Een helikopter naar Titan, en Voyager 1 lijkt weer te redden

Dit is een BNR podcast. Welkom bij Space Cowboys nummer 145. We gaan weer twee weken aan ruimtevaart en astronomienieuws doornemen. Dat doen we met Jeffrey Bout. Hallo. Hallo. Philippe Schoonejans. Ja, hallo. En ik ben Luc van den Abeelen. We hebben weer van alles te bespreken. Jeffrey, wat is jouw leukste onderwerp? Even kijken over Voyager. Toch maar weer. Hij doet het weer. Ja, ja, ja. Dat is een grote geruststelling. Ik denk dat Thijs er ook heel erg blij mee is. Ja. En Philip, wat is jouw hoofdonderwerp? Mijn hoofdonderwerp is dat het heel belangrijk begint te worden hoe laat het is op de maand. Dus we moeten afspreken wat voor een tijd dat daar is. Oké. Ja, ja, sta je niet zo bestil, maar is natuurlijk ook wel wel nodig. Ja, nou, mijn onderwerpje is ja, normaal zit ik heel erg op de bemense ruimtevaart, maar er is nu een robot missie aangekondigd die zo ontzettend interessant is. Dragonfly die op de Saturnis Maan Titan gaat rondfladderen. Nou, daar wil ik graag wat meer over vertellen. Oké, Jeffrey. Ja, start it off. Oké. Nou, dan begin ik inderdaad eens over de Voyager. En dan bedoel ik eigenlijk de Voyager 1. De eerste die op reis ging in 1977. Ja. Ja, 46 jaar geleden alweer. 24 miljard kilometer vanaf de Are. En nou ja, er was iets mee aan de hand. Afgelopen november deed hij opeens raar en gaf hij allemaal vreemde signalen door. En een hele tijd heeft men daar de hersenen over gekraagd wat er aan de hand was. En dat is nu opgelost. Nou ja, tenminste. Ik zal even uitleggen. In maart, vorige maand, toen hebben ze gevraagd aan de Voyager 1 van ja, stuur eens je gehele geheugen op. Oké. Nou, dat duurt een tijdje. Ja. Want ik hoop dat het, even kijken, 22 uur duurt om een signaal daarnaartoe te sturen. En dan ook weer 22 uur duurt om iets terug te krijgen. En dat gaat dan met 16 bit per seconde. Zo. Dat zegt helemaal niks. Dat is niet helemaal bij de tijd, zou je zeggen. Maar goed, men heeft dus uiteindelijk die, ja, screen dump, of hoe maar nou, geheugen dump gekregen van een van die computers van de Voyager. En kwam er toen achter dat er iets mis was in het geheugen van een van die drie computers die in boord is. Nou ja, dat is men toen maar bezig gegaan om dat te repareren door stukken van het geheugen te verplaatsen. En nou ja, nadat men dat gedaan had, kreeg men uiteindelijk weer zinnige data binnen. Dus hij doet het weer. Mooi. En op dit moment krijgen ze dan alleen nog data binnen over de status van het instrument. Maar ze zijn dan nu druk met bezig om het zover te krijgen dat hij ook weer zinnige data gaat sturen. Dus wetenschappelijke data. Ja, maar dat heeft nog wel wat voet in de aarde, heb ik begrepen. Want er was een stukje geheugen wat stuk is. En wat daar stond, die code kon nergens op een vrije plek neergezet worden. Omdat er geen enkel vrije sector zo groot genoeg was om dat helemaal te herbergen. Dus moesten verspreiden over alle stukjes geheugen en dan opnieuw op zoek tabel implementeren. En dat moet allemaal met stukjes en beetje. En moeten ze ook nog zorgen dat ze ondertussen, terwijl ze met dat proces bezig zijn dat misschien maanden gaat duren, dat ze ook nog voortdurend contact met die Voyager zullen blijven hebben. Dat die niet ineens, niet meer kan praten met de aarde. Dus we weten wel wat de oplossing is, maar het is nog even afwachten wanneer dat geïnplementeerd is. En dan moeten ze dus met, wat je zegt, continu een signaal hebben. Dat is dus met minstens drie raadtelescopen over de aarde verspreid. Wordt dat het Deep Space Network? Dus ja, dat is nog heel een klus. En dan kun je denken van ja, waarom eigenlijk? Want hij levert dus helemaal niet zo heel veel interessante data meer. Het is wel het instrument dat het verste van de aarde is. En door de interstellaire ruimte vliegt. Dus tussen de sterren door. En daar toch dingen over weten vertellen. Maar dan kun je als tweede ook zeggen van ja, maar ik geloof dat volgend jaar de batterij op is. En dat dat ongeveer volgend jaar of misschien nog een jaar langer echt aflopen is met de Voyager 1. En dat Deep Space Network, daar heb je ook niet zomaar tijd op. Dat moet je boeken. En dat is heel erg in trek voor eigenlijk alles wat er in de ruimte rondzweegt. Ik was daar regelmatig bij JPL. En dan zie je in Mission Control, die Voyagers, allebei staan. Die krijgen goeddurend nog data. Maar die gebruiken dus nog steeds als ware bundeltijd van de Deep Space Network. En ze gebruiken menskracht. En bij JPL zijn een paar weken geleden net 500 of 600 mensen ontslagen. Dus ze hebben ook nog een probleem met mankracht. Dus ik vind het al heel bijzonder dat u behalve de toestemming krijgt om deze reparatie uit te voeren. Maar ik ben wel met Jeffrey eens. Ik vind het de moeite waard. Want het is inderdaad het vers verwijderde ruimteschip dat we hebben. Precies. Het is niet dat we daar elke dag komen. En we weten niet wat er allemaal nog te ontdekken valt. Bij wijze van spreken op zijn laatste dag kan hij nog iets prachtigs opleveren. Ja, het is ook een legendarische mission. Ja, vanzelf inderdaad. Oh, maar ik wist niet dat die batterij toch inderdaad nu echt definitief op z'n end gaat lopen. Binnenkort dus toch definitief afscheid nemen. Ja. Ja. Nou, dan heb ik als laatste op dit verhaal trouwens nog een tip. Als mensen ook warmgevoelens hebben of meer willen weten bij de Voyager. Wat ik zelf een hele mooie film of documentaire vond was The Farthest. Die komt uit 2017. Ik heb wat zitten googlen. Hij is op PBS. Daar hebben ze hem wel staan. Dus de Amerikaanse publieke omroep. Alleen ik weet niet hoe je daar opnames van kunt kijken. Want hij zegt dat ik als Nederlander dat was hij niet zomaar mag gaan zien. Dat is dan weer jammer. Nou, er is vast iemand die dat kan uitzoeken onder de luisteraars. Ja, ik zou ook dat hij op DVD is te koop, maar weet je of mensen daarna naar zoeken. Misschien een alternatief. Hartstikke goed. Dank je wel. Filip, steek van me al. Ja, de tijd op de maan. Ik had het onderhoud getoet hoe laat is het eigenlijk op de maan. En dat weten we niet. Dat hebben we niet gedefinieerd. En dat is toch wel heel erg van belang. Want die Apollo missies die hadden gebruikte de mission elapsed time. Dat was de tijd vanaf dat ze vertrokken waren. Maar dat is inmiddels om een aantal redenen niet meer voldoende. En daarmee heeft nu het Office of the President heeft NASA opgedragen. Heel kort geleden op 2 april om een tijd te definiëren. Wat ze dan in de analogie van de UTC, Universal Coordinated Time, een Lunar Coordinated Time noemen ofwel LCT. En die moet dan natuurlijk gedefinieerd worden. Niet alleen maar door de Amerikanen, maar met iedereen die daar in de toekomst gaat rondzweven. Dat wil zeggen de Artemis Missies die naar de maan gaan van NASA en ESA samen. De Lunar Gateway van NASA, ESA, Canada en Japan. Ook Moonlight, dat is het initiatief van ESA om navigatie- en communicatiesatellieten rondom de maand te laten draaien. Plus alle commerciële partijen. Het enige probleem daar aan is dat de partijen die de Artemis akkoorden hebben ondertekenen willen ze daarvoor meenemen. Maar Rusland en China hebben dat al niet gedaan en die gaan ook naar de maan. Dan kun je afvragen waarom is het nou zo belangrijk? Ook omdat al die partijen moeten eigenlijk spreken over dezelfde tijd. Maar ook omdat je niet zomaar de tijd van de aarde kunt gebruiken. Want dan beginnen er zelfs relativistische effecten een rol te spelen. Als je op de maan kijkt naar een klok die op aarde staat, dan duurt het een seconde, niet een seconde. Dus voor een waarnemer op de maan duurt hij dan 58 microseconden minder. En in de tijd van Apollo maakt hij zich daar natuurlijk totaal geen zorgen om. Nee, een vlucht van een paar dagen maakt dat niet zo uit. Maar als je nu weet dat een GPS-systeem of een galerinavigatiesatelliet niks anders is dan een setje hyponaukeurige atoomklokken die om de aarde heen draaien en dan tijdsverschillen meten tussen ontvangers op aarde en die van de atoomklokken. Dan wordt het dus ineens heel interessant. Dus voor een niet nauwkeurige meting hebben we al een initiatief, en daar heb ik ook op een gegeven moment aan bijgedragen, om de satelliet die om de aarde draait, de GPS-satelliet, te gebruiken voor plaatsbepaling op de maan. Maar dat is helemaal niet nauwkeurig. Dus je moet daar gewoon een eigen systeem hebben op de maan. Ook al om die zwaartekracht en relativiteitseffecten op de tijd te pakken. Ik vind dat echt maatloos interessant. Ja, ik kan me er ontzettend weinig bij voorstellen eigenlijk. Want is er überhaupt al een richting bepaald? Waar gaan ze het nou op baseren? Om de omwenteling van de maan om zijn eigen as of om de aarde? Nee, ze willen het wel relateren aan de tijd op aarde. Ik heb het memo, en dat komt in de links van de SpaceCompers, het memo van wat het presidentsoffice aan NAAS heeft geschreven, er zijn een aantal eisen in. Dus de tijd moet tracerbaar zijn naar de Universal Tijd op aarde. Het moet een bepaalde nauwkeurigheid hebben. Het moet robust zijn in het geval dat het contact met de aarde verloren gaat. Het moet die klokken nog steeds doorblijven. Het kan niet zo zijn dat je dan ineens je tijd kwijt bent. En het moet bruikbaar gemaakt kunnen worden, ook als je voorbij de maan gaat. Ze willen niet als ze straks naar Mars gaan, nog weer een keer zo'n initiatief moeten hebben om een tijd te definiëren. En er zijn allerlei dingen die ze niet gaan doen, dus er komen geen tijdzones op de maan, ondanks dat die maan draait, net zoals op de aarde is, maar één tijd voor de hele maan. En er is geen daylight saving time. Dat is ook allemaal al bedacht en bepaald. Het is een simpele vraag van de laters eigenlijk. Dat is hier wel redelijk beantwoord, maar op de maan is dat nog geen sinecure. Als je dan zegt van we willen dat Mars niet nog een keer doen, dan zou je toch zeggen dan heb je eigenlijk één tijd nodig. En die hadden we toch al, de universal time. Ja, maar die is dus niet bruikbaar als je verder weg bent. Je krijgt een relativistische effect. Ze zeggen nu ook, er moeten waarschijnlijk dan atoomklokken op de maan geplaatst worden, zodat je een local time hebt op de maan, die je dan kunt gebruiken voor heel nauwkeurige plaatsbepaling. En die moet je dan relateren. En dan moet je die microsecondenverschil met de tijd op aarde op een of andere manier in de oogschouw kunnen nemen. Dus dan krijg je zoals wij zitten op GMT plus 1 hier in Amsterdam. Maar dat is plus 1 uur. En misschien krijg je dan wel GMT plus zoveel microseconden als tijd op de maan. Maar inderdaad, Jeffrey, wat je zegt, op Mars zullen ze het toch weer gewoon helemaal opnieuw moeten doen. Want de enige keuze die je dan hebt als je straks op Mars zit, is aartijd of maantijd gaan gebruiken. Ja, dan zullen ze waarschijnlijk wel weer een Mars-tijd moeten hebben. Die je dan op enige manier waarschijnlijk aan diezelfde eisen zal moeten voldoen. Dat het weer relaterbaar moet zijn aan de aarde en aan de maantijd. En het wordt nogmaals voornamelijk belangrijk als een heleboel partijen met elkaar moeten samenwerken. En die moeten wel met elkaar afspreken hoe laat het is. Ja, dat wordt dan inderdaad nog interessant hoe de Chinezen en de Russen zich daarmee gaan verhouden. Als laatste vond ik nog een heel leuk stukje over de gelijktijdigheid. Want ik ben natuurlijk fysicus, dus wij hebben destijds al die tentamens gehad over gelijktijdigheid... en over relativiteitschereem met klokken die met de lichtsnelheid in een trein langs een perron razen. Dat was heel ingewikkeld. En nu, gelijktijdigheid is ook iets wat afhangt van de lichtsnelheid. Je kunt niet zomaar zeggen dat twee dingen gelijk tijdig zijn als ze heel ver van elkaar zijn. En het signaal heeft tijd nodig om daarheen weer te... Het is de begin van een broadcast signaal van een bepaalde satelliet met een atoomklok. Daar kun je dus van mening over verschillen wanneer die begintijd was. Dat gaan ze nu allemaal meenemen. Dan komt er nog een heel filosofische aspect onder de hoek kijken. Nou, interessant. Enig idee wanneer het vastgesteld moet zijn? Ja, zeker. Het moet in 2026 klaar zijn. Dat lijkt mij heel snel, gezien een aantal partijen dat moet overleggen. En het plan daarvoor moet eind dit jaar op tafel zitten. Het plan hoe we tot zo'n overeenkomst zullen komen eind 2026. Het staat ook in een memo. We verwachten natuurlijk dat de boel druk gaat worden rondom de maand. Dus dan moet je letterlijk bij de tijd zijn. In de tijd moeten Artemis 2 of 3 aan moeten komen. En daar heb ik zacht nog wel wat over. Dan gaan we daar mooi terugkomen. Ik denk toch weer even terug naar die Voyager. Ik meen dat ik ooit in een documentaire erover zag. Ja, zeg maar, de relativistische effecten daar hoef je geen rekening mee te houden. In die enorme reis van de Voyager richting Neptunus schelt... ...is het verschil daarvan maar één seconde. Dus je had daarvoor geen relativistische berekeningen nodig... ...om die baan van de Voyager door het zonnestelsel te kunnen berekenen. Dat is maar bijgebleven. Maar één seconde vinden wij nu inmiddels heel veel. Als het over plaatsbepaling gaat, ja, je zal maar op de maand bezig zijn... ...lekker band krijgen en het hoofdkwartier willen waarschuwen. Dan moet je wel precies kunnen aantonen waar je bent. ANWB moet dat weten. Of je vliegt met 8 km per seconde om de aarde heen. Ja, precies. Dan wil je ook zeker weten waar je bent. Oké, dan gaan we interplanetair flatteren. Dragonfly is een nieuwe missie... ...die NASA naar de Saturnusmaan Titan gaat sturen. Titan is ontzettend interessant. Het is een hele exotische wereld. Het is de grootste maan van Saturnus... ...en de tweede maan binnen ons zonnestelsel. Ruim 5000 km in diameter. Het is groter dan onze maan en groter dan de planet Mercurius. Het is een wereld met een hele dichte atmosfeer. Vier keer zo dik als die op aarde. Samengesteld uit stikstof en methaan. Er zitten al een aantal organische moleculen aan het oppervlak. Er is waterijs en zelfs mogelijk vulkanen van water. Rivieren van vloeibar etan en methaan. En mogelijk zelfs een ondergrondse wateroceaan... ...op zo'n 50 tot 80 kilometer diepte. Voegt daar nog zandduinen van organisch materiaal aan toe. Je hebt echt het decor voor een science fiction film. En nog een mooie robotenbaan. Ja, precies. Titan is al weleens bekeken. NASA's Cassini Orbiter en de Huygenslander van ESA... ...hebben de boel van dichtbij bekeken. Maar dat is alweer meer dan 20 jaar geleden. En nu dus gaan we het heel flexibel bekijken. Er gaat een zonde naartoe die niet maar op één plekje landt. Maar het is eigenlijk een soort uit de hand gelopen drone... ...ter grootte van een personenauto. Vier sets propellers. En dat ding gaat dus elke titan-dag... ...en dat is elke 16 dagen vertaald naar aardzeit. Gaat hij een stukje vliegen en misschien doet hij dan wel 100 kilometer per vlucht. Hij gaat dus inderdaad bekijken wat er nou precies allemaal te vinden is. Hij gaat de atmosfeer bestuderen. Kijken hoe die grond precies in elkaar zit. We moeten er alleen nog wel eventjes op wachten. De lansering is in juli 2028 voorzien. Dan is het een tijdvliegen en dan komt hij uiteindelijk bij titan aan in 2034. Maar goed, dan gaat hij inderdaad drie jaar lang zijn onderzoek doen. Hij gaat dus vooral bekijken of titan zoals we het nu eigenlijk bekijken... ...een soort oeraarde is met oceanevol bouwstenen van het leven. Er zijn wat experimenten aan boord. Die gaan een analyse maken van de chemische samenstelling van bodemonsters. Hij gaat bepalen welke elementen er in het oppervlak aanwezig zijn. Het in beeld brengen van het weer. Met zo'n dikke atmosfeer is dat natuurlijk ook een grote uitdaging. Het optisch karakteriseren van geologische formaties. Er worden seismische studies gedaan. En het atmosferisch profiel tijdens die vluchten die hij gaat maken. Een heel ambitieuze verhaal. Een interessante missie is alleen wel een stuk duurder geworden bleek kort geleden. Toen het project in 2019 werd gestart... ...word er vanuit gegaan dat het 1 miljard dollar zou worden. Het is nu inmiddels 3,35 miljard. Dat is natuurlijk wel een heftige aanpassing van wat zo'n missie kost. Maar dit is echt nog nooit gedaan. We hebben natuurlijk op Mars wat rondgehelikopterd. We gaan het nu op een veel grotere en meer wetenschappelijk onderlegde manier doen. Hier is wat meer atmosfeer. Die helikopter heeft wat dat betreft iets makkelijker dan op Mars. Maar 1 procent van de atmosfeer is en die wieken mochten niets wegen. Ze moesten waanzinnig snel draaien om voldoende lift te hebben. Dat zou hier iets makkelijker kunnen zijn. Ik begrijp en jij hebt het misschien beter opgezocht. Het is een kernaangedreven motor waarvoor plutonium moet worden gemaakt. En best heel veel. Daar hebben ze onduidelijk of ze daar tijd voor hebben. Oeh, oké. Dat is ook nog een dingetje. Ze moeten zoveel kilo plutonium hebben. Dat kan je alleen maar maken door uranium te verrijken. En NASA doet dat, want ze hebben meer kernaangedreven systemen. Was Kassini toch ook? En gedurende een aantal jaren moeten ze 30 procent van wat ze maken bij NASA aan kilo's plutonium. Dat is ongeveer anderhalf kilo per jaar. Dan moeten ze uiteindelijk bij elkaar sparen voor deze Dragonfly missie. En ik begrijp dat het belangrijkste randvoorwaarde voor die 2028 lancering is. Of ze dat tijdig bij elkaar beter te maken. En ik weet nog, wij hebben bij technologieontwikkeling in ESA ook weleens die discussie gehad. Dat inderdaad het creëren van die nucleaire motor, het creëren van het materiaal daarvoor, dat was de grootste bottenhek. Omdat het zo lang duurt. Oké. Dat heb ik me ook altijd laten vertellen van vroeger was het veel makkelijker. Want dat was toen restafval van het maken van kernbommen. Is dat het geval? Geen idee. Dat is verbaasbaar niks. Dat was een tijd geleden meer in de mode dan het tegenwoordig is inderdaad. Nou, om allerlei redenen interessant om te volgen of die 2028 dan inderdaad gehaald gaat worden. Oké. Jeffrey, je volgende onderwerp. Ja, dan kom ik bij de Hubble Space Telescope uit. Die gouden oude uit 1990 in Zooien. Wie kent hem niet? Ja, al 34 jaar hangt hij daar boven en maakt hij foto's. En in al die tijd heeft hij ook een ontzettend grote archief opgebouwd van foto's. En het nieuwtje wat ik nu wil brengen is dat men daarmee allerlei nieuwe planet Wydus heeft ontdekt. Men heeft het archief gebruikt, tenminste een groot gedeelte ervan van 19 jaar van de 34. 37.000 foto's. En men heeft daarop 1700 sporen gevonden van planet Wydus. Dus kleine rosblokken die om de zon heen draaien. En in totaal zijn die van 1031 ontdekte planet Wydus. Het bijzondere daarbij is dat dat heel klein zijn. 400 daarvan zijn kleiner dan een kilometer. En dat is zo klein dat je ze alleen maar in die opnames van de Hubble Space Telescope kan zien. Dus vanaf Are niet. Tenzij je er misschien ontzettend veel warme tijd op een groot telescoop tegenaan zou gooien. Maar dat vermoed ik niet dat men dat nodig vindt. Men heeft er dus heel veel ontdekt van die kleintjes. De meesten daarvan zitten in de planet Wydus gordel. Dat is de hoofdgordel tussen Mars en Jupiter waar de meesten zitten. Het interessante daarbij is dat dat iets vertelt over hoe planet Wydus ooit zijn ontstaan. Begin van het zonnestelsel. En dat er nu heel veel van die kleintjes zijn ontdekt. Dat pleit er dan voor dat het fragmenten zijn van grote planet Wydus die uit elkaar zijn gebotst. En uit elkaar zijn gevallen. Je kan eigenlijk als je nadenkt over dat soort ontstaansgeschiedenis op twee manieren tegenaan kijken. Zijn er grote blokken die uit elkaar vallen. Of heb je heel veel klein materiaal wat samen klondert. Als ik het goed begrijp kan het dan bij dit soort groottes alleen maar. Waarschijnlijk vooral. Dat het dus grotere waren die uiteindelijk weer zijn uit elkaar zijn gevallen. Op dat punt is dit wel een interessant resultaat. Maar er zit nog wel een heel verhaal achter over hoe men daarachter is gekomen. Ik zei dus ze hebben het archief gebruikt. Maar hoe doe je dat? Je bent op zoek naar kleine streepjes op je foto's. Je zou denken dat computers dat kunnen. Maar niet goed genoeg. Daarom hebben ze daar eerst mensen ingezet. Burgers. Je noemt dat citizens and scientists. Dus mensen die voor een hobby op een website gaan kijken naar foto's en dingen aanwijzen. Want ik zie daar iets. Dat hebben ze dus gedaan met 10.000 mensen uit de hele wereld. Die hebben jarenlang de project meegedaan. Die hebben 2 miljoen identificaties gedaan. Dus dat was de eerste grote klus. Toen dat zo ver was hadden we dan wel zoveel data. Dat men daar machine learning tegen aan kon gooien. Dus AI. Maar dat hebben we zo veel over horen. Dat betekent dat computers konden bijleren. Op basis van die data om ook weer van die planetariete waarnemingen te detecteren. Daar is dat uiteindelijk uitgekomen. En waren die allemaal verschillend? Al die 2 miljoen waarnemingen? Nee, want er zijn uiteindelijk maar 1000 planetariete objecten. Dus er zijn heel veel dubbele waarnemingen gedaan. En de menselijke waarnemingen zijn vooral gebruikt om de AI te trainen? Ja. Eén de kant is dat heel gaaf. Maar wat ik ook realiseerde, en ook in die verhaal teruglas. Dat dat dan niet betekent dat er nu weer 1000 bij zich komen in het archief van bekende planetarietjes. Want je hebt dan steeds 1 waarneming. En meestal al veel jaren geleden. Dus je kan geen baan bepalen. Of als het al kan is het ontzettend onaukeurig. Dus men weet niet meer waar het dan daarna is gebleven. Dus je hebt 1 waarneming, dan denk je nou mooi. En dan was het nog wel weer. En ze zijn niet zo herkenbaar. Zoals we noemen het, elke luipaard kun je herkennen aan zijn streep. En als het dan ergens anders is dan weet je dat het dezelfde luipaard is. We hebben ook zo'n soort identificatie van zo'n planetoid, zo'n pieptlentje. Nee, nee. Daar valt geen spectrum tegen op de meet. Natuurlijk op dat soort afstanden. Het kan wel zijn dat je dan bijvoorbeeld 3 foto's hebt in 3 kleuren. Tijdens zo'n waarneming doen de Hubble Space Telescope vaak meerdere waarnemingen in verschillende kleuren of golflengtes. Dus op die manier kun je al iets zeggen over de samenstelling. De kleur, dus ook de samenstelling van de materialen van die planetoide. En dan misschien ook zelf zeggen bij welke familie hij hoort. Want er zijn verschillende families van soorten samenstellingen van planetoides die om de zon heen draaien. Maar dan ben ik wel een beetje zelf conclusies aan het trekken. Wat ik ook begrijp is dat bij die relatief kleine planetoide al die massa niet zo verschrikkelijk vast zit. Omdat er natuurlijk heel weinig zwaartekracht bij zo'n kleintje. We hebben nu Hera gaat kijken naar de meteoriteit die door DART bekogeld werd om zijn baan te veranderen. Dat daar door die ene bekogeling al behoorlijk veel van los is geslagen. Juist omdat men nu concludeert dat dat kennelijk niet zo vast zat allemaal. Ik stel me zo voor dat als je zoals jij vertelt allerlei kleine planetoides ziet. Dat er misschien nog wel veel meer zijn die nog kleiner zijn die we nog even niet zien. Nou vast, het is allemaal zo zwak dat op een gegeven moment dat gewoon niet meer zie. Wat dat betreft de recente expedities naar allerlei kleine hemelichamen. Die lijken erop te duiden dat sommige gewoon eigenlijk een klont losse steentjes zijn. Die toevallig een beetje bij elkaar worden gehouden door de zwakke zwaartekracht. Maar je hoeft het bij wijze van spreken maar tegen te blazen en het rolt uit elkaar. Dat maakt de identificatie dan op termijn nog steeds nog veel ingewikkelder. Maar mooi initiatief en leuk om te horen dat er dan toch nog zo veel menskracht nodig is. Om dat in goede banen te leiden. Maar tegelijkertijd nu ze dat hebben getraind kan het ook beter ook met andere archieven. Oké, de volgende keer is het niet meer nodig. Wat ik even aan toe kan voegen is dat men er steeds meer bezig is om al die archieven met elkaar te combineren. Ze noemen dat de Virtual Observatory. Dat als je een bepaald object interessant vindt, dat je in dat hele archief al kunt terugzoeken. Die is in 2005 door de Hubble ook gefotografeerd. En trouwens ook door Hubble-Pub Telescope in 1998. Dat is iets anders. Dat heeft een onveel waarde om al die dingen te combineren. Uiteindelijk heb je heel veel waarnemingen nodig om een echt goede catalogus te kunnen opbouwen. We gaan nu echt van radiogolfer tot agamastraling. Mooi, leuk verhaal. Filip, wat is je volgende? Ik had het net al even over de Artemis-missies na de maan. We hebben natuurlijk Artemis 1 gehad. Die ging goed naar de maan. Artemis 2 komt in september volgend jaar voor een rondje om de maan met mensen erin. Dat is allemaal oké. Maar dan komt Artemis 3 eind 26. Die zou moeten leiden tot landing op de maan. Is dat wel een heel erg discutabele planning? Ja, dat is nogal ambitieus. Bij NASA beginnen zich dat ook te realiseren. Er zijn een heleboel dingen die daar voor het eerst goed moeten gaan. Als je het goed begrijpt, is dat er twee Starships worden gelanceerd. Na de lansering in een baan om de aarde zal de ene de andere bijvullen. Zodat hij verder kan vliegen aan de maan en weer kan opstijgen. Dan gaat er een Artemis-raket met Orion-capsule erop met mensen. Die gaat richting maan en zal in een baan om de maan koppelen met Starship. Starship dient dan als Human Landing System. De mensen uit Orion stappen over in Starship. Dat ding land op de maan, vertrekt daarna weer van de maan. Ze stappen weer over in Orion, want die is gekwalificeerd voor terugkeer met mensen uit de ruimte. En komen dan terug naar de aarde. Dat zijn allemaal dingen die voor het eerst moeten. Het moet voor het eerst bijgetankt kunnen worden in een baan om de aarde. Er moet voor het eerst een koppeling plaatsen tussen Orion en Starship. Voor het eerst moeten er mensen in Starship kunnen zitten en dat overleven. Hij moet kunnen landen op de maan. Er moet voor het eerst weer zo'n grote raket opstijgen van de maan. En weer koppelen. Dat zijn allemaal dingen die voor het eerst moeten. Daar hebben we dan nog maar twee jaar de tijd voor. Er ontstaat natuurlijk wel twijfel of dat gehaald kan worden. En ook of het wel eens overstandig is om zo'n complexe missie met zoveel stappen die voor het eerst goed moeten gaan. Om dat gewoon in één keer allemaal maar te willen. Dus er is nu een soort van onder de radar een nieuw plan overgesproken. Of we die dingen niet apart moeten uittesten. En of dat niet gewoon veel verstandiger is. Bijvoorbeeld eerst in een baan om de aarde een koppeling tussen de Orion-capsule en de Starship uit te voeren. En dan ook te kijken of die astronauten kunnen overstappen in de Starship. Of dan het life support systeem van de Starship goed genoeg is om mensen daarin te kunnen laten leven voor een tijdje. En dan weer terug in Orion en dan weer terug. Dan heb je in elk geval één hele belangrijke stap afgedekt. En dan zou je eigenlijk gewoon al die stappen een keer moeten uitvoeren. Voordat je gewoon al die eerste gebeurtenissen in één missie gaat koppelen. En natuurlijk zijn we heel ambitieus. Maar ja, dan kan er eigenlijk te veel mis gaan. De NASA wilde er vooralsnog niet aan. Ik vond het niet officieel te verklaren. Dus desgevraagd weg van die mensen van Exploration Systems Directorate in NASA. Die zeggen ja, die geven een algemeen antwoord. En we hebben natuurlijk allerlei planningen. En onze industrie is onder contract om dit te doen voor een bepaalde datum. En mocht het uiteindelijk blijken dat we dat niet hebben gaan halen. Dan gaan we natuurlijk het plan een beetje aanpassen. Maar ze willen er nog niet aan. En ze schijnt dat zij ook niet aan willen. Omdat ze niet de hele grote veranderingen willen doen nu in een verkiezingsjaar. Oké, dat klopt nogmaals. In het verkiezingsjaar en de budgetten van NASA worden op het ogenblik een beetje ingekrompen. Het congres is op het ogenblik niet meer zo schutig met NASA al die extra geld geven wat ze willen hebben. En ik vind het eigenlijk wel een verstandig plan. Het doet heel erg denken aan hoe Apollo destijds werd opgebouwd. Ook eerst dicht bij huis de spullen testen. Als er iets fout gaat ben je snel weer thuis. Je bent niet zo'n endweg. Dat is hier ook het idee. En wat ook nog werd gezegd. Als je dat niet zou doen en je zou echt met heel veel zekerheid willen weten dat die Artemis 3 met landing op de maan gaat werken. Dan ga je er waarschijnlijk veel langer over doen dan 2026. Dan heb je ook een enorme lange periode met geen vlucht. En dat willen ze eigenlijk ook niet. Die sls moet ook vliegen en die kost trouwens ook geld als je niet vliegt. Dat is met al die mega raketprogramma's. De kosten zijn voornamelijk mankrachtkosten. Daar was ook voor de shuttle die kosten 4 miljard dollar per jaar. En als die vier keer vloog was het een 1 miljard per lancering. Als die twee keer vloog kost het 2 miljard per lancering. Dus je wil ook die sls niet zo lang houden zonder dat hij vliegt. Want dan is die nog duurder. Je wil je mensen bij elkaar houden. Het is ook goed om er zoveel tijd een lancering te hebben. Dat is ook een argument. Maar ik vind het beste argument eigenlijk de veiligheid. Ik vermoed dat dat plan met die Artemis wel aangepast wordt. Er is ook een optie om met de Artemis 3 niet naar het maanopvlak te gaan. Maar toch naar die Lunar Gateway. Dat kleine ruimtstation dat we nu aan het bouwen zijn. Dat is ook een hele belangrijke test voor Orion. Met blokking, met overstappen. Navigatie rondom aan. Dat heb je dan al gedaan. En de eerste modules hangen wel tegen die tijd. Dat is eigenlijk ook al een beter plan dan in één keer te proberen op de maand te landen. Bovendien geeft het SpaceX wat te doen. En dat is ook een goed plan. Maar als je dan een aantal maanden langs de maand gaat, dan is het een goed plan om de maand te landen. Bovendien geeft het SpaceX wat meer tijd om aan de Human Landing System te werken. Het maandstarship zeg maar. Want een exemplaar dat je alleen maar hoeft te testen in een baan om de aarde, kan natuurlijk veel eenvoudiger zijn dan het toestel dat uiteindelijk op de maan moet landen. En er is nog een ander voordeel, wat ook samenhangt met wat we de vorige keer in de Space Cowboys al behandeld hadden. Het laatste vlucht van de Delta. Dus die heeft alles met elkaar samenhangt. Ze hebben drie laatste trappen, de tweede trappen die naar de maan kunnen vliegen. En die zijn gebaseerd op een ontwerp van de Delta rakets. En die gaan ze gebruiken als het plan voor Artemis 1, 2 en 3. Dus 1 is al gebruikt, 1 voor Artemis 2 en de derde voor Artemis 3. Maar als je die zou gaan gebruiken, en later komt pas de zogenaamde Exploration Upper Stage, een hele grote laatste trap. Maar die vlag niet af. En als je die derde zou gaan gebruiken om een testvlucht te doen na beide maan, dan heb je hem niet meer. En het is niet duidelijk of er wel weer een vierde exemplaar van gebouwd kan worden, omdat die Delta raket gestopt is aan die mensen en die machines. Dat bestaat allemaal niet meer. Dus misschien willen ze daarom ook wel in een baan om de aarde eerst een test doen, maar daar heb je kennelijk die extra Upper Stage niet voor nodig. Nou, daar begon je wel je verhaal met dat het zo lang nog kan duren voor SpaceX al die stappen heeft gedaan, al die eerste dingen. Maar ja, het is nu ook wel zo. Ze zijn nu natuurlijk bezig die Starship en de lucht in te krijgen. En dat spant er toch om, dat het al bijna echt lukt. En als dat zover is dat er eentje echt in een baan om de aarde hangt, noem maar wat, dan is toch de eerste prioriteit van Musk die maand is hier redelijk. Hij gaat niet zeggen van nou, oké, nou hangt er eentje, dan ga ik even een oefening doen voor naar Mars te gaan. De maand zal waarschijnlijk dan het grote ding voor hem zijn, toch? Ik ben benieuwd naar wat zijn prioriteiten. Kan ook de sociale toepassing een prioriteit zijn. Want een van de belangrijkste dingen is ook dat hij test dat hij zijn cargo-luiken kan openzetten, zodat hij heel veel satellieten kan deployen in één keer voor een veel lager koste per kilogram. Ik weet niet of de maand per se de hoogste prioriteit. Bovendien heeft NASA daar nou juist weer wel iets in te zeggen. Want ook de veiligheid bemoeien zich nog wel mee. Zelfs nu ze van alles hebben geoutsourced naar de industrie. Dus ik ben benieuwd, precies wat jij zei, ik ben benieuwd naar wat de prioriteiten zullen zijn, duur maar maar, omdat die Starship uiteindelijk doet. Maar een Starship in een baan om de aarde krijgen, dat zal wel gaan lukken. Want Musk wil nu iets van zes lanceringen per jaar gaan uitvoeren met de Starship. En dan weet hij gewoon wel uit het verleden dat er op een zeker moment eentje zal gaan lukken. En dan weet je, hij voorspelt zelf dat na over twee of drie keer dat hij erin zal slagen om die onderste trap, die booster, om die te vangen in vangarmer, ook op de lanceerbasis. En voor het bovenste stuk voorspelt hij dat de eerste twee of drie keer wil ik hem nog laten landen in zee. En pas dan ben ik er zeker genoeg van dat ik het durf op de Starbase in Texas of zelfs in de Kennedy Space Center. Maar natuurlijk niet als het kans is dat hij die hele lanceerbasis... Infrastructuren vernieuwt. Nee, nee, precies. Nou, prachtig een bruggetje naar mijn volgende onderwerp. Begin april heeft Elon Musk een update gegeven rond de ontwikkeling van Starship. En nou, een ding zoals we hem nu kennen is beslist niet de eindversie. Het gaat allemaal nog een stuk groter worden. Nou, waar zijn we nu? Vlucht drie hebben we eigenlijk net achter de rug. De lancering ging goed. Re-entry van Starship heeft het vehicle helaas niet overleefd. Dat moet de volgende keer wel gaan lukken. Dat is misschien al heel snel Musk verwacht dat de vierde vlucht zo half mei gaat plaatsvinden. Als de landing van de eerste trap op de oceaan inderdaad slaagt, als dat netjes rechtop is gecontroleerd en langzaam, zegt Musk, dan gaat de landing van vlucht vijf inderdaad al in die lancering gebeuren in Texas. Nou, ik hoop het. Ik heb weer zo'n ontzettend gevoel dat hier het positivisme van Musk de overhand heeft. Maar we zullen het zien. Verder kondigde Musk dus de versies twee en drie van het hele systeem aan. Met het uiteindelijke doel dat Starship dan 200 ton in een bal om de aarde moet kunnen brengen. Het laadvermogen van de huidige versie ligt slechts tussen 40 en 50 ton. Er moet een hele hoop getweekeerde woorden. Vooral de ontwikkeling van de motoren wordt daarin heel erg belangrijk. Het hele systeem wordt vooral groter. Super Heavy 2 wordt 1,3 meter langer dan het huidige exemplaar. Starship wordt ruim 3 meter langer. Er komt dan ook een wijziging in de vorm en plaats van de flaps van de vinnen aan de neus. Om de aerodynamica wat te verbeteren. En er komt ook een nieuw ontwerp van dat hot stage segment. Dat open stuk tussen de booster en Starship zelf. Nou, de totale hoogte gaat ervan 121 tot 124 meter. De volgende stap wordt nog groter. Starship 3 wordt 19 meter langer dan de huidige versie. Super Heavy 3 is 9 meter langer. Bij elkaar opgeteld hebben we het over een raket van 150 meter hoog. Dat is anderhalf keer de Saturnus 5 die Apollo naar de maan bracht. Verder heeft Starship 3 ook 9 in plaats van 6 motoren. Vooral de prestaties van de Raptors moeten het laadvermogen omhoog gaan jagen. Zoals jij al zei, moeten er eerst 2 precisielandingen van Starship plaatsvinden. Voordat ze het aandurven om hem te gaan opvangen. En inderdaad, uiteindelijk moeten er 2 lanceertorens in Texas zijn. En 2 op Kennedy Space Center. De eerste op Kennedy wordt op het ogenblik gebouwd. Het merkwaardige is dat die toren er staat, maar nog geen vuurput onder zit. Of dat deluge system. De laatste maanden is er ook totaal niet meer aan gewerkt. Dus daar lijkt het een en ander aan wijziging in ontwerp te komen. En hij zal niet meer durven zonder vuurput. Nee, nee inderdaad. Als hij de hele stad doorvloog. Dat moet je op Kennedy Space Center niet proberen. Want het is er zo druk in de omgeving. In Texas kan je nog wel wat doen. Dat is vlaktes en oceaan. Maar op Kennedy zijn ze denk ik wat strenger. Daarnaast, de hele paper zit ook in de show notes. Is er een studie gedaan door NASA en een onderwijsinstelling. Om te kijken, gebaseerd op open source informatie over Starship. Hoe dat ding aangepast zou kunnen worden om uiteindelijk operationeel naar de Maan en Mars te vliegen. En het is een heel opvallend ontwerp. Vooral omdat er in de neuskegel, die dan opengeklapt kan worden, een soort vergrote versie van de Dragon zit. Die astronauten weer van de Maan of Mars zou kunnen laten opstijgen. Een wat versimpeld scenario. Sorry, is dit dan in de voorkant van Starship? Ja, ja. Dus dat niet de hele Starship hoeft op te stijgen. Precies, inderdaad. Verder is er gekeken naar wat voor modules kunnen we erin zetten. Waar we een Maan of Mars basis mee kunnen maken. Ontzettend vrijblijvend. Maar het is een heel interessant paper om eens te lezen. Dus kijk inderdaad in de show notes. Daar kun je hem downloaden. Ik kan echt mee dat je zegt, half mei moet dan de volgende al komen. Ik heb een gevoel dat nummer vier, en ik hoor dat nummer vijf, dan wil hij al de boerzen gaan opvangen. Dat kan misschien wel twee maanden later zijn. Mei, juni, juli, of voor de zomer. Zo snel is hij bezig. Dat wordt nu inderdaad aan die vangarmen van de lanceertoren in Texas. Daar wordt nu van alles aan verbouwd. Dus daar is duidelijk de voorbereiding gaande om dat systeem actief te gaan gebruiken. Ik denk dat er straks toch weer tussendoor andere dingen fout gaan dan we verwachten. En dat het niet zo snel gaat als Musk wil. Maar dat zeggen we eigenlijk de afgelopen tien jaar al. We hadden het voor mij al eens eerder over. Omdat hij zoveel lanceringen wil, dat hij nu ook met Federal Aviation Authorities wil afspreken. Dat hij toestemming krijgt in één keer voor een aantal vluchten. Niet per keer voor elke vlucht. Dat er alles geanalyseerd moet worden. Wat er precies gaat gebeuren tijdens die vlucht. En dan duurt het soms maanden voordat de toestemming afkomt. En dan wil hij ondertussen al langer lanceren. Dus hij wil dat nu gewoon in één keer toestemming voor meerdere vluchten. Want hij wil niet op administratieve gronden zijn tempo moeten aanpassen. Want dan vindt hij het natuurlijk vreselijk. Best begrijpelijk inderdaad. En ik heb ook de indruk tenminste dat dat verklaarde hij zelf. Dat de samenwerking met de FEE veel soepeler gaat. Ook bij de laatste lancering kwam de launchlicence netjes een dag voor de lancering. Dus het lijkt erop dat vooral die relatie een stukje is verbeterd. En dat is wel heel belangrijk in deze fase natuurlijk. Dat was het wel wat tegenover die eerste keer. Zonder die pit. Dat hij er eigenlijk een potje van gemaakt had. Ja, ja. Met trots. Het grappige was dat hij... Pijn dat we kiemen met z'n trotsloog. Inderdaad, het hele sproeisysteem, dat deluge system, dat was al ontworpen. Musk heeft gewoon gezegd, we proberen het gewoon zonder. Toch een beetje zijn relatie op het spel gezet aan me. Ja, hij doet het wel vaker. En tot nu toe is hij er altijd mee weggekomen. Dus fingers crossed dat het nog een keer gaat lukken. Oké, Jeffrey, had jij nog iets voor ons? Ja, ik heb nog een verhaal. Laatste keer over Europa hebben. Een Europese succes. Het is van heel oud succes. De Gaia Missie. In 2013 alweer is die gelanceerd. Een Europese ruimtetelescoop die de posities van sterren in de Melkweg in kaart is aan het brengen. Dus al meer dan tien jaar is hij daarmee bezig. En dat is een enorm succes. De hele sterrenkundigstaats op zijn kop staan we samen zou ik haast zeggen. Want ja, men heeft nu van zoveel posities... Zoveel sterren heeft men posities kunnen meten. Dat je daar allerlei interessante wetenschappen mee kunt doen. En het nieuwste succesje is dat men het grootste zwarte gat tot nu toe heeft ontdekt. Die is 33 maal zo zwaar als onze zon. Dus 33 zonsmassa's. En dan moet ik zeggen, het is een stellaires zwart gat. Want er zijn namelijk verschillende soorten. Andere soorten kunnen nog enorm veel meer massa hebben. Maar het is een stellaires zwart gat. Dat betekent het is een overblijzel van een ontplofte ster. Heel zware sterren die kunnen ontploffen. Dan krijg je een supernova. En wat er dan over kan blijven is een zwart gat. Dus daar is er nu eentje van ontdekt. De zwaarste tot nu toe. En het leuke erbij is dat hij ook relatief dichtbij staat. Namelijk op 2000 lichtjaren hier vandaan. Ik word er altijd onrustig van. Als het zo dichtbij zit, zo'n zwart gat. Maar ik begreep dat met de snelste raket dat we er 100.000 jaar over zouden doen. Om 100 miljoen jaar geloof ik. 100 miljoen jaar om daarnaartoe te vliegen. Ja, de reisende eerste ster. Die ligt op vier lichtjaren afstand hier vandaan. Dat is al 60.000 of 80.000 jaar reizen. En ik heb het nu dus over 2000 lichtjaren. Dat is een heel stuk verderop. 2000 keer 10.000 miljard kilometer. Een 2 met heel veel nullen. Maar dat is wel dichtbij als je bedenkt dat de verste ster die je zelf aan de hemel kunt zien staan. Dus zonder telescoop of zo. Dat is de ster D-NEP. En die staat op 2600 lichtjaren hier vandaan. Dus dat zwarte gat staat daar nog voor. Als het niet zo donker was, zou je het kunnen zien. Ja. Als het ineens een hele hoop licht zou zijn, dan zou je het kunnen zien. En de recordhouder was tot nu toe een ster die op 21 sonsmassa's had. En die op 6000 lichtjaren hier vandaan staat. Dus deze staat nu drie keer zo ver. En ik vind het wat leuk om bij de sterrenkunde die astronomische getallen te krijgen. Dit was dus een stellaire zwart gat. En dat is dus een overblijf van een ster. Dus deze is 33 sonsmassa's. Maar je hebt ook de supermassieve zwarte gaten. En die zitten in het midden van sterrenstels, zoals onze eigen Melkweg. Onze eigen Melkweg, daar zit in het centrum een zwart gat. Die is 4 miljoen sonsmassa's. 4 miljoen keer zwaar als de zon. Daar hebben ze toen, dat is niet zo lang geleden, een radiofoto van gemaakt. Dan is er nog een hele beroemde, dat is M87. Daar was die allereerste foto van gemaakt. Die heeft een massa van 2,4 miljard sonsmassa's. Maar de zwaarste heeft de poëtische naam TON 618. En die is 40 miljard sonsmassa's. Je kan je er echt niks meer bij voortdrekken. We stellen nergens over. Nou ja, dat is het nieuwtje over dit zwarte gat. Ze hebben het trouwens ontdekt omdat er een ster aan het wiebelen was. Het wiebelen van de ster duidt erop dat er iets omheen draait. Daar was dit onzichtbare zwarte gat. En daarom hebben ze die kunnen ontdekken. Terwijl die twee dus om elkaar heen draaien met een tijd van 12 jaar. Dus het is wel heel knapper dat je één rondje daar een stukje van in kaart weet te brengen. Ja precies. Is dit nu ook weer een geval van in oude data kijken en ineens iets ontdekken? Of is dit inderdaad een recente opname? Nou het is een optelzom. Wat ik zeg, dit is een 12 jaar durende rotatie van die twee. En die missie is nu al 10 jaar bezig. Dus je hebt ongeveer één rondje kunnen volgen. Dus je ziet dat gewoon in de tijd die ster een beetje van positie verandert. En trouwens een leuk weetje erbij is. Die GAIA kan posities van sterren meten. Dat doet hij met de parallax methode. Dus dat je van twee punten naar één object kijkt. En dan lijkt hij een beetje van hoek te zijn veranderd. Nou de nauwkeurigheid van de GAIA is dat hij de breedte van een haar kan zien op 1000 kilometer afstand. Zo. Dat is echt ontzettend nauwkeurig. Dat is een goed instrumentje. En medegemaakt door Nederland. TNO heeft er bijdrage aan geleverd. Dus al meer dan tien jaar geleden. Dutch Space ook. En zelfs ook Bradford Space. Die zit in Noord-Brabant. Die hebben de sensoren voor het meten van de positie van de zon geleverd. Mooi. Mooi verhaal. Oké, Filip, heb je nog wat voor ons? Ja, ja, zeker. En één van mijn favoriete onderwerpen zelfs. Kijk aan. Soms schrijf je in het begin wat is jullie leukste onderwerp. Dat wou ik niet zeggen. Maar mijn leukste onderwerp komt nu. En dat is dat een Canadese journaliste. Een van de auteurs van Space News ook. Die heeft een artikel geschreven. Op 2 april. En 2 april was de dag van de bebande ruimtevaart. Was Joeri's Day. 12 april. 12 april, sorry. Want dan vieren we dat Yuri Gagarin in 1961 als eerste mens de ruimte inging. En zij maakte punt van nou ja, dat was Gagarin. Een maand later was Ellen Shepard een Amerikaan. Maar eigenlijk was Europa nog veel eerder met de lancering van Kuifje in 1950. En zij schreef een stuk over hoe ongelooflijk goed Hergé die maanmissie heeft beschreven. Zowel in de raket naar de maan, de reis naar die maan toe. Als ook mannen op de maan, de maan zelf. En die albums kwamen uit in 1953 en 1954. En zij beschrijfde de verschillen en overeenkomsten. En concludeert dat het echt onvoorstelbaar is hoe goed research hij heeft gepleegd. En vertelt over zijn bronnen die hij had. En hij wilde zeker niet een van de science fiction verhaal maken. Zoals Star Wars met Death Stars. Dat wilde hij allemaal niet. Hij wilde iets doen wat realistisch was. Bijna een haalbare techniek. Een haalbare techniek. En het is echt onvoorstelbaar hoe goed onderzoek hij daar heeft gedaan. Wie hij allemaal gesproken heeft bij de Belgische equivalent van Cern geweest. En Charleroi heeft expert gesproken. Maar hij heeft ook alles uit het volledige lees van Jules Verne. En bevriende auteurs. Hij had een grote rivaliteit met een andere striptekenaar, Ed Carby Jacobs. Die maakte die Blake and Mortimer boeken die ook technisch onderlegd zijn. En behoorlijk goed kloppen. En altijd gaan over nieuwe dingen zoals ruimte, raketten, kernonderzoek. En daar is hij eigenlijk heel erg goed uitgekomen. Hij heeft gekeken naar computersystemen van die tijd. Hoe die eruit zagen. En als je nu kijkt naar dat lanceercentrum in de nep Republiek Sildavië. Dat was een lanceercentrum. En dat klopt behoorlijk hoe dat eruit ziet. En de raket is gemoduleerd naar de V2-raket. En als we nu kijken naar een lijstje wat allemaal zo mega goed voorspeld heeft. Vind ik opvallend dat de kapitein Haddock die zweeft op een gegeven moment. En dan in de raket. En dat komt omdat zij hadden kunstmatige zwaartekracht gecreëerd. Doordat er een atommotor voortdurend de raket bleef versnellen. Dat zijn ook dingen waar nu over wordt nagedacht. Maar die motor viel uit. Zo was het ineens zweeftes rond. En toen had hij zo'n bolletje in gewichtloze toestand. En dat ziet er precies zo uit zoals je bij nu André Kuipers hebben zien. Een stoeien met bolletjes jus d'orange. Geen whisky. Hadde ook wat een andere smaak. Hadde ook wat een iets andere smaak. Maar dat klopt echt precies. En er was nog nooit veel materiaal van. En ook het zicht op de aarde wordt in de albums bekregen. Klopt helemaal. Er is ijs onder de grond in Mannen op de Maan. Dat klopt. Het Maanterrein klopt. Lancerenrichtingen met een raket. Een staande raket met die lanceertorens. Zijn er uiteindelijk zo uit gaan zien. Ze hadden ook een eerste onbemannde vlucht. Waar we het net over hadden. Dat je eigenlijk eerst dingen moet proberen. Met een zelfvanietigingssysteem. Voor het geval dat de lancering misging. In dit geval is in Kuifje een verhandelijke mogelijkheid. Die probeert die raket te onderscheppen. Dus dan laat ze hem ontploffen. Maar ook dat was ingebood. Dat had hij ook al gezien. De ruimtewandeling klopt heel goed. Ze springen op de Maan rond bij 1,6 van de zwaartekracht. Dat klopt met de filmpjes die we later zagen. Van de Apollo Missies. De cockpit klopt. En hij was eigenlijk zijn tijd ook ver vooruit. Want als je ziet hoe die raket landt op de Maan. En hoe die landt op Mars. Hij keert zich om. Hij gebruikt dan zijn raketmotoren. Om af te remmen. Het is exact zoals we niet konden. Tentijd van Apollo. Maar wel zoals SpaceX zijn raketten nu doen landen. En RG had dit al in 1957 bedacht. Toen konden we het nog niet maken. Eigenlijk maar een paar jaar na Sputnik. Het is onvoorstelbaar hoe goed dat klopt. Hij had ook een kernmotor. Die hebben we nu nog niet. Maar in januari van vorig jaar. Heeft NASA een DARPA contract. Van de Amerikaanse grote militaire contract. Om inderdaad een grote kernmotor te ontwikkelen. Voor langere reizen. Dat je sneller naar Mars kan gaan. Het is een jaar duur en een jaar terug. Maar dan kan je sneller en efficiënter. Dat wordt nu ook daadwerkelijk ontwikkeld. En die zit nu in de maat. Dus eigenlijk moet je concluderen. Dat heel educatief was. Inspirerend. Er was ook een analist. Die had geschreven dat de boeken van Kuipje. Die deden meer dan alle populaire wetenschappelijke publicaties. Bij elkaar. Goed. Dat is een hele grote voetbal. Dat is een hele grote voetbal. We hebben die wetenschappelijke publicaties in die tijd bij elkaar. We hebben ze allemaal gelezen. Geen Space Cowboy is die die albumen niet al 100 keer heeft gezien. Ik heb ze helemaal stuk gelezen. En ook Herjé. Vlak voordat hij stierf. heeft hij ook een hemellichaam naar hem genoemd gekregen. We hebben hier in de Space Cowboys groep ook Inge Loes ten Kate. Die heeft nu eerst een ten Katen hemellichaam gekregen. Kijk aan. Maar er is ook een RG. Dat was er al eerder. Ik vind het fantastisch, want ik werk in die ruimtevaarttechnologie. Ik ben Belg en ik ben ook met name heel gecharmeerd van het nieuwe Belgische paspoort. Ik kan het niet aan de luisteraars laten zien, maar daar zit de raket van Kuifje in als safety feature. Het is een bladzijde waar als je daar UV-licht op stuurt, dan zie je Kuifje in een ruimtewandeling. Wow, hadden wij maar zo'n paspoort. Ja, ik was zo blij met dat paspoort. Dat kan ik me goed voorstellen. Ik had met een paar Belgische collega's erover van heb jij hem al? Nee, in mijn... Ik moest net vernieuwd, net voordat het nieuwe paspoort uitkwam. Dan moet ik weer zeven jaar wachten, maar ja, ik kan hem misschien ook gewoon gaan kopen. En dan, ja, het is wel waar nog niet aan vernieuwing toe, maar ik wil hem zo gaan hebben. Dus ik ben hem ongelukkig kwijt geraakt. Ja, dat is van de oppersie. We hebben ons daar enorm mega amuseerd. Maar je had het dus over 1950 is het de eerste, hè? Ja, de albums zijn van 1953 en 1954. Oh, 1953 en 1954. Ja, maar het verhaal is al gepubliceerd in een krantje. Want de EHG met de eerderavonturen, die kwamen in L'Eptive en Tchême. Als elke week een paar tekeningetjes. En dat was een bijlage bij Dagblad Le Soir, geloof ik. En de latere albums kwamen dus in een andere, in le Journaal Tintin. En toen was het verhaal eigenlijk al. En later had hij het nog verder geperfectioneerd voor die boeken. Maar ja, 1953, 1954. En toen was het goed, 1957. Dus was het daar nog voor? Het was nog voor dit tijdje. Weet je ook iets over hoe hij zijn research deed? Had hij overleg met wetenschappers? Ja, een overleg met meneer Alexander Ananoff. Die publiceerde een boek over zijn inzichten in de ruimtevaart. Hij had nog een andere bevriende auteur, die zijn naam in het artikel staat. Maar hij had over de mens en de sterren een boek geschreven. Dus dat bestudeerde hij allemaal. En hij keek maar met correspondentie, want hij kon niet internetten. Nee, niet mezelf. En dan vroeg hij foto's op. Ik heb zelf ook een boek over mensen, het heet Mensen op de Maan. Dat is een analyse van die, waar ze vergelijken eigenlijk het Kuifjeavontuur en hoe het uiteindelijk geworden is. En Eesha heeft zelf meegewerkt aan een publicatie. En daarvan heb ik ook de link, staat in, als je bnr.nl kunt opzoeken. Het heet La Nouvelle Conquête de l'Espace gaat over Kuifje en over de Reis aan de Maan en naar Mars. En Eesha heeft daar aan medewerkt, samen met een Frans uitgeverij. Dus voor veel mensen misschien jammer genoeg volgens nog alleen in het Frans beschikbaar. Maar misschien komt er nog ooit een vertaling. En links bij het prachtige boek. Ja, inderdaad, dat is heel leuk. Ik heb hem laatst in Brussel opgepikt. Moet ik wel zeggen, als kind, las ik dat natuurlijk ook allemaal. En ja, dan lees je dat met alle kennis die je eigenlijk heel bevanzelfsprekend aannemt. Van de Apollo en dergelijke. En als kind kijk je er dan juist, kan ik me herinneren, kijk je erna van, ja, maar er zijn toch geen zoveel dingen die niet kloppen. Die rekette is wel te groot. Ik denk, nee, maar denk mee. Wat is dat dan? Ik denk dat hij enorm in de toekomst heeft gekijken. Het klopt nu beter dan toen ik het voor de eerste las. Als straks inderdaad Starship gaat landen op de maanden, zie je dat er zo uit. Er zijn een hele hoop Kyffjord-fans die SpaceX ook hebben bestookt. Hij moet rood wit. Hij moet rood wit gebloggen worden hoor. Ik ben er helemaal voor. Er moet een petentie gesteld worden of zo. Vind ik ook, inderdaad. Ja, en misschien met crowdfunding. Je moet natuurlijk kijken of het uitmaakt. En dat kost ook verf. Bij de Space Shuttle bijvoorbeeld hadden ze aanvallend die grote tank wit geschilderd. Tot zover kwamen dat er enorm veel kilo's verf waren en dat er nergens meer nodig was. Ze konden hem gewoon laten roesten. Dat was eigenlijk geen probleem. Toen hebben ze die verf eraf bezuinigd, want dat schilderde kilo's. Ja, ik geloof 500 kilo. Ja, enorm veel kilo's. Dus ja, dan moet die Starship, maar die wordt zo krachtig dat hij misschien best wel wat rood-witte verf kan meenemen. Dat is toch de moeite. Ik denk dat het gewoon symbolisch is, zo'n tankwagen met een hele grote rode tankwagen en een hele grote witte. Ja, dat is wel. Bij een bus komen aanrijden van doe er wat mee. Dat zou wel heller zijn. Ik denk wel dat hij dat leuk zou vinden. Ik denk het ook wel. Toen hij had een uitspraak, ik weet niet precies hoe die ging, maar dat was tijdens tijd dat hij die Tesla Roadster lancerde op zijn eerste raar ket. Het was natuurlijk een onzinding om dan een Roadster te lanceren. Maar hij zei, it's a fun thing and fun things are important. Zo iets heeft hij toen gezegd. Dus wij kunnen hem nu om de oren slaan met zijn eigen uitspraak. Want fun things are important, dus je moet hem rood-wit schilderen. Geef ons onze zin. Inderdaad. En dan ben ik nog trotser als Belgeberg. Ja, dat kan ik me helemaal voorstellen. Jeffrey, heb jij nog iets heel kort? Zullen we nog een paar minuten? Nee. Nee? Dan sluit ik af met, hou nog een paar lanceringen in de gaten. 25 april, dat is morgen op het moment dat wij opnemen, gaan er drie Chinees astronauten naar Tiangong ruimtsstation. En op 6 mei is de lang verwachte eerste bemenste missie van de Starliner naar International Space Station. Nou, dan moeten we nog wel even één ding doen. Dat is trouwens nog even een nummer. Het is aflevering nummer 145 alweer. Ja. Maar dat hebben we niet genoemd. En als laatste moeten we ook even een shout-out doen na zomer. Ja, inderdaad. Onze collega Thijs heeft een zoon gekregen. Zomer, ik vind het een fantastische naam. Het is zo origineel en vrolijk. En de zomer is altijd welkom. Precies. Nou, kijk, daar kan hij een leven lang van genieten, dat nieuwe mannetje. Ook Ido, nou, hartstikke bedankt Jeffrey Bout. En, god, nou ga ik dus de mist in. In lieb schone hand. In lieb schone hand. Hartstikke bedankt voor jullie medewerking. En over twee weken is er een nieuwe Space Cowboys. Graag tot dan. Tot dan.