoe komt hij zo dicht bij die zintel terecht? Ja. Dat komt dan waarschijnlijk omdat... Hij had een lange elliptische baan en die is dan weer beïnvloed door een aantal sterren. En door getijdenwerking is hij uiteindelijk naar binnen gemigreerd. Dat krijgen ze allemaal rond op grond van die spectra. Ja. Die daar gezien zijn. Ja. Ja. Ik sprak de ontdekker daarvan, of een van die onderzoekers, Ryan MacDonald. En die was heel enthousiast. Hij zei, als kind wou ik altijd al weten wat er met de aarde zou gebeuren als de zon... Ja, echt een astronoom. Ja, ja, ja. En dit is toch een soort voorbespiegeling. Dus ja, dat... En we gaan er nog veel meer van zien. Want met James Webb, onze nieuwe grote vriend, wordt het echt supermakkelijk om... Niet gelagen. Om nog meer van dit soort planeten in kaart te brengen. Ja. Dat soort dingen gaat de hele week over nog in Leiden. En kun je dat als publiek ook gewoon bezoeken? Naar binnen lopen en gaan luisteren of moet je een kaartje kopen? Nou, dat had je wel moeten doen. Ja, ja, ja. Ja, in het eind weer. Had je wel moeten doen. Ja, ja, ja. Ja, oké, goed. Maar jij gaat daar nog over schrijven? Ja, wie weet. Wie weet. Ja. Goed, misschien. Oké, dan zal ik even vertellen over een groot pak medische astronautengegevens. Dat is gepubliceerd via Nature. En dat heeft, dat wordt genoemd een database van medische ruimtevaartgegevens. De Space Omics and Medical Atlas. Notebenen, 44 publicaties die in één keer worden gepubliceerd. Ja, en ik weet niet of jullie er zicht op hebben. Het wordt dus gepresenteerd als een database. En dingen die ik daar dan over lees is dat dat zo handig en nuttig is. Omdat dan onderzoek meer wordt gestandaardiseerd. En dat er een plek is waar je al die gegevens kunt vinden. Iedereen moet natuurlijk wel zijn eigen gegevens daar weer aan gaan toevoegen. Het zou een centraal punt kunnen worden misschien. Maar is dat ook werkelijk wat hier aan de hand is? Heb jij dat in de peiling, Erik? Nou, niet heel echt. Alleen dat ik denk van ja, al die data van die astronauten. Die komt daar dan in. We hadden het net ook al over. Ze hebben eigenlijk geen privacy. Astronauten hebben geen privacy. Ze hebben medische gegevens. Misschien is het vraag ik me af, in hoeverre kun je dat terugleiden naar bepaalde astronauten? Om niet op straat te liggen. Maar ze staan wel ter beschikking van hele teams van onderzoek. Heb je gekeken naar die data? Nee, daar kan ik toch geen chocola van maken. Dat zijn grote breien van cijfers. Want dat zijn ook omics. Dus dan heb je het over profielen van DNA variaties. Dat soort dingen. Telomeren. Hoe vergaan je genen als je in de ruimte bent geweest? Dat kan ik wel dingen over zeggen trouwens. En dat is dan waarschijnlijk gemiddeld over al die astronauten. Dus is dat wel zo interessant? Want opzich, de statistiek is natuurlijk altijd belangrijk in onderzoek. Als je iets ziet bij één astronaut, dan denk je dat dat door de ruimte komt. Dat wil je natuurlijk begrijpen dat je dat ziet bij meerdere. Maar dat je misschien bepaalde effecten ook wel ziet bij meerdere astronauten. Maar bij andere astronauten helemaal niet. En waar komt dat dan door? Wat is nou het mechanisme? Die meniëren achter dingen die je nog wilt onderzoeken. Dan achter antwoorden. Maar Herbert, was er ook iets wat eruit kwam? Want als onderzoeksnieuws gaat over hoe goed het onderzoek georganiseerd is. Dan word ik altijd wat achterdochtig. Maar wat was nou de uitkomst? Er is geen dé uitkomst, omdat het een heel pakket onderzoekjes is. Jawel, maar pik er dan iets uit? Ja, ik kan er iets uitpikken. Ik noemde bijvoorbeeld die telomeren. Dat zijn dus uiteinden van chromosomen die naarmate een lichaam ouder worden. En als je ouder wordt, worden die geleidelijk aankorter. Er worden wat foutjes gemaakt en dan valt er wat af. Dus het korter worden van die telomeren is een ouderdomsverschijnsel. Die blijken in de ruimte aanvankelijk langer te worden. Dat is wel heel vreemd. Een jongenskuur, even naar de ruimte. Dan zie je Virgin Galactic weer helemaal aan business. Nee, daar kom ik zo direct op. Maar in ieder geval de betrokken NASA-onderzoeker die zegt dan van... Ik heb ook geen idee hoe dat komt. Ik kom dus weer op wat ik net tegen jou zei, Erik. Je komt zo meer op dingen die je nog wilt onderzoeken dan op antwoorden. Maar het was bovendien zo. Dat gebeurde trouwens na een driedagse vlucht al. Maar na het terugkeer werden die telomeren snel dramatisch korter. Dus de schade van het vrouwelijksproces wordt vrij snel ingehaald. Maar is dat schade? Dat weten we volgens mij ook niet. Het is niet direct genetische schade. Maar het is een ouderdomsverschijnsel. Dat is iets wat ook gebeurt bij het ouderen worden. Hier wordt dat proces duidelijk ontregeld. Als er meer ontregeld wordt in de ruimte door de straling die je tegenkomt. Gewichtloosheid. Dus wat hier precies aan de hand is, dat weten ze nog niet. Maar dat die telomeren na een korte ruimte vlucht eerst langer worden... en daarna dramatisch snel alsnog korter. Dat is nu vastgesteld. Dat is één ding wat daarin zit. Misschien zien we dat ook bij iets anders. Als je bijvoorbeeld een kerncentrale in gaat of een depressie... Nou ja, dat zou je kunnen gaan proberen. Dat je er proefpersonen voor weet te vinden. Die krijgen ze makkelijker de ruimte in dan een kerncentrale. Maar ik word altijd een beetje... Achterdochtig. Nee, onder zijn steen boven. Maar ik begrijp het wel. Mag toch wel een keertje? Ik zeg toch niet dat het allemaal heilig is. Ik denk altijd... Nee, het is niet goed om te zeggen. Waarom... We hebben een ISS. Ik vind het allemaal prachtig en machtig. Maar waarom hebben we dat? Om onderzoek te doen aan astronauten. Om de revisie van de dingen die daar gebeuren. Ja, nou dat is echt de grote afdeling van het onderzoek. Hoe houdt het menselijk lichaam zich hier? Dan blijf je altijd last houden van... En is niet zoveel, want er zijn niet zoveel astronauten. Maar goed, het verhaal is dan... Waarom hebben we dat ISS? Om onderzoek te doen aan astronauten. En waarom moeten we onderzoek doen aan astronauten? Zodat we weten hoe het lichaam zich houdt in de ruimte. Zodat we naar de ruimte kunnen. Er zit iets in. Iets circulairs. En... Elon Musk zal meteen zeggen, dan moeten we weten omdat we naar Mars willen. En dan willen we kijken of we mensen heelhuids daar kunnen krijgen. Ja, dat is ook wel zo. Sommige dingen gaan direct over het effect van straling. Op de huid bijvoorbeeld. Maar dat betekent ook dat je af en toe met iets moet komen. En dat is dan nu gebeurd. Maar wat we nou meer weten... Ik deel die teleurstelling op van Bruno op zich wel enigszins. Dat je toch zoveel jaar aan onderzoek zit. Wat we hebben aan boord van ISS. En als je dan nu kijkt wat er nou uit is gekomen aan wetenschappelijk onderzoek. Met kennis. Dan is daar niet een Nobelprijs gewonnen. Dat is gewoon een beetje dun. Dat is waar hoor. En dan kan ik nog wat aan toevoegen. Ik breng dit nu, maar ik verkrijg het niet heilig. Jij schrijft voor NRC, Bruno. Karel Knip van NRC. Hij heeft een inventarisatie gemaakt. Alles wat hij kon vinden. Publicaties voortkomend uit onderzoek in het ruimtestation. En de conclusie van hem was... Het staat allemaal in niet vreselijk hoog aangeschreven tijdschriften. Het is ook niet vreselijk veel. Het wordt ook niet erg veel gesiteerd. Het is allemaal toch maar tweede rang onderzoek. Als je het recht voor z'n raap formuleert dan is het dat. Dat is voor rekening van Karel Knip. Het was in ieder geval na een hele hoop jaren ruimtevaart. Maar aan de andere kant... Deze discussie heb ik ook weleens gevoerd. Met iemand die naar onderzoek... Er is natuurlijk meer onderzoek. Niet alleen medisch onderzoek in het ISS. Maar materiaalkunde, sterrenkunde. Wat zou leiden tot fabrieken in de ruimte met die mooie houtloze kristallen? Genoeg reden om skeptisch te zijn. Maar het is ook zo. Er is een enorme doorstroom van onderzoek. Er is echt veel... Pas de laatste tien jaar of zo... Op gang gekomen is in het ISS. Omdat er daarvoor nog heel veel bouwen was. En inregelen. Ook NASA en ESA hebben enorme database basis... Van alle publicaties die iets te maken hebben met ruimtevaart. Het is best lastig om dat af te schrijven. Het is allemaal B-onderzoek. Het is ons nu weer omgedraaid. Net zat jij mijn prachtige verhaal om te zagen. Nu verdedig je het ruimteonderzoek niet. We zijn ze, de journalisten. Maar specifiek op het onderzoek aan het menselijk lichaam... Vind ik dat een heel goed verhaal. Dat is een heel goed verhaal. Ik vind dat onderzoek aan het menselijk lichaam... Vind ik dat altijd een circulaire redenering. En ook van wat hebben we nou echt geleerd? Ja... Moeten we meer onderzoek doen? Ja, meer onderzoek is niet het. Want het onderzoek is niet ergens anders ingegrepen? Ja, natuurlijk had dat gekregen. Het had best spectaculairder mogen zijn. Oké, dan houden we daarbij. Want de klok tikt ook rustig door. Dus Erik, kom erop. Ik wou het hebben over een bioscoopvoorstelling. Waar ik zondag ben geweest. Dat heet Final Frontiers. Dat draait in een aantal filmhuizen in Nederland. Ik was in Filmhuis Den Haag. Dat is van New Reality. Ik heb een aantal filmhuisvoorstellingen. Die ze dit keer het thema space hebben gegeven. Dus ik heb in de bioscoop gezeten met een VR-bril op. En ik ben meegegaan met Apollo 11 naar de maan. Je kunt eigenlijk gewoon op gaan staan van je stoel. In het rond kijken. Je kijkt dus niet naar het bioscoopscherm? Nee, je kijkt naar het best hoogwaardige VR-bril. En vervolgens was er een film met Arthur C. Clarke. Was het dan de Quest van Meta? Of was het de Apple Vision Pro? Er stond niet echt een merkje op. Het was wel zo iets. Er was een tweede voorstelling. Die ging over Arthur C. Clarke. De grote science fiction schrijver. En er was nog een derde film. Dat was meer een cartoon. Ik heb een nog hogere kwaliteit VR-bril. Een soort in een game spelen. Dus ik heb die VR-bril opgezet. Toen ben ik meegenomen in het verhaal van de maanlanding van de Taïwanesen. Dat moet je echt meemaken. Dat is een fictie verhaal. Dan moet je er zelf af en toe op de knoppen drukken. Dan heb je echt een ruimtepak aan. Je ziet je eigen handen in een ruimtepak. Je loopt op de maan. Je ziet van alles. Je hebt een ruimte om te lopen. Dat speelt zich niet af in de bioscoop. Dat is de naast. Ik heb er nooit zoiets mee. Het gaat er helemaal in op. Dat was heel erg leuk. We mogen ook 2 vrijkaarten aanbieden aan luisteraars. Als luisteraars denken dat ze er willen heen... Moeten we zich met jou in verbinding stellen? Ja, of via de Twitter van de Space Cowboys. Die kunnen we daarvoor openstellen. Dan gaan we allemaal lopen. Jij bent degene die dit afhandelt? Dan kiezen we 2 winnaars. De eerste die zich meldt. Dan moet je replyen. Ik wil graag. Ik wil graag. Ik wil graag. Zeker aan te bevelen. Wie dat gratis kaartje niet krijgt, kan er alsnog heen. Bruno, jij sluit af. Ik heb zeer institutioneel nieuws. Institutioneel? Ga maar vast schapen. Nee, nieuw lid van de ESA. Europese ruimtevoudorganisatie. Slovenië. 23e ESA-lid. Ze zijn nu ook bij ons. Ja. Asbacher, de baas van de ESA. Die had daar over te zeggen. Maar ook voor de ESA. Dat is nog attractief. 50 jaar na het creëren. Ze maakten zich zorgen dat de ESA niet meer aantrekkelijk was. Maar met deze toetreding... We kunnen nog landen verleiden. We zijn nog in de game. Slovenië heeft 2020 zijn eerste satelliet gelanceerd. Echt daar? Dat is een ruimtevoudorganisatie. Ja. En wat doen die satellieten? Dat zijn nanosatse elektronica-testen. Melkpakken. De laatste Nederlandse satellieten. Militaire satellieten. Dat waren ook nanosatse. Een keurige eerste stap in de ruimte. We hebben een grote Sloveense claim to fame. Dat hebben we net even over gehad. Dat is Sonita Williams. Pardon? Leg dit uit. Zij heeft Sloveense roots. Sonita Williams is de astronauten die voor 5 ISS-vluchten heeft gedaan. Een abort van Starliner. Precies. Die nu nog in het ISS zit. Ja. Dat is iemand die hoog op de astronauten-apenrot zit. Die komt daar vandaan. Zij heeft nog een Sloveense vlag meegenomen uit ISS. Een Sloveense worst. Het is een Sloveense hartklop. Dat is een heel groot hartklop. Dat is een heel groot hartklop. Dat is een heel groot hartklop. Voor de ruimte. Voor autospace. Dat is hun instap. Dat is grappig. Ik wil vragen of we Sloveense astronauten krijgen. Niet helemaal. Er zijn ook Sloveense astronauten geweest. Dat heb ik niet voor je uitgesproken. Dat heb ik niet voor je uitgesproken. Nee. Dat is het verhaal? Nee. Er komt nog meer bedoel je. Heb je weleens gehoord? Van Herman Potocnik. Nee. Dat is de man die in het toenmalige Oostrijk-Hongarije in 1892 tot 1929 leefde. Hij schreef het boek De probleme der Bevaring des Weltraums. De Raketenmotor. Waarin hij voor het eerst ideeën opschrijft over een ruimtestation. Hoe je dat zou moeten inrichten. En dat je het zou kunnen laten draaien om zwaartekracht te genereren. Dat is nog altijd niet uitgevoerd. Maar het zag je in de Space Odyssey. Echt wel een pionier. Die later... Wie zijn ideeën nog altijd leven. Dat was in Sloveen? Nu zou je zeggen dat het in Sloveen was. Toen was de achterkaart heel anders. Als een deel van Oostrijk-Hongarije. We hebben echt wel een goed nieuw lid bij. Hoera voor Slovenië. Daarmee zijn we geloof ik rond. Ik kijk de kring rond. We hadden nog een stukje huiswerk van vorige keer. Philip had een dik document gelezen van de World Economic Forum. Dat de ruimtevaartindustrie in 2035 een waarde gaat vertegenwoorden van 1800 miljoen euro. Hij vond het te dik om te lezen. We kregen een huiswerk van Michel. Ik heb het bekeken. Jij gaat er nu wat over zeggen. Het is op zich wel goed geschreven. Maar ik vraag me af met dat soort getallen die dan geroepen worden. Wat valt er nou onder? Ze hebben het over Uber. De taxidienst die alleen maar mogelijk wordt gemaakt doordat je satellietnavigatie hebt. Alerlei telecomdiensten. Is dat dan een ruimtevaartbedrijf? Schaar je dat onder het getal van dit is de ruimtevaartindustrie. Er ligt een grens van een beetje. Alle autoverkeer er ook wel toe rekenen. Dat is het enige punt wat ik wil maken op dat getal van die 1800 miljoen dollar per jaar. Dat voorzien dat de ruimte gaat bijdragen aan de economie. Dat er enorme groei aan de gang is en nog gaat komen. Dat is onvermijdelijk. Telecommunicatie, aardobservatie, satellietnavigatie. Dat gaat enorm. Daarom bestaat Space Cowboys ook. Dat is de reden om er mee te beginnen. Dat we dachten hier is een industrie aan het groeien. Hier moeten we ons mee gaan bemoeien. Dan zijn we rond en klaar volgens mij. Ik dank je wel Bruno van Wayenburg. Erik Laan, erg dank. Dank je wel Herbert. Bedankt dat jullie het tot hier hebben volgehouden. Tot volgende keer over 2 weken bij Space Cowboys. ***