Samenwerkende ruimtefabrieken, helium delven op de Maan en splinternieuwe sterren

Dit is een BNR Podcast. Hartelijk welkom bij Space Cowboys. We hebben overlegd, het is aflevering 143, Luuk. Luc van den Abeelen, heel erg welkom. Erik Laan, ook welkom. Ja, dankjewel, goeiemiddag. Mijn naam is Herbert Blankesteijn. Dat is het Team Space Cowboys van vandaag. En ik ga even rondvragen wat de leukste onderwerpen zijn. Erik voor het eerst. Leukste onderwerp. Ik pak meteen bovenaan het lijstje de commet die eraan komt. We krijgen een commet. Wanneer? In september, oktober. Oké, leuk. Luuk? Ja, kan toch niet om de laatste vlucht van Starship heen wat dat betreft. Oké. En ik ga... Je loopt heel voor de handen natuurlijk. Niet origineel, maar wel heel erg nodig. Ik denk niet dat we aan een uur genoeg hebben, Herbert. Oh nee? Nee. Kijk, luisteraars hebben het vols terecht om een uur mee op te houden. En anders luisteren ze gewoon door. Ik heb het verhaal van de beste astronaut die nooit op de maan liep. Oké. Denk daar maar zo van aan. Oké, Erik Steek van Waal. Ja, de commet Chu-Xin-Shan Atlas. Ze hebben altijd van die mooie namen. Als ik het goed heb, twee telescopen die van die surveys maken. Daar heeft Jeffrey vorige keer ook wat over gezegd. Die houden de hemel in de gaten en die kijken naar veranderingen. En die zagen ergens een stipje op doemen. Dat er ergens niet was. Dat er ergens niet was, en nu wel. En dat is tot de commet gedoopt en die komt onze kant op. En dat is nogal een bijzonder ding, vind ik zelf. Want hij is op een zogeheten parabolisch trajectory. Dat betekent dat hij van heel ver komt. En er wordt nu afgeschat dat hij op 20.000 astronomische eenheden afkomstig is. Dat is de oortwolk. Dat is een wolk van steen, grijs, kometen. Op hele grote afstanden vanaf de zon. En als daar botsingen ontstaan dan valt wel eens eentje terug naar de zon. Nou, dit is er zo een. En die gaat in september, oktober, als ik het goed heb, 27 september. Dan heeft hij zich dicht bij zijn punt. Dat hij bij de zon staat. En op 12 oktober dan heeft hij zijn grootste helderheid van de aarde observaties. En dan schijnt hij, als de berekeningen kloppen, dat je hem zelfs overdag kunt zien. Dat is spectaculair. Dat moet spectaculair zijn. Dat is bijna nooit zo. Dat is bijna, nee, dat is heel weinig. En zeker zo'n komet die van zo ver komt. Want we hebben eerder in 1995, 1996, hebben we toevallig twee kometen op bezoek gehad. Jakutaken en Heelbop. Ja. En die kon je dus ook, nou, die kon je niet overdag zien. Ik herinner me dat er wel één was. Heel helder. Ik heb dat nog nooit meegemaakt. Ik heb dat wel gezien, ja. En dat met het blote oog. Dus dat was toen ook heel bijzonder. Maar dat waren kometen. Die hadden zeg maar een grootste afstand vanaf de zon. Dat was van 350 astronomische eenheden. En die Jakutaken was op 1500 ongeveer. Pluto. Dus ook heel lang. 40 astronomische eenheden. Dus deze komen ook van heel ver. Maar die nu gaat komen, die komt echt van heel ver. Ja, hij heeft dus nog net wel een gesloten baan. Dat is nu de vraag. Dat is nog wel de vraag. Of hij weer terug gaat komen. En dan zal hij terugkomen over een miljoen jaar. Maar als deze baan niet verstoord wordt, dan komt hij terug. Alleen duurt hij lang. Nou, nee, dat is niet zeker. Want je zegt, hij heeft een verste punt. Dan heeft hij een gesloten baan. Ja, dat is afschatting. Maar er zit een enorme onzekerheid in. Oh, er zit een onzekerheid in. Mogelijk zien we hem voor het laatst. Voor het eerst en voor het laatst. Iedereen ziet hem voor het laatst. Dat is bij een andere ster. Precies, ja. Nee, maar zou die al terugkomen, dan is niemand meer in leven die nu heeft. Dat weten we zeker in ieder geval. Ja. Oké. Ja. Is dat het hele verhaal of heb je nog mooie details? Nou, dat is, ja, hij gaat ook, als hij op zijn dichtst bezijnde punt vanaf de zon, gaat hij 70 kilometer per seconde. Zo hard gaat hij dan. Ja. Die snelheid heeft hij ook weer nodig om weer helemaal weg te schenken. Schen, wat mij dan interesseert, als hij zichtbaar is overdag, dan betekent het dus dat hij overdag aan de hemel staat. Ja. Is er ook een fase dat hij snachts aan de hemel staat? Want dat zie ik dan ook wel zien. Ja, denk ik wel. Het zal niet zeg maar op, het zal zeg maar in de avondschemering, ochtendschemering, dat je hem dan zou kunnen zien. Ja, zeker. Die midden op de dag, oh daar staat de zon en daar is de vlakte. Nee, hij is altijd, de comet is altijd per definitie, min of meer in de buurt. Want hij wordt belicht door de zon natuurlijk. Het licht wat je ziet, dat komt eigenlijk van de zon. Maar als dat gebeurt, dan zou hij ongeveer even helder moeten zijn als de volle maan. Zoiets, toch? Ja, nou, dat is heel helder. Anders is hij ook overdag niet te zien. Ja, nee, dat klopt. Dat is de verwachting. Maar ja, ik moet er natuurlijk nog aan zien of het echt zo is. Dat is waar. Want... Simulaties en berekeningen op basis van observaties die ze nu doen, helderheid die ze nu aannemen. En aannames. En ik zei net, ik heb nog nooit meegemaakt dat een comet overdag te zien was. Wat ik wel heb meegemaakt, dat is dat van cometen een hele mooie helderheid voorspeld werd en dat het tegenviel. Ja. Dat gebeurt, nou, mijn idee vaker dan het omgekeerde. Nou, dan is het bij deze gewoon omgekeerd. Deze wordt veel spectaculairder. Dat zou wel mooi zijn. Ik hoop het wel. Maar het is echt wel iets zonder uit te kijken, toch? Nou, zeker. September, oktober. Ik kan me de laatste keer dat Halley langskwam nog herinneren, in 1986. Dat was toen ook van, nou ja, goed, er gaat wat spectaculairs worden. En dat viel eigenlijk ook redelijk in later. Dat is altijd mijn net. Ja, precies. Ik heb dat toen niet gezien. Toen was ik dertien. Ja. Ik heb Halley wel gezien volgens mij. Maar wel met telescopen of? Met verrekijker. Dat weet ik niet meer. Ik heb cometen met het blote oog gezien, maar ik weet niet meer uit mijn hoofd welke. Ja, want in het verleden zijn cometen vaker met het blote oog gezien. Ook Halley. Ik was in Normandië vorig jaar zomer. Dat is een hele lange borduurwerk. Tapijt van Bageeuw. Tapijt van Bageeuw. En daar staat ook de comete van Halley op. Ja. Die hebben ze dus gezien met het blote oog. Want er waren geen telescopen toen. Ja. Nee, Halley is in ieder geval een keer een ongelofelijk vuurwerk aan de hemel geweest. In 1986 was de enige keer in ons leven dat hij er was en dat hij er zal zijn. Ja, precies. Nou, alle hoop gevestigd op deze. Ja. Luc, mag ik dit verhaal van Erik meteen even aanvullen met een van mijn onderwerpen? Want dat sluit er best wel aardig op aan. Ik heb nog een paar nieuwe sterren voor jullie in de aanbieding. Kijk. En één is een periodieke ster. De overenkomst met de comete is best wel grappig. Een periodieke ster. En ik wist wel dat ze bestonden achteraf bezien. Als ik erover nadenk, dat heb ik wel ooit geleerd volgens mij. Het is een periodieke nova. Een periodeke star. Een periodeke star. Een periodeke star. Een periodeke star. Een periodeke star. Een periodeke star. Een periodeke star. Een periodeke star. Een periodeke star. Een periodeke star. Een periodeke nova. Het verschijnsel is... Ik zal even naar het juiste bestuintje fietsen. Voor mij was dat helemaal nieuw. Voor jou was het helemaal nieuw. Ik dacht altijd van nova is einde ster. En dan is het afgelopen. Ja. Het gaat hier om een dubbelster. Een witte dwerg en een rode reus die om elkaar heen draaien. En die draaien zo dicht om elkaar heen dat er materiaal van de rode reus continu naar die witte dwerg toe zuipelt. En dat hoopt zich daar op. En eens in zoveel tijd dan bereikt dat een dusdanige massa en dichtheid, want dat pers zich zelf samen natuurlijk door de waterkracht van die witte dwerg, dat er tot een thermonucléaire ontploffing komt. Dus er gaat kernfusie in plaats vinden en boom. En dan is die ster te zien. En het sterrebeeld, let op voor de deskundigen, Corona Borealis, oftewel de noordelijke kroon, het is dus wel een ons deel van de hemel. Staat op zo'n 3000 lichtjaren van de aarde. De naam is TCRB, T-Coron Borealis in potjes Latijn. En die heeft dus normaal, door normale omstandigheden, een helderheid van magnitude 10. En dat ga ik even uitleggen voor wie het niet snapt. Jullie snappen het wel, maar de sterren aan de hemel zijn in vijf magnitudes ooit onderverdeeld. De heldersten hebben magnitude 1 en de minst helderen die je net met blote ogen kunt zien, magnitude 5. Oké, als je dan sterren met telescopen gaat ontdekken, dan moet je er ook wat op plakken. En dat systeem hebben ze uitgebreid. En dit is dus een ster van magnitude 10, dus heel zwak. Ik zie hier zelfs nog staan er vol om aan, heeft een magnitude van ongeveer min 13 als je hem in dat keurslijf perst. En deze ster is dus al diverse keren eerder ontploft. Je had het net over de Comete van Halley op oude afbeeldingen. De eerste vastgelegde ontploffing van TCRB was in het jaar 1217. En ik vermoed eigenlijk dat dat... Ja, dat zal dan wel. En dan hebben ze vier achtereenvolgende waarnemingen, 1787, 1866. 1946 en dus straks in 2024 wordt hij ook weer verwacht. Het is dus een periode van ongeveer 80 jaar, een heel klein beetje minder. En ze verwachten dit jaar omdat er aan die feitelijke uitbarsting meestal een vermindering van de helderheid voorafgaat. Daardoor zeggen ze nu dat die waarschijnlijk tussen nu en oktober, dus het valt er mooi samen met de Comete, tussen nu en oktober dat deze ster aan de hemel zal opduiken. Hij staat er nu dus alweer en je ziet hem niet. En tegen die tijd dan zul je hem wel zien en dan zal die magnitude plus 2 hebben. Dus dan valt hij onder de tweede klasse van helderste sterren. Mooi. Mooi verhaal. Leuk om mee te maken. TCRB. Mag jij, Luc? Ja. Nou ja, het zal ons allemaal niet ontgaan zijn dat Starship zijn derde lansering heeft meegemaakt op 14 maart. Voor een heel groot deel geslaagd. Alleen ging het op het eind van de twee delen van de missie precies fout. De booster heeft het tot zo'n 500 meter boven het zeeoppervlak goed gedaan en is toen ontploft. Het is nog niet helemaal duidelijk of daar een Flight Termination System is gebruikt, of dat die vanzelf aan elkaar is geknald. En verder heeft het ruimteschip zelf de reentry niet overleefd. Nou, neemt allemaal niet weg dat het vooral visueel weer een behoorlijk spektakel was. Maar het is wel een groot verschil of het bedoeld spektakel was of onbedoeld spektakel, vind ik tenminste. Nou ja, goed. En wat was het? Eigenlijk alle twee om eens een politiek antwoord te geven. Ik heb de indruk dat ze wat meer camera's op de buitenkant van de schepen hebben gemonteerd. Of dat de verbinding beter was, maar tijdens de lansering had je al beelden van een camera die naar beneden was gericht, langs de raket. Dus je zag het afwerpen van de eerste raketigang op een stukje wegvliegen. Dat is het cinematografische aspect. Maar ik bedoelde dat het boel uiteindelijk plofte. Was dat nou echt een ongeluk niet bedoeld? Of was dat onderdeel van de test? Van de booster is het in ieder geval duidelijk dat het niet de bedoeling was dat het zo zou aflopen. Ze wilden een test uitvoeren om te zien of die raket inderdaad, net zoals we met de Falcon 9's gewend zijn, gecontroleerd en gericht kunnen terugkeren. Zoals we hier alles eerder hebben besproken, moet het uiteindelijk zo gaan worden dat een Starship booster terugkeert naar de lanceerplek. En dat die wordt opgevangen door de chopsticks die aan de lanceertorren vastzitten. Dat heeft natuurlijk behoorlijk wat risico's in zich. Vandaar dat ze eerst een aantal keren willen gaan proberen om dat gewoon op zee te laten plaatsvinden. Ze bouwen er zoveel. Of ze nou een paar raketten missen, dat maakt in dit stadium niet zoveel uit. Dus dat wordt een paar keer gerepeteerd op zee. Hij heeft dat in ieder geval tot die 500 meter goed gedaan. Alle 33 van de hoofdmotoren starten tijdens de lancering. Ze zijn keurig uitgegaan bij het afscheiden van de raket. Ze zijn er weer een paar opgestart om de terugkeermaneuveren te doen. Dus wat er op het eind is gebeurd, SpaceX heeft daar in ieder geval nog niks mee gedeeld. Verder is het toch voor het eerst geweest dat Starship zijn hele aangedreven fase van de vlucht goed heeft uitgevoerd. Hij kwam in de berekende baan terecht. En vanaf dat moment is het eigenlijk al misgegaan. Het lijkt erop dat het standregelingssysteem, kleine stuurraketjes voor spreid over de buitenkant van het schip... ...die het ding in een bepaalde positie moeten houden dat dat systeem niet heeft gewerkt. Van dit deel van de vlucht zijn ook hele spectaculaire beelden. Er zit een camera aan het uiteinde van een van die vier flappen aan het schip. Er is een slimmerik geweest die de beelden daarvan heeft genomen. De aarde die op de achtergrond zichtbaar is, stil heeft gezet. Dan zie je dat het hele schip continu aan het tollen is geweest. In eerste instantie langs de lengteas. Dat was duidelijk niet de bedoeling. Vooral niet omdat het ding gecontroleerd een re-entry moest gaan doen. Er zit maar aan één zijde van het schip een hitteschild bestaande uit zo'n 18.000 kleine tegeltjes. In de beelden is zichtbaar. Dat is iets wat we nog nooit hebben gezien. De buitenkant van een ruimteschip tijdens de re-entry. Waar je het plasma om het schip ziet ontstaan. Het begon oranje op te gloeien. Vliegt de tailwash. Een filmpje dat staat in de show notes. De simulatie heeft gemaakt van hoe het schip heeft bewogen. Het lijkt erop dat die erodynamische flappen niet hebben gedaan. Die tuimeling werd alleen ernstiger. Op een gegeven moment was Starship met de motoren naar voren gericht. Dat is goed. Er is een periode tijdens de re-entry. Dat plasma voorkomt dat je radiocontact kunt hebben. Normaal is dat 2-3 minuten. Maar helaas heeft Starship geen contact meer opgenomen. Het is duidelijk dat hij in ieder geval aan stukken is gebroken. Het is een heel grote stap vooruit. Wat ontzettend fijn is dat de vorige keer zo'n heet hangreizer was. De luchtvaartautoriteit in Amerika moet een licentie geven. Zodat je een experimenteel raketproef mag doen. Het duurde lang en leek tegen te werken. SpaceX had gezegd dat ze op de 14e willen lanceren. Die licentie kwam netjes op de 13e. De FWE heeft nu gezegd dat het een aantal vluchten is. Het lijkt erop dat dat op de goede weg is. Blijkbaar zijn ze tevreden over SpaceX. Het lijkt erop dat er nu goed wordt samengewerkt. Het is belangrijk om tempo te houden. NASA kijkt wel mee. Misschien hebben ze het hoer gekregen. Het zou kunnen. Ik heb een idee. Ik ga een experiment doen met het overpompen van brandstof. In het schip. Wat is dat voor bijzonders? Als Starship gebruikt wordt voor vluchten naar de Maan. Dat is niet zo. Je moet het niet doen. Je bent in gewichtloosheid. Als je iets over tankt, dan gaat het keurig. Je moet alles bedenken met gasen. Je moet de reacties van de tank doen. Je moet de reacties van de tank doen. Je kan er allerlei effecten bij voorstellen. Dat kunnen we niet. Je moet daarmee experimenteren. Ik heb het gevoel dat de test niet gelukt was. Ik fantaseerde op los. Ik dacht dat ze daar wel dingen hadden gedaan. Dat was de enige test die niet gelukt was. Dat was er ook eentje. Ik heb het gevoel dat de test niet gelukt was. Die is ook gesrapt. Starship heeft dat zelf bepaald. Het enige bijzondere wat er nog is gedaan. Het openen van een kleine deur. Het is een kleine sleuf. Het opzijschuiven ging goed. Het dicht doen ging ook goed. Op de laatste camera beelden schoot hij weer terug. Spacex is daar heel goed in. Dat is waarom ze zo vaak vervigen. Ik heb nog een vraag over het leeg tanken. Er is maar één manier om dat goed te doen. Als je een tank hebt en een kraan opent, gaat er niks gebeuren. Tenzij de temperatuur zo hoog is dat je vloeistof verdampt. Weet een van jullie dat? Dat je bij een tank nog een extra tank hebt staan met een gas. Dat is niet trivial. We hebben een van de Nederlandse satellieten gelanceerd. Dat is een Slosat. Die deed daar experimenten mee. Wat is eruit gekomen? Dat het lastig is. Er zijn Russische technieken die gebruiken van een flexibel membraan. Een gas aan de andere kant, dat blaasje. Dat is een andere techniek. We hebben het ook al een paar keer over gehad. Hot staging ontsteken de tweede trap. Je kan ook zorgen dat je brandstof aan de ene kant van je raket zit. Dat is een ingewikkeld idee. Er komen verschrikkelijke krachten op. Als je een tank hebt, dan wordt het ook een kracht. Als je een tank hebt, dan wordt het ook een kracht. Dat is een ingewikkeld idee. Er komen verschrikkelijke krachten op. Daar kun je een leiding leggen. Dat moeten we vragen hoe ze dat van plan zijn. We gaan het volgende onderwerp van Erik gaan. Dat is goed. Ik zat met mijn hoofd in de starship. De reden dat ze goede beelden hadden, was dat ze Starlink gebruikten. Ze hadden een goede link margin. Ze konden zelfs door het plasma beelden versturen. Je kan het ook van boven naar beneden Starlink aanspreken. Hoe hoog vliegen die dingen? Dat is een goede beelden. Ik vind het ook vernoemenswaardig. We hadden eerder discussies over Starship. Het landingsstelage die daar stonden, waren grote brokstukken. Dat is een hele grote beelden. Dat is een hele grote beelden. Het is een grote sneltreinvaart. Je vergeet het bijna alweer. Deze testverdeling was een groot succes. De grootste raket ooit. We kunnen dingen mee in de ruimte brengen. We gaan naar de competitor van SpaceX. SpaceX, Blue Origin. Ze hebben een eigen bedrijf opgestart. Ze hebben het doel om helium 3 te gaan minen. Dat wordt iets wat nu serieuzer aandacht krijgt. Het is een heel zeldzame materiaal. Het is geschikt voor kernfusiereacties. Als je kijkt wanneer we dat doen, dan hebben we nog 200 jaar nodig. Helium 3 heeft ook andere toepassingen. Dat is een hele grote toepassing. Je kunt er ook voor kriogene toepassingen mee koelen. Helium 4 kun je maar tot 4,2 Kelvin mee koelen. Met helium 3 kun je lager dan 1,5 Kelvin. Dat kost 2000 dollar per liter gas. Dat is al een business case. Als we dat helium 3 ophalen op de maan, dan komen er zoveel apparaten naar de maan. Ze komen alleen nog niet terug. Ze voorzien in 2027 dat ze de eerste helium 3 kunnen ophalen. Als experiment. Dat vind ik een interessante ontwikkeling. De Chinezen roepen dat altijd. Dat is een hele grote toepassing. In Europa hoor je dat nooit. Het is alleen maar goed dat we de kernfusie wel voor elkaar krijgen. Dat we al een voorraad helium 3 hebben liggen. Dat is het. Ik wil eer bewijzen aan Thomas Stafford. Hij is overleden maandag. Hij was 93 en had een rijke carrière als astronaut. Hij is een heel lang stuk in Ars Technica. Hij is gelanceerd na de Vlucht. Dat had te maken met technisch gedoe. Dat is zo. Dat is een hele grote toepassing. Ze hadden nooit eerder een rendez-vous gemaakt. Ze hebben ook niet gekoppeld. Ze hebben neus aan neus gaan vliegen. Dat is een hele grote toepassing. Ze hadden geen korte kanten. Ze hadden geen grote onderdelingen afstand. Dat is geslaagd. Ik weet dat ik dat als jongen meemaak. Ze zijn met een maandlander losgekoppeld van de Apollo-capsule. Dat was Thomas Stafford en Frank Borman. Dan was de chemie. Ze is met zijn collega afgedaald naar de maan. Ze zijn gekomen tot 10 km hoogte. 1547 duizend voet. Je bent er bijna. Je kunt de eerste man op de maan zijn. Nu weet ik dat dat niet zo was. Het was niet als stok achter de deur. De maandlander die Neil Armstrong heeft meegenomen, die was de lightweight versie. Hij hield maar 17 seconden brandstof over. Hij had verspild bij zoeken naar een landingsplaats. Dat was een andere beroemde ruimtevlucht van Thomas Stafford. Hij was de astronaut met het rijkste CV die nooit op de maan gelopen. Nog een ruimtevlucht van hem was met de Apollo-Soyuz-missie. Apollo koppelde met de Soyuus van de Russen. Met een historische handdruk in Baan om de Aarde. Hij was in de Amerikaanse en Russe regio. Hij was hoogte van het astronautenprogramma. Hij was lang actief. Hij was tot zijn dood toe in diverse commissies. Ik ben benieuwd of hij niet op de maan gestaan heeft. Of hij er dwars heeft gezeten dat hij niet op de maan heeft gestaan. Dat had er wel de statuur voor. Ik heb er nooit wat over gehoord. Hij zat op die vlucht. Hij was een commandant. Hij kon overal achter de stuur. Hij zou naar een target-satelliet vliegen. Hij zou daarmee koppelen. In die tijd ging het nog heel makkelijk. Nasa was in die tijd heel flexibel. Ze vroegen de vluchten samen. Dat is een heel goed verhaal. Dat je de astronauten achter de raampjes ziet zitten. Leonoff zat aan boord van Apollo. Hij was de eerste ruimtenwander. Hij was in 2007 in Nederland. Hij was bij een sterrenwacht. Hij heeft veel dingen overleefd. Leonoff had een ruimtenpak aan. Als je naar buiten gaat, wordt je een Michelin-mannetje. Als je terug door de luchtsluis je sojuuscapsuleer moet, is dat niet pas. Hij had de luchtdruk moeten verlagen tot Mount Everest. Hij heeft overleefd. Hij is overleefd. Hij en Stafford zijn hele goede vrienden. Ze hebben mekaar steeds tegengekwamen. Stafford is naar Rusland gegaan. Hij was bij de uitvaart van Leonoff. Wie is aan de buurt? We blijven bij Russen en Sojuzen. Er was een bijzondere lancering op 23 maart. Ze hadden het al geprobeerd en dat lukte niet. Dat is voor de Russische Sojuus zo uitzonderlijk. Het is maar één keer eerder gebeurd met een bemenste missie. In 1969 bij Sojuus 4. Het ging prima tot 20 seconden voor de start. Er was een automatische abort. Er was een batterij die te lage spanning had. Dat is bijzonder. Deze man heeft een handje vol. De astronaut moest er weer uitgehaald worden. De volgende keer lukte het wel op 23 maart. Het was wel dat de timing van de eerste lanceerpoging zo gunstig was Dat is lastig. De mens heeft zo zijn behoeften. Er is in de werkruimte een toilet. Er staat ergens in de handleiding dat het gebruiken voor de grote boudschap Het is een hele grote hand. Het is een hele grote hand. Er wordt van alles op losgelaten. Discipline. Er komt een stelje uit die de station binnenkomt. Ze worden verwelkomd door de ISS-bemanning. Ze moeten niet te hard knijpen. Sojuus is netjes gekoppeld met ISS. Het wordt voor de russische commandant Novitsky een uitwisseling geweest met een Amerikaanse astronaut die er al een half jaar heeft gezeten, mevrouw O'Hara, dus die komt dan weer terug. Die missie van de Belarusische Vasilevska is nogal omstreden. Zij is flight attendant, stewardess, niet echt een wetenschapper. Het is eigenlijk behoorlijk een propaganda vlucht om Rusland te laten zien hoe goed wij met Belarus zijn. Er wordt een beetje lastig op gereageerd. Het is niet een volwaardige cosmonaut. Het intercosmosprogramma uit de jaren 80 was natuurlijk ook behoorlijk propaganda, maar helaas lijken we terug in dat soort vijanden te zijn. Al met al een bijzondere ervaring dat je niet vaak tegenkomt bij de Russische techniek. Een sojuus die het even niet doet. Oké. Erik? In toevolging hierop, er was een conferentie een paar weken geleden. Er zat een Boeing engineer, dat hadden ze over ISS, wat moet met ISS gebeuren. En die had blijkbaar gezegd, nou ja, we kunnen ISS nogal tot 2040 in de lucht houden. En natuurlijk is het wel een beetje zo dat Boeing natuurlijk de hoofdaannemer is van Space Station, dat we daar natuurlijk ook belang bij hebben. Maar die had wel gezegd, op technische gronden, dat het nog verlengd gaat worden. Ik ben benieuwd hoe dat nou gaat lopen met ISS. Zeker, want ja, Russen hebben met hangende burgeren gezegd, nou oké, dan blijven wij ook wel tot 2028, op dit ogenblik geloof ik officieel. Punt is dat een hele hoop van het brein van Space Station zit in een Russische module. Dat is een van de oudste onderdelen. En als danning eenmaal doorbrand of gaat lekken, wat het al aan het doen is, en dat wordt langzaam een beetje een beetje erger, dat is het suffen. Als dat onderdeel het opgeeft, kan je het hele station weggooien. Het is niet zodanig plug en play dat je kan zeggen, nou dan halen we dat eraf, stoppen we wat anders ervoor in de plek. Het hele management systeem van het station zit in die Russische module. Dus dat wordt uiteindelijk de constraint. Maar wat er ook gebeurd is, in Amerika hebben ze die NASA budget natuurlijk gekort. En het budget voor de zogeheten ISS de orbit tuck van een miljard dollar is helemaal geschrapt. Ofwel, er was een plan, oké we gaan dat ding deorbitten en dan moeten we iets voor ontwikkelen. Nou, dat is niet, want dit apparaat werd gebouwd als backup voor het scenario wat een hele tijd op tafel lag. Dat was namelijk twee of drie progress ruimteschepen van de Russische makelijen. Het station geleidelijk laten afremmen en het dan te laten terugkeren. Ik vond het inderdaad heel opmerkelijk dat, ik geloof het, een jaar of drie geleden kwamen inderdaad weer die verhalen van we moeten zelf iets bouwen om dat te kunnen doen, om minder afhankelijk van de Russen te zijn. Dus ja, de Russen zitten er sowieso heel twee slachtig in. Aan de ene kant zeggen ze van ja, nee we willen weg van ISS want we willen ons eigen station gaan bouwen. Nou, zo ongeveer de halve wereld weet dat ze daar het geld niet voor hebben dus zo lang mogelijk aan boord van ISS willen blijven. Maar ja, we weten niet wat er in de toekomst gaat gebeuren met de relatie Amerika-Rusland. Dus ik kan me inderdaad voorstellen dat we zelf dat ding willen bouwen. Maar ja, als daar nu het geld niet meer voor is, wordt het ingewikkeld. Ja, volgende onderwerp Erik. Ja, ook iets futuristisch net als het meinen van Helium 3 is space-based solar power. Ik heb ook wel eens hier over gehad. Al jaren veel belovend. Al jaren veel belovend. En dat is dat je in de ruimte grote zonnepanelen ophangt en omdat je nou helemaal in de ruimte de zon wat wat langer kan zien en dat de intensiteit ook wat wat hoger is. En is het idee van die elektriciteit kun je zeg maar omzetten in microgolfstraling en naar de aardestraal op plekken waar je graag elektriciteit wil hebben. Dus ja, dat idee dat het leeft al sinds de jaren 70. En de Japanners hebben ook in de jaren 80 experimenten gedaan. Maar nu is er ook Van Kaltech, de universiteit in de Verenigde Staten, Californië, die hebben een experiment nu gedaan met een ruimteschip en die hebben ook nu laten zien dat het in ieder geval technisch kan dat je een zonnepanel kan ophangen dat die elektriciteit kan omzetten in microgolfstraling en die kunt terug stralen naar een station op aarde. En daarmee hebben ze ja ook laten zien dat het in principe technisch haalbaar is. Ja, al is het resultaat nog niet echt. Ik zou zeggen dat we vragen over rendement, over kostprijs. In het artikel stond dat ze 175 of 251 milliwatt energie van de zon hadden omgezet naar 1 milliwatt op aarde ontvangen. Oké, dus een half procent rendement. Ja. Dus dat is een fietslampje wat je er drie seconden op kan... Ja, ja. Iets dergelijks. Ja, dus dat is nog niet echt over naar... Truth of principle heet dat geloof ik. Ja, ja. Ja, dus ik kijk zelf die Space Base Solar Power. Ik klover op zich wel in. Alleen het wordt pas echt interessant denk ik als je ook daadwerkelijk dingen in de ruimte kan bouwen van materiaal uit de ruimte. Want je gaat niet al die zonnepanelen op aarde... Een hele energiecentrale lanceren. Een energiecentrale lanceren. Misschien Starship, Massa. En wat je ook niet gaat doen, tenminste wat je er goed over moet nadenken, is megawatts terug stralen in de vorm van microgolven. Nou, daar zijn gigawatts. Maar daar zijn wel studies naar gedaan dat als je de goede golflengte kiest dat er geen probleem is. Oké. Ook niet voor vogels. Als je maar zeg maar zo'n groot voetbalveld van ontvangers neerzet en dat je daar die megawatt op zet. Wat dus belangrijk is als je even je focus kwijtraakt of je orientatie. Dat je niet een groot spoor van roet. Ja, schroei de aarde achter je. Ja, ja. Dus zover is het nog lang niet. En de vraag is natuurlijk of dit ooit echt wat gaat worden. Al is de European Space Agency, die heeft ook weer een apart onderzoeksprogramma gestart, zijn ze een paar geleden al, om dit ook te gaan onderzoeken. Dus het is wel een onderwerp wat nu wel serieus wordt geworden. Als ik na 15 jaar geleden weet ik ook nog wel dat er kwamen dit soort onderwerpen ook naar boven. Dat werd altijd weggelachen. Ja, samen met de ruimtelift. Dat werd gewoon weggelachen. Maar nu zie je toch gewoon 15 jaar later dat er echt wel echt wel sprongen zijn gemaakt. Ja. Dat er veel meer mogelijk is. Dus ja, dat vind ik wel op zich interessant dat die testen nu in plaats vinden. Ja, dat het gedaan is in plaats van alleen maar gerekend en over nagedacht en overgeschreven. Ja, oké. Dank je wel. Dan heb ik nog een ruimte, een satelliet eigenlijk. Ik heb het over Euclid, laat ik maar man en paard noemen. Euclid, een infraroodsatelliet, is vorig jaar gelanceerd om anderhalf miljard, heb ik dat nou goed, anderhalf miljard sterrenstelsels in kaart te brengen. En dat ding heeft last van ijsvorming op een van zijn spiegels. Had dat, beter gezegd, want ze hebben er wat aan gedaan. Maar eerst even hoe dat komt. Ze hebben die hele satelliet zelfs na de lancering nog een tijdje verwarmd om het waterdamp eruit te jagen, voor zover dat aanwezig was. Want je kunt nooit 100 procent van alle sporen ontdoen voor lancering, dus hebben ze dat in de ruimte. Dan is het vacu, maar gaat het weer wat makkelijker. Dus ze verwarmt het ook nog eens een keertje. Maar dat was niet voldoende, want zijn gezichtsvermogen ging achteruit, meetbaar. En toen zijn ze gaan nadenken wat ze wilden doen. Het hele ding nog eens een keertje opstoken, dat werd niet raadzaam gevonden, want als hij dan uitzet en weer incrimpt, dan weet je niet of alles nog wel klopt. Al die gevoelige onderdelen met weinig tolerantie, of je dan nog wel zo scherp ziet met andere woorden. Toen hebben ze twee verdachten geïndificeerd van de van de zes spiegels die er aan boord zijn. En een daarvan hebben ze verhit let op, van gedurende 1,6 uur, dus een uur en 36 minuten of daarom trend, hebben ze de temperatuur verhoogd van min 147 graden Celsius tot min 113 graden Celsius. En dat hielp. Het was een laag ijs, zo dun als een DNA streng. Nou dan ook wel redelijk logisch dat je weinig nodig hebt. En na behandeling hadden ze weer 15 procent meer licht, dat was net wat ze ook kwijt waren, geraakt. Dus iedereen hartstikke blij. Wow. Uglid doet het weer en kan nu dus weer gaan zoeken naar die al die sterfselsels en de bedoeling daarvan is om uit te vinden hoe het zit met donkere materie. Als je al die sterfselsels in kaart hebt gebracht dan kun je blijkbaar rekenen aan hoe het zit met massaverdeling in het universum en welk deel daarvan donker is, welk deel daarvan licht geeft. Dat is het verhaal zo ongeveer. Mooi. Ja. En dan jij nog? Yes. Nou ruimtefabrieken en dat soort toestanden hebben we het al weleens over gehad. Europa is flink bezig. We gaan eerst nog even een klein stukje terug in de geschiedenis. In 2015 lanceerde ESA de IXV, Intermediate Experimental Vehicle, met een Vega raket. Dat was het prototype van wat de Space Rider gaat worden. Een herbruikbaar apparaat, 5 meter lang, 2 ton en voorzien van een hitteschild. Het ziet er een beetje uit als een pantoffel eigenlijk. Dat ding is helaas wel het een en ander vertraagd. Zou nu in het derde kwartaal van volgend jaar op een VHC gelanceerd moeten worden. Opvallend is dat er een commercieel bedrijf is, Space Cargo Limited, die rond datzelfde moment een operationele versie van dat apparaat wil lanceren. De REV-1 is die genoemd. Die moet dan onderzoek in micro-zwaartekracht mogelijk maken. En dan wordt er gesproken over het groeien van kristallen als commerciële bezigheid. Nou kan ik me dat soort kreten uit de jaren 80 en 90 ook herinneren. Dat is toen nooit van de grond gekomen. Ja precies. Dus dat soort industrie is toen uiteindelijk nooit van de grond gekomen. Space Cargo plande aanvankelijk een aparte service module voor de REV-1. Die zou dan moeten zorgen voor de energie, de koeling en de standregeling. En die lijkt nu vervangen door een ander initiatief van de Rocket Factory Augsburg. Daar hebben we hier ook weleens over genoemd. Namelijk hun vrachtschip Argo. Dat is voorgesteld als vrachtschip om ISS te gaan bevoorraden. Maar heeft ook wat volume aan boord waarmee experimenten gedaan zouden kunnen worden. En ook een teruggeerkapsule. Een bijzondere, want die gaat gebruik maken van een opblaasbaar hitteschild. Er zijn al experimenten meegedaan die goede resultaten hebben geboekt. Het vreemde is dan alleen wel dat je straks een apparaat hebt met de REV-1 die kan terugkeren en een capsule die kan terugkeren. Dus het is mij niet helemaal duidelijk waarom die dubbele capaciteit er is. Er is ook niet veel meer dan alleen maar een plaatje van die Argo en de REV-1 die aan elkaar vastzitten gepubliceerd. En we hebben een overeenkomst. De precieze achtergronden zijn mij nog niet helemaal duidelijk. Het is alleen wel interessant, want met dit samenstel heb je eigenlijk een kleine versie van Dream Chaser, het kleine spaceshutteltje wat hopelijk later deze zomer vanuit Amerika voor het eerst wordt gelanceerd. Er is ook een module en een ruimtevliegtuigje daaraan wat in eerste instantie voor vrachtvervoer is maar wat ook uitstekend een basis kan zijn voor experimenten in de ruimte. Dus het lijkt erop dat vooral vanuit de commerciële hoek Europa een beetje wat concrete plannen in deze richting kan krijgen. Ik zit nog na te malen over de term opblaasbaar hitteschild. Want als ik me voorstel dat je iets opblaast en dan gaat gebruiken als hitteschild, dan wordt het heet en datgene wij het mee hebt opgeblazen gaat dan denk ik toch onder hoge druk komen te staan. Ja en het concept werkt toch. Ik weet niet meer met wat voor raket het is geweest. Of wat het gas is waarmee je het opblaast dat wist je misschien ook in het gesoon. Of het materiaal waar het... De Vlaas heeft daar een keer een test meegedaan. Een baloot. Ja maar ook iets wat met een raket is gelanceerd tot op hele grote hoogte en een flinke snelheid tijdens de terugkeer heeft overleefd. Het verbaasde mij ook. Je zag niet dat het zo heet was geweest. Het zag er precies zo uit als toen je het opgevouwen voor de lancering. Net als je de atmosfeer terug indekt met een zwembandje. Nou ja dat gevoel ja inderdaad. Nou ja goed ja opblaasbare toestanden. Ik begin het gevoel te krijgen dat dat echt wel toekomst heeft in de ruimtevaart van te worden. Ruimtesessionen module ontworpen die gewoon opblaasbaar zijn. Ja maar dat snap ik. Dat ga je niet opblazen en dan blootstellen aan een extreme temp. Nee precies. Nou ja zoals we vroeger altijd dachten reentry. Ja daar heb je enorme hitteschilder voor nodig. Als een Falcon 9 terugkeert vanuit de ruimte naar aarde gebruikt hij gewoon zijn motoren als hitteschild wat hij daarmee tijdelijk creëert. Dus er is heel veel aan het aan het veranderen in filosofie en techniek. Want ja zo'n opblaasbaar ding is natuurlijk een stuk makkelijker dan een een of ander zwaar hitteschild. Om mee te nemen. Dan gaan we ons nog eens in verdieping denk ik. Ja inderdaad niet niet allemaal duidelijk maar wel heel spannend in ieder geval. Ja heeft iemand nog een losse flodder want we zijn nog niet helemaal door de tijd heen. Wel door de onderwerpen volgens mij. Nee ik had nog iets over Starliner inderdaad. We hebben een lanceerdatum. Het moet 1 mei worden om 5.00 uur 7.00 uur nederlandse tijd. Wordt een testvlucht van een nieuw ruimteschip om astronauten naar ISS te vervoeren. Nou het is allemaal een jaar of vier te laat vanwege allerlei technische problemen die er zijn geweest. Het eerste testvlucht stamt alweer uit 2019. Had een storing met een interne klok waardoor motoren ineens allemaal gingen vuren en zoveel brandstof opmaakte dat ze niet meer zoals het plan was naar ISS konden vliegen en daar konden koppelen. De tweede testvlucht was ook zonder astronauten in 2021. Die is voor het allergrootste deel goed verlopen. Toen stond eigenlijk afgelopen zomer de bemensten missie al in de startblokken en kort voor de start werden er toen problemen met parachutesysteem en een brandbare isolatie van elektronica ontdekt. Intussen vliegt dus Dragon van SpaceX al vier jaar om NASA astronauten naar het station te transporteren. Dat is deel van een commercieel project. Daar waren destijds SpaceX en Boeing voor geselecteerd. Eigenlijk ging iedereen ervan uit dat Boeing al zo'n langdurige klant van NASA gaat als eerste. Dat is dus allemaal fout gegaan. De pech hangt op het ogenblik gewoon een beetje aan de kont van Boeing. We zullen allemaal wel weten dat op vliegtuiggebied er ook van alles aan de hand is. De drama's met de Boeing 1770. We gaan ook een luchtstrijd podcast beginnen. Ja precies. SLS, de nieuwe raket voor Artemis, die jaren vertraagd is geweest. Op dit ogenblik is het helemaal nog maar de vraag of die Starliner de 6 tot 8 missies naar ISS gaat volbrengen voor het station er mee ophoudt. Boeing is dus inderdaad al een hele tijd die reputatie van betrouwbaarheid en goede apparaten kwijt. Niet zonder resultaten. Vorige week kondigde Boeing CEO Dave Calhoun aan eind dit jaar op te stappen. Ook de voorzitter van de Raad van Bestuurd stelt zich niet herkiesbaar. Het lijkt er gewoon op als je naar de geschiedenis kijkt dat op het moment dat Boeing de concurrent MacDonald Douglas overnam in 1997, is er een shift geweest binnen Boeing van kwaliteit naar winstmaximalisatie. Dat heeft dus zoveel gekost dat er van die reputatie helemaal niks meer over is. Van de winst ook niet. Nee en SpaceX is de lachende derde is. Dus er hangt van deze missie heel veel af voor Boeing. Nu is het wel zo dat de commandant astronaut Barry Wilmore die samen met Sunnitto Williams de missie zal vliegen, die heeft al tegen de pers gezegd van dit zal geen perfecte missie worden. Wij gaan uit van problemen en dingen die ze moeten maken. Want het is een testvlucht. Dus ja, we hebben al eens astronauten gehad die live bij een parachutentest waren en toen breed lachend zeiden dat het allemaal zo'n succes was. Terwijl een van die drie parachutes niet was opengegaan tijdens die landing. Ze zijn al wat gewend om door de tam erheen te lachen. Maar ik wens ze het allerbeste en ik vrees. We houden vaart. Dat wensen we ze. Jij nog wat Erik? Misschien de laatste naberhandel dat China heeft, ik weet niet hoe je het uit moet spreken. Ik durf je niet te helpen hier. Kijakiao 2 noem ik het maar even. Dat is een communicatiesatelliet en die gaat achter de maan ook weer vliegen om straks met een lunar sample return te gaan assisteren. Oké. Dus die hebben ze nu, een paar dagen geleden was de lunar orbit insertion. Dus dat ding dat hangt daar nu en nu is het wachten op de lunar sample return. Ik weet niet precies de datum. Het terugbrengen van de achterkant van de maan. Dat is al gelukt. Het volgende is om het van de achterkant van de maan op te halen. Dat gaat ze natuurlijk ook lukken. Dan gaan weinig mis met de Chinezen. Oké, goed dat je dat nog even vermeld. Mooi zo. Dan sluiten we hiermee Space Cowboys af voor deze keer. Het was nummer 143. Dank je wel Erik Laan. Dankjewel Luc van den Abeelen. Mijn naam is Herbert Blankesteijn. Luisteraars bedankt en heel graag tot de volgende keer bij de volgende Space Cowboys 144 over twee weken. Bedankt, dag.