De grootste telescoop ooit - hoe halen we Mars naar de Aarde

Dit is een BNR podcast. Welkom bij aflevering 147 alweer van Space Cowboys. We zijn weer met z'n drietjes, maar wel bijzonder. De dames zijn deze keer in de meerderheid. We zijn hier met Inge Loes ten Kate. Hoi. Marieke Baan. Hallo. Ik ben Luc van den Abeelen. We gaan weer het een en ander aan actuele zaken doornemen. En ook gezien de achtergrond van de twee dames gaan we dat wat verder van huis doen dan dat dat traditioneel het geval is. We gaan ons een beetje minder met raketjes en astronauten bezighouden. Meer met planeten en dat soort zaken. Inge Loes, wat is voor jou het leukste onderwerp dat je vandaag hebt? Ik denk het sample wat Perseverance heeft gevonden. En wat er dan wel of niet misschien wel terugkomt naar de aarde. Oké, dat smaakt naar meer. Marieke, wat is jouw onderwerp? Ik ga het vandaag vooral hebben over exoplaneten en planeten en kleine planeten. Maar het leukste komt toch weer van de James Webb Space Telescope. Onze grote nieuwsgenerator. Trouwe leveranciers gelukkig. Ik heb ook het een en ander over Mars. NASA gaat helpen met een ESA missie naar de rode planeet. Dus we hebben bijna een thema te pakken vandaag. Oké, Inge Loes, steek van wal. Zoals wellicht bekend hebben we nu twee grote karretjes op Mars. De Curiosity Rover en de Perseverance Rover. Het grote verschil tussen de twee is dat Curiosity lokaal onderzoek doet. En Perseverance ook, maar die verzamelt ook monsters in hele kleine buisjes. En laat die op het oppervlak achter, zodat ze ooit worden opgehaald. Met een Mars Sampointer missie, zodat we hier in de labs op aarde, die nog steeds vele malen beter zijn dan de labs op de karretjes van Mars, onderzoek kunnen doen aan die samples. En vorige week was er een bijeenkomst van de Mars community. En daar is het laatst, een van de meest recente samples die ze genomen hebben, besproken. En wat je daarin ziet, zijn mineralen die afgezet worden in een waterrijke omgeving. Nou is dat niet zo verrassend, want daar gingen we naar de kaart. Maar wat we hier op aarde uit informatie kunnen halen, is toch weer de omstandigheden waarin dat water is afgezet. En wat we zien nu al aan het type mineralen, is dat die omgeving waarschijnlijk redelijk gunstig zou zijn voor als er leven is geweest. De grote vraag op Mars is natuurlijk altijd, hoe lang is dat water aanwezig geweest? En was dat lang genoeg voor leven om te ontstaan? Maar op aarde zien we in dit soort mineralen, dus in dit soort gesteenten zien we ook heel vaak aanwijzingen van leven en overblijfselen van leven. Dus als er ooit leven hier was, dan is de kans dat je het in een sample als dit zou vinden best groot. Ja, precies. Ik denk dat er op aarde ook heel veel rivieren zijn waar nooit een leverantie is langsgekomen. Dus we moeten dan toch nog wel geluk hebben, denk ik. Op aarde of op Mars? Op Mars. Ja, nee, we moeten daar natuurlijk, we moeten er überhaupt leven zijn geweest. Het antwoord op die vraag hebben we voorlopig nog lang niet. Maar goed, dat is natuurlijk wat we met dit soort missies, die vraag proberen we te beantwoorden. En wat deze samples ons natuurlijk zo gaan leren is gewoon veel beter begrip van dit soort omstandigheden. En dit soort biosignertjes zoals je ze zou kunnen noemen, kunnen we niet met de instrumentatie vinden die we op Mars nu bij ons hebben. We proberen het wel. Ook met de raamman die nu op perseverezheid zit, kunnen we wel wat aanwijzingen vinden. Maar het type metingen die we hier aan moeten doen, dat kunnen we echt alleen in Aardstelabs. Dus ja, het zou natuurlijk super zijn als we dit sample terug zouden kunnen krijgen. Ja, precies. Maar daar zit een beetje... Ja, daar zit een dingetje aan. Want inmiddels, het was zo dat we volgens mij in 2035 het sample zouden ophalen. Inmiddels is dat alweer iets doorgeschoven naar 2040. En het hele sample return missieconcept wordt ook alleen maar duurder met de tijd. Dus volgens mij zitten we nu op ruim 11 miljard dollar. Curiosity en Perseverance waren altijd best wel prijzig missies, maar die zaten op 2,2 miljard. Dat is op zich natuurlijk heel veel geld, maar als je ziet wat we ervoor kunnen doen, is dat zeker waar voor het geld. Maar 11 miljard is natuurlijk wel heel erg duur. Ja, en dan hebben we, hoeveel gram in handen? Oh, dat is... Dat zijn van die dingen die het in mijn hoofd weten. Dat weet ik niet. Volgens mij een gram of 50. Ja, oké. Ja, misschien... Nee, nee, het is niets veel. Het zijn een paar reageerbuisjes inderdaad. Ja. Hoeveel kilo's hebben we dan al niet eens? Nee, dat denk ik niet. Maar goed, wel genoeg materiaal waarbij we heel veel onderzoek kunnen doen. Maar ja, 11 miljard is gewoon echt heel erg veel geld. En dat vindt de Amerikaanse overheid inmiddels ook. Ja. Dus daar is natuurlijk wel wat gesteggeld. Ja, daar is natuurlijk wel wat gesteggeld. Gaan we hier wel mee door? En hoe moeten we hier echt zoveel geld aan uitgeven? Maar ja, goed, er zijn dan natuurlijk toch ook weer andere partijen die erover nadenken. Oké, zoals? Nou, in dit geval is het voorzitter van de Mars Society. Je hebt een aantal organisaties, zeg maar niet de Space Agencies, maar andere organisaties die ook nadenken over ruimtevaart. En vooral in relatie tot Mars zijn er een aantal van dit soort organisaties. En één daarvan is de Mars Society. Ja. En de levenslange president van de Mars Society, die zit er al 30 jaar denk ik als president, misschien nog wel langer, Robert Soebrin. Ja. Ja, die heeft nu een tegenartikel geschreven en die zegt, het kan natuurlijk eigenlijk veel goedkoper. Want de reden waarom het zoveel geld kost is omdat NASA probeert dit een globale missie te maken, waarbij iedereen met elkaar samenwerkt om ook te laten zien dat we in de ruimtevaart in ieder geval wel met z'n allen kunnen samenwerken zonder elkaar de tent uit te knokken. Ja, precies. En dat kost geld, want alle partijen moeten daarbij betrokken zijn en ja, dan wordt het dus duur. En hij zegt, ja, weet je, de sky crane waarmee we Curiosity en Perseverance hebben laten landen, daar kun je ook best iets aan hangen. Zo'n soort concept, dat kan ook. En daarmee kun je best iets laten landen. Dan kun je nog een satellietje voor hetzelfde gewicht en hetzelfde bedrag eigenlijk, kun je een satellietje laten rondvliegen om Mars. Je landt iets met een sky crane, redelijk lokaal. Dan kun je nog best een redelijk grote rover, een beetje een speertachtige rover laten landen. Die rijdt al die sample'tjes af, pikt ze op en die lanceert weer iets terug. Dat wordt opgepikt door de, nou ja, eigenlijk het oorspronkelijke concept. Ja. Met allerlei bestaande onderdelen en allerlei reeds doorontwikkelde technologie. En nou, een aantal dingen die zelfs bijna een soort van off the shelf zijn. Want natuurlijk in de ruimtsaard is er niet heel veel off the shelf, maar er zijn toch best wel wat dingen die... Ik kan me zelfs voorstellen dat er misschien nog wat testmodellen zijn die om te bouwen zijn naar flight hardware. Dus hij zegt, ja, eigenlijk kunnen we het ook gewoon wel voor 2 miljard of 3 miljard en niet voor 11. Maar dan zou het dus wel onder NASA gaan vallen? Ja, dan zou je gewoon moeten zeggen, we hakken nu de knoop door. En met een kleiner budget gaan we gewoon met wat we hebben, gaan we het doen. En dan maken we daarna de afspraken wel hoe het zit en wie doet wat. Maar laten we nou in ieder geval zorgen dat die samples terugkomen, want daar is het ons allemaal om te doen uiteindelijk. En als je daar afspraken over maakt, dat iedereen die mee zou doen in de sample return gedeelte wel gewoon toegang houdt tot die samples. Want er worden natuurlijk de faciliteiten gebouwd, zowel in de VS, maar er wordt ook hier in Europa wordt nagedacht over... faciliteiten waar je die samples kunt bewaren op zo'n manier dat je ze niet vervuilt met aardsleven. Dus daar wordt allemaal infrastructuur over nagedacht en bedacht over hoe we dat kunnen ontwikkelen. Dus ja, zijn suggestie is, het is allemaal heel leuk die samenwerking, maar laten we nou gewoon zorgen dat we die samples hebben. Dan komen we daarna wel weer met die samenwerking aan. Niet zo moeilijk doen organiseren en vliegen. En daarna zien we... Ja, want nu wordt het risicaal wel dat we die spullen pas op aarde terug hebben. Als ik al half zin in al in het bejaardentehuis zit, zou ik ook een beetje jammer vinden. Ja, nou ja, inderdaad ja. Maar kan je inschatten wat voor kans het plan van Zoobrin maakt? Wie moet dat allemaal overtuigd worden? Ja, misschien krijgt hij het voor elkaar naar Amerikaanse regeringen te overtuigen. Nou, dan ben je er wel. Maar ja, goed, daar komen verkiezingen aan. Dus die hebben wat anders aan hun hoofd gelopig. Ja, precies. Ja, zo'n beetje lastige timing ook wat dat betreft. Ja, en het is natuurlijk... Ik bedoel, hij heeft qua concept op zich natuurlijk best een punt. Maar het is natuurlijk ook wel heel makkelijk om vanuit de zijlijn optie... Er zullen ongetwijfeld andere redenen ook nog zijn waarom dit plan nog niet gevlogen heeft op deze manier. Nee, zeker. Nou, spannend. Ik hoop dat we daar spoedig meer van horen. Oké, Marieke, je turn. Ja, 11 miljard, dat is een hoop geld. Ik ga het straks nog over de Extremely Large Telescope hebben. Dat is natuurlijk sterrenkunde vanaf de grond. En die is, geloof ik, 1 miljard of zoiets. Nou, geen 11. Maar langer aan niet. Maar goed, laten we even bij planeten blijven. Maar dan wel toegaan naar planeten buiten ons zonder zelsel. En ja, zoals altijd heb ik ook weer een webnieuwtje. De telescoop die genereert echt ongelofelijk veel data en papers. En wij van de communicatie van al dat nieuws moeten op dit moment echt grof selecteren om echt de top dingen eruit te halen. Oké, je hebt zoveel dat je moet kiezen. Nou, dat is gunstig. Het is behoorlijk druk met web. En daar hebben we het nog niet over, Euclid. Gaan we het straks nog even over hebben. Maar ik heb uitgekozen een artikel in Nature van vorige week. Of net de week tevoren weet ik eigenlijk niet meer. En dat gaat over de eerste hints die onderzoekers met web hebben gevonden van een atmosfeer rond een rotsachtige planeet. Dus we hebben het nu over een planeet rond een andere ster dan onze eigen zon. Er zijn natuurlijk al heel veel exoplaneten gevonden. Vijf, zes, zevenduizend wel, denk ik. Even met een schuin oog naar Inge Loes. En die grote gasreuzen met hele dikke atmosferen, die zijn vrij makkelijk te vinden. Die zijn ook al met Hubble gevonden. Maar web is echt in staat om naar die kleine planeetjes te kijken die een beetje op de aarde lijken. En die waarschijnlijk ook een atmosfeer hebben, zoals die van de aarde. Dus met een vluchtige, dunne atmosfeer, dunne gasmantel. En ze hebben nu een planeet gevonden die wel heel dicht rond zijn ster zit. Dus het is in die zin nog niet vergelijkbaar met de aarde. Waarschijnlijk is het oppervlak ook gewoon kolkende lava of zoiets. Maar ze hebben wel een hints gevonden dat er een hele dunne atmosfeer omheen zit. En hoe hebben ze dat gedaan? Dat hebben ze gedaan door te meten dat de temperatuur aan de ene kant anders is dan aan de andere kant. Dus dat zou erop wijzen dat die atmosfeer in staat is om die temperatuur te verdelen over de planeet. Dus het is allemaal nog niet helemaal zeker, maar dit zijn wel de echte, mooie onderzoeken die nu naar buiten komen. Dus het is geen directe waarneming, dus het is afgeleid uit de temperatuur. Ja, en Spitzer had eerst al zuurstof, stikstof en cold-dioxide gevonden. Dus er waren al wel wat hints. Die planeet staat ook zoals onze maan om de aarde tidally locked. Dus die staat altijd met dezelfde kant naar zijn ster toe. En het grappige is, de planeet die ze hebben de atmosfeer van hebben bestudeerd, die heet 55 Cancri-E. Cancri-E, spreek je dat uit of niet? Ja, volgens mij wel. Het kan ook Cancri zijn, maar ik denk Cancri-E. En dat is toevallig een van de drie exoplaneten die een Nederlandse naam hebben. Deze, 55 Cancri-E en D, die hebben ooit van de internationale astronomische uni een naam gekregen op voordrag van de Koninklijke Nederlandse Vereniging van Veren Sterrenkunde. Oké. En E, exoplanet E heet Jansen. En exoplanet D heet Lipperhij. En weten jullie waar het iets op slaat? Nee. Dat zijn de twee vermeende uitvinders van de telescoop. Eigenlijk op het begin van de 17e eeuw. Waarschijnlijk was het Lipperhij, maar Jansen was ook bezig met lensenslijpen en zo. Dus eigenlijk heet deze planeet gewoon Jansen. Ja, ik was even bang dat er andere de Vries zou worden. En ik ga het straks over nog meer vernoemingen in het heelal hebben. En we krijgen ook nog een stukje over de ELT, wat ik net al zei. Ja, in het begin van Web waren een paar mensen behoorlijk geschrokken van de inslag van hele kleine ruimtedeeltjes. Gruisen, whatever, die toch aantoombaar een spiegelelement al hadden beschadigd. Heeft weinig last van volgens mij. Oké, ik heb de laatste maanden er ook niets meer over gehoord dat er weer meer schade zou zijn opgetreden. Dat lijkt dan allemaal stabiel. Heb ik ook niks gehoord. Nee, dat is dan gunstig. Web gaat gewoon verder. Ja, lekker. Oké, we blijven buitenaard. Dus we gaan weer terug naar Mars. Ook ESA heeft een aantal actieve programma's op het ogenblik. Er zijn twee satellieten daar actief. Dat is de Mars Express en de ExoMars Trace Gas Orbiter. En in 2022 had een derde zon die kant opgemoet. ExoMars 2022, heel erg origineel. In principe zou die op dat moment al vier jaar vertraagd zijn. En hij zou dan in juni 2020 geland moeten hebben. Maar helaas, lancering die zou gebeuren met een protonraket van Roscosmos. Die leverde ook een upper stage om het hele zaak in de Mars te brengen. De Fregat rakettrap en een landingsplatform wat ze Kazachok hadden genoemd. Daarmee zou een rover op het oppervlak van Mars moeten worden afgeleverd. Die rover is de Rosalind Franklin. Een zeswielig apparaat. Dat nogal lijkt op de andere succesvolle NASA-rovers die daar al jaren rondrijden. Echt waar, een paar maanden voor de geplande lancering viel Rusland en Oekraïde binnen. En toen werd de samenwerking tussen ESA en Roscosmos gestopt. Sindsdien staat Rosalind Franklin ergens in een hoek zich af te vragen wanneer het ding zou kunnen gaan vliegen. Intussen is ESA wel begonnen met de ontwikkeling en de bouw van een eigen daaltrap. Dat landingsvoertuig. In april van dit jaar is al een opdracht gegeven voor de bouw van de rakettrap. Die de sonde richting Mars moet sturen. Lancering staat nu gepland voor eind 2028. Aan boord van een Falcon Heavy raket van SpaceX. Normaal is het zo dat dan zes maanden later de zon erbij bij Mars aankomt en het feest kan beginnen. Dit keer helaas niet. Landing is pas voor 2030 aan het eind van het jaar voorzien om het stormseizoen op Mars te vermijden. Nou, dan naar het goede nieuws. Kort geleden is NASA tot dit hernieuwde project toegetreden. En daarmee is het project eigenlijk terug bij de oorsprong. Want al in 2009 begon dit geheel van ExoMars als een samenwerking tussen NASA en ESA. Er zouden twee satellieten worden gelanceerd in dat kader in 2016 en 2018. Dus na een decennium komt dat dan toch nog goed. Want NASA gaat motoren voor die daaltrap leveren. En ook een aantal plutonium 238 warm te bronnen. Om die lander, die rover te beschermen tegen de koude Marsnachten. Nou, dan het echt interessante. Rosalind Franklin neemt zo'n 500 kilo aan wetenschappelijke apparatuur mee. Waaronder een boor die tot op 2 meter diepte monsters van de Marsgrond moet kunnen nemen. En volgens mij zo diep hebben we interplanetair nog nooit geboord. Nee, zeker niet. Daarnaast gaat die rover op zoek naar, nou niet heel erg verrassend, mogelijke tekens van vroeger leven. Water en gaat ook de genie op diepte bestuderen. En met al die toestanden eigenlijk de technische voorbereiding doen voor sample returns. En voor de verre toekomst bemenstenmissies. Inge Loes, weet jij toevallig nog wat meer oude wetenschap aan boord van Rosalind Franklin? Toevallig een klein beetje. Want ooit toen ik promovieerde in een ver verleden. Toen het promotieonderzoek wat ik deed was ook geïnitieerd in de context van ExoMars. En een van de redenen waarom er geboord wordt is omdat we natuurlijk heel geïnteresseerd zijn in of we ooit leven op Mars was. En of we daarvan overblijven kunnen vinden. En overblijven zullen daarvan in de vorm van bijvoorbeeld organisch materiaal. Nou heeft Curiosity intussen daar al aanwijzingen van gevonden. En de vraag is, en bij Curiosity wordt het eigenlijk op dit moment geïnterpreteerd als organisch materiaal. Wat door meteorietinslagen op Mars is beland. Dat is nog steeds de meest logische verklaring. Maar het grote probleem op het oppervlak van Mars is dat omdat er geen atmosfeer is. En ook eigenlijk geen magnetisch veld. Of een heel klein beetje atmosfeer en geen magnetisch veld. Krijg je alle UV-straling op het oppervlak. En UV breekt heel efficiënt organisch materiaal af. Zeker als je dat een lange tijd blijft stralen. En ook de kosmisch straling van de zon. Dus eigenlijk de geladen deeltjes. Ja die zijn ook erg goed in het afbreken van alles. Stralen gewoon alles kapot. Het fijne aan een UV is dat het eigenlijk maar een heel klein stukje de bodem in kan. Dus dat is echt een paar millimeter. En alles wat daaronder zit blijft eigenlijk beschermd. En dat was ook wat ze, natuurlijk met curiosity, boren ze dan een paar centimeter. Dat was ook precies de reden. Maar dat was nog maar 6 centimeter. En die kosmisch straling en die hoge energie straling van de zon. En die geladen deeltjes, dat gaat dieper. En dat effect wordt wel minder met diepte. Dus op 2 meter zit je al meer. Ook dan heb je nog wel wat effecten van. Maar dan ben je in ieder geval beter beschermd tegen dat soort straling. Dus dat is de belangrijkste reden om te gaan boren. En nu zitten er eigenlijk twee typen organische meten instrumenten op. Want wat we natuurlijk zien bij curiosity is dat die organisch materiaal meet door grondmonsters te nemen. Die je langzaam op te warmen. En door dat opwarmen worden vluchtige stoffen, maar ook organische moleculen, worden omgezet naar de gasfase. En dan kun je ze dus in gasvorm meten. Maar wat ook bleek vlak voor dat curiosity, een paar jaar voordat curiosity gelanceerd wordt, is dat er pergolaatverbindingen in de grond zitten op mars. En als je die verhit, dan breken die je organisch materiaal weer af. Dus bij curiosity hebben ze daar een onwegje meegenomen. Dus wat ze daar doen is eerst een deel tot een bepaalde temperatuur verhitten. Allet gas wat er dan uitkomt wordt gewoon weggepompt. En dan gaan ze vanaf daar, vanaf 300 graden opwarming, gaan ze dan pas meten. Want dan ben je dat effect van de pergolaat kwijt. En bij Exomars hebben ze een instrumentje wat kan opwarmen, maar ze hebben ook een andere instrument waar mensen met lasers aan de gang kunnen. En dan heel langzaam die moleculen een soort van het oppervlak afweken, zonder ze af te breken en om die manier te meten. Dus niet een soort van schietlaser, maar een laser waarmee die moleculen genoeg energie geeft dat ze kunnen gaan wiebelen en losgelaten. En dan kun je ze vervolgens in de gasvrazer alsnog meten. Maar dan is de kans dat ze met pergolaat reageren zo ongelooflijk veel kleiner. Want wat we bij curiosity zien zijn ook nog reactieproducten van andere organische moleculen. Maar dat is waarschijnlijk gewoon vanwege de ouderdom. En die zijn ook al 3,6 miljard jaar oud, dus die zijn gewoon ingedrukt en verwerkt door geologische processen. En met Exomars, met die instrumenten, hopen we dus wat meer detail te kunnen krijgen over als er organisch materiaal in zit, wat het dan is. En misschien ook iets duidelijker beeld over de herkomst. Spannend. Ja hartstikke spannend. Heel leuk. Hopelijk gaat-ie nou eindelijk echt. Ja precies, ook leuk. Wat ik me nog afvraag, Inge Loes of Luc, als zo'n missie door wat voor omstandigheden dan ook zoveel vertraagd is. Ik weet nog dat met Web speelde dat ook, die is natuurlijk ook gewoon tien jaar later gegaan dan gepland. En toen was het verhaal, ja maar dan is alle instrumentatie verouderd. Dat is echt heel erg zonde, maar dat blijkt in de praktijk eigenlijk allemaal best wel mee te vallen. Hoe is dat met zo'n uitgestelde Mars missie? Ja, er zouden dingen misschien nu nieuwer kunnen. Maar goed, er wordt natuurlijk... Het voordeel is dat de rover is niet gebouwd en staat in de kast te wachten tot die gelanceerd wordt. Dus er wordt wel nagedacht over, kunnen we nog dingen verbeteren terwijl we toch aan het ontwikkelen zijn. Dus daar wordt zeker wel over nagedacht. Ja, als je nu iets nieuws zou sturen zou het misschien een iets hogere resolutie hebben. Maar ik denk niet dat dat zo heel veel uitmaakt. Dus ik denk dat het uiteindelijk zal het niet... En ik denk ook dat de instrumenten die we nu sturen met XMars... Ik weet niet of daar heel veel andere keuzes in gemaakt zouden zijn. Ik denk dat dat eerder de vragen. Want de instrumenten die we nu sturen, die zijn nog steeds redelijk up to date. En ook de miniaturisatie stappen, dus hoeveel kleine iets hebben, zijn nu nog niet zo ver gevorderd dat we zouden zeggen, dit is totaal outdated. En ik denk ook voor de keuze van de instrumenten dat we nog steeds redelijk in deze richting zouden gaan. Dus in dat opzicht denk ik... Dat is goed nieuws. Nou in ieder geval in vergelijking met 2022, want 2009, toen zag het er wel heel anders uit. Maar daar zijn natuurlijk ook instrumenten op een gegeven moment van afgehaald. O, daar hebben we weer bij gekomen. Ja, nou mooi. We hebben nog vier jaar, dus als er iemand een idee heeft, gewoon een heel geavanceerd instrument, moet die het maar even laten weten. Marika, ga verder met jouw interplanetaire verhalen. Ja, we gaan het over nog meer namgeving hebben. Ik vergat trouwens net nog die derde naam te noemen van een exoplanet. Dat is nog een derde planeet die een Nederlandse naam heeft. Dat is de naam Nachtwacht. Oké. En dat was een campagne uit 2019. Toen bestond de IAU zoveel jaar. En toen hebben alle landen de vragen gekregen, willen jullie een nationale campagne organiseren? En een voorstel doen voor de namen van een ster en een exoplanet. En toen hebben we een comité gevormd, waar toevallig Inglis ook in heeft gezeten. En toen heeft heel Nederland exoplaneten gekozen. Ik geloof dat we 20.000 reacties hadden of zo. Ja, dat is niet slecht. Ja, heel leuk. De grote winnaar was, dat is nog wel leuk om even in herinnering te brengen, was Nijntje. God. Als de naam voor de exoplanet. En Moeder Pluis als naam voor de ster. Geweldig. En dat is afgekeurd door de IAU. Nestal weer jammer voor Dik Brunner. Te commercieel. Ja. En toen is het reservepaar, dat was sterrennacht voor de ster. En Nachtwacht voor de planeet is het geworden. Dus als je ooit iets leest over exoplanet, had P6b. 3 heet Nachtwacht. Goed zo. Zo vinden onze schilders toch een eeuwigheid in de ruimte. En er zijn ook kleine planeten. De planetoïden noemen we die. En daar zijn er een paar honderdduizend van. En die zitten voornamelijk in een gebied tussen de banen van de planeten Mars en Jupiter. En van die planeten hebben er ongeveer 25.000 een naam gekregen. Dus dat zijn er echt heel veel. Dus 25.000 planetoïden hebben een naam. Maar in Nederland zijn er nu 404 mensen die een planetoïde naar zich hebben vernoemd. En de 404e is gisteren bekend geworden. En dat is de planetoïde 77772 Betonville. Die is in 2012 ontdekt door Marco Langbroek. En Marco Langbroek heeft voorgesteld om deze planetoïde Betonville te noemen. Naar Felix Betonville. En dat is een ingenieur die werkt aan instrumentatie voor de Extremely Large Telescope. Dus dat is het bruggetje wat ik straks ook moeten maken. Dus ik heb vandaag even die hele lijst met Nederlandse... Want de vraag is nu waarom zijn er eigenlijk zo relatief zoveel Nederlandse namen? We doen het internationaal leuk op astronomie gebied. Weet je hoe dat komt? Het is een heel gek verhaal. Dat was een Leids sterrenkundige Ingrid van Houten-Groeneveld. En die heeft samen met haar mannen nog een andere astronoom. Die hebben ooit 5000 planetoïden op het oog gevonden. Nu worden ze natuurlijk allemaal met geïnteresseerde programma's ontdekt. Behalve Marco Langbroek, die doet het nog met een kleine telescoop. En de regel was heel lang, iemand die een planetoïde ontdekt mag een naam voordragen. Dus zij hadden er gewoon heel veel te vergeven. En daardoor zijn er zoveel Nederlandse planetoïden. Als je door die lijst loopt, dat is echt grappig. Wilhelmina heeft er een bijvoorbeeld. Ik blad er nu even, dus dat geluid komt daar vandaan. Goed zo. Weet je dat vast? Die had ik nog meer aangekrast. Even kijken. Die is zelf niet aangekrast. Daar zijn we nog niet. Haha. Even zien. André Kuipers heeft er een, Griektitulaar. Ter rechte kandidaten. Ter Linge, Henk Ter Linge. Die kent hem niet in deze podcast. Van Volloven had ik al gezegd. He Mariek Baan. De stad Utrecht, Johan Cruyff, Boudewijn Buug. En dan komen we aan bij ten Katen. Weet jij je nummer, Inge Loes? 566-318. Helemaal goed. Nou, we zijn in echt astronomische gezelschap vanavond. Maar Felix Bettenwiel is de projectleider van een van de vier eerste instrumenten. Die gebouwd gaat worden nu. Het ontwerp is definitief. Dus de bouw gaat echt van start. En dan komt het op de Extremely Large Telescope. Dat is die hele grote europeese telescoop in het noorden van Chile. Die is in aanbouw. Het hele geraamte staat al. Hij is in ongeveer eind van dit decennium klaar. 2028 zo ongeveer. En dat is een gigantisch telescoop. 39 meter spiegel doorsnee. En er komen heel veel... Het is gewoon zo groot als een stadion. Ik ben er in januari toevallig geweest met een delegatie van het ministerie. Ongelofelijk om daar in te staan. Je weet gewoon niet wat je meemaakt. En daar komen vier grote instrumenten op te zitten. In eerste instantie. Die worden er nog veel meer gebouwd. En het METIS instrument. Dat is een camera spectrograaf. Die ook weer heel goed in staat zal zijn om die atmosferen van exoplaneten te gaan onderzoeken. Dat METIS instrument wordt dus helemaal onder Nederlandse leiding gebouwd. Dat is ook wel eens leuk om te vertellen. Nederland is projectleider van dat instrument. En er zijn echt heel veel andere instituten en universiteiten aan verbonden. Het ontwerp is definitief. Dus de bouw van alle optica en van alles gaat ervan start. En over anderhalf jaar of zo of misschien wel over een jaar al. Dan is er in Leiden bij een universiteit. Bij een universiteit Leiden wordt een hele grote hal ingericht. En daar wordt alles naar toe gebracht uit heel Europa. En daar wordt het hele instrument geïntegreerd. Dat is een beetje zoals in ruimtevaart. Maar dit is dan voor een aardschotelescoop. En dan wordt het in 2028, als alles klaar is en getest is, wordt het verscheept naar het noorden van Chile. Wauw. Hele gekke vraag. Waarom deze telescoop bouwen? Is dit inderdaad een enorme stap in de techniek? Of is het een vervanging van Aracibo? Nee, dit is een optisch infra-rototelescoop. Aracibo is een radiotelescoop. Dit is gewoon de volgende generatie supertelescopen. En de Amerikanen bouwen er ook heen in het noorden van Chile. De GMT. En dan zou er ook een op Hawaii komen. De 30 meter telescoop. Maar daar waren natuurlijk problemen met de lokale bevolking. Die daar heel grote bezwaarden tegen hadden. Toen was er een tijdje een plan om die Amerikaanse telescoop op Canarische Eilanden te zetten, op La Palma. Maar dat gaat volgens mij ook niet door. Ik hoor er althans niks meer van. En de ELT is echt helemaal op schema. Dus dat wordt voor Europa heel fijn. Met zo'n hele grote spiegel kun je echt heel veel doen. Ja, precies. Dan kan ik me voorstellen dat het calibreren van zo'n dingetje geen klus is die je op een vrijdagmiddag eventjes doet. Heb je daar enig idee van hoe lang de commissioning van dat instrument gaat zijn? Wanneer krijgen we het eerste plaatje om die vraag maar eens te stellen? Ja, dan weet ik niet. We gaan het volgen. Wat ik altijd zo leuk vind aan de ELT en de VLT, om in de kader van de naamgeving te blijven, is dat sommige telescopen worden dan vernoemd. En dit is gewoon de Extremely Large Telescope. Ja, een hele grote telescoop. Ik weet bijvoorbeeld dat er mensen zijn in Nederland vooral die de ELT een andere naam willen geven. Ik weet dat Govert Schilling heeft voorgesteld om een oortelescoop te noemen. Maar daar is volgens mij nooit op gereageerd. Het voordeel van ELT is dat je in ieder geval nooit gedoe hebt over waar dan, zeker in een Europees geval, welk land wordt dan bevordeeld. De nasionaliteit en de achtergrond van de meneer of mevrouw. Dat is tegenwoordig ook heel ingewikkeld. Wat ook nog grappig is om even te vertellen, over naamgeving weer gesproken. Gisteren kwam op Twitter voorbij dat er een kraater van Freddie Mercury was. Hij heet geen Mercury, want zo heet die planeet al. Hij heet Bulzara. Ja, natuurlijk, want zo heet Freddie ook. We hebben ook nog even gecheckt hoe dat zit met die naamgeving van dat soort oppervlaktingen op planeten. Alle kraaters op Mercurius zijn gewoon genoemd naar kunstenaars, schilders, schrijvers. Ze zijn hele culturele planeeten geworden. Ik heb het even snel doorgenomen vanmiddag, maar ik zag er weer geen enkele vrouw bij zitten. Dat moet toch wat gebeuren binnen die AIU. Maar in dit geval denk ik dat Freddie Mercury nog geen kraater had op Mercurius was typisch, dus het is wel goed dat hij er dan is. Ik verwacht nu wel dat jullie gaan inzetten om een vrouwelijke naam op Mercurius te planten. Met het telescoop gaat het nu wel goed, met de ruimteinstrumenten. Ja, we hadden net Rosalind Franklin. Ja, de Vera Rubin natuurlijk, het grote survey telescoop in Chile. Ik vind het verhaal van Rosalind Franklin is toch al een beetje sneu, want die heeft natuurlijk altijd een beetje ondergesneeuwd met de DNA-onderzoek. Kan je kort schetsen wie ze was? Ze zat in hetzelfde lab als Watson of Crick. Volgens mij zat ze bij Watson in het lab. Mensen achter het DNA-structure? Ja, dus Watson en Crick hebben een Nobelprijs gekregen voor de ontdekking van DNA. Terwijl zij eigenlijk een zeer groot deel van het werk heeft gedaan. Volgens mij zat ze bij Watson in het lab. En heeft zij zelfs een van de eerste plaatjes gemaakt waarop ze dit konden zien. En ze heeft er nauwelijks credit voor gekregen. Ze was al overleden op het moment dat die Nobelprijs werd uitgekregen. Post-grim Nobelprijs krijg je sowieso niet, volgens mij. Maar ze is daar ook nooit vernoemd. Ze is inderdaad wel een beetje triestig. Volgens mij was zij de eerste die aankwam met een plaatje waarin ze zei, kijk nou wat ik zie. En toen ging meneer de landbaas met de eerrest. Ja, dat gebeurt helaas vaker. Maar goed, nu heeft ze gewoon haar eigen rover op Mars. En wie weet vinden we wel DNA op Mars. Ja, dat zou wel de ultieme beloning zijn. Ja, absoluut. En ik heb er ook nog even snel opgezocht waar Vera Rubin ook bekend om was. En ik wist wel dat het donkere materie was. Maar ze heeft dus de eerste aanwijzingen voor de bestaan van donkere materie gevonden in de jaren zeventig. Zij keek naar de rotatie van sterrenstelsels. En die zetten aan de rand, bewegen veel sneller dan in de midden. Dus dat kan alleen maar verklaard worden door iets onbekend. Ze hebben astronomen donkere materie genoemd. Dat is ook een eerbetoon. Nou, belangrijke zaken. Oké, Inge Loes, had jij nog iets spannends op je lijstje staan? Nou, ik weet niet of het spannend is. Maar het is wel belangrijk en iets waar ik nooit aan werk, maar altijd wel geïnteresseerd in ben. En dat is ja, sustainability. En dat is natuurlijk alles moet tegenwoordig sustainabel. Maar in dit geval toen ik nog studeerde ben ik in 1998 ooit naar een congres geweest. Dat ging over space debris en wat doen we ermee. Er wordt inmiddels veel gemoduleerd en er werd toen al over nagedacht, wat moeten we er eigenlijk mee? En er wordt wel nagedacht en er zijn programma's over, als je een satelliet het niet meer doet, dan zorg je dat hij opbrandt in de atmosfeer en dan zorg je vooral niet dat hij botst. Want het grote probleem natuurlijk met satellieten, als ze niet meer werken, dan zijn ze onbestuurbaar. En als ze groot genoeg zijn, dan blijven ze wel in de banen en dan zijn ze nog wel te volgen. Maar als het gaat botsen en ze spatten uit één in kleinere deeltjes, dan heb je gewoon geen flauw idee meer. Hoe kleiner je onderdelen, dan zijn de banen niet meer voorspelbaar. Dus dan gaan ze een beetje krisker als rond die planeet zwerven. Ze zijn niet meer waar te nemen, dus dat wordt gewoon één groot probleem. En als je ook maar door blijft lanceren, dan krijg je op een gegeven moment zo'n mooi schilletje rond de aarde. En als je dan een keer mensen wilt lanceren of je wil een keer een verremissie doen, dan zit er een schil rond de aarde waar je iets doet. We zijn met de Starlinkjes al flink op weg, denk ik. Nou, Starlink is als je vanuit sustainability-oogpunt kijkt, is dat natuurlijk wel een redelijk probleem. Dus nu heeft NASA een memorandum, een manifest gemaakt over strategie over sustainable use of space. En daar hebben ze een aantal doelstellingen in gedefinieerd. Ze hebben eerst al een hele mooie definitie. Dus de NASA-definitie van space sustainability is de ability, dus de mogelijkheid om activiteiten in de ruimte eigenlijk tot in de eeuwigheid door te kunnen laten gaan. En dat is op een manier die veilig is, die peaceful is, dus op een vredeliefde manier. En responsible, dus op een verantwoordelijke manier met de ruimte omgaan, zodat iedereen die van de ruimte gebruik wil maken op een veilige manier dat kan blijven doen. En peaceful, dus we gaan elkaar ook niet afschieten in de ruimte. Bij voorkeur. Bij voorkeur. Dus dat is het idee. Dat is het idee. We moeten nu gaan nadenken, want wij leven nu, maar er komen ook mensen na ons en die willen vast ook nog iets met die ruimte. Dus daar hebben ze een manifest voor geschreven. Maar wat er meteen al werd gezegd is, zodra mensen hierover nagaan denken, dan schiet iedereen meteen in de technologieontwikkelingshoek. Volle logisch natuurlijk, want ja, hoe ga je nou die troep allemaal opruimen? Maar wat ze nu hebben gezegd is eigenlijk, kunnen we wel meteen over technologie nadenken, want we moeten ook een framework bouwen van wat willen we nou eigenlijk en hoe gaan we zorgen dat we die technologie niet eens nodig hebben, dus hoe maken we het niet erger? Dus eerst moeten we een soort van framework hebben van waar hebben we het nou over en hoe willen we dit reguleren, hoe willen we zorgen dat we in ieder geval niet tot in een heeligheid de hele ruimte maar blijven volpompen. Aan wat voor eisen moeten missies voldoen? Dus dat zijn de eerste stappen. En dat is dus ook nadenken over wat voor strategieën heb je nou en pas op de derde plaats zeggen ze moeten we eens een keer aan de technologie gaan nadenken, over nadenken zodat we eerst eens even bedenken van wat is nou belangrijk en waar moet zo'n technologie aan voldoen, maar ja goed uiteindelijk moeten natuurlijk ook toch technologieën ontwikkeld worden, dan kun je natuurlijk aan mooie dingen denken als Moonraker, maar zo'n grote vis die je van alles oppikt, maar goed daar wordt natuurlijk wel over nagedacht. Ja, al jaren en jaren. Maar goed we hebben nu een manifest, dus wie weet wat er hier nou weer uit komt. Ja, precies. Ze staat in ieder geval weer op de agenda, dus dat is denk ik wel belangrijk. Nou ja wat dat betreft is NASA natuurlijk de laatste tijd redelijk succesvol geweest met die Artemis-akkoorden. Ja want ik vond ook dat Zweden en Sloveni hebben net afgelopen week ook bijgetekend. Ja, we zitten nu op veertig ondertekenaars, geloof ik. En alle grootmachten zitten erbij? China niet volgens mij, Westland niet, dus het geeft dan gelijk maar weer aan hoe relatief dat allemaal is. Ja, maar ja, laten we het in ieder geval omarmen dat er serieus over wordt nagedacht. Inderdaad, nou ja, we hebben het aan deze tafel ook wel regelmatig gehad over space debris en dat opruimen en zo. Volgens mij wordt daar al tien, vijftien jaar over gepraat, maar er gebeurt teleurstellend weinig. Dus misschien moeten we eerst eens naar ons gedrag gaan kijken en pas in tweede instantie op zoek naar een technologische oplossing daarvoor. India staat er wel bij. Oké. Goed zo, nou dan toch, ja ik kan het niet laten, we gaan toch nog heel eventjes over astronauten en vooral hun pakken. Maar niet over raketten? Nee, nee, nee inderdaad. First, geen reketjes, nee precies. Nou, deze zomer moet Polaris Dawn de ruimte in. Dat wordt een commerciële missie met vier privé-astronauten geleid door de miljardair Jared Isaacman. Die hebben we al eerder voorbij horen komen, die deed dat al eerder. In 2022 met de Inspiration4-missie. Een vlucht van drie dagen aan boord van een dragon-kapzule. Formeel met als doel geld in te zamelen voor een kinderziekenhuis. Maar Isaacman heeft grote plannen. Hij heeft drie missies gekocht bij SpaceX, waarbij hij zelf flink wat geld investeert. En heel ambitieus, de derde missie zou de eerste bemenste vlucht van Starship moeten zijn. Achtergronden zijn mij totaal niet duidelijk, maar ik vind dat een heel spannend idee. Die Polaris Dawn-missie heeft als bijzonderheid dat hij de eerste commerciële ruimtewandeling zal hosten. Daarvoor is SpaceX al twee jaar bezig geweest met het ontwikkelen van een speciale ruimtepak. Dat is natuurlijk heel wat anders dan alleen maar zo'n ding wat je aan boord van een kapzule draagt. In het onverhoopde geval dat de atmosfeer zou wegvallen. Hier moet je echt iets hebben wat je beschermd koelhoudt. Je moet je nog een beetje kunnen bewegen en dat soort zaken. Dus er werd rijkhalsend uitgekeken naar het onthulling van dat pak. Dat is een week of wat geleden gebeurd. En eigenlijk viel het op dat het zo onopvallend was. Want het lijkt ongelooflijk veel op het gewone pak wat dragon astronauten dragen. Er zijn wel een paar verschilletjes als je goed kijkt. De nek is wat wat dikker en ook niet flexibel. Dat betekent dat astronauten gewoon binnen die helm hun hoofd kunnen bewegen. Helm is ook met camera's uitgerust. En het karakteristieke glimmende oppervlak van het vizier. Wat je altijd zo goudkleurig ziet in die beelden is in dit geval bedekt met een dun laagje koper. Nou, dat is een heel stukje goed koper natuurlijk. En het fungeert even goed als zonnebril met de bedoeling van dat opgedampt metaal is. Aan de binnenkant van het vizier kan dan informatie over het functioneren van het pak worden geprojecteerd. Een soort head-up display. En vanzelfsprekend zijn de schoudergevricht en de handschoenen aangepast om wat meer grip en bewegingsvrijheid te geven. En we gaan ook weer terug naar de jaren 60. De eerste ruimtewandeling vanuit de chemeniecapsules van NASA. Zuurstof en energie worden door een navelstreng aangevoerd. Dus vandaar dat het pak ook zo licht en flexibel kan zijn. Je hebt niet zo'n rugzak met allerlei apparatuur die daarin zit. Kun je een beetje beschrijven hoe leuk het eruit ziet? Ziet het er een beetje sexy uit? Nou ja, goed. De pakken van SpaceX waren natuurlijk al heel opvallend. Daar is inderdaad ook gewoon een modeontwerper bij gehaald. Het is wit en grijs en inderdaad ontzettend clean allemaal. Het lijkt gewoon veel meer op een witte uitvoering van het pak wat Max Verstappen aanheeft. Het is heel slank en rank. Het ziet eruit alsof je het nauwelijks door hebt dat je het aan hebt. Maar wat is nou het idee? Want je zei, de achtergrond hiervan is niet helemaal duidelijk. Wat is nou het idee dat hij die missie sponsort? Of wil hij er gewoon de commerciele ruimte vooruit brengen? Daar kom ik inderdaad nog op. Je zou bijna kunnen zeggen, speelt je dit? Ruimtewandelingen, waar heb je die nou eigenlijk voor nodig? Ruimtepakken die NASA straks gaat gebruiken op de Maan. En om in te zetten tijdens ruimtewandelingen op het International Space Station. Die worden al gemaakt, die zijn al in bestelling. Dus SpaceX zegt, dit is eigenlijk de eerste versie van het pak dat we ook op de Maan en Mars gaan gebruiken. Maar die hebben we niet nodig. Het is niet voor het eerst natuurlijk dat een idee van Elon Musk in het begin helemaal niet duidelijk is. Als hij het voor elkaar kan krijgen om dit pak zodanig verder te ontwikkelen. Dat het inderdaad ingezet kan worden en zo slank en flexibel en makkelijk blijft. Ook in de voorbereiding om het te kunnen dragen. Dat houdt vaak in dat astronauten eerst pure zuurstof een aantal uren moeten ademen. Om het ontstaan van luchtbelletjes in de bloed te voorkomen. Dit pak zou daar ook veel sneller die voorbereiding kunnen doen. Misschien zit hij gewoon al in op dat hij een goed concurrerend geheel maakt. Het pak gaat hij in ieder geval testen tijdens deze Polaris Don missie. Wie gaat dat doen? Isaac, mijnzelf. En een vrouwelijke collega Sarah Gillis. Dat is een SpaceX-ingenieur. Ze maken de neuskegels van het schip open. Daar zit een soort looprekje geïnstalleerd. Zodat ze zich naar buiten kunnen manoeuvreren. Zelfs dat looprekje heeft een naam gekregen. Skywalker. Hoe origineel kan je het maken? De bedoeling is dat ze gedurende twee uur dat pak gewoon vooral gaan testen. Ze moeten echt een hele rijtje met testen-objectives af. Om het te kwalificeren. Hoe lang duurt de missie? Ze draaien rondjes op? Verder is het profiel van die missie ook wel interessant. Volgens mij duurt de missie een week. Ze beginnen met heel hoog te vliegen voor bemensde ruimtevaartbegrippen. Ze zitten boven AIS? Ja, ze komen waarschijnlijk tot zo'n 1400 kilometer. Dat is enorm. Dat gaat hele spectaculaire plaatjes opleveren. Het is ook wel een wat gevaarlijker. Je zit dan al wel in stralingsgordels. Je kan er niet lang blijven. Voordat ze de ruimtewandeling doen, gaan ze wel een stuk dalen. Ze zitten dan toch nog steeds op zo'n 500-600 kilometer hoogte. Dus boven AIS? Ik neem zomaar aan dat Isaac Man een paar goede camera's bij zich heeft. Als ik Isaac Man was, zou ik eerst een ervaren ruimtewandelaar met dat pak sturen. Het is natuurlijk een durf al. Ik heb er ook aan gedurfd om drie mensen mee te nemen die nul ervaring hadden. Zelfs met besturen van vliegtuigen. Isaac Man is wel een zeer ervaren piloot. Hij heeft ook een aantal vliegtuigen en straaljagers in zijn eigen collectie. Dus wat dat betreft heeft hij het voor het uitkiezen. Het gaat mooie plaatjes opleveren. Dat zou hopelijk ook goede data voor SpaceX om het pak te perfectioneren. Maar wat er vervolgens mee gaat gebeuren, dat moet ik wel wachten. Dit is een SpaceX ontwikkeld pak. Isaac Man denkt dat hij toch geld heeft. Ik ga mee financieren zodat ik degene ben die het kan wachten. Ik denk dat Isaac Man in de eerste plaats avonturier is. Hij heeft het geld om zijn dromen waar te maken. Daar kan je een aparte uitzending aan wijden. Dat is voor SpaceX prima. Daar komt het heel gansig uit. Wanneer zou dit gebeuren? In de loop van deze zomer. Eigenlijk was dit alweer twee jaar geleden gepland. Het even ontwikkelen van de ruimte pak duurt iets langer dan sommige mensen denken. En we hebben het altijd met Elon Time te maken. Dus het duurt altijd wat langer dan je verwacht. Ik heb ooit gesolliciteerd als astronaut bij ESA. Ik had wel zo'n jeugddroom. De aarde van een afstand zien lijkt me ook geweldig. De International Space Station is ook nog iets waar ik over kan nadenken. Maar toen je zei 1400 kilometer, werd ik een beetje misselijk. En daar zelfs over nadenken dat iemand naar buiten stapt... is aan de ene kant ongelofelijk cool en aan de andere kant... ik weet niet of ik live zou durven kijken. Je kan het op het laatste moment beslissen deze zomer. Daarom. Maar ik ben wel heel benieuwd. Zeker. Had jij nog een onderwerp voor ons? Ik heb mijn onderwerp gecombineerd. Ik had natuurlijk dat leuke perseverance-nuurtje. Maar dat fietste heel mooi in. Ik zal even bedenken of ik nog iets had. Ik wil nog even melden dat morgen de eerste... ...nog een uclid worden gepubliceerd. Oké, dat is dan 23 mei? Ja, door ESA en het Uclid Consortium. Dat bestaat uit alle wetenschappers die met de data werken. En dat is weer een... Net zoals vorig jaar toen de eerste ingenieursbeelden werden... ...vragengegeven, zijn ook weer van dat soort hele hoge... ...resolutieplaatjes. Ik mag er officieel niks over zeggen, maar... ...ik ga het even op de ESA-website doen. Het is weer schitterend. Vooral de zwartkrachtlensen en de gebogen sterrenstelsels. Haarscherp en bovenverwachting. Geweldig. Hartstikke goed. Oké. Dan heb ik ook wat over telescopen. Dat komt ook bijna nooit voor. Dan gaan we terug naar een heel ouwe bekende Hubble Space Telescope. Dat is Isaacman. De verwachting is op dit ogenblik dat... ...de Hubble Space Telescope rond 2034... ...de aardse atmosfeer zal gaan raken en dat niet gaat overleven. Die zal dan in de atmosfeer verbranden. Alle satellieten van enige omvang in een lage aardbaan... ...zakken langzaam terug. Nou is het zo dat... ...goed, meneer Isaacman heeft toch geld te veel kennelijk. In 1920 kwam hij met een voorstel om een speciale missie... ...van de SpaceX Dragon naar de telescoop te sturen. Geheel door hem gefinanceerd. Die missie zou de telescoop in een hogere baan kunnen brengen. En eventueel wat nodige reparaties kunnen uitvoeren. Ze kwamen toen overeen. De drie partijen, NASA, SpaceX en Polaris. Het project van die vluchten die Isaacman financiert. Die gingen zes maanden besteden om de mogelijkheden... ...van die missie te onderzoeken. Sindsdien is het behoorlijk stilgebleven. Tot vorige week een artikel op npr.org. Een onafhankelijke mediaorganisatie. Een vrij lang artikel daarover publiceerde. En daar kwam eigenlijk uit dat NASA... ...nogal tegengas geeft. Ze zien erg veel risico's... ...om niet-professionele astronauten aan de hubbel te laten zitten. Waar ik me best wat bij kan voorstellen. En eigenlijk ging de discussie een beetje over... ...je hebt risico's als je er naartoe gaat... ...en je hebt risico's als je er niet naartoe gaat. Dan kan morgen ineens een boutje loslaten... ...of een stukje elektronica doorbranden. En dan houdt het oud het op. Het kan natuurlijk ook als je sowieso al iets gaat proberen... ...wat nooit gebeurd is, een dragon aan de space telescoop koppelen. Daar kan wat mis mee gaan. Een astronaut kan een fout maken. Wat dat betreft... ...het is dus niet duidelijk... ...wat de definitieve uitkomst gaat worden. Isaacman heeft wel in een uitgebreid twitterbericht... ...gereageerd op het artikel. Waarin hij ook een aantal kleine nuances wilde aanbrengen. Dit heb ik niet helemaal zo gezegd en dat is het niet helemaal zo bedoeld. Zijn plan was inderdaad spullen meenemen. Als het ware een doos met instrumenten en gereedschappen aan hubbel vastmaken. Zodat ook in de toekomst nog reparatie missies kunnen worden gedaan. En om met de motoren van die dragon capsule de boel omhoog te sturen... ...zodat je weer jaren winsten kan maken. Zowel operationeel of als ook wel een meer veiligheidsmarsje inbouwen... ...om op een later moment ook nog nieuwe reddingsmissies te kunnen sturen. Maar er was toch al een officieel end of mission datum? Ja, ik weet niet hoe hard die is. Dat is wel steeds verlengd. Ja, precies. Ze willen er toch niet van af natuurlijk. Het gekke is dat er dus geen officiële NASA reactie is. Dat onderzoeksrapport is dus niet openbaar gemaakt. Het is niet gepubliceerd. We weten niet wat er achter de schermen is besloten en waarom. Inmiddels nemen een paar andere sites het bericht over. Laten we hopen dat NASA zich een beetje genootschaakt voelt om openheid van zaken te geven. Het is tenslotte wel de Hubble Space Telescope. Het is niet zomaar een klein satellietje van drie kwartjes. Volgens mij wordt er geen onderhoud meer aan gedaan op dit moment. Begrijp ik nou goed dat Isaac Man dat wel kan doen? In dat nieuwe pak natuurlijk. Ja, precies. Daar heb je weer een van de aangenomingspunten. Er komen toch wel leuk wat zaken bij elkaar. Het leedt alleen niet tot meer duidelijkheid. Het hebben van wat antwoorden zou ook nog grappig zijn. Hoe lang zou het duren voor dat NASA daarop zou reageren? De cultuur van NASA verandert ook wel hier en daar. Laten we hopen dat dit weer een aanzet is om wat leuker met het publiek om te gaan. Het zijn tenslotte ook belastingbetalers in Amerika die willen weten hoe het zit. Oké, laatste rondje. Ingeloes, had jij nog een onderwerp aan te dragen? Nee, ik heb er ook nog een. Dan sluit ik af met... Hier ga ik toch weer stiekem terug naar mijn bemensde ruimtevaart. Laten we nog even kort over Starliner hebben. De Boeing-capsule, die maar niet wil. De laatste gepubliceerde lanceerdatum was 25 mei. Dat gaat hem niet worden, zegt NASA. Maar hij heeft ook niet gezegd wat dan de nieuwe datum gaat worden. Er was een lanceerpoging op 6 mei. Vanwege een probleem in een ventiel van de raket ging dat niet door. Intussen is er ook weer een heliumlek in de capsule gevonden. Daar zijn ze al bijna twee weken aan het kijken of dat te gevaarlijk is om mee te vliegen. Laatste dingetje dan, New Shepard. De commerciële toeristische capsule van Blue Origin. De capsule heeft een tijdje niet gevlogen. De laatste keer was twee jaar geleden. Toen was er een wetenschappelijke missie zonder astronauten. Die mislukte. Raket sloeg af, die is neergestoord. Capsule is wel goed geborgen. Maar we moesten lang onderzoeken wat daar aan de hand was. Op 20 mei is er nu weer een bemensde missie geweest met zes astronauten. We zijn nu boven de 80 kilometer. In dit geval zelfs boven de 100 kilometer. We zijn tot 106 kilometer gekomen. Dan mag je je astronaut noemen. Dat is ruimte toch? Dat was voor een van de passagiers een dream come true. Amerikaanse Ed Dwight werd in de jaren 60 door president Kennedy zelf voorgedragen. Als de eerste Afro-Amerikaanse astronaut. Hij was niet geselecteerd. Als dat wel was gebeurd had hij in 65, 66 als Gemini astronaut kunnen vliegen. Maar hij heeft tot nu moeten wachten. Hoe oud is hij? 90 jaar. Daarmee is hij ook de oudste mens in de ruimte. Onder John Glenn. Volgens mij was het William Shatner. Die is ook 90. Bij de landing werkte een van de drie parachutes niet naar behoren. FEE gaat daar geen onderzoek naar instellen. Volgende missie zal snel volgen. Uitstekend. Dan ben ik er ook klein. Ik heb heel hard gezocht maar er is niet zoveel. Behalve Mars. In de planetenwereld is er van alles onderweg. Er komen leuke nieuwe missies aan. Er komt van alles. We hebben bijna een thema uitzending gemaakt. Dat moet ook eens kunnen. Bedankt. Mijn naam is Luc van den Abeelen. Dank voor het luisteren. Volg ons op social media. Graag tot de volgende Space Cowboys.