Geen bewijs voor aliens - disksats door mensen gemaakt - Mars trekt aan oceanen

Dit is een BNR podcast. Welkom allemaal bij Space Cowboys Nummer... Het is altijd weer een discussie. Wat zei je, Nick? 142 alweer. 142, het schiet op. Mijn naam is Michel van Baal. Welkom allemaal. En ik doe het vandaag met Nick. Goedemiddag. En met Filip Schoonjans, wat ik heel leuk vind. Welkom, Filip. Ik vind het ook leuk. Goedemiddag. Voor de luisteraars weten jullie dat natuurlijk niet, maar wij waren ooit collega's. Dus het is leuk om je hier ook weer te echten komen. Dus we gaan er wat moois van maken. Even de vraag, wat is je leukste onderwerp zonder meteen het nieuws weg te geven? We gaan toch wel even vooruitblikken naar de dag vanmorgen. Want dan staat er eindelijk weer een grote starship op de planning. Dat is inderdaad het spannendste voor de komende periode. En Filip, wat vind je ervan? Ik vind het heel leuk. Ik vind het heel leuk. Wat is het spannendste voor de komende periode? En Filip, wat heb jij als leukste? Leukste weet ik niet, maar wel het belangrijkste, vind ik, dat de Chinezen ook materiaal van Mars naar de aarde willen halen. Ja, dan gaan we het zo ook over hebben. Want dat is inderdaad ook voor de Europiaan en de Amerikanen. Dan wordt het toch nog een beetje een wedstrijdje. En ik wilde het eigenlijk, ja, de interessantste waar ik zelf tegenaan liep, is dat de Maan Europa vrij veel zuurstof blijkt te produceren. Dat was voor mij nieuws. Dus het is wel leuk om even bij West Hill te staan. Zullen we gewoon met het hete nieuws beginnen? En dat hete nieuws is natuurlijk Starship. Morgen staat er een lancering gepland. Vertel. Ja, dus morgen is het de derde poging dat ze weer een Starship de lucht in willen halen. Kijken of ze nu wat verder komen dan de vorige keer. Hij staat nu gepland voor ongeveer 12 uur de GMT. Dus ongeveer, 1 uur onstijd volgens mij. En wordt overal her en der gestreamd. Hij gaat wel wat anders zijn dan de vorige keer. De vorige keer was geprobeerd om hem in een baan te krijgen. En dan ergens in de buurt van Hawaii weer te laten splashen. Nu willen ze toch wat verder gaan. Indische Oceaan. Ik wilde zeggen, het is een Indische Oceaan. Dan willen ze hem nu neer laten komen. Als dat komt. Moet je niet zo ver komen natuurlijk. En daarnaast hebben ze nog wat andere ambitieuze objectiefs. Ze willen nog eerder een succesvolle burning van beide Ascent-stages. Waarom even voor de minder ingevoerde? Wat betekent dat? Dus eigenlijk gewoon de verschillende trappen die ze willen kijken of we nu weer in-flight de motoren kunnen aanzetten. Ik las ergens dat de Raptors voor het eerst willen herstarten. Dat ze het opnieuw weer aan moeten. Dat is ook een van de doelen. Het opnieuw opstarten van de motor. Dat is niet zo makkelijk te zijn. De meeste van die boosten is een soort vuurpijl. Die steek je aan en dan gaat-ie gewoon. Aan en uit zetten is in de manier al heel lastig. Krijg je hem weer aan, is het lastig. En ook met wat voor stuwkracht gaat-ie dan weer aan. Met al die restanten die overal nog rondzweven. En je hebt ook het punt met dit soort motoren dat je ze prima kan testen onder atmosferische omstandigheden. Maar dan moet je ze herstarten in een vacuum. Dat is dan toch ook weer een andere koek. En nog een stadium moeilijker is om hem throttleable te maken. Dat je hem met verwisselende stuwkracht te hard of zacht aan zet. Beest is gewoon aan of uit. Dat is dan ook wel weer aardig. Zeker bij een potentieel bemannenvlucht in de toekomst krijg je dan het probleem dat als je hem te hard aan zet weet je dat je veel te veel geekkracht op je bemanning hebt. Dus je moet hem ook een beetje zachtjes aankunnen. Oké, wat is nog meer spannend? Ze gaan ook nog... Uiteindelijk moet de Starship een heleboel cargo en mensen mee kunnen gaan nemen. Vooral die cargo. Vroeger hadden we de shuttle met die mooie deuren waar die arm uit kon. De arm is er niet, maar Starship heeft ook pelodores. Zodra die assespace halen willen ze die gaan kijken of ze die succesvol kunnen openen en besluiten. Waar zit die dan? Zit die aan de zijkant of is dat de neus geëgelt? In ieder geval dat is de upperstage inderdaad. Het bovenste gedeelte. Waar die precies zit weet ik eigenlijk niet. Ik zou denken aan de zijkant. In dat stuk wat Starship heet. En niet die heavy booster. Nee, het is sowieso een Starship inderdaad. Je kunt de neus geëgelen openklappen. Wat structureel denk ik het meest simpel is. Als je een cilinder aan de zijkant deurtjes gaat maken is dat voor de constructie niet echt... Bij sommige raketten gooit je die neus geëgelen ook weg. Anders vliegen ze nog heel en door. Dus de kennelijkheden die ook missen. Als ik nu zo even de plaatjes zie dan heb je helemaal bovenin heb je die twee finnetsjes. Als je daar vanuit het midden toe gaat dan zitten daar twee cargo doors. Helemaal bovenin. Ik vind het erg spannend. Doel van die emissie is ook het verplaatsen van branslof voor de refueling. Wat nodig is als ze met Starship naar de maan willen in de u26 met de human landing system. En helemaal later als Musk met Starship naar Mars wil dan moet hij twee Starships lanceren. En met eentje met alleen maar branslof erin. Waar je die andere kan bijvullen. Om verder te gaan naar Mars. Dat hervulbaar maken is ongelooflijk belangrijk. Het zou mooi zijn als hij zo ver komt. Want wie weet heeft hij nog wel een pogingje meer nodig. Dat weten we niet. Zo werkt Musk. Enig idee wat ze dan gaan doen. Als je zegt het verplaatsen van branslof gaan ze dan pompen? Dat denk ik. Maar dat werd niet nadig gespecificeerd. Ze hebben grote woorden. Maar het is toch wel van hoe het dan precies gaat. Dat blijft vaag. Dat het spectaculair wordt. Dat lijkt wel duidelijk te zijn. Zeker na de vorige twee die gevaald zijn. Met het nodige betonschade. Dat gaat ook een van de redenen zijn. Waarom ze nu deze nieuwe trajectorie hebben. Dat ze niet bij Hawaii splashen. Maar echt midden van de Indische Oceaan. Dat zeggen ze bij InAthletric. Als quote. This new flight path enables us to attempt new techniques like in space engine burns while maximizing public safety. Amerikaanse public safety. Amerikaanse public safety. Ik wou het zeggen. Ze schoor het onder het noemetje. Dat is de volgende. Die motoren die opnieuw aangaan in de ruimte. Dat kunnen ze met dit flight path goed pakken. Maar dat ook daarna weer splashdownen. In de Oceaan in plaats van middel Hawaii. Dat begrijp ik goed. Als je niks doet kom je er vanzelf uit. Je re-entryt daar. Dat is een heel tof antwoord. Dat je met een extra start van de motor die vlucht korter maakt. Dat lijkt het wel op. Ik heb nog geen plezier gezien van wat het verwachte path is. Ik zie me iets meer hoger. Minder uitgerekt. Als dat begrijpelijk is. Je moet het voor je kunnen zien. Was er nog nieuws over die tegeltjes? Thijs heeft het daar vaak over. Die hitte tegels. Die heb je nu wel nodig. Die heb je nu wel nodig. Ze willen ook een succesvolle re-entry. Die staat ook hoog op de agenda. Ze noemen de tegels niet specifiek. Ik denk dat ze dat nu met args ogen aan het kijken zijn of die tegeltjes nu blijven zitten. Ik vind het wel interessant dat ze tegeltjes als bij de Space Shuttle voegen. Keramische tegeltjes geplakt. Ik weet niet of het keramisch is. Het is wel hetzelfde idee. Je moet ergens die hitte kwijt. Ze zullen wel nieuwe materialen hebben gewerkt. Dat weet ik niet. Ik vond het zelf een interessant nieuws uit. Ik las dat Musk had beweerd dat als ze naar Mars vliegen dat ze een stuk willen maken in de Starship. Je kan niet 1G maken. Iets is beter dan niets. Gravity is al beter. Dan moet die breder worden. Dan moet hij harder draaien. Je wilt hem laten tollen. Hij wil een stuk laten draaien van de Starship. Dat is een volgend ontwerp. Eerst dit proberen. Moet je niet veel meer in het centrum zijn. Wil je een comfortabele draai hebben. Dat stond in het artikel. Als hij niet een grotere diameter krijgt dan nu moet hij hard draaien. Dan kan hij een klein beetje geen. Dat is beter voor je boneloos en masseloos dan nu. Als je 2 jaar in zo'n ding zit. Ik heb geleerd dat als je met een diameter in orde gaat je misselijk wordt van die beweging. Dat reed je dan niet. Je hebt ook het voordeel dat je niet altijd spullen kwijt bent. Als je met de stel amateurs naar Mars gaat. Dan heb je het voordeel van het draaien. Dat alles een bepaalde plek komt erin. Hij voorspeld ook wel engineeringproblemen met de zonnepanelen die naar de zon moeten gaan. En de antennes die naar de aarde moeten kijken. Als alles draait dan wordt dat een ontwerp stuk ingewikkelder. Hij wil zo simpel mogelijk ontwerpen. Ik moet het allemaal nog met je doen. Laten we eerst naar de maan toe gaan. Dan kijken we wel weer hoe we naar Mars gaan. Laten we eerst maar succesvol in de Baan om de Aarde komen. Dat is nog beter gezegd. Dat is moeilijk genoeg. Die 122 meter om die in de lucht in te krijgen. Dat is al knap gehad. Ik vind het nog steeds een prachtig project. Ook al gaat het af en toe mis. Wat hij ook wil bereiken is dat de kosten per kilo lanseren dat de ruimte ongeveer 200 dollar wordt. In de tijd van de space shuttle was het 30.000 dollar. Andere raketten zitten daar een beetje tussenin. Dus de 200 dollar is echt wel extreem weinig. Het zou een groot succes zijn als ze dat elkaar boksen. Met de kanttekening zijn ze al een enorme end omlaag gegaan met Falcon Heavy. Het gaat ook een factor 8 omlaag. Het gaat heel erg hard. Alleen de grote nadeel is wel dat het goedkoop mits je ook. Dus over kilo's hebt. Als jij 10 kilo hebt dan betalen je nog steeds 10 miljoen of 100 miljoen. Het is inderdaad per kilo worden ze ook koper. Dan kom ik zo meteen op met de Russische raket. Je moet wel de payload hebben. Dan heb je er niks aan. Die prijs per kilo is vanuit gaan dat je raket helemaal vol zit. Dat is een probleem. Je moet ook een bepaalde baan hebben. Als je dan 50 kilometer hoog bent dan kan dat niet. Dat is specifiek. Je moet de jongens van Don een leuk raketje aan boord hebben zodat je zelf nog een hopje kan maken. Dan gaan geen kilo's meer naar boven. Er zijn nog een paar die nog niet zo goed kunnen. Dat is een probleem. Je moet ook een bepaalde baan hebben. Als je dan 50 kilometer hoog bent Dan is het een probleem. We nemen dit op woensdag en we hebben het over donderdag. Dus een dikke kans dat u al lang weet hoe het afloopt luisteraar. Maar wij nog niet. Dus we zijn benieuwd en we gaan het morgen volgen. Is er nog iets over gezegd of kunnen we door? Nee, we kunnen helemaal door. Oké, Filip, wat is jouw eerste onderwerp? Het bericht van de Chinese dat ze ook aan de Mars appariteur en missie willen gaan doen. Ze waren het al van plantenwiel en toen was NASA en ESA in 2018 maar wij gaan dat met NASA en ESA niet halen. De Chinese ook niet. Die denken nu over 2030. Maar ik heb toch best veel vertrouwen in de Chinese geleide economie die centraal zegt dit staat in het vijfjaroplan en we hoeven niet met de 28 lidstaat het overleggen. Dus we gaan dit gewoon doen. Dat is ook een ingewikkelde missie met twee hele grote long march raketten. Eentje neemt een lander mee en een raketje wat weer kan opstijgen van Mars. En die andere neemt een raket mee die terug kan gaan en iets wat kan draaien om Mars. Die heeft dus een beetje hetzelfde vergelijkbare architectuur. Er moet iets gelanceerd worden vanaf Mars. En dan weer opgepikt worden door iets wat om Mars draait en vervolgens overgezet worden in een raketje dat naar de aarde gaat. Het is niet ingewikkeld, maar ze beweren dat ze al die bouwstenen inmiddels hebben. Ze hebben wel een beetje een andere idee als de Amerikanen en de Europianen. Wij waren meestal met heel grote sciencecommittees die allemaal heel precies uitkien wat nou exact het meest wetenschappelijk interessant is aan Mars. Die het perseverancecarriage rijdt natuurlijk rond en die zoekt uit welke stenen er het beste zijn. En boort daarin, wordt allemaal vast voorlopig analiseerd door de wetenschappers. Voor ons gaat bepaald worden welke buisjes er dan teruggebracht moeten naar de aarde. Die Chinezen hebben een robot en een boor aan boord van de landen. En die gaan gewoon booren waar ze staan. En ze hebben een landing van iets van 20 bij 50 kilometer. Dus het is gewoon net waar je uitkomt. Daar gaan ze booren en dat gaan ze terug naar de aarde brengen om het te doen. En daar vind ik ook wel wat voor te zeggen. Dat is simpeler. Het is veel pragmatischer. Laat eerst maar zien of we er komen. En dan vervolgens ja, kijken we van nou we zijn nu hier. Wat is hier het beste in plaats van dat je van tevoren eerst hele dagen lang met elkaar opgeschept zit in een kamertje om van tevoren te bepalen van, wat gaan we allemaal doen? Ja, minder optimaliseerd. Maar als je iets hebt van Mars dan ben je natuurlijk al een heel end. En we gaan ook proberen 2 meter diep te graven. En daarvan is al gezegd, waarom hebben we ook met deze dat karretje ExoMars of Rosalind Franklin. Want er zijn al UV-straling en een kosmische straling die dood een hoop van het leven in de bovenste 2 meter laag van Mars. En als je dieper komt dan heb je meer kans dat je nog iets een overblijfsel vindt van leven wat er misschien ooit geweest is. En dat gaan de Chinezen aan doen. Enig wat ik niet weet, daar ben ik heel benieuwd naar, hoe ze omgaan met wat wij noemen planetary protection. Dat is eigenlijk een eenzijdig probleem. Aan de ene kant willen we niet Mars verontreinigen met bacteriën van de aarde. Stel dat je daar vindt een of andere microbe en dat is leuk, maar dat blijkt dan van de vette vingers van de engineers op aarde die die ruimteschepen mekaar gezet hebben. Dan vind je iets en dan weet je niet toch wat echt van Mars is. Dat is één probleem. Een ander probleem is dat we theoretisch bang zijn dat iets meekomt naar de aarde. Een of andere microbe die de hele mensheid kan uitroeien. En er zijn allemaal prachtige science fiction films overgemaakt. Wat ervoor komt is dat ontwerp van een ESA NASA Mars en Brideun heel erg compliceerd met allemaal dubbele behuizingen. Het mag alleen maar geopend worden in een high tech laboratorium met mannen met witte jassen of vrouwen met witte jassen. Als je de container open krijgt, want dat is nog wel eens een dingetje. Dat was heel moeilijk met de vorige. Dus dat is, daar weet ik niet. Daar ben ik wel super benieuwd naar, want dat was voor ons een ontwerpconstraint of een randvoorwaarde die zij ik wil niet noemen. Maar zit daar ook niet een zorg in naar de toekomst? Wat ik kan me voorstellen bij het is natuurlijk ook een statelijke acteur. De Chinese overheid die zullen het belang snappen en kunnen onderkennen. Maar als we straks betrijven, we hadden het net over iemand musk die naar Mars wil. Gaat die zich ook zo netjes en al dit soort dingen houden? Is dat dan niet een veel zorgelijker? Ja, misschien wel. Wij hebben natuurlijk ook in de Spaanse Costa's ook volgeplemd met betonkolossen waar uiteindelijk niemand meer in op vakantie wil gaan. Dus als je gaat voor de snelle succes, dan heb je altijd een beetje dat risico. Dus dat is wel jammer. Ik vond het ook wel een interessant detail dat we willen op een plek landen op Mars die zo laag mogelijk is. Dus een paar kilometer onder het gemiddelde oppervlak van de berg. Je hebt natuurlijk geen water, dus je kunt niet spreken van maar als je kijkt naar gemiddelde hoe hoog de bergen zijn op Mars dan willen ze daar toch 2-3 kilometer onder zitten. Want dan hebben ze meer atmosfeer om in af te remmen. Dat is weliswaar maar een honderdste van de atmosfeer of van de luchtdichtheid als op aarde. Maar hoe meer je daarvan hebt, hoe beter je parachutes werken en je remschuld. Ik had gedacht dat ze dat zouden doen, omdat de kans dat je daar dan vroeger water heeft gestaan, dat het het grootste is. Maar dat is in dit geval niet de reden. Dat was niet wat die ingenieer Die T-1, die vertelde nu over wat de T-3 zou moeten doen. Dat beweerde hij niet. Hij beweerde dus dat het echt was om de kans op een succesvolle landing te vergroten. Misschien werd hij er ook wel naar gevraagd want er zijn tegenwoordig nogal wat landingsvoertuigen die omkieperen. Wie weet wilde hij dat ook alles aan doen om dat te voorkomen. Voel ik nou ook wat pijn in jouw Europese hart dat je de kansen is eigenlijk vrij groot achter de Chinezen eerder gaan zijn? Ik ben niet zo van de Space Race idee van als zij er zijn en ze vinden iets prachtigs, dan vind ik het ook prachtig. En als wij ongeveer om dezelfde tijd zijn, dan ben ik wel zeker dat dat complementair is. Dat is wat mij betreft prima. Ik zit niet zo in die Space Race modus. Ik moet zeggen, ik vind die Space Race modus heeft altijd als bijkomend voordeel dat als er wat doortastendheid nodig is, als er leesgeld wordt, dan gaat er aan de andere kant vaak ook de west<|tr|>telse Europese kant en dat is heel financieel gedreven. Hoe hard die projecten gaan. En dat speelt nu in Amerika. Niet zozeer in Europa. In Amerika speelt dat. Want de Jet Propulsion Lab wilde 900 miljoen dollar hebben per jaar. En ze krijgen maar 300 miljoen dollar vooralsnog van het congres. En daarom hebben ze ook 600 man ontslagen drie weken geleden. En onder andere 5 mensen met wie ik intensief samenwerkte. En die ineens van enige op de andere dag deden hun e-mail het niet meer. En die hebben een berichtje gestuurd op een privé emailadres. Dus het is wel heel erg merkbaar. En daarmee moeten ze iets langzamer gaan. Het doel staat keihard overeind. Al die rapporten van die review boards staat dat het wetenschappelijk belang van Marsha Brutteur is helemaal bovenaan van alle wetenschappelijke projecten die ze willen. In Amerika. Maar ze moeten wel ietsjes gas terug nemen. En dat zou kunnen veranderen als er een dreiging komt dat China eerder zou kunnen zijn. Dat zou mooi zijn. Dat zou dan ook trouwens het een van de weinige onderwerpen kunnen zijn waar een overgang naar een administratie onder Trump een positieve effect op zou kunnen hebben. Ik denk dat Trump gevoeliger is voor dit soort argumenten dan andere mensen. Als het om van, ja goed, laten we het daar even bij laten. Al gaat het dan sneller naar de Space Force in plaats van naar mooie science projecten, ben ik bang. Als het over de Chinezen gaat dan nou ja, dat weet ik ook niet eigenlijk. Nog meer over te zeggen? Nou, volgens mij hebben we nu het meest belangrijke wel gehad. Ze gaan naar de plek waar de Viking geweest is. En dat vinden ze een interessante plek. Maar vooral ook weer om technologische reden. Daar hebben ze minstens last van die enorme stofstormen op Mars. Dus ik denk dat ze echt meer gefocust zijn op het slagen van de missie dan per se de wetenschappelijk interessantste steen van Mars te vinden. Daarmee zijn ze heel erg complementair aan wat wij in Amerika doen. Je houdt het dan wel vaak eenvoudiger. Dat is natuurlijk het voordeel. Ik zal nog even zoeken of China onderdeel was van de Outer Space Treaty. Die onder andere voorstelt of je een planetary protection moet doen. Ze zijn er wel onderdeel van. Maar het is een treaty. De guideline, de best practice. Niemand kan je enforce. En getekend in 1967. Hoe ver moet je je daar nog aan houden? Wij vinden er wel natuurlijk. Maar bij Tianwen 1 waren de zorgen er ook. Maar we kijken of ze bij Tianwen 3 wel doen. Bij landen denk je zeker als het een steeltstuk prestigie heeft voor zo'n land, dan kan ik bij mij niet voorstellen dat ze dat niet serieus nemen. Je ondermijnt daarmee ook de waarde van wat je aan het doen bent. Het is altijd lastig om bij landen als China achter te komen. Dat is natuurlijk wel waar. Maar goed, spannend. Precies met de vertrek in dezelfde tijd als wij in Mars landen. Dan wordt het toch een beetje een space race. Ook al hou je er niet van. Oké, zal ik door naar de Angara Rocket. Ik weet niet hoe je het uitspreekt. Dat is het Russische Parade-paard. Maar ik weet niet of jullie scherp handen zitten die Angara Rocket. Helemaal niet. Ik kwam er weer tegen dat tabelletje over de kosten per kilo. Daar staat die ongeveer op 4000 dollar per kilo. En ik dacht, die hebben we ook nog. Wanneer gaat dat ding eens een keertje? We hadden het al tien jaar geleden dat ze daar hoog overop aan het hemelen waren. Volgens mij zijn ze hier in 1992 al mee begonnen. En ook een beetje even de achtergrond Angara is de nieuwe raket van de Russen. Eigenlijk de enige raket die ze na de verval van de koude oorlog zelf nog hebben ontwikkeld. Om het zo maar even te zeggen, komt ook een beetje voort uit het uit elkaar vallen van de Sovjetunie. Toen ze zich achter de oren gingen krabben, helemaal ironisch momenteel, maar in 1992 al van meestal onze raketengineering zit in Oekraïne. En onze lanceerbasis is in Kazachstan. Dat ze zelf ook wel realiseerden, oké, dat is niet zo handig. Dus dat ze een vervanger hebben gebouwd. En wat ik wel opmerkelijk aan die vervanger vind, is dat ze twee problemen tegelijk hebben opgelost met één raket. Dat vind ik wel knap. Namelijk enerzijds dat een deel van hun raket zijn die relatief kleine dingen, zoals zenit en zo voor relatief lage banen met relatief weinig payload. En dat kan deze raket als hij een enkele booster is, maar hij kan ook proton, de zware raket vervangen. En dan zijn er vijf van die boosters aan elkaar en die klusteren. En dan kan die tot 24 ton naar een lage aardbaan brengen. En dat is best wel veel. Dus daarmee lossen ze heel veel van die toch meer politieke problemen die ze hebben, lossen ze op. En ze hebben overigens al drie keer gelanceerd intussen. Volgens mij twee keer of vier keer zelfs al. Maar dan een aantal keren die kleine. Dat is de een core, zeg maar. En ook een keer met de grote variant. Met vijf stuks. Met vijf stuks als Falcon en Falcon 9. In feite wel, ja. Alleen toevaalde, ja, maar dan eigenlijk nog een overigens treffende trap, zeg maar. Ik gelijk eigenlijk meer als Ariane en Vega. Vega is natuurlijk ook eigenlijk maar eentje, waarvan Vega dan, of hoe heet Ariane? 6 dan het centering is, met eigenlijk vier Vegatjes eraan vast als boosters. Nou ja, daar kan je de zekere zin mee wat wel slim is, waarbij ze dan ook het ding zo hebben ontwikkeld dat ze vanuit zowel het oosten in Rusland zit, in Vostenstock, zit er, geloof ik, een lanceerbasis nieuw zijn ze aan het bouwen. Dat was, Poet in een tijdje terug nog, met de leider van Noord-Korea, al heel trots. Ze laten zien hoe dat werkte. En dan hebben ze die in Noord-Siberië, hebben ze die met Plzec, waar ze dit ding dan, nou ja, verschillende varianten van kunnen lanceren. Dus in zekere zin is het een hele logische oplossing en dat is een probleem wat ze hadden. Ze vervangen heel veel dingen waar ze technologie eigenlijk niet bij konden. En ze gaan hem nu dus voor de tweede keer met die in de zware variant lanceren. Maar wederom met een dummy-pilot. En daar zit het vernijn van deze discussie, dat ze hebben dan misschien wel een nieuwe werkende raket, maar ze hebben eigenlijk geen lading meer. Weet je, en nu ook is het grote, kijk naar de, met name de vervanging van proton. Hebben ze in de afgelopen ja, wat was het, last kerst, in drie, vier jaar hebben ze drie protons gelanceerd, zoiets dergelijks. Want ja, ze hebben gewoon niet zoveel satellieten die daarop kunnen. Ik zat erop, met de Europese robotarm van Nederland. Nou, dat was er alleen, ja, precies. Maar proton lancering zijn we zeldzaam. We hebben het overal vaak over dingen gehad, gelukkig, maar het draait op best wat giftige hydrazine. Dat is ook een reden waarom je van dat ding af wil. Maar ze hebben, sorry? Of niet, dat hydrazine? Nee. Dus dat althans niet om van de grond af te komen. En deze raket draait op het meer klassieke waterstofzuurstof, zeg maar, als belangrijkste bron. Alleen, ja, zoals ik zeg, ze hebben volgens mij nog tien protons liggen, die ze wel gebouwd hebben, maar die nog gebruikt kunnen worden. En in dit tempo, voordat ze überhaupt, zeg maar, dat ding die Angara 5 nodig hebben, ja, dan ben je, dan weer tien, vijf, tien jaar verder. En wanneer is de eerst volgende lancering? Die is in april. Dan verwachten ze de nieuwe lancering, weet je, maar ja, dus nog steeds met een dummy-pelo. Ze hebben nog wel wat te bewijzen voor zichzelf, want bij de vorige lancering werkte die, die Angara trappen, die werkte prima, maar de upper stage die erop zat, die heeft niet goed gefunctioneerd. Dus we hebben nu een vernieuwde upper stage, wat ook wel weer trouwens gek is, want dat is allemaal weer technologie uit de jaren 60, weet je? Vernieuwd. Ja, vernieuwde jaren. In plaats van jaren 50. Ja, precies, ja. Van waar lanceren ze? Baikonur? Nee, dit is, oh nee, dit is die andere, de, hoe heet het, helemaal aan de oostkant. Onder Vladi Worstok. Want ze hebben, je begon met te zeggen dat ze problemen had, dat de lancerbaas natuurlijk in Kazachstan ligt, en daar wilde ze niet, dus ze hebben ze in dat piepklein appendixje, wat onder Vladi Worstok bijna tot in Noord-Korea rijdt, daar gingen ze lancerbazen bouwen. En dat was op zich wel succesvol om te kunnen gebruiken, maar ook omdat, sinds dat ze dat gebouwd hebben, de huur van de Baikonur en wat er omlaag ging. Ja precies, want ze werden uitgekleed. Ja precies. Nee, dat is ook wel waar. Dus in die zin was het een hele, in 1992, volkomen logische denktrap, alleen je ziet toch ook hoe, even los van de politieke ellende, hoe het hele Russische ruimtevraadprogramma eigenlijk helemaal dood is gelopen, weet je, omdat ze, ja, ze hebben allemaal een raket, maar eigenlijk bouwen ze geen satellieten meer die erop kunnen. Maar ze hebben ook echt een rekening, want ik heb zelf al verhalen gehoord van met die via via dan, we hebben niet veel contact meer met Rusland, maar er zijn engineers die gewoon weggaan zijn het land uit via Kazachstan, omdat dit de enige plek is waar je nog zonder visa naar toe kan als Rus, uit angst voor de mobilisatie, er zijn gewoon slimme koppen die gewoon al verdwijnen. Het is moeilijk voor hen op het ogenblik. Ja, en die kun je dan denk ik beter maar opvangen, weet je, want je wil ook niet als een Noord-Korea gaan, zeg maar, om al wat te noemen. Dus dat, nee, dat is waar. Als ik even mijn complot theorie pet opzet, zou een dummy-piloto nog kunnen zijn, hoe heet het, een haid kunnen zijn voor iets anders, of is dat, of geloof je daar niet? Nee, dat denk ik niet, bovendien, dat kunnen ze eventueel ook nog gewoon met Soyouz doen, weet je, want het grote probleem, wat we net ook al hadden, waar haal je een 24 ton piloot vandaan? Weet je, dat is gewoon ontzettend veel, weet je, dat liet de afgelopen jaren volgens mij ook niet echt meer zwaarder worden je er kleiner, weet je, is die, nou ja, is 24 ton, weet je, alleen maar zinvol, als je een space station aan het bouwen bent, weet je, dan heb je er wat aan. Weet je, maar voor de echt maar meer... Of naar Maxwell of op de Maanlanden. De Maanlander is 24 ton. Nou ja, oké. Dat zou een mooie piloot zijn. Ja, precies, en dat als je die, nou ja, als je die naar de Maan moet brengen, heb je eigenlijk nog wel meer nodig, maar er zaten ook wel ontwikkelingsmodellen, dus we wilden hem eigenlijk nog doorontwikkelen, en de grootste variant zouden we zelfs 100 ton moeten kunnen doen, dus dan kom je alweer in het domein van de oude energie aan, weet je, dat, maar ja, goed, dat zie ik echt nooit gebeuren, en dat... Wat ook natuurlijk hier wel meespeelt, is dat in de periode dat ze deze dingen in eerste instantie lanceren, dus dat was inderdaad dik tien jaar geleden, toen was Rusland ook op de commerciële markt nog een hele grote speler, dus Proton en Soyuz waren commercieel best succesvol, maar die hele markt is intussen natuurlijk volledig door SpaceX opgevrood, en dat is ook nog even los van de politics, dus ze hebben ook helemaal geen... Ze kunnen dingen ook niet verkopen, weet je, ze kunnen alleen maar gebruiken voor eigen satellieten, maar ja, die maken ze dus nauwelijks meer, en nou ja, dat is dan toch... Ja, als ze dat ding lanceren in april, dan voelt het toch een beetje als een zwaanzang, dat zou mijn... Ik ben nog steeds benieuwd naar het resultaat. Ja, we gaan het wel volgaan, en dan kan het een raketlansering zijn, hoe dan ook, altijd mooi om te zien. Ja, ik weet niet of ze deze live gaan streamen, maar doen ze dat een beetje, dat mee? Ik weet het niet. Ik weet het niet, en ik denk het niet, maar... Ik toegeef dat ik het ook niet weet. Nou, we volgen het van afstand. Tot zover. Tot zover, en dan is dat misschien eigenlijk een mooi... Als ze toch over raketlanseringen hebben en over filmen, dan is het ook een mooi burgertje naar nog iets verder oostelijk. We zaten natuurlijk al in de Vlaamse Oosteluk, maar we gaan nog een stukje oostelijker naar Japan. En daar was een nieuwe start-up, Space One, die wordt gebaseerd in Tokio. Na eigenlijk al drie jaar uitstel, die ze hadden in 2021 willen lanceren, stond gister eindelijk de lancering van hun Kairos raket op de planning. Ik heb geen idee waar dat voor staat, de Kairos? Nee, mijn Japans is helaas niet geweldig. Het is een relatief kleine raket, 18 meter. En die zou een... Ook daar werkt het met een mock-up van een government spy satellite. Dat is wel meteen sensitief. Dan durf je wel. Maar die stond gister op de planning. Maar die is helaas mislukt. Die is na ongeveer 5 seconden in een hele mooie grote vuurbal geëxploadeerd. We hebben het filmpje gezien. Heel spectaculair film. Als je hem nog niet gezien hebt, kijk of in de show notes, of Google even op Space One launch. En dan moet je hem vinden. Want de Nationale Televisie van Japan was er ook bij. Heel Japan heeft het live uitgezonden op tv. Maar toch zeggen de mensen achter het hele programma dat het toch een succes was. Want het was geen ongecontroleerde explosie. Ja, ga door. Maar het abortsysteem is dat er een geslaagd experiment is. Maar dat is een voer voor de discussie. En hoe mooi je het aankleedt. Laten we die discussie hebben. Dat zijn we voor. Ik zag dat filmpje. Je ziet al, voor het ontploft, zie je hem al scheef trekken. Je ziet de besturing van de motor aan de hand. Of de brandstof brandt niet gelijk, maar er gaat iets niet goed in die aansturing naar onder. En toen hebben ze op de abortknop gedrukt. Dat is fijn. Maar als je het niet had gedaan, weet je, die raket is helemaal niet, kan helemaal niet tegen belasting in die richting. Dan ontploft hij zelf wel. Maar je doet dat veiligheidshalve. En het is ook verstandig. Ik kan me nog een keer herinneren, misschien iets langer, vijft jaar geleden met een proton. Dat is een versnellings sensor, verkeerd omgemaakte. Dat ding dacht dat hij naar beneden ging. Ze zou eigenlijk omdraaien. Direct na de start, keerde die om en woorden zichzelf toen in een lanceerbasis. Ik denk dat het best verstandig is. Zodra je ziet dat dat traject niet klopt. Jan, maar helaas, we hebben deze data en daar gaan we het voor ondkermen verder. En nu laten we maar even ontploft. Dat is veiligheidshalve. Moet je ook wel. Want dat ding kan wel een heel eind uit zijn baan schieten. Je gaat toch scheef. Weet je, het gaat de verkeerde kant op. En als je dan, ja dan ontploft hij op een gegeven moment wel. Maar ja, dan krijg je alle brookstukken op plekken waar je ze niet wilt hebben. Dus nee, je bent ook verplicht om dat te doen. Maar hij zou sowieso ontploft zijn. Maar je zag een seconde of twee seconden ervoor, dan zie je hem echt al scheeftrekken. Ja, dat is bij een raket gewoon recipe voor boom. Dus ik was dat veel te vroegen en dan... Ja. Google zegt trouwens dat het zomer of kleur betekent. Dank je andere raketten. Nou, het is... De zomerstand moest nog even komen, maar gaan ze door? Want je ziet natuurlijk nu ook wel de eerste van dit soort bedrijven die echt stoppen. Weet je of, om een Astra ook failliet te gaan, een aantal van dit soort in Amerika de eerste starters die je niet halen. Ja, nee, maar ze zeggen juist dat ze dat dit... dat ze doorgaan. En ze trekken hierbij ook het voorbeeld richting SpaceX, want bij SpaceX waren de eerste vier, vijf lanceringen die gingen ook mis. En nu schieten ze de een naar de ander succesvol de lucht in. Dus ze trekken daar heel erg de leerling uit van we moeten nu gewoon doorgaan oplossen, volgende lanceren en doorgaan, zodat de motivatie wel omhoog blijft. Maar dat ze überhaupt tot deze lancering gekomen zijn is al bijna een wondenthete, want zoals ik net al zei, eigenlijk stond deze lancering in 2021 al op de planning. Maar dat hebben ze door... eerst door corona hebben ze dat moeten verplaatsen, vervolgens zeggen ze dat de oorlog met Russland en Oekraïne van invloed gehad heeft. Wat weet ik niet, maar... En hij stond eigenlijk afgelopen zaterdag al op de planning. Alleen toen vonden ze een paar minuten voor de launch en toen voerde een boot in het lancerengebied. Ze hebben ze ook op het allerlaatste moment nog weer moeten aborten. En dat, nou ja, achteraf maar goed, als je daar nu als boot onder had gevadeld dan was je niet weg geweest. Nee, nee, nee, nee, die krijg je van die oproepen voor die je wel moet lezen. Dus ze gaan door, ze willen ongeveer niet zonder dat hier dat ergens zullen richting de 30 lanceringen per jaar gaan in de 20... 30. Dus ja, ik denk de Japanse SpaceX een beetje worden. Ja, dat willen we allemaal. Dan wacht het af. Dank je wel. Filip, jouw tweede onderwerp. Ja, je had er net al even over dat de stad niet eigenlijk steeds kleiner wordt en dat daarom die markt voor mega veel kilo's wat minder wordt. En ik vond een bericht heel interessant dat we anders moeten kijken naar de CubeSats. We hebben ons mond vol over CubeSats en prachtig met die melkpakken die 1 uur, 2 uur, 3 uur, 4 uur, dat bestaat voor 1 liter kubusje. En dat we nu moeten naar Discsats. Discsats zijn de nieuwe CubeSats. En er komt volgend jaar een lancering met vier Discsats en dat zijn schijven van een meter in diameter. Twee en een half centimeter dik. En kennelijk kun je die heel erg licht maken. Dat ding ligt dan aan structuur ongeveer 3 kilo en dan kun je er wat peloot op plakken en dan worden ze 10 tot 20 kilo. Maar ook vol plakken met zonnecellen. En dan is het belangrijkste voordeel vinden die ontwerpers. Dus dat je meer stroom krijgt. Dat je 200 watt aan power kunt hebben in plaats van iets van 20 tot 50 wat nu het maximum is op zo'n CubeSat. Er zijn nog een heleboel andere voordelen die ze ook noemden. Dat ding is lichter. Maar ook je kunt er veel makkelijker bij want je integreert al die apparatuur op zo'n schijf van een meter. En eigenlijk alles is aan de bovenkant toegankelijk. Als je uiteindelijk op de laatste snippet iets wil veranderen of iets doet het niet, dan moet je zo'n CubeSat moet je dan met een mini schroevendraadje helemaal weer uit elkaar puteren. Wat heel ingewikkeld is. Waarbij zo'n Discsat is voor de testintegratie en troubleshooting is eigenlijk veel beter. En ze hebben ook een cilinder gemaakt waar ze die dingen makkelijker dan CubeSats uit kunnen lanceren. Dan schuift de volgende steeds naar boven en die wordt dan met een veer de lucht in ingeschoten. Dus daar zien ze allerlei voorbeelden. Het heeft vooral heel erg veel praktische voordelen zonder echt fundamenteel anders te zijn. En ze kunnen ook een antenne maken die dan aan de buitenkant zit. Een ronde antenne. Dan heb je al iets met een diameter van een meter. En als je hem dan ook nog laat afrollen, terwijl als je zo'n disc laat draaien dan kun je een enorm grote antenne maken. Daar kunnen ze ook weer toepassingen. De eerste toepassing is militair. Dat vliegt voor de Space Force. Je noemde al even de Space Force in Amerika. Die hebben een extra post gemaakt in de krijgsmacht. Naast de marine landmacht en luchtmacht is er een Space Force en een Cyberforce trouwens. Maar die Space Force lanceert dus volgend jaar vier van die dingen. En ja, dat zou dus wel eens de nieuwe CubeSats kunnen worden. Straks hebben we allemaal disc-sats. Ik zag het langskomen toen je dit in de app gooide. En toen dacht ik dat het briljant is en eenvoudig ook omdat je heel plat de neuskeren van een raket is ook bij definition in het cilinder. Zeker als je straks wat kleinere raketten krijgt, dan is dit de meest efficiënte manier om die ruimte te vullen. We hebben nu een raket met een diameter van 1,2 meter. Daar past hij precies in. Als je een raket hebt met een diameter van 2 meter, je hebt inderdaad gewoon letterlijk een stapelborden die je er heel eenvoudig uit kan vloepen. Ik zag het voor me als letterlijk een borderstapelaar, om het zo maar even te zeggen. Je duwt ze er een voor een uit. Het kan ook nauwelijks eens in mis gaan. Het is heel simpel. En het is leuk dat wij een bijdrage hebben. Dat wist ik niet, moet ik eerlijk zeggen. Ik zag dat pas in het nieuws dat ESA ook de motor maakt. Een elektrische eonenmotor maken. Daar is eerst een leuke bijdrage. Dat was wel aardig. Als je de vliegerichting tune't, dan kun je met je schijf, zoals je een discus weggooit, die draait en dan in de richting heb je alleen maar dat hele smalle oppervlak van de zijkant, dan vliegt hij ongestoord. Maar je kunt hem ook gewoon vol in de wind zetten. Dan remt hij meer af. Op die manier kun je ze makkelijker weer deorberten of uit de lucht halen. Daar zien we weer toe willen naar een zero debris policy. Als je de lucht in schiet dat het ook weer een keer terug moet komen, wat je vooraf moet nadenken, hoe kom ik er weer vanaf, heeft dat ook weer voordelen. Omdat het oppervlak in die verschillende richtingen zoveel anders is, kun je daarmee spelen met de verrijvingskracht en dus met de snelheid aan afremmen. Volgens mij doet Musk dat ook met Starlink. Dit zijn platte schijven met een vierkant. Waarbij ze eerst die dingen naar een lage baan brengen. Dan checken ze, doen ze het. Ze maken er zoveel, dus weten een paar bepaalde hoeveelheid per stage. Doen ze het gewoon niet. Dat ze dan deel wat doet, brengen ze omhoog en deel wat het niet doet, kun je op die manier makkelijker deorberten. Ik snap me wel afvragen, heeft het niet nadelen in de zin, ik heb geen idee of dat speelt, maar dat je termisch, omdat je aan een per definitie aan de hete kant en aan de koude kant hebt, je bent wel met je apparatuur ook exposed aan de ruimte. Of dat een ding zou zijn. Dat zou ik me best kunnen voorstellen. Tegelijkertijd tot in een doosje zitten. Ja, waar je een uniforme temperatuur kunt hebben. Of anders zegt, hoe transporteer je de warmte van de ene naar de andere kant. Bij sommige toepassingen zou ik me afvragen, hoe werkt dat dan? Ik heb ook nog een vraag. Kennelijk is dat idee gepatenteerd. Ik zat ooit ook in een patentteam van ESA. Beoordelen we of we patenten moesten aanvragen. En wat ik daar nog wel uit weet, is dat een idee patenteer. Dat is best moeilijk eigenlijk. Iedereen kan er gewoon naar kijken en ook maken. Dus het enkele idee van een schijfvormig satelliet vind ik wonderlijk dat dat gepatenteerd kan worden. Het is een US patent. Ik ben benieuwd wat daar precies in staat. Ja, en of dat houdbaar is als het puntje op patentie komt. Ik zou ook zeggen dat je patenten hebt aangevraagd, maar nog niet gekregen. Daar heb je ook wel beschermingsschijnen. Dat weet ik ook niet zoveel van. Oké, nou heel interessant. Wanneer gaat dit voor de eerste keer naar de ruimte? Volgend jaar, 2025. Niet gespecificeerd wanneer, maar oké, not earlier than 2025. Die creed heb ik heel vaak gezien bij uitgestelde lanceringen. Dan lees ik altijd 2026. Is het dan ook gewoon NASA die dat omhoog schiet of is het wie... Nou, dit is gewoon de US Space Force. Dus het is niet NASA. Het is de Department of Defense. Ik weet niet wat de betrokkenheid van NASA is. Ik kan me wel voorstellen, als jij zei dat het een 1 meter schijf is, dan vraag ik me af of ze dat niet op iets klein zetten. Het is ook een leuke manier om zo'n kleine, nieuwe raket allemaal... Ja, het is 1,2 meter diameter raket. Dat is een klein raketje. Dat gaan we uitzoeken voor de volgende keer. Volgende? We hadden een accu van de ISS die terugkeerde en ook boven Nederland langs kan. Er was een hele kleine kans dat we daar in Nederland iets van zouden kunnen gaan zien. Maar dat is niet gebeurd. Ik geef het toe, ik heb nog even op het balkon gestaan. Ik weet niet wat jullie gedaan hebben, maar dat... Ik kon het niet laten, ik moet toch even op het balkon kijken, twee minuten, maar hij schijnt boven de Indische oceaan in... Dus jouw nieuwsgierigheid won het van je angst? Niet zozeer van mijn angst, maar wel van mijn koukleurigheid. Dat is nog niet heel warm in de wind. Het was wel zwaar. Ik heb ook even op het balkon gestaan. Maar helaas, ik kom zelf uit Rotterdam. Het is wel lastig met de lichtvervuiling. Dit had je wel gezien. Dit was wel een vuurbal geweest. Want het was... We hebben het over een ding van, wat was het, twee en een half ton of zo, en de grootte van een flinke auto. Dus als dat vrij compact een beetje naar beneden komt, dan heb je wel... Het verbaasde me overigens wel, je kan niet anders, maar ik ben even benieuwd hoe jij er voor liep naar kijkt, maar het verbaast me wel dat het wel een risico om zo'n enorm ding... Het verbaasde me ook dat er een ongecontroleerde re-entry zou zijn. Maar dan is nog steeds de kans dat er slachtoffers bij vallen extreem klein, want het bewoonde oppervlak van de aarde is heel piepklein vergeleken met het totale oppervlak. Maar dan nog. En het helpt er ook, misschien wel, maar ik weet niet hoe moeilijk het was om er uit te mikken dat dat ding gewoon per se ergens in het Pacific komt. Dan gaan we met het hele ISS straks in 2030 niet doen op deze manier. Nee, maar ik denk dat dat gewoon niet kan, tenzij je een speciale soort sleetbootje... Moet je er een raket iets naartoe schieten wat ermee neemt. Ja, dat is de enige manier, maar anders... De schatting klopt er wel, want ik las een artikel uit 2021, toen dit gebeurde, toen ze hem loskoppelde, dat dit in feite gewoon een upgrade van de batterijen, een batterijpack moet je vervangen. Dus dat is wel een soort van logisch. En het is ook trouwens niet de eerste keer dat ze iets loslaten in de categorie, je zoekt het maar uit de komende jaren, maar ze schatten in 2 tot 4 jaar. Die schatting, die klopte. Maar het was wel bij varen het zwaarste, want een deel van de zooi wordt in dragons en zo weer naar beneden afgevoerd. Ze schijnen ook weleens, volgens mij, een tank met koelvloeistof, een oude tank waar aan de Russische deel koel en antennes en dergelijke ook weleens regelmatig los te laten. En was het niet onszelf manier? Kleinere dingen laten ze gewoon los. Ik heb ook heel veel filmpjes natuurlijk bekeken van de ruimtebandelingen waarbij ze die Europese robotarm op de ISS gingen installeren en in gebruik nemen. En overal waar ze dat termisch isolatiemateriaal, die multi-layer insulation eraf sloopte, dat duwde ze gewoon de vrije ruimte in. Hij heeft veel oppervlakten ten opzichte van zijn gewicht, hij schermt heel snel af, komt heel snel naar beneden en is zacht, dus doet geen kwaad. Maar het is wel bijzonder om te zien dat gewoon ook daar dat dingen gewoon weggooien. Ja, dat is echt een gewoonte waar je van af moet. In dit geval kon het wel, maar het wordt veel zwaarer, is riskanter. Dit was volgens mij al meer dan twee keer zo zwaar dan het vorige zwaarste en wat ik het meest opmerkelijk aan vond, is dat het ook compact is en ook zegt in je communicatie. Zeker mensen hebben toch wel batterijen zoals een elektrisch fiets, moet je voorzichtig met zijn. Als je hoort dat het boven je hoofd even naar beneden komt, PR-technisch vond ik het een moeilijk verhaal, dat ik me zo stelde. Dat je denkt, nou, ik vind dat een risico. Zeker in deze tijd met, je hoort overal battery packs zijn schaars, we hebben hier elkaar met alle elektrische auto's en elektrificatie. Was er niet toch ergens een business case te vinden om gewoon mee naar beneden te nemen en... 2,5 ton? Nee, dat kan niet. Dat is zelfs al niet rendabel, heb ik laatst uitrekenen en beweren voor Helium 3 vanaf de maand. En dat is heel erg duur per ons. Dus zeker niet voor zoiets. Het kan echt niet. Het maximum wat je naar beneden krijgt, een paar honderd kilo. Weet je, in Dragon of in Soyou's weet je wel, dus je hebt ook helemaal de capaciteit niet om dat te doen. Dat, misschien ooit ever met Starship, dat het wel kan, omdat ik me dat ook afvraag. Maar, dat gaat gewoon helemaal niet. Wat ik me wel afvroeg, hadden ze hem niet gewoon kunnen parkeren op een stukje van die trust. Er zijn lange bomen aan, met zonnepanelen aan zitten. Maar ja, dan heb je waarschijnlijk weer het nadeel dat als je hem naar hogere baan moet brengen, dat je dat gewicht moet meenemen. Maar ja, zou dat uitmaken. Ja, of dan zit hij ook vast niet op het massamiddelpunt. Nee, nee. Vooral het moment of in eerst, geen idee. Allemaal ellende. Nou ja, we hebben hem gedumpt en het ging goed. Dus dat is fijn. Ik heb dus voor niks op het balkon gestaan. Nou ja, dat was wel weer jammer. Oké. Tot zover. We gaan weer naar Nick. We hadden net al eventjes aan het begin van de uitzending over Mars. Maar dan nog meer om daar naar toe te gaan. Maar ik zat de Nieuwe Scientist te lezen en dan eigenlijk gewoon een mooi blad voor allerlei scientific onderwerpen. En daar kwamen mooie dingen voor, dat ze gevonden hebben dat Mars toch wat meer effect heeft op onze eigen aarde en op ons eigen klimaat dan voorheen gedacht was. Want we weten al wat langer dat de aarde vaak versimpaliseerd is eigenlijk alleen de zon, onze zwaardkracht, maar we hebben natuurlijk Jupiter, Saturnus, twee grote gazreuzen die ook effect op ons hebben. De maan zelf. Ik kan je uit ervaring van toen ik nog een student was vertellen dat als je lage aardbanen moet doorrekenen dan moet je echt met Jupiter rekening houden. Ja die kan ik helemaal meedoen met alle j-effecten. En daarvan weet je natuurlijk dat de Milankovitch cycles er zijn. De Milankovitch cycles zijn eigenlijk een soort meerjarige en dan hebben we over duizenden jaren cycles in de woppels van de aarde. Ze hebben het over de excentriciteit van de baan van de aarde, maar ook gewoon zijn woppels van de non-domse as. Daar kunnen ze allerlei cycles in vinden dat 10.000 jaar hebben. Hebben die dan een trillingstijd van 10.000 jaar? Ja, dat herhaalt zich elke 10.000 jaar. Want we kunnen het zo goed rekenen dat alle baan van onze buurige planeten tot miljoenen jaar terug kunnen rekenen en miljoenen jaren in de toekomst. Voor een astronoom is 10.000 jaar natuurlijk niks. Nee, ik hoef het zeker niet. Met die goede berekeningen en met nieuwe diepzeeboringen hebben we gevonden dat in sedimentlaag in de oceaan daar zien ze bepaalde lagen in. Die kan je metgenen aan jaren. En daar zagen ze een bepaalde neerzetting in. Dat zich ongeveer elke 2,4 miljoen jaar herhaalde. Hoe je dat wel vindt, vind ik enorm knap. Maar die 2,4 miljoen jaar, dat bleek zich ook nog wees te matchen met de zwaardekracht hoogtepunten. Dus wanneer Marsje meer voor zat dan anders met de aarde. En dat heeft dus weer zijn effect op ons eigen klimaat. Op de... Oceanig draagt zich anders. Ik hoor iets over dat het een resonantie effect zou zijn. Ja, dat is net allemaal je eddy currents in de oceaan, die veranderden erdoor. Nou, dan wordt wel gezegd het is een beetje een butterfly effect. Het is er. Maar wat we nu op dit moment aan ons eigen klimaat doen, dat is zoveel significant meer effect dan dit kleine dingetje. Maar het is wel... Het werd wel gedacht, ja Marsje, het is zo klein, volgens mij 1 miljoenste van de zon qua verschil, qua kracht. Maar toch hebben ze het in de sedimenten terug kunnen vinden in de diepzee lagen. Dat het er effect is. Wat ze dan vinden? Is dat de orientatie van het magneetveld? Waar kijk je dan naar? Het is meer de deposition. Dus echt gewoon... Hoe zeg je dat goed? De zwaarte van het materiaal en wat er precies ligt. Als ze kijken naar als het regenachtiger, wat warmer is, dan ligt er veel meer spul dan dat het koud was. Met oceaanstromen op grote diepte. Maar dan is in de MK een correlatie. Maar de verklaring is vervestween in de MK. Dat zou ik nog niet precies weten waarom. Waarom een correlatie. Dat is het enige wat ze konden zien is dat die lagen haalden zich om zoveel jaren. Ze zagen een cyclosie van 2,4 miljoen jaar. Die hebben ze nu aan Mars kunnen koppelen. Ik vond het belangrijk. Dat ook meteen wat bijgezegd dat de klimaattwijfelaars in de huidemeer niet bovenop moesten springen om te zeggen zie je wel het licht aan Mars. Daarom zeg ik het. Het is echt een... Ja het heeft effect. Ja het heeft effect. Maar dat is zo minim. We hebben al die cycles bij elkaar opgeteld. En verschillende effecten. Ja die termine. Die grote interglaciale eistijden. En tussentijden. We zitten blijkbaar nu in een soort tussentijd tussen twee eistijden in. Volgens deze cyclos. Ja. Daar heeft het een bijna niet significant effect heeft het in. Maar je kan het nu niet gebruiken om naar het huidige klimaat te doelen. En dat gaat ons niet redden. Nee zeker niet. Ik vind het wel een beetje zielig voor Venus. Als het Mars effect dan zou er dan toch ook een Venus effect kunnen zijn. Dat kan ik gelijk ook zelf bedoelen. Ja omdat ik zou verwachten dat het dezelfde orde van grote invloed is. Laat ik zo stellen. Een gender dingetje. Ja precies. Ja het is niet eerlijk. Het zal er vast zijn. Venus is iets meer in het pad dan het gevoel dat het in de zon ligt. Ik denk dat het nog meer verbleekt. Ja dat zou wel kunnen. Nou ja. We weten het maar weer toch. Het is leuk nieuws. En voor de wetenschappers onder ons. Wij gaan in ons dagelijks leven niks van merken. Er zijn mensen die dat anders ervaren. Maar goed dat je dat recht hebt. Oké. Ik denk niet dat deze mensen naar onze podcast gaan sluiten. Maar dat terzijde. Volgens mij Filip en jij ben je den onderwerp toch? Ja. Je vroeg het begin wat is je leukste onderwerp. Nou in het derde onderwerp is dit het leukste onderwerp. Ook niet het belangrijkste. Maar wel het leukste. Er is twee weken geleden een 63 pagina's dik rapport uitgekomen. Waarin wordt aangetoond dat er geen bewijs is voor aliens. En dat geloof jij. Ik geloofde wel. Maar ik geloofde dat al. En er staat ook wel in dat rapport ergens dat dit onderzoek zal sommigen niet overtuigen. Dus als je inderdaad een complot theorie aanhangen bent dan ben je dat waarschijnlijk nog steeds. Maar er is een rapport geschreven voor het Department of Defense in Amerika. Ze zeggen er is helemaal geen bewijs voor aliens. Er is ook geen bewijs voor enige doofpot. Er is nooit bewijs gevonden dat er in het leger dingen ontdekt hebben en dat er zwijgplichten voor zijn gekomen. Dat hebben ze allemaal niet kunnen vaststellen. Er gaat ook een heel stuk over wat er gebeurd was in een dorpje Roswell in New Mexico. Waar ze een hele toeristenindustrie hebben rondom de UFO sightings. Die vinden het belangrijk dat UFO's wel bestaan. Dat is een enorme industrie geworden. Je zag allemaal filmpjes met souvenirwinkels. Ik hou er maar geen zorg van aan als ik daar woon. Ik denk dat er nog steeds mensen... Alleen omdat het zo leuk is. Maar president Clinton heeft al in 2000 een onderzoek gelast naar wat er gebeurd is bij Roswell. Al die rapporten van vroeger worden ook opgeroepen. Er is een nieuw onderzoek gedaan. Ze geven toe dat er nog steeds onverklaarbare waarnemingen zijn. Maar dat worden er steeds minter. We worden technologisch bekwamer. Dus steeds meer van de dingen die waargenomen worden kunnen we verklaren dat het een vliegtuig was of een ruimtevaart dingetje of een doos uit het ISS vloog er langs. Inmiddels weten we dat veel beter. Er zijn een aantal waarnemingen die niet verklaard zijn. De piek lag wel in de 50- en 60-er jaren van de vorige eeuw. Toen werden er veel meer UFO's gezien. Er werden steeds meer dingen waargenomen die ze op dat moment nog niet konden verklaren. Nu kennelijk veel beter. Maar we zijn er ook al, sinds 1945 zijn we al bezig met onderzoek naar UFO's. Het is natuurlijk wel berespannend. Om eventueel aliens te vinden of iets wat afkomstig zou zijn van aliens. Wat hier ook helpt is dat ik begreep een flink aantal van die waarnemingen zeker bij Roswell en zo die later relateerden aan experimentele ballonnen van de leger. Maar vaak ook experimenten van de leger waar ze heel geheimzinnig over gingen doen. Dat ze intussen over al die onderzoeken uit de jaren 50 en 60 nu ook niet meer echt geheimzinnig hoeven te doen. Want het is nu niet meer zo spannend. Het is toch die eerste technologie stappen hebben natuurlijk voor best veel verbazing. En dan met name dat heusje wat er dan overheen komt. En de uitleg veranderde voortdurend. Dat was wat de meeste complottheorie in gang heeft gezet. Dan zei het leger iets en een jaar later beweerden ze iets anders. En dat is lastig. Wat je ook zegt en dat je ook heel erg mee speelt is dat onze kennis steeds beter wordt. Ik heb er alweer dood over. Ik heb een keer een uv-melding toen ik nog bij ESA werkte. Iemand die mij belde met de melding dat hij een snelbewegende lichtvlek aan de hemel had gezien. Maar die zei het. Ik krijg vaker mensen aan de telefoon waar ik niet te veel tijd aan moest besteden. Dus je leert wel herkennen wanneer je denkt dat ik een beetje laat ben. Ik was een communicatie van ESA. Dus dat ik werd gebeld is logisch. We hebben het er wel eens over. Maar goed, in die tijd was het niet ongebruikbaar. Maar deze man die zei het toen bij. En dat ik vroeg hoe groot was dat dan. Hij zei dat er zoveel... Toen noemde hij een technische term achsekel of zo. En toen dacht ik, oké. Hoe weet u dat dan? Ik heb mijn duimen op een armenlengte gehouden. Dat is een waarnemingstechniek. Die mensen verstand van hebben. Meteen herkennen dat het niet op te schatten hoe groot iets aan hemel is. Nu moet ik even gaan luisteren. Toen kwam ik erachter. Het was grappig dat hij gezien had een brandstofdump van de Space Shuttle. Die onderweg was naar zijn landingsplek. In zijn laatste orbit. En dan dumpt hij een paar keer in de buurt. En dan is hij er weer. In een paar uur dumpt hij alle overtollige brandstof die hij nu heeft. Dat wordt in de ruimte losgelaten. En precies op het moment dat ze dat deden kwam die laag in de zon terwijl het bij ons donker was over Nederland heen. Die man zag het brandstofrestant van Space Shuttle. Zo zie je ook in de ISS. Als de zonnepanelen nog beschene worden. Maar bij ons is het al bijna donker. Dat is ook voor de brandstof die daar rondzweeft. Die zat nog in het licht. En wij zaten al in het donker. Dat was toch grappig dat je dan een uvo waarneming kunt verklaren. Dat het geen uvo was. Maar goed, ik blijf bij dit soort dingen. Discussies. Zijn ze er dan niet? Die aliens? Natuurlijk zijn ze er wel. Alleen de kans dat we ze ooit kunnen vinden. Omdat de hele oorlog zo groot is. Maar vooral ook omdat de tijd zo lang is. Die is nagenog een nul. Laatst kwam ik hem tegen. Ik zocht hem even op in deze discussie. Dat beroemde plaatje van ons melkwegstelsel. En daar hebben ze een stukje waar wij dan wonen. Daar hebben ze het even vergroot. En in dat stukje staat een bolletje van hoe ver onze signalen en hadden ze 200 jaar, dat we 200 jaar technologie signalen uitzenden. Hoe ver die signalen intussen gekomen al zijn. Dus welk, als er andere beschavingen zou zijn. In welk deel zouden ze ons al kunnen horen? Dat is echt een piepklein bolletje. Weet je? En dan alleen maar binnen ons melkwegstelsel. En dan zie je meteen, als je dat vergelijkt met, nou stel... Wij kijken met James Webb naar signalen die, of naar licht, wat 14 miljard jaar geleden is uitgezonden. En dit is 200 jaar. Ja, dit is 200 jaar. En als er beschavingen zijn, dan laten we zeggen dat er beschavingen zijn. Het is 100.000 jaar volhoud, dat ik al best knap vind. Dat gaan wij niet redden. Maar als je dan kijkt, dat bolletje van de ander moet langskomen op het moment dat wij er zijn. En die kans is zo klein, weet je, dat je... Ze zijn er wel, denk ik. Die aliens, dat kan mij niet anders met zoveel exoplaneten. Maar de kans dat je precies op het goede moment er bent, om precies zo'n langskomend signaal van een ander te detecteren, ja, die na nul. Dus we gaan dat echt niet vinden. Laat staan dat ze in hun vliegenschotel stappen om eens even te komen zwaaien. Stephen Hawking, die was heel bang voor dat als ze ons vinden, ze waarschijnlijk slimmer dan wij zijn. Dat ze ons waarschijnlijk uitroeien, want dat hebben alle slimmere beschavingen gedaan met de mindersteuneren. Ja, be careful what you wish for. Dus of je nou enorm verstandig is om het... Hallo, hier zijn we, de wereld in te slingeren. Maar ja, nogmaals, als je dan het plaatje ziet en je ziet hoe ver het signaal gekomen is, dan denk je nou, wacht, ik zou me niet altijd, als ik Steven was, niet altijd drukmaken. Maar goed, we hebben nu een rapport. En voor de geïnteresseerde lezer, luisteraar, dat je kunt dat lezen. En als u het niet gelooft, dan gelooft u het naar dit rapport nog niet. Het blijft wonderbaar. Ik blijf het echt bizar vinden dat we dit soort dingen doen. Maar de folklore is blijkbaar zo sterk dat het nodig is. Gaan we even naar echt buitenuitleven, jongens? Want dat is mijn laatste onderwerp. En dat was aanleiding van een waarneming van Juno, de missie die nu al bij Jupiter is. Straks wordt het nog spannender. Dan gaat Jus, de Europese missie, daar aankomen en daarna ook Europa Clipper. Onderzoek aan de manen rondom Jupiter. En dat is spannend, want er zijn er een aantal, die hebben een wateroceaan, waaronder de meest spannende Europa. En die produceert zuurstof. En ze zijn erachter gekomen door aanleiding met behulp van het was een publicatie in Nature waar we daar gegaan hebben, dat Europa ongeveer 1000 ton zuurstof per 24 uur produceert. En dat is genoeg om een miljoen mensen in leven te houden, om het zo maar even te zeggen. En dan denk je, wow, wat veel. Maar eigenlijk is het echt de nieuws, als je even doorleest, dat het in een factor 100 minder is dan ze eigenlijk hadden gedacht dat het was. Dus het blijkt veel minder te produceren dan ze dachten. En ja, wat er gebeurt, dat is best op zich wel interessant, is dat het komt vooral eigenlijk waarom Europa zo'n interessante kandidaat is, omdat die dus een ijslaag heeft en een oceaan, maar ook heel dicht bij Jupiter zit. En dus midden in die stralingsvelden van Jupiter. En door die stralingsvelden wordt een deel van dat water, wat in dat ijs zit, geioniseerd. En dan verdwijnt het lichtere waterstof, wordt er afgeblazen. En het zuurstof, een deel daarvan, gaat weer het ijs in. En de hoop is een beetje dat dat als het ware door het ijs dan naar beneden naar die oceaan migreert en daar dus als het ware een voedingsbron voor levens, een energiebron voor levens zou kunnen vormen. Dus de vraag hoeveel dat het gebeurt was wel bekend, maar hoeveel gebeurt dat was wel een interessante vraag. De antwoord is dus minder dan ze dachten. Ja, en wat dat natuurlijk betekent voor die aliens onder dat ijs, dat weten we natuurlijk niet. En weet je ook waarom dat ze dachten wat ze oorspronkelijk dachten? Nou, ik denk dat dat op basis van, want je moet dus kijken naar hoeveel, als ik het goed begrepen heb, hoeveel, hoeveel waterstoffen er wordt weggeblazen en zo. Weet je, dus dat, ik denk gewoon dat dat nu toe was een grove schatting. Weet je, ze hadden ook niet echt een duidelijk getallen of ze hadden een range, weet je, dat er tussen dit en dit zou kunnen zitten. En Juno heeft daar nu een, nou ja, een, hoe heet het, het was ongeveer 1000 kg per seconde was de schatting en ze komen nu op 12. Dus dat is wel aanzienlijk minder. Is dit proces dan ook interessant voor Mars bijvoorbeeld? Dat er, als er meer water of weg geblazen wordt in het water of ijs lagen op Mars, dat wat er nu aan ijs is, wat al bekend is, dat er misschien zuurstofrijker is dan verwacht en dus beter bruikbaar later voor brandstof voor leven? Ik denk, heb je het donker, Brian, of moeden dat we nu Ingelloes nodig gaan hebben? We gaan de stevens in de schappen. Als we deze vraag even moeten parkeren. Dus de kettingvraag. Mocht Ingelloes, als je de vorige keer bent, een graag antwoord. Dan zet jij hier iets voor. Nee, nee, dat gaat ook mijn vet net iets te ver te buiten inderdaad. Maar goed, ik was mij niet van bewust, weet je, dat er op deze manier in zo'n ijzemaan zuurstof wordt geproduceerd. Maar dat is zo. Publicatie op Nature, we zetten het verhaal van JPL hierover in de show notes. Maar het is natuurlijk veel minder die radioactiviteit waar Europa wel in zit met die straling van Jupiter. Dus dat zal iets minder van toepassing zijn op Mars. Ja, want het gaat toch met ioniseren van water. Dat is het begin hiervan. Goed, hebben wij nog nabranders? Nee, volgens mij niet. Dan zijn we. En ook over de tijd. Nee, dan gaan wij het snel afronden. Dan dank ik allereerst Nick. Graag gedaan. En jij bedankt Michel. Graag gedaan en ik dank uiteraard alle luisteraars. Tot de volgende keer. Tot de volgende.