Starliner op weg, een ronddraaiend ruimtestation en Voyager 1 doet het weer

Dit is een BNR Podcast. Welkom allemaal bij Space Cowboy nummer 148. En het is een vrij bijzonder moment. Want ik sta naar Starliner te kijken, die As We Speak op dit moment. En het is eerlijk gezegd, luisteraar, stom beroepen omhoog gaat. Maar goed, terwijl we daarnaar kijken gaan wij Space Cowboys opnemen. En wij, dat is in dit geval Jeffy. Goeiedag. En met Philippe. Hallo. Mijn naam is Michel van Baal. En ja, we gaan proberen jongens om op dit, ja, voor ons toch wel vrij bijzondere moment, te focussen op wat wij te vertellen hebben. Maar allereerst, Philippe, waar kijken we naar even voor de luisteraars? Nou, we kijken naar de flight test van de Boeing Starliner. Plus 40 seconden. Twee bemanningsleden erin. En ik begrijp dat Jeffy daar van alles over gaat vertellen vandaag. Dus ja, dan hoop ik dat hij ook kan vertellen straks dat het voor ons nog goed gegaan is. Volgens mij vond dat Michel. Nou ja, we gaan er allemaal over praten. Maar goed, voorlopig lijkt dit op de goede manier omhoog te gaan. Nou, we komen er zo meteen op terug. En ja, als er iets boom doet, zullen we er zo meteen wel even op terugkomen. Maar tot op dit moment lijkt alles goed te gaan. We gaan gewoon beginnen aan een normale aflevering. Waarbij ik wil beginnen jullie te feliciteren met een nieuw record. Ik weet niet of je dat mee gekregen hebt, maar we hebben een astronaut Olek Kononenko. Die volgens mij ook vandaag de duizend dagen in de ruimte aantikt. Dat is, nou ja, we nemen het op een bijzonder moment. Ja, niet in één keer dus, maar. Ja, nee, niet in één vlucht. Hij was ook de commandant van André Kuipers in 2012 volgens mij. Ja, en met Thomas Reuter heeft hij ook gevlogen van ons. Hij heeft natuurlijk met een hele hoop wezenastronauten gevlogen. Want hij is er heel vaak geweest. En ja, het is een hele goede cosmonaut. Ik heb hem een paar keer gesproken. Een eindabele man ook, knap. En zo zie je maar dat je dat tot hoge leeftijd kunt volhouden. Dat astronaut zijn. Maar goed, Filip, wat heb jij voor ons meegenomen deze keer? Nou, ik heb verschillende onderwerpen. Ik kijk naar een 3D-printer die we hebben gelanceerd naar het ISS. En die het ook lijkt te doen. Dat is heel erg leuk. Ik heb nog wat over de Arabische Emiraten. En dan heb ik als het laatst nog een wat meer science fiction-achtig onderwerpje. En dat houd ik nog eventjes geheim. Ja, niet alles tegelijk weg even inderdaad. Jeffrey, wat heb jij? Nou, ik wou het eigenlijk vooral hebben over de Starship-lancering van morgen. Nou, wat een toeval. Nou, daar zitten we. De Starship-lancering. En we moeten het natuurlijk ook hebben over de Starliner-lancering. Maar die zal ik zo meteen doen. En ik wilde ook even naar Humboldt toe. Maar laten we gewoon even beginnen met Starliner. Want dan hebben we dat gehad. We kijken daarnaar. Dit is poging nummer drie. Ja, 2,40 in de ruimte. Ja, twee astronauten die omhoog worden gebracht in het ruimteschip van Boeing. Op weg naar Space Station. Daar blijven ze volgens mij een week. Dit is wel drie keer schepenrecht, geloof ik. Want de eerste keer ging er iets mis op een heliumlek. De tweede keer was de grondcomputer niet wilde opstarten volgens mij. Maar als je het nu ziet, dan lijkt nu alles goed te gaan. Ik klap net ook met Philippe. Die twee mensen hebben gewoon een idee van het eti-office. Dat is graag, ze hebben nog een eti vanavond. Niet afgezegd vooralsnog. Je weet maar nooit, straks zijn we weer terug. Maar dit keer zijn ze in elk geval nu al heel end in de ruimte. Ja, ik vergees dat ze volgens mij al zes weken in quarantaine of zoiets. Of die eti's er dan echt van komen, dat vraag ik me af. Het gaat dan 24 uur duren voordat ze bij ISS zijn, meen ik? Dat is wel vrij kunstmatig altijd. Want het kan in 20 minuten. Maar ik neem aan dat ze voordat ze bij ISS zijn, eerst allerlei systemen in die starliner willen testen. Maar dat kan toch niet altijd in 20 minuten? Het hangt toch net af van de baan van de ISS. Hoe je die naderd. Ja, dat is een kwestie van timing. Het was vroeger bij Soyuz. Het was eerste drie of vier dagen. En dan hebben ze dat binnen een paar uur veranderd. Maar dat kon niet altijd. Dat ligt aan de baan en mechanica. Maar dat leerde ik altijd best wel veel te maken met astronauten even de gelegenheid geven om te wennen aan de omstandigheden. Omdat je blijkbaar een stuk misselijker wordt als je in een vrij korte periode meteen dat relatief grote space station in moet. Dat het prettiger is om even te acclimatiseren in een relatief klein Soyuz capsule. Er is ook nooit een ruimtewandeling in de eerste twee of drie dagen. Want dan heb je de dreiging dat je je helm volkotst. En dat is niet heel prettig. Dus daar wordt altijd mee gewacht. Die space sickness is wel een probleem. Maar gaat het snel over. Ja, ik heb altijd wel geleerd. Je moet je persconferenties houden en vrolijk zwaaien naar de familie. En dat dat op de eerste dag altijd een stuk moeilijker is dan het lijkt. Als je heel eerlijk bent. Maar goed, dat hoort er allemaal bij. Maar het staat alleen. Ja, het gaat nog steeds goed. Vijf minuten? We zitten op vijf minuten. Ik weet niet wat de separatie is. Of we zijn blijkbaar voorbij. De solid booster separatie. Ik zie nu een stuk metaal langsvliegen, maar dat hoort zo. Het zal nog wel een aantal minuten duren. We houden het in de gaten. Volgende onderwerp. Wie van jullie wil iets heel anders? Mag ik eerst nog even zeggen hoe belangrijk ik die Starliner lansering vind. Want we hebben maar één niet-Soyuz ruimtschip dat naar dat ISS kan. En dat is eigenlijk heel vervelend. Dit was tot nu toe eigenlijk wel prima met één Dragon en één Soyuz. We waren allemaal dikke vriendjes met Rusland. Maar als we ietsjes minder dikke vriendjes zijn met Rusland is het wel heel erg prettig. Als we daar nog naast die Dragon van SpaceX nog een Starliner van Boeing hebben. Ik hoop van harte dat dit goed gaat. En ja, we hebben er nog vertrouwen in. Zullen we ook nog even zeggen voordat we naar ons volgende onderwerp gaan? Dit is ook de laatste Delta-vlucht. Er valt heel veel over te zeggen. We hebben trouwens ontsteking van de bovenste trap, de Centaur. Dus dat lijkt ook goed te gaan. Het is vrij lastig om er op een normale manier een voorje te maken. Maar we doen ons best. Dus het is inderdaad absoluut een mijlpaal als we dit voor elkaar krijgen. Wel Elon Musk die tweeter of xte, hoe moet ik maar zeggen, tegenwoordig laatste dat hij het maar overbodig vond dat die Starliner er nog was. Daar snap ik al iets van. Dat is de reden waarom ik het ook heel belangrijk vind dat hij er wel is. Over dikke vriendjes niet alleen met Russe, maar misschien ook met Elon. En daarbij trouwens nog even, je zou het pijnlijk kunnen noemen, ook ergens nog een week geleden was er een klein jubileum dat Drekken al vier jaar in de ruimte is met astronauten. En nu gaat dan eindelijk Starliner een keer. Dat is ongeveer gelijk tijden gaat er moeten gaan. Ja, en Starliner kreeg meer geld dan SpaceX. De keer SpaceX, hij heeft het goed gedaan Musk. Nu is hij hopelijk straks niet meer alleen. Als we toch bij Musk zijn, dan zijn we met een paar onderhepjes volgens mij. Had jij die Jeffrey, laten we die dan gelijk even doen. Oké, dan als eerste de Starship. Morgen is dan de vierde testvlucht. Het is een heel proces, al de vierde keer. Elke keer gaat het toch een stap verder. Dat wou ik even behandelen. We hebben ook vandaag weer te horen gekregen dat de toestemming er is van de FAA, de Federal Aviation Administration. Dat het daadwerkelijk morgen mag gebeuren. Om twee uur middags onze tijd begint het launch window. Dus of het dan gaat gebeuren is natuurlijk maar de vraag. Is het een overzichtje van heel snel wat er allemaal al niet gebeurd is? Het is best wel indrukwekkend. Veertien maanden geleden is het nu dat de eerste werd gelanceerd. De eerste Starship. En er ging veel goed, maar ook heel veel fout. Ik heb een overzichtje, motoren die uitvielen, lekkages, brandhaarden door die lekkages. Een autodestruct die vaalde. De hele raket moest eerst door midden breken voor het hier een keer ontplofte. Een lanceerplatform dat vernield werd omdat er geen waterspuiten op de grond was gericht. Dus dat was de eerste. Na zeven maanden is de tweede de lucht in gegaan. Gaan vliegen. Die kende eigenlijk die vorige problemen al bijna allemaal niet meer. Dat was ook weer een volgende stap. Toen was er hotstaging. De tweede trap werd aangezet terwijl die aan de eerste fas had. De motorbesturing was ook veranderd. Die was elektrisch hoor in plaats van pneumatisch. En er waren ook wel wat problemen. De booster ontplofte bij terugkeer. Binnen de Starship zelf waren er brandhaarden. Dat volgde toen wel in een autodestruct. De derde vlucht was toen weer vier maanden later. Tot nu toe dus de meest recente. Die kwam in de ruimte. Er had meteen ook extra's dat die bijvoorbeeld een deur testen. Dat er brandstof van een tank naar een ander werd gebracht. Terwijl die in de ruimte was. Maar daar waren ook allerlei problemen. Waar bijvoorbeeld elke keer een motostart van de booster mislukte. De 11 motoren wilden niet meer starten. Tijdens de terugkeer was het wel gelukt dat die ook weer terug ging. Even door naar de ja-persie. Het is een beetje een te lang lijstje. Wat gaan ze doen deze keer? Heb je enig idee wat ze op de agenda hebben voor de volgende keer? Eigenlijk maar één ding. En dat is terugkomen. Geen rare dingen proberen in de ruimte. Dus weer landen. Dan is het dan een virtuele landen in de zee. Maar dan wel op een plek die van tevoren is uitgestipt. Om dat te bereiken hebben ze ook dingen gedaan. Zoals het hitteschild extra goed gemaakt. Nog weer beter. Extra ventielen voor de besturing. Van de rolbeweging. Daar zat volgens mij de vorige keer het probleem. Dat ze hem niet in stabiele stand kregen. Waardoor hij ging tollen. Tijdens de terugkeer was hij onderstuurbaar. Daardoor was hij kapot. En einde oefening. Het plan is hetzelfde. De Starship landt in het water. En de booster landt in de Golf van Mexico. Ook in het water. Maar de vorige keer hadden ze gedacht naar beneden. Nu gaan ze ook proberen om die kant link te maken. En proberen te landen. Dat ze de booster wel laten landen. Want de booster willen ze afremmen. Voordat je op het water trekt. Die wil je ook op bepaalde plekken. Maar ook de Starship. Dat is twee jaar geleden getest. Dat was toen nog met een Raptor versie 1. Dit is een Raptor versie 2. Het wordt weer een spektakel. Ik vond het vorige keer een spektakel. Nr. 3 terwijl er weinig nieuwsberichten over te lezen waren. Ik vond het geweldig dat je in HD die terugkeer ging zien. Dat was totaal iets nieuws. Op de website van SpaceX staat ook die timeline. Er staat gewoon Excitement Guaranteed. Dat vond ik wel mooi. Ik vond het verhaal ook mooi over de toestemming. De aanvraag bij de Federal Aviation Authorities. Want Musk wil die dingen achter elkaar lanceren. Waar hij bang voor is dat er iets misgaat. Waar hij maandenlang voor moet analyseren. Hij wil die anomaly investigations niet. Hij heeft afgesproken dat er een aantal gevallen zijn. Dit zou mis kunnen gaan. Maar dan wil ik nog een keer. Ik heb het gehoord dat Musk niet meer kan doen. Hij heeft het gehoord dat er een aantal gevallen zijn. Maar als er iets anders gebeurt dan moet je dat onderzoeken. Hij geeft een risico-inschatting van wat hij verwacht. Als dat gebeurt dan fixen we het. Maar als er iets totaal onverwachts is... dan heb ik het niet goed geanalyseerd. Dan moet er wat langere tijd. Het is een iets meer gecompliceerde toestemming. Dat is ook wel verstandig. En die goedkeuringen heeft hij dus. Ja, dat is wel verstandig. Daarmee voorkom je dat de hele tijd online stilstaat. Op deze manier van ontwikkelen is de FEE ook niet ingesteld. Al die andere raketten die ontploffen... is meestal 3 jaar voor de return to flight. Maar er zit er geen mensen in. Dus je kunt iets toleranter zijn. En die kunnen ze op aarde niet in gevaar brengen. Dus vandaar die landingen in de oceaan. Het is nu ook nog steeds minder dan 3 maanden geleden voor die vorige vlucht. Hij heeft trouwens nog 3 van die Versie 1 Starships. Dan heeft hij nog paraat staan. Dus de komende maanden gaan er nog 3 omhoog. En ondertussen zijn ze Versie 2 aan het ontwikkelen. En dat wilde hij ook. 5 keer per jaar lanceren. Wat hij niet voor elkaar krijgt, om die er gelijk bij te pakken... is de achterkant van de maand doen met een billionaire. Dat is... Dat is... Deer Moon. Waar ga ik zo nog even? Gaan we eerst even naar Filip. Een heel klein dingetje vergelijken met dit grote verhaal van al die raketlansering. Een 3D printer. En het is een project waar ik nog aan heb gewerkt. Toen ik de Future Projects deed bij ESA. Dus dat is Dear to my Heart. En we hebben een paar maanden geleden een 3D printer gelanceerd... naar het ruimtestation ISS. En dat is een 3D printer met metaal. Dat is een bedrijf Made in Space dat eerder een 3D printer gemaakt met plastic. Maar wat we willen is reserve onderdelen printen voor lange ruimterijs. Dat je niet een heel ruimtschip vol met reserve onderdelen van metaal moet meenemen. Maar alleen maar wat metaal. En op het moment dat je het nodig hebt, dan beam je het design naar de raket. Met het ontwerp van je nieuwe schroefjes. Of je nieuwe metaal onderdeel. En een formule metaal, want dat is sterker en steviger. En soms is het ook nodig dat het geleidend is. Dus het is altijd beter dan plastic. Maar het is ook heel ingewikkeld om iets in metaal te printen. Je kunt niet metaalveilsel hebben wat je dan smelt. Want dat gaat natuurlijk doorgebreid door de vracht. Je hebt hele hoge temperaturen nodig. Iets van 1400 graden. Met een krachtige laser. Die weer onveilig is. Maar je mag niet in kijken. Die is iets van een miljoen keer krachtiger dan zo'n aanwijspointer. Waar je eigenlijk ook wel graag in kijkt. Dus dat hele ding zit in een afgesloten doos. En als je die laser richt op dat metaal, dan kun je ook nog damper krijgen. Dus dat is ook al lastig. Dus het hele idee is dat ding zit in een doos. En na afloop haal je het werkstuk eruit. Maar het wordt bestuurd vanaf de aarde. Dus de astronauten hoeven zich daar niet mee bezig te houden. Alleen de installatie, dat is gedaan door de Dense ASE astronauten. Mogensen, ergens in februari of zo. Ze printen nu een aantal standaard voorwerpen. Vier. En die hebben ze ook al geprint op aarde. En dan gaan ze daarna vergelijken. Dus die moeten naar beneden? Ja, gaan vergelijken of die nou beter of slechter zijn geworden. En algemeen wat er anders is. En ze hebben nu één dingetje geprint om te kijken of die printer het doet. Even voor mijn nieuwsgeheerheid, wat was dat dan voor dingetje? Een S van metaal. Heel klein. Minder dan kan je je hand houden. En dan heb je een aantal van die met een pinnetje. Dat is een raar ding. Om te vergelijken. En om het technisch ingewikkeld te zien. En het duurt lang. Het ding mag vier uur per dag printen. Want hij maakt pokkerherrie. En dat willen ze niet te lang. Dan doet hij twee tot vier weken om zo'n werkstuk te printen. En dan kan je met een printer een bakstroom vragen. Dat is wel een ding. Ik weet nog toen ik daar aan werkte. Dat er een discussie was over een wireprinter. Het is niet met stof of poeder. Maar een draad van metaal. Als die draad heel dik is, dan krijg je een onnaukeurige print. Maar die gaat snel. Als die flinteren dun is, krijg je een heel nauwkeurige print. Dat is een hele grote discussie. Maar dan duurt het onniet lang. Als je maar met een 10 of 100 mm per keer print. Dat is een enorme discussie. En kennelijk hebben ze een compromis gevonden. Maar het is wel heel veelbelovend voor lange ruimtereizen. En helemaal als we een circulaire economie kunnen creëren. In de ruimte. Ik heb iets metalen onderdeel. Dat is een hele grote discussie. En dan kun je kijken naar hergebruik. Dat zou al helemaal iets krachtigs zijn. Maar dit is stap 1. We zijn aan het proberen dat de hele recycler van metaal... Maar goed, oud ijzer is kennelijk wat waard. En vooral in de ruimte. Als het schaars is wel. Wanneer komt dit terug? Dat is een hele grote discussie. Het is dus 2 tot 4 weken printen. Maar ik weet niet wat precies de planning is. Met welke terugkeercapsule die naar de aarde komt. Waarschijnlijk een dragon. Die kan het meest meenemen. 250 gram per stuk. En ongeveer te groot een cola blikje. Per voorwerp. En dan gaan ze een ene hoorn maken. En dan is het weer een mooi NASA persbericht. Ja, ik denk dat dat nog even verder weg is. Het is uitbuiten van dit soort dingetjes. Het kan inderdaad heel goed dat er een prachtig... NASA persbericht komt over een ESA printer. Daar moeten we een beetje op letten bij ESA. Dat zijn we wel geïnt. Oké, interessant. Ik ben heel benieuwd. Was hem dat? Ja, dat was hem. We krijgen er 2 van die 4. Eentje in Köhle, eentje in de TU in Denemarken. Wij krijgen er 2 in die vooranalyse. Ik ben heel benieuwd. Ik ook, hou ons op het oog. Ondertussen is de Starliner los en navigueert tot de ruimte. Veel hartjes op YouTube. Zo te zien gaat het goed. Oké, volgende. Ik wilde even naar de Chinezen. Deze week zijn ze... Vorige week was dat op de achterkant van de maan geland. En na een paar dagen... We nemen dit op 3 juni ook weer met samples... van de achterkant van de maan vertrokken. Voor zover ik weet, zijn ze nog niet terug naar de aarde. Want die send module moet koppelen met een orbiter... die nog op de maan heen draait. En dat moet dan weer huiswaarts. Volgens mij hebben ze die stap nog niet gezet. Maar ze zijn dus wel van de maan af. Dat is de eerste keer dat ze materiaal... van de achterkant van de maan afhalen. Dat doen ze ook. Dat doen ze ook. Ik begreep het goed. Er zit een oude inslagkater. Als je een stukje boort... en een stuk onder de diepte... kun je dan materiaal ophalen... wat hopelijk van de maan is. Dat is al interessant. Ik had gelezen dat ze wilden kijken... naar de achterkant van de maan en aan de voorkant. Daar begreep je goed wat er verschillend zou kunnen zijn. Maar het gaat dus om die krater. Er zit een enorme krater op de achterkant... die van het Zuidpool tot een bepaald punt... maar echt een enorme inslagkater. Een derde van de maan ofzo. Die heel oud is, maar daardoor is dat ook het diepte punt van de maan. Daar zit jij dichtst bij het middelpunt. Dat is een hele grote krater. Daar hebben ze het materiaal vandaan gehaald. Omdat je in de hoop dieper... als het ware oorspronkelijke materiaal van de maan kan vinden. Tenminste, zo begreep ik het. Daar gaan de geologen van smellen. Het moet nog even terugkomen. Ik vond er wel twee aardige misconcepties die je vaak tegenkomt. Een is dat je de dark side of de moon... de aardige is de aardige. Je ziet het altijd pink flooid weer terug. Maar de achterkant van de maan is niet dark side. Far side. Dat is de kant die we nooit zien. Die is wel de helft van de tijd voorlicht. Wat ik vooral tegenkwam... ik zag in een aantal artikelen terugkomen dat het knap was. Je hebt geen contact met die lander. Ik weet niet of dat wel waar is. Het is al bij me betrekkelijk. Je moet dat toch automatiseert. Je moet het sowieso autonoom besturen. Maar het feit dat je geen contact hebt klopt niet. Ik zag dat de Chinezen twee relays dat lieten onder de maan draaien. Een om het lagrangepunt achter de maan. Dat was de eerste. Dat is een rente in stabiele baan. Daar moet je 80 gram brandstof per 9 dagen nodig hebben. Dan ben je vrij vlot door je levensduur heen. De tweede satelliet heeft een... Kwekwia... Kwekwaiho... Ik moet niet aan het begin aan dit uitspraak. De tweede hebben ze in een lange ellipse gezet. Die draait ook op de maan. Maar door die lange tijd op grote afstand op de maan... Je kan contact houden met de achterkant. De Chinezen hebben gewoon relay met dat ding. Ze hebben wel degelijk contact. Dat is geen issue. Maar de vraag of we op de achterkant landen... Technisch is het moeilijker dan op de voorkant. Ik denk dat dat niet waar is. Als je het trucje helemaal kan... Dan is het moeilijk dat je het niet op de voorkant kan. Dat lakranspunt zit op 1,5 miljoen kilometer vanaf de aarde. 1,2 miljoen kilometer vanaf de maan. Je hebt wel wat signaal nodig. Maar dat moet vast ook wel lukken. Dat is ook de plek waar dan ook James Webb zit. Euclid. Of het andere lakranspunt. Je hebt verschillende lakranspunten. De lakranspunten tussen de zon en de aarde. Die hebben ook een lakranspunt. Dan zit je achter de aarde vanaf de zon gezien. Dat is een ander lakranspunt dan het systeem van de aarde en de maan. Anders is die maan gewoon weer weg. Je draait met de maan mee. Moeten we niet uitleggen dat de lakranspunt... De zwaartekracht van de zon en de maan... Met elkaar in evenwicht is? En de centrofabrikracht van de beweging ook. Je hebt gelijk, daar hebben we het wel vaker over. In deze podcast. Er zijn vijf punten waar je eigenlijk min of meer... Op een vastpunt rondom twee hemel- lichamen kan meedraaien. Er zit er een voor de aarde en een ertussen in. Een eentje achter de maan en dan nog twee aan de zijkant. Daar heb je vijf punten waar je min of meer op een vastpunt kan zitten. Terwijl je om de aarde gaat. Dan draai je met de maan mee als het ware. Er zijn een aantal stabiel. Sommige zijn niet zo stabiel. Af en toe als je daar bent moet je bijsturen. Anders drijf je eruit. Die zijn, worden heel veel gebruikt voor telescopen inderdaad. En dus ook voor relay-satellieten. Als je met de maan wilt praten. Maar je krijgt toch wel even weer... Vroeger gingen de astronauten van Apollo achter de maan langs. Dan had je geen contact met ze. Oh wat spannend. Dat was 7 minutes of terro. Dat was het. Toen was het wel zo dat je echt geen contact hebt. Maar zelfs daar hebben we dus gewoon satellieten voor. Ik wist het ook niet. Ik dacht, laten we ze opzoeken. We hebben een Moonlight programma. Waar we navigatie en communicatie gaan lanceren. Die gaan rondom de maan draaien. Zodat je op de maan weet waar je bent. Zijn de sterrenkundigen er wel blij mee? Want die gaan genieten van die enorme radio stilte. Die zijn ook niet blij met de melkpakjes van Musk. Die altijd voor hun telescopen langsvliegen in Chile. De astronomen zijn soms een beetje de kind van de rekening. Dat is ook een andere schaal. Ik weet niet of we daar nog die kant op moeten. Maar ik zag gisteravond op RTL.nl nog een bericht. Met z'n allen naar de achterkant van de maan. Beschermen tegen hebzucht. Mineralen te halen, miljarden te verdienen. Aan de voorkant ook denk ik. Ik denk dat dat heel anders is aan de achterkant. Dat mineralen halen heb ik zo meteen. Ik geloof er niet in. Dat het kost efficiënt gedaan kan worden. Nee, ver in de duske. Laat het niet heen gaan. Ik ga het niet meemaken. Dat waren de Chinezen. Binnenkort gaan ze terug. Dan krijgen we voor het eerst materiaal in Chinezen handen. Van de achterkant van de maan. Dat is toch bijzonder. Volgende. Als we bij de maan zijn. Ik wilde nog wat vertellen over de Lunar Gateway. Een ruimtsation dat om de maan gaat draaien. Ook in een baan waar hij heel even vlakbij de maan is. De grootste deel van zijn tijd in een grote ellipse onder de maan. Dus de Zuidpool kan je altijd zien. Dat is hartstikke handig. Op de Zuidpool vinden we het wettelijk. Mensen laten wonen. Dat is handig als de ruimtsation daar een directe link mee heeft. Dat is een samenwerkingsproject. Van de Amerikanen, Canadezen, Europiaan en Japanners. Aanvankelijk ook Rusland. Er was al wat twijfel met namen in Amerika. Hoe dat zou gaan met Rusland. Dat is een hele grote vraag. Ik was er ook actief aan betrokken. Over wanneer? 8 jaar geleden. De Amerikaanse liefde dat de Russen iets zouden maken. Wat op het laatst aangekoppeld zou worden. Niet zo belangrijk als het zonder was. Dat was de luchtsluis. Waardoor astronauten naar buiten kunnen. En apparatuur naar buiten kan. Van binnen naar buiten. Dan konden er ruimtewandelingen gemaakt worden. Maar de Amerikanen... Dat is mooi. Het kan eventueel Rusland doen. Nu is het in Oekraïne. De Russen gaan dat zeker niet doen. Nu is er in januari een overeenkomst getekend. Tussen de Verenigde Arabische Emiraten. Dat is een hele grote vraag. Het is een hele grote vraag. De Amerikanen hadden al twee keer in 2023... een astronaut meegenomen naar het ISS. Van de Emiraten. Die hebben enorme ambities. We zien dat nieuwe spelers hun intrede doen. Nieuwe landen, commerciele spelers. Ook Saudi-Arabië wil dat. Ze hebben geen expertise. Ze moeten ze overal vandaan halen. Ze zijn heel ambitieus. Zelfs de directeur generalis van het agency... zegt ook dat het een public display of ambition is. Dat was de formulering die hij gekozen had. Dat was de formulering die hij gekozen had. Dat was de formulering die hij gekozen had. Dat was de formulering die hij gekozen had. We willen dit gaan doen. Ruimtwandeling kan belangrijk zijn als er iets stuk is aan de buitenkant. We hadden destijds discussies... of je die buitenkant EVA-compatible zou moeten maken. Of je daar wat aan kunt repareren of niet. Er was in alleen maar een mogelijkheid... tot ruimtwandeling vanuit die Orion-capsule. Een rudimentaire ruimtwandeling... waar je nog aan een draad hangt. Het is niet helemaal vrij. Het is een soort noodruimtewandeling als je toch iets moet doen. Maar in principe was het idee om die gateway niet uit te rusten... met al die reparerbare onderdelen. Het was best oké als je daar niet bij kon. Of als je een reparatie theoretisch kon uitvoeren op aarde. Maar niet met die onhandige handschoenen in zo'n raar pak. Ik neem aan dat je ook risico's inbouwt als je dat gaat inrichten. Dat je het kan maintainen. En dan wordt het een moeilijk test. Dus duurder, zwaarder, allemaal onhandig. Maar nu gaan ze dat toch doen. Dan kunnen ze ruimtwandeling maken. Het is niet helemaal duidelijk wanneer. Ik vond een tweet van de kroonprins van de Emiraten de Jatte over 2030. In de budgetaanvraag van NASA... daar staat 2031 voor de Artemis 6-lancering. Waar dat airlock van de NASA-materiaal... op moet zitten. En ook een paar strandauten die naar de Maan zullen gaan. Al die data schuiven langs wat een klein beetje op. Dus niemand weet of dat inderdaad in 2031 gaat plaatsvinden. Maar ja, ik vind... Afgezien welk land het is... vind ik het wel heel erg mooi dat er allerlei nieuwe spelers komen. En die ook meedoen. En uiteindelijk opsturen in de vaart-hervolgrennen. En zei al dat ook over inspireren van de jonge generatie... daar zelfs in dat land. Waren zij ook niet degene met die Mars-satelliet? En dat zei... Hoop was van hun. Hebben ze een industrie eigenlijk? Staan daar fabrieken en schuinerschipen, cleanrooms? Heb ik niet gevonden. Ik zou heel graag willen weten wie dat maakt. Alles wat je daarover vindt... is een soort statement. Een algemeen statement. Politiek getint statement. Maar niet de details daarvan. Ik zie trouwens applaus op de livestream. Dat willen we graag zien. Ik heb wel zwaar mee uitgelaten. Vrijheid gezien. Maar dat kan ook een cultuurkwestie zijn. Als je het goed ziet, zijn ze altijd te juichen, te schreeuwen en te dansen. Zelfs als het half misgegaan is. Dit is behoorlijk ingetogen blijdschap. Maar het zou best kunnen dat het minstens wel waard is. Dat ook. De opluchting. Ik zie nu een felicitatie van Gwynne Shotwell. Dat is natuurlijk interessant. Die is van SpaceX. En die tweet komt hier in op de livestream. Dat is wel leuk. Zeker bij dit soort testvoertuigen. Als je in zo'n zaal zit... Ik heb ooit stage gelopen in een controlroom. Je ziet altijd wel gekke dingetjes. Dat maakt het blijdschap ook altijd wel een beetje... Als de raket altijd hetzelfde doet, dan gaat het wel. Er zijn natuurlijk altijd dingetjes. Dat is wel een beetje hetzelfde als het blijdschap. Dat zijn dingetjes die meegevallen zijn. Dat horen we de komende dagen vast wel. Ik kan er even wat over zeggen. Met de emiraten, met die satelliet-hommage... Die leunde wel heel veel op een Amerikaanse universiteit. Dat beantwoordt de vraag wie doet het eigenlijk. Je moet ergens beginnen. Je kunt niet bij nul. Dat is een soort portere kennis. Er zijn wel meer landen die dat doen. De Amerikanen zijn er niet altijd even blij mee. Dat dat zo gebeurt. Was het hem dat? Dat wou ik toch nog een keer over Euclid hebben. Twee weken geleden was net na de uitzending... Er een nieuw persbericht de wereld ingestuurd. Marieke Baan had het er al over. Ik heb ze ook bekeken. Zoals wij allemaal. Het was weer mooi. Het is vooral heel mooi dat het zo succesvol is. Dat het allemaal lukt. Voor de mensen die het niet scherpen. Wat doet Euclid? Euclid is een satelliet die hangt in de Solar Grange punt. Die maakt een kaart van een derde van de sterrenhemel. Dat is een groot gebied. Maar dat doet met ongeveer de scherpte van de Hubble Space Telescope. Dat is weer een enorme vernieuwing. Daar komt van alles uit. Het is een techniek die al veel decennia wordt gedaan. Dat je de hele sterrenhemel gaat fotograferen. En dan op zoek gaat naar patronen of bijzondere objecten. Dat is nu ook weer het geval. Maar dan met Hubble Space Telescope scherpte. Dat is nog minder scherp dan de nieuwe James Webb Telescope. Die nog veel scherper is. Dat je een zwak lichtbronnetje kan detecteren. Naast een lichtsterke. Met een soort telelens. Dat is een ander doel. Euclid is geweldig om de bredere view te geven. Elke telescoop heeft zijn eigen specialisme. Dit is meer een wide field telescoop. Een andere bericht was dat de wetenschap goed lijkt te werken. Ze zijn onder de indruk hoe goed hij het doet. Er was een persoonlijke bericht met een aantal foto's. Daar vind ik het leuk om net iets verder te kijken. Dan was er bijvoorbeeld een foto van een sterrenstelsel. Dat wist ik niet zo goed. Daar kwam ik nu achter. Dat er een onderdeel van deze missie is. Dat hij sterrenstelsels gaat fotograferen. Die zijn dus een heel groot deel. Wat is er in dit geval vrij dichtbij? In de orde van 30 miljoen lichtjaar. Dat is verder weg dan de Andromeda-nevel. Maar dichterbij dan de Virgo cluster. Die zijn groot aan de hemel te zien. Zo groot dat je met de Hubble Space Telescoop daar lang mee bezig bent. Omdat je daar een hele grote aantal dingen hebt. Dat is een hele grote aantal dingen. Ik vind het een hele grote aantal dingen. Dat je met de Hubble Space Telescoop daar lang mee bezig bent. Om dat ding echt in kaart te brengen. Dat is een sterk punt van deze telescoop. Je maakt een opname en je hebt dat hele sterrenstelsel in beeld. Even een vergelijking. Deze telescoop heeft een beeldveld wat 28 keer groter is. Kijken op een vlakte. Dan dat de Hubble Space Telescoop heeft. De Andromeda-nevel heeft een groot stuk in kaart gebracht. Enorm miljoenen sterren gefotografeerd. Waar je onderzoek aan kunt doen. Dat kan nu in één keer. Dat vind ik leuk om in wat meer details te kijken. Ik zag bijvoorbeeld een foto van de sterrenstelsel. Die zag er vrij wittig uit. Witter dan ik gewend ben te zien van visuele foto's. Maar de verklaring is. Uclid gaat van zichtbaar licht, maar ook near-infrared. Hij heeft het hele zichtbare gebied. Met een speciale camera. Met één filter. Hij kan geen in ons zichtbare blauw en groen gaan fotograferen. Maar één ding. Laten we dat wit noemen. Op die foto was het dan blauw getint. Dat kwam nog redelijk wit over. Dat is een verhaal. Er zijn nog twee opnames in het near-infrared. Dus roodtinten. Die hebben groen en rood gemaakt. Zo krijgen ze een soort valse opname. Waarbij ik de naam vals misleidend vind. Dat is nog steeds een goede wetenschappelijke opname. Dat is een beetje de vertaling van het Engelse vols. In dit geval. Dat is een beetje hetzelfde als in het wetenschap. In het wetenschap is ingekleurd. Niet de Ravensburger kan iedereen schilderen. Dat was bij Hubbell ook altijd zo. Als je daadwerkelijk ooit in de ruimte bent je blote ogen te zien. Dat het er een stuk fletser uit ziet dan je had verwacht. Het ziet ernaast een stuk fletser uit. Je kan het niet zien. Het is ontzettend zwak. Zulke ogen hebben wij niet. Wat ik ook leuk vind is... We zijn gewend, je maakt een foto klaar. Je maakt drie foto's met verschillende filters. Daar maak je uiteindelijk een kleurenfoto van. Maar nu is het ook nog eens een keer zo. Het is niet gewoon een camera. Met een chip zoals wij gewend zijn van onze camera. Maar zo'n camera heeft 36 chips. Dus 6 rijen onder elkaar. In een groot vierkant maak je een foto mee. Maar als je dat één keer doet, krijg je 36 hokjes. Met allemaal strepen er tussen. Dus je maakt niet één foto, maar vier. Je verschuift hem een beetje. Zo kun je het hele beeld vullen. Alleen denk je een stap verder. Er zijn gebieden die minder langbelicht zijn. Als je een raal-ruis verhouding hebt, kun je minder goed onderzoek doen. Maar allemaal rekening mehouden. Dus je hebt een mooie opname. Maar wetenschappelijk komen er details bij kijken. Om daar goed onderzoek naar te doen. Dat was één zo'n opname. Ik kan nog even doorgaan. Wat ze vooral doen als je een groot van de sterren-emolen wilt fotograferen. Is dat je hun doel is om miljoenen, misschien wel miljarden sterrenstelsel te gaan fotograferen. Om daar onderzoek naar te doen. Nou wil ik ook niet in een haal heen vallen. Afgelopen februari heb ik hier ook flink doorgepraat. Over hoe dat gaat met donkere materiezoeken. En re-clensing. Maar wat ik ook zo interessant vind. Dan had je van die foto's die je gepubliceerd. Dit is abel zoveel. Een galaxy-cluster. Wat is het eigenlijk? Die abelnummer in. Er is een sterrenkundige, George Abel. Die heeft jaren geleden daar een hele catalogus van gemaakt. Van galaxy-clusters. Dus onze melkweg is een sterrenstelsel. En die dingen komen in groepen voor. Honderden tot duizenden sterrenstelsel zitten op een kluitje. Dit is de virgo-cluster. Die staat relatief dichtbij. Op zo'n 60 miljoen lichtjaar afstand. Deze catalogus bevat er 4000. Toch beginnen we altijd met de duizenden. Is dit iemand die dat nog met een eigen telescoop aan het doen was? Of heb je enige idee wanneer die man... Nee, dit is wel de afgelopen 50 jaar. Dat is echt wel professioneel. Niet ineens een achtertuin. Hoewel, in het verleden gebeurde dat wel. Sterrenstelsel bijvoorbeeld. William Hursall was een hele grote daarin. Die heeft een paar duizend objecten gekataloiseerd. Gewoon vanuit Engeland met zijn telescoop. De hele hemel langs. Jarenlang. Die tijd is natuurlijk voorbij. We hebben nu ook al een aantal weken geleden... ...zijn onderzoek naar galaxy-clusters. Je zag weer prachtige foto's met al die bogen. Dat zijn afgebogen sterrenstelsels. Van miljarden lichtjaar hier vandaan. Die dan door lensing, door zwaartekracht worden afgebogen. Dan krijg je zo'n bijzondere figuur. Dat noemen ze strong lensing. Dat is al voorspeld op het eindstein. Tegenwoordig zien we dat. We zijn verwend. We kennen de Hubble Space Telescope. Maar nu gaan we dat op grotere schaal doen. Spannend. Wanneer komt het elk maand? Krijg je dan op een gegeven moment een data release? Wanneer kunnen we weer kijken? Dit noemen ze een soort early release. Dat is de tweede kundig op zitten te wachten. Kun je je abonneren op die database? Nu nog niet. In het begin is er een soort met veel... ...papapa-aangekondigde release... ...van de eerste prachtige foto's. Tegenwoordig zijn die al vrij snel publiek. Zelfs als amateur zou je erin kunnen gaan spitten. Als astronoom wil je op een gegeven moment... ...die dat niet te mooi plaatjes. Dit heet ook een data release. Dat je dan echt onderzoek kan doen. Dan gaat het niet meer zo van... ...we hebben een mooie foto zoals in een persbericht. We kunnen die statistiek nu gaan doen. Er komen een aantal data releases. Waarschijnlijk één keer per jaar. De komende komt volgend jaar februari. Dat moet ervan niet? Nee, de wetenschappelijke publicaties komen later. Dat zien we nu wel. Spannend. Nog een onderwerp? Dat is mijn science fiction onderwerp. Er ontstaat weer een nieuwe discussie over ruimtstations... ...met kunstmatige zwaartekracht. In al die science fiction films zie je al die grote draaiende dingen. Dat is ook heel erg gaaf als je dat op een of andere manier voor elkaar zou krijgen. Als je gewoon kunt rondlopen in een ruimtstation of in een raket... ...zoals je dat op aarde doet, heeft dat ongelooflijk veel voordelen. Er komt een artikel uit in juli van dit jaar in Acta Astronautica. Het is al sinds 6 mei. Dat is gemaakt door de VU in Amsterdam. Ook Acta, de tandartsopleiding in Amsterdam. Dat is een aantal nieuwe artikelen. Dat is een aantal nieuwe artikelen. Acta, de tandartsopleiding in Amsterdam, heeft meegedaan. Een ESA, een Italiaans groot ruimvaartbedrijf. Een ESA-astronaald. Twee universiteiten in Barcelona en Stuttgart hebben samen een paper geschreven. Twee universiteiten in Barcelona en Stuttgart hebben samen een paper geschreven. Ze geven een overzichtspaper van de voor- en nadelen van zo'n station. Ze zien ook hoe het eruit ziet. Ze roepen ook alle eerder onderzoeken aan die er al geweest zijn. Met ontwerpen als dingen die een straal draaiende dingen... Een donut draaiend met een straal van 100 meter. Dat hij dan drie rondjes per minuut zou draaien. Of 25 meter. Dan moet hij wat harder draaien, want dan is hij kleiner aan de buitenkant. Het idee is aan de buitenkant van de donut, daar heb je zwaartekracht. Het middelste stuk van de donut, dat blijft stationair. Het idee is aan de buitenkant van de donut, daar heb je zwaartekracht. Daar kun je dus nog steeds experimenten doen. Zoals nu op het ISS bij experimenten zonder zwaartekracht. Dat is iets wat we nog steeds zouden willen. Daar kan dan bijvoorbeeld een werkdag plaatsvinden met experimenten. Dan ga je weer naar de buitenste ring. Dan kun je daar gewoon leven zoals je gewend was te leven. Maar het heeft ook een enorm voordeel. Alle apparatuur kun je gebruiken zoals die op aarde ook werkt. De training van dasselhout is veel meer vergelijkbaar met het leven. Daadwerkelijk daar kan je ook een werkdag op de ring. Dat is een heel belangrijk voorbeeld. Dat is ook veel meer vergelijkbaar met hoe het leven daar plaatsvindt. De astronauten zullen beter slapen. En die kunnen dagelijkse dingetjes maken. Ook kunnen ze een wasmachine maken. Er is nu een initiatief om een wasmachine te maken in gewichtloze toestand. Gisteren was ik bij een bedrijf in Duitsland. Die werkt sinds heel kort samen met ESA. Om te kijken hoe we voor een lange ruimte reizen. Hoe de astronauten hun kleren zouden bepalen. Voor de goede orde gaat het gewoon met alfalf. Dat wordt weggegooid. Dat kost ongeveer 70 kilo per persoon per jaar. Aan weggegooid kleding. Maar het stinkt ook als de hel. Ze hebben een polo shirt. Daar trainen ze ook in. Ze hebben een polo shirt. Ze hebben een polo shirt. Als het stinkt, gooien we hem weg. Het publiekgeheim dat het in zo'n ruimte station niet heel fris ruikt. Het is echt frisselijk. Een week of 2 weken. Dat zou allemaal beter kunnen gaan als er zwaartekracht was. Dan is dit onderzoek misschien niet meer nodig. Zelfs dat er lagere kosten zouden zijn. Zelfs dat er lagere kosten zouden zijn. Zelfs dat er lagere kosten zouden zijn. Dat zouden zijn. Wat je bespaart op de operations in zo'n ruimte station... dat moet je uitgeven om dat ruimte station te maken. Dat is ook niet heel veel zwaarder. De schatting was 5% zwaarder dan een ruimte station... dat niet zo'n draaiende donut heeft. De lanceerkosten zijn ontzettend omlaag gegaan. Dat was 50.000 dollar per kilo in de tijd van de Space Shuttle. Musk wil nu met zijn Starship naar een paar honderd dollar. De lanceerkosten zijn eigenlijk niet meer dan grote kostenposten. De lanceerkosten zijn eigenlijk niet meer dan grote kostenposten. Dat win je dus dik terug, beoogt het paper... op de simpele operaties. Zelfs kunnen we daarmee ook testen doen op de maan. Zelfs kunnen we daarmee ook testen doen op de maan. En het leven op maand en mars. Want hij zou dan ook die schijf kunnen laten draaien... zodat hij door de middelpunt een zwaartekrachtachtige kracht heeft. kracht heeft die vergelijkbaar is met een derde van op aarde zoals je de mars nadoet of een zesde van de waarde wat je de maan nadoet. Je hebt ergens altijd op die radiaal heb je ergens een punt waar je de maan of mars hebt. Dat geeft ook mogelijkheden om eigenlijk te testen. Nou had ik wel eens begrepen dat dit alleen maar werkt als je een voldoende grote straal gebruikt omdat je anders hadske misselijk wordt. Dan moet je snel draaien. Ja en dat je dan nog wel een flinke constructie nodig hebt om dat te doen. Hebben ze daar ook naar gekeken? Wordt hier gesproken over een straal van 100 meter. Dus dan moet die donut 200 meter zijn. Nu het ISS is een grootte van een voetbalveld dus dat is iets meer dan 100 meter maar dat is inclusief zonnepanelen en alles. Het ISS is wel het kleine zeg. Dat heeft ongeveer de binnenruimte van een Boeing 747. Maar je hebt natuurlijk niet per se helemaal het volledige wiel nodig toch? Je kan toch ook met twee dingen draaien om een centrum. Dat zou ook nog kunnen. Maar ze zeggen je dat de besparing op operations zo'n miljarden dollars hebben uitgerekend wat je alleen al bespaart door dat je niet twee uur per dag zou moeten trainen. Wat daardoor aan astronautentijden tijd bespaard wordt. En daar kwamen ze op 5,4 miljard dollar over 20 jaar vier personen. Dat kan ingezet worden. Maar je hebt ook voordelen. Je kan misschien wel chirurgische operaties uitvoeren. Allerlei dingen waarvan wij weten hoe het moet als het waterkracht is en geen idee hoe het moet in gewichtloos toestand. Ik zou niet weten hoe iemand een vaatoperatie zou moeten doen in gewichtloos toestand. Dat zouden we niet durven. Dat zou veel zijn gewikkeld. Dus ja het is heel interessant dat deze zuskje weer terugkomt. En de auteurs betogen je echt van ja we hebben dat altijd al die plannen altijd gewoon afgezekerd. Want er was het veel te duren en dat kon allemaal niet. En misschien dat het nu binnen bereik komt met ook die grotere raketten die veel meer kunnen lanceren in één keer. Ja als de ambitie er is om nog een nieuw ruimtesation te bouwen. Want dat zal het links of rechts om is dat naar ISS natuurlijk hartstikke duur. Dus daar moet het geld voor komen. Maar dan zeg je dus eigenlijk dan moet je er toch toch serieus naar kijken of je het niet zo wil doen. Dat staat niet in het paper maar dat is wel. Je hebt gelijk dat dat het moment zou zijn als je in 2030 toch dat SP station of je het misschien iets later want daar wordt altijd opgerekt. Ja je hebt het. En dan houd je touwtje fase die iets langer duurt. Maar misschien moet je dan wel gaan nadenken over zoiets. En je kunt natuurlijk ook dat hele wiel richting Mars laten vliegen. Maar daar staat wel een stuk over de besturing is natuurlijk ook best wel wat ingewikkeld hoor. Ja ja. Dat hij natuurlijk draait. Dus die stuurraketjes ja waar zitten die dan en hoe regelen. Zo draai je er met de motorkracht op gaat uitoefenen wordt het een ander verhaal denk ik. Wordt het een wat ingewikkelder verhaal. Wordt wel toegegeven dat dat zo is. Maar ja het feit dat er een normaal leven zou kunnen zijn en dan zo'n ingewikkelder 3d printer die moet zou moeten kunnen printen. Die hoeft dan ook niet meer want die heb je gewoon de 3d printer van op aarde neem je mee en de planten groeien beter en je kunt dan zelfs eten verbouwen want het is ook planten groeien heel raar in in gewichtloze toestand en dat zijn wel experimenten gedaan om te proberen eten te verbouwen. Maar dat is veel lastiger dan met zwaartekracht. Ik denk het ook meteen ook even hardop na van dat wiel naar mast sturen. Je kan natuurlijk ook eerst even stil zetten dan ga je die dan stuur je hem de goede kant op en ben je eenmaal op reis. Ja dan maak je die maar uit. Dan zet je hem aan en dan gaan we. Ja de kracht alleen kracht uitoefenen op zo'n constructie is volgens mij vrij. Daar moet je veel en veel zwaarder maken om niet kapot te gaan. Duffie we gaan gewoon een keer in een toekomstige Space Cowboys podcast ontwerpen wij even zo'n wiel. Precies. Hij krijgt natuurlijk ook allemaal nu 2001 Space Odyssey flashbacks. Ja als je zijn sigaretje leest dan weet je er alles van. Omwille van de tijd ik heb nog één onderwerp wat ik wilde doen en dat is dat dat nieuws over Hubble. Jullie hebben misschien ook gezien dat de Hubble Space Telescope is 23 april in safe mode gegaan dus dat betekent meestal dan is er iets mis en dan wordt hij in een soort veilige mode gezet om te kijken wat er in hand is en hij blijkt de gyroscoop kapot. Dat zijn de beroemde dingetjes waarmee je meet in hoeveel varen zo'n ding draait zodat je hem heel nauwkeurig kan richten. Ik zag ergens dat de richt nauwkeurigheid van Hubble is dat je meer dan een minder dan de dikte van een haar op één mijl afstand. Dat is de preciesheid waarmee ze dat ding kunnen richten maar ja dan heb je wel die gyroscopen nodig om precies die draaien te meten. Nou hebben ze er zes van. Die zijn volgens mij drie keer zijn ze allemaal vervangen volgens mij. Alleen er waren er al drie kapot en je hebt er altijd nog drie nodig voor de normale operaties en er is nu dus de vierde kapot gegaan. Dat betekent dat ze nummer twee hebben en dan kun je de normale... Je hebt niet meer wel om elke richting XIZ heb je... Ja, dan heb je eigenlijk geen informatie meer dus dan kun je niet meer op de normale manier richten. Dus nu gaan ze over naar wat heet One Gyro Mode waarbij ze dat allemaal maar met één gyroscoop doen waarbij ze de andere dan nog in reserve houden. Ik neem aan dat ze dat doen om de levensduur van hun bol zo lang mogelijk nog te verlengen want als deze dan ook kapot gaat dan heb je er nog één om het zo even te zeggen. En daar hebben ze volgens mij in 2009 ofzo hebben ze dit al helemaal hebben ze ook een tijd moeten doen vlak voor de laatste service en smidje want op een gegeven moment waren ze allemaal kapot en toen zijn ze ook allemaal vervangen. En toen hebben ze ook een tijd op één gyro gedraaid. Wat ze dan doen op zich, ja ik vind het wel raarstend knap hoor, dat je eigenlijk gewoon stapsgewijs, je hebt nog een aantal instrumenten aan boord waarmee je je positie kunt bepalen. Er zit een magnetometer, een soort compasse zit erin. Zonsensors zodat je weet wel de zon staat. Je hebt start trackers en dan heb je ook nog fine guidance sensors die zitten in de telescoop voor het echt hele precieze werk. Wat ze dan eigenlijk doen is telkens gebruiken ze die ene gyroscoop om stapsgewijs steeds dichter bij je boel te knappen. In een bepaalde richting. Ja dus eerst je binnen 20 graden ongeveer en dan bij de volgende binnen, nou ja op een gegeven moment kom je al in hele kleine hoeveelheden en dan ga je in elke stap ga je eigenlijk weer ga je precies richten. Het grote nadeel daarvan is natuurlijk het kost heel veel tijd om dat op die manier te doen. Maar dan kun je met die ene gyro uiteindelijk door telkens een steeds fijnmaziger sensor te gebruiken en dat te ondersteunen met de ene gyro kun je dan toch heel precies komen waar je moet komen. En dan heb je aan één gyro genoeg om het allemaal in positie te houden. Dus dat wel. Alleen ja ze kunnen gewoon minder veel minder van plek wisselen zeg maar van het plaatsingepied wisselen want ja dat kost gewoon dat kost veel tijd. Het gaat allemaal van de meertijd af. Het kost allemaal meertijd dat is wat. Maar ik vind het toch wel knap dat ze met ook terwijl dat het hele ding ontworpen is omdat met drie van die van die gyros toen dat ze dat ook met toch met één methode hebben bedacht om dat te kunnen blijven doen. Razend knap. Doe maar denken aan die scène in de Apollo 13 film. Op een gegeven moment vraagt de flight director aan iemand van hoe je iets kunt oplossen en dan zegt die engineer begint het is designed for en zegt stop I don't want to know what it is designed for I want to know what it can do. En dat heb je hier dus ook. Alles wordt ver buiten de specificaties gebruikt. Ze hebben het totaal niet voor ontworpen maar die slimme jongens gaan daar toch een oplossing voor bedenken met wat er is. Ja dat hebben ze trouwens nog even terug naar het begin te gaan bij Starliner hebben ze dat ook nog gedaan want kwamen ze er achter bij of op een gegeven moment achter dat het een heliumlek was toen ze dat gingen onderzoeken kwamen ze er ook achter dat dat er een kans was dat ze geen redundancy dus geen backup hadden voor de voor de hoe zeg je dat de de de orbit burn. Die kan of met de hoofdmotoren maar die kan ook met die met de kleine stuur en de barakjes kunnen ze in het noodgeval ook gebruiken alleen was er dan eens met die lek zeg maar was er dan een scenario waarbij dat het niet meer zou lukken dat ze dan ook terug gegaan zijn de simulator in om te kijken van ja als het niet kan met 8 kunnen we het dan ook met 4 en de methode hebben bedacht dat dat in noodgevallen ook met 4 kan maar dan moet je inderdaad helemaal omdenken hoe je die hoe je al je systemen gebruikt om ze iets te laten doen was eigenlijk niet voor ontworpen en alleen dan durfde ze te lanceren ja nou ja dat dat dit is je weet hoe dat gaat in ruimtevaart komt dan een probleem boven ja dan moet je daar wel wat mee ja het was volgens mij 0,7 procent kans dat dat die filiomodes allemaal tegelijkertijd zou optreden maar ja 0,7 procent kans per lancering is gewoon nog steeds veel best veel ja dus dan moet je toch gaan puzzelen hoe je het op kan lossen dus maar inderdaad dan kom je in het scenario terecht van ja regel maar hoe het wel kan en bovendien die kans zegt ook niet alles want het is toch onacceptabel om mensen te verliezen ja het is goed als bij de toen de challenger uit elkaar spatten was op de 25e lancering ik geloof dat de betrouwbaarheid van dat ding was toen 0,96 ja en dat was dus best wel gewoon correct dat die na 25e keer dat er iets misging was toch totaal onacceptabel ja de mensen in ja nu wel krijg je nooit maar ja maar het moet wel onder die onder zee en dat bij een andere lancering is nu ook maar zeven gewoon te veel ja oké kan ik daar iets toevoegen zei we zo niet alleen maar gebruikt om te meten maar ook om de ondertel is koop echt echt een duwtje te geven zwaarder als je als je de hulp op space stels koop op iets heb staan je gaat er een foto van maken dan moet je corrigeren in in positie en dat doe je met zo'n met zo'n gyro want je kan niet zeggen van weet je wat geven van een puffje brandstof want alleen is dat een hubbel is dat een hubbel iets anders wat een hubbel zitten reactiewielen dat is wel een beetje hetzelfde idee dat zijn dat zijn maar die zijn veel groter die die gyros voor die zijn ja jullie kijk ik zit mijn vingers op daarom dat kunt u niet zien luister dat is echt een rolletje meuntjes weet je is van een centimeter of wat zal het zijn 5 a 10 lang en daar zit ook dat zit ook een draaiend ding in wat echt op een extreem grote snelheid draait maar daar is het probleem met die reactiewielen die gaan op een gegeven moment stuk omdat dat slijt zeg maar die is heel zwaar als dat relatief zwaar die weegt echt een paar kilo en die wat anders zet geen zodanendijk en dit is een op een gas lager wieltje wat wat veel sneller draait maar hier zit het probleem is dat dat drijft in een soort olie dat hele geheel drijft in een soort olie en daar loopt een heel dun draadje doorheen waar de data en de stroom doorheen gaat en dat corrideert dus in die olie die tast dat draadje aan dus daardoor gaan die dingen in de afgelopen tijd blijkbaar kapot het is niet de draaien niet de draaien zelf wel bij die reactiewielen die je nodig hebt maar en je hebt gelijk over dat de satellieten zijn die die één systeem gebruiken voor allebei maar toevallig hubbel heeft heeft aparte gyros en aparte reactiewielen dus dat is dat maar inderdaad dat het idee is hetzelfde dat komt oké hubbel volhouden hebben wij nog heb je hebt volgens mij nog een nou ja ik had een beloofd om te hebben over de dierenmoen project ja precies we hebben nog een paar minuutjes nou dat was een er is een japaner yusaka mesawa miljardair biljardair miljardair dus in nederland en ja die wilde het trip maken naar de maan en die wilde een rondje om de maan heen maken in zes dagen heen en weer terug naar de maan als toerist en hij wou dan ook nog tien mensen meenemen en dat idee is al uit 2018 en het zou dan dit jaar 2024 gaan gebeuren nou had ook tien mensen geselecteerd om mee te gaan als als als medetourist dat waren dan allemaal artiesten en daar heeft hij onlangs dan toch de stekker uit getrokken hij gaat hem niet meer doen want het duurt hem te lang ja drie jaar geleden zei je ilan mus nog steeds van ja hoor gaat gewoon gebeuren 24 nou nee dus het heeft ook een lage prioriteit gekregen want we gaan terug naar de maan dat heeft ook bij je ilan muske de hoogste prioriteit dus als dit nog doorgaan dan zou dat ergens begin jaren 30 worden en zou je zeggen zolang je leeft en je hebt geld kun je de trip nog steeds misschien gaan doen en ja die mensen die dat mee zouden doen zijn natuurlijk wel heel teleurgesteld en ik vind dat een beetje een beetje apart er stond dan eigenlijk een paar jaar geleden een melding zo van nou het gaat niet door en dat stond er zo gewoon zo doodleuk we denk dat we de mensen die ons hebben ondersteund en de mensen die ons hebben voorgesteld voor deze project ja ja nou ja nou dus al betaald ook of was het geen kus van betalen nee die die die passagiers die hadden niks betaald dat waren die waren door hem gestelcteerd en nou ja ik ken die mensen niet steve aoki een amerikaanse dj top een zuid-koreaanse rapper ik ken er eentje wel dat is tim dot en dat is de everyday astronaut en youtuber die was helemaal nee maar wat die mocht ook mee ja die was wel gegund denk ik door veel van luisteraars ja dat is heel aardig vent en die brengt altijd het nieuws over over vooral spacex en dergelijke en nou ja die heeft ook zelf iets over gezegd hij zegt ik was het een tijdel to this mission in de first place hij is heel bescheiden maar hij baalt natuurlijk wel als een stier en ja hij zegt ook within my lifetime we will see missions like this happen dus hij is tot het eerst van overtuigd dat dat in ieder geval gaat gebeuren of hij dat gaat doen weet ik weet ik niet maar nou ja ik heb niet het is natuurlijk niet weg niet de indruk dat het zijn keuze was eerlijk gezegd dat want ik was ook ergens dat inland muskem een tijdje een paar maanden geleden op twitter heeft ontvolgd en dat schijnt bij musken wel een tel-tel te zijn dat die je niet meer lief vindt om het zo maar even te zeggen dus die dat dat wat dit las ik in een artikel van erik berger een vrij bekende ruimte van journalistie die musken al heel lang volgt en die ook altijd zegt hij ontvolgt me ook als ik iets vervelends schrijf meestal volgt hij met de naam maar die die had de ervaring mee dat musken me regelmatig ontvolgd dus je houdt er tabellen bij van wie er precies gevolgd en ontvolgd wordt door de musken wat dat is informatie ja die had dit gespot ja dus ja dus en ik denk er ik zeg ook wel weet je dat spezex heeft natuurlijk daarna voor dat ze dit beloofden of verkochten afja zal nu echt betaald zijn zeg maar maar in ieder geval deze contract tekenen ze neem elkaar dat was voor dat ze dat contract voor die maandlanden binnenhaalde dus ik denk dat ze intussen zich ook realiseerd hebben van ja sorry we hebben op dit moment pick a fish to fry gewoon een grotere prioriteit en dit schuiven we naar achter en dat de man ook wel aanvoelde van nou laat me zitten dan ja ik meen dat musken ook heeft gezegd dat deze missie anderhalve miljard kostte en die meneer mezaka mesawa die heeft een vermogen van 2 miljard nou ja dus of die hij komt misschien ook helemaal niet meer betaal ik kan me dat eerlijk gezegd niet voorstellen als je dat musken altijd een koning vertellen dat het niks kost dus dan wil ik het dat hij niet dat die niet wil volgens mij ja of ze hebben uiteindelijk een 50 procent over scheiding en dan is kost het ineens 3 miljard dan heeft japan er niet meer genoeg geld ja maar ze hebben voor mij weer hebben ze andere prioriteiten nou ik vind wel in ieder geval wel apart dat het nu de idee nu ten einde is ik geef ook jouw jarenlang lezingen op scholen voor kinderen ook over of we misschien wat naar mars gaan en waarom eigenlijk en of het nuttig is en dan heb ik dus dit had ik altijd als voorbeeld van nou ja het kan wel als je gewoon geld genoeg hebt dan kun je bijvoorbeeld naar de maand toe nou ja dat zit er dus niet meer in en dan denk ik zelf nog ja die tim dot dat is dan het al jammer dat hij dat hij dat was hem wat je ogen zei het was hem wel gegund dat hij zoiets zou gaan doen dan denk ik jerek isaac man ja die dat is een andere miljardair die je al een paar keer de ruimte is geweest ook met spacex misschien dat hij nog een keer een plekje op zijn privé drekken vlucht deze volgens mij deze japan had ook al naar space stage gevlogen toch is ik een keer met soju's meegewezen een week dus die was al een beetje ruim voorzien zomaar zeggen in ervaringen hij zelf al nou ja je kunt je kunt je kunt het natuurlijk ook gewoon scharen bij een langer rij eerdere projecten van de doutse cruise die die men die als ruimte toeristen naar de ruimte zou gaan de afgelopen jaren heel veel van dit soort dingen om kruis en misschien kan de japan dan nu naar het vlak van de titanic als ze er niet meer naar de ruimte gaan dat is ook ook een hele spannende missen dat kan ook de dood gaan inderdaad ja goed nee dat er zijn mogelijk keder genoeg maar hij vindt vast al wat als die als die er voldoende geld voor heeft maar deze grap gaan niet door hebben wij nog nabranders want we zijn eigenlijk door de tijd ja voor je er één heeft nog science data verstuurd ja hij doet het weer hij doet het weer het zal vinden we altijd fijn om om te horen wat volgen het nou dus hij doet het weer andere dingen nog ik zag heb ik uiteindelijk niet meer behandeld bij een rapport van de world economic forum dat de ruimtevaart gebaseerd economie 18 trillion trillion dollars zou gaan bedragen in vanaf 2030 of zoiets en dat was heel interessant maar het rapport was zo danig dik dat ik denk dat ik dat niet om dat te lezen voor de uitzending maar je weet ook niet hoeveel nu is dat ze dan bedoelen dat het enorm groeit ja dan beloven wij plechtig dat wij dat gaan lezen voor de volgende uitzending en dan rijden we er een end aan ik ik dank je vriend en je ook dank vliep en mijn naam was michel van baal en dit is space cowboys 148 dank u wel voor het luisteren en tot de volgende keer