Ruimtevaartuigen in moeilijkheden, breed kijkende telescopen en een kosmologische crisis

Dit is een BNR Podcast. Welkom bij Space Cowboys. Het is aflevering 141. Gooi thuis. Hey Herbert. Leuk dat we weer eens hier met z'n tweeën zitten. Nee, we zitten helemaal niet met z'n tweeën. Ik moet samen zitten. Dat jij er ook bent. De oprichters. Dank je wel. Ik vind het ook heel leuk dat jij er bent Herbert. En wij als oprichters hebben nu te maken met een nieuweling. Welkom. Jeffrey Bout. Is het Jeffery of Jeffy? Jeffery. Ik dacht dat ik wel hoorde. Welkom Jeffery. Wat heb jij met ruimtevaart? Vertel over jezelf. Ik kom uit Groningen. Sterrenkunde gestudeerd. En mijn hele leven al met sterrenkunde, maar ook met ruimtevaart bezig. Mijn allereerste boek, toen ik een jaar of tien was, was een ruimtevaart boek. Je hebt op je tiende een boek geschreven? Nee, zeker niet. Ik kreeg zo'n boek Ruimtevaart van Lecturama op m'n tiende. Nou ja, dat kan ik van buiten dat boek. En sindsdien is sterrenkunde ruimtevaart mijn ding. Leuk. En je had dat eens gemeld. Je had gewoon als van, hey, is het niet eens een keer leuk als. En wij zeiden, nou, comments. Comments, comments hier. We moeten nog vooruit kijken, maar ik ties vast. Want ik heb ook nog een huishoudelijke medeling aan het eind van de aflevering. Maar eerst maar eens onderwerpen. Ja, wat is jouw leukste onderwerp? Nou, mijn leukste, belangrijkste onderwerp. Misschien toch eventjes van Intuitive Machines, Odysseus, Odysseoedisys, ik weet niet hoe we hem gaan noemen, maar de maanlander van de VS. De eerste in meer dan 50 jaar van de VS die op een soft landing heeft gemaakt op de maan. Maar of dat helemaal goed is gegaan, puntje, puntje, puntje. Er gaat nogal wat verkeerd met maanlanders. Maar het gaat ook wel weer wat goed met maanlanders. Herbert, wat is jouw belangrijkste onderwerp? Nou, het belangrijkste zal ik niet zeggen, maar de slim maanlander. En dat staat voor, ik heb het genoteerd, Smart Lander for Investigating Moon. Dat is een Japanse missie. Die heeft weer van zich doen spreken en laten horen. Toch wel. Ja, dus daar is een teken van leven van gekomen. Jeffrey, wat is jouw interessantste onderwerp? Ja, ik wou het gaan hebben over surveyruimte telescopen. Daar komen er steeds meer van. Oké, ruimte telescopen. Nou, daar gaan we meer over horen. Prima, mooi. Nou, we hebben een hoop te doen, want we hebben allemaal drie onderwerpen. Ja, ja, dat gaan we ook nog tijdens een van de cosmologie hebben. Dus het wordt nog een groot feest. Maar bij de maan beginnen dan? Ja, begin jaar maars. Nou, heel goed. Want, nou, ik denk, het is nu, we nemen het op woensdagmiddag. Als het goed is, leeft Odishaus niet meer van Intuitive Machines. Het was een maanlander die aan het eind van een kleine soap nu waarschijnlijk toch zijn oogjes heeft dichtgedaan. Want hij is op het skant geland. Hij is op het skant geland. En eigenlijk was die missie niet eens heel lang. Het zou meerdere dingen gaan doen. Het zou tien dagen ongeveer in leven hebben moeten zijn. Maar als het inderdaad zo is dat hij het niet meer doet, dan heeft het maar een paar dagen geduurd. Het was de eerste commerciële maanlander, hè? Dank je. Dat was een claim to fame natuurlijk. Eerste commerciële maanlander. Dat is ook wel interessant, omdat het dus van een bedrijf was. Die hoeven op een bepaalde manier ook niet zoveel naar buiten te brengen als dat NASA dat eigenlijk van nature heel vaak doet. Dus het was ook een beetje gissen bij die landing. Het was toch wel leuk om weer te zien van een maanlanding. Hoe gaat het dan? Ik vond wel dat dus ook toen hij geland was lastig. Er kwam maar geen signaal van dat ding af. We kunnen zeggen, er kwam wel een signaal. Er kwam wel een signaal. Dat was een beetje zwak of zo. Dat was het zwak en die mensen applausen. Het zag er een beetje geforceerd uit. Nou jongens, even een beetje positief gevoel. Maar dat zat al iets niet helemaal lekker volgens mij. Klopt. Ik moet trouwens zeggen, ik vond het wel echt een van de minst spannende maanlanding-uitzendingen op internet die ik door duurde gezien heb. Je staat gewoon naar een bureau met tien mannen te kijken. Geen idee wat er gebeurde. Terwijl ze dus linksboven, dat bleek later nog bij Scott Manley, die liet zien dat ze een groot scherm hadden in die ruimte, waar je dus wel van alles kon zien. Dus je kon, zeg maar, er hadden per ongeluk het beeld gefilmd, waarvan ze eigenlijk dus niet wilden of in ieder geval niet hadden gepland, dat het algemene publiek dat ook zou kunnen zien. Sorry, ze hebben iets minder met openbaarheid dan NASA. Lijkt maar. Of zoiets als SpaceX. Ja. Het is een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje griezelig, dus... Ja, dat je jezelf niet harmedigt. Dat is wel 계속. Ja,aja. Dat is best wel. Ja, ja. Ja. Dat ze überhaupt iets doen is al vriendelijk. Een tijdje geleden met die Japanselanding. Toen was er wel gewoon een uitzending waarbij je ook animaties zag, van oh dit is de hoogte... Hij gaat nu zo snel naar beneden. Nu zag je helemaal niks. En dan heb je het over de slim waar ik straks het woord over voelde. Maar Thijs Schaverne. Ja, het was uiteindelijk toch nog wel een succesje. Want er zijn wat foto's teruggekomen van deze maanlander. Een soort selfie waarbij je eigenlijk bijna niks kan zien. heb je die gezien? Het is deze, hier een soort witte blop. Witte blop en een schaduw. Meer is het niet, want ja, het ding ligt op z'n kant en dat is het. Maar dat was ook een hele toffe foto. Hoe die op z'n kant lag. Nou ja, hoe die op z'n kant lag. Ja, van de Lunar Reconnaissance Orbiter van NASA. Die vliegt gewoon over de maan heen. Van boven. Van boven. En die hadden een voor- en nafoto, staat in de show notes. Waarbij je dus heel duidelijk hem ziet liggen opeens. Op een instantje een stipje bij. Maar er waren ook een paar rovers die daar omheen stonden of zo. Oh, dit heb ik helemaal gemist. Ja toch Jeffrey? Nou er zou ook een tweede camera meegaan die dan vlak voor de landing losgelaten zou worden. Maar uiteindelijk is dat niet doorgegaan omdat ze belangrijke dingen te doen hadden. Ah, vandaar. Ja. Ja, want het mislukte bijna een beetje die afstandmeter. Zo'n laser hadden ze geloof ik, die navigatie deed, dat mislukte. Toen moesten ze nog het laatste moment een software update doen zodat een andere laser die experimenteel ook aan boord was, het dan maar over ging nemen. Toen nodig ze geen tijd meer om die tweede springcamera los te laten als ik het goed heb gewend. Oh, vandaar op die manier. Het grappige wat het nou voordoet is dat ik zelf in de war ben met mijn eigen onderwerp. Al die maanlanders? Ja, het is de Japanse maanlander die een paar rovers had meegenomen. Oh, oké. En die dus op de foto is gezet door zijn eigen gezelschap. Wat leuk. Nou dat is echt een onderwerp in één joh. Kom ik straks op. Uiteindelijk was het dus wel leuk, want je zag al die foto's wel langskomen. Maar weet je wat het nu uiteindelijk mis is gegaan? Er was een soort, die laser die had een soort safety switch. En die had eigenlijk in een soort test van tevoren misschien wel, ik moet het goed zeggen, die safety switch hadden natuurlijk gewoon afgemoeten. Want ze gingen live, het was voor het echie. Ja. Ja, dan moet je niet nog een veiligheidspal nog ergens moeten hebben. Het werd omschreven als een soort revolver, maar die moest dan heel duidelijk, moest die echt klik afgezet worden. Dat waren ze waarschijnlijk wel tegengekomen als ze een paar grote oefeningen en tests hadden gedaan van tevoren. Maar die hebben ze niet gedaan, want ze zeiden dat is veel te veel werk, kost veel geld, duurt te lang, doen we niet. En wat ze dat niet hebben gedaan, is er dus niet opgevallen dat die safety switch er nog op zat. Dus kon die laser niks en toen... Ze hebben toch een draaiboeek? Ja, en dan nog gaat er wel eens wat mis. Ik zat wel te denken bij deze hele missie van ja, kijk, een SpaceX laat de hele tijd gewoon zijn raketten opblazen. Liever heb je natuurlijk dat het wel werkt, maar als Intuitive Machines een beetje agile is, dan proberen ze het gewoon binnenkort weer opnieuw. Ja, want timmer is een snel dreven succesliet in elkaar. Ja, precies. En dan komt er ook een tweede missie door aan, dat was ik, geloof ik. Komt er toch gewoon zo'n IM2-missie? Ik weet het niet. Ik kan hem eigenlijk heel goed voorstellen. Ik kan me niet voorstellen dat zij nu dat dit het enige was of zo. Ze proberen natuurlijk gewoon een voet aan de maan te krijgen. Ze wilden toch ook gewoon demonstreren wat ze kunnen? Ja, precies. Daarom. En het is, kijk, als hij helemaal niks had gedaan, dan was het misschien een echte totale beslutting geweest. Maar we hebben wat foto's. Hij heeft een soft landing gemaakt. Het is ook niet alsof hij gecrashed is en er helemaal niks van over is. Nee, hij is geland en omgevallen. Hij is geland en omgevallen. Ja, ja. Ja, nou ja, en dat was dus de eerste soft landing van een ruimtevaart uit de VS in meer dan 50 jaar. En het was een succes. En dus was het een succes. Een groot applaus. Ja. Nee, dus, het was wel leuk. Ik vond het wel een leuke soop, maar... Ja, er valt nog iets aan toe te voegen. Dat was ook voor de eerste keer dat er zo'n metanermotor werd gebruikt of werd gestart in de ruimte. Oké, dat was voor me niet eerder. Aha. Nou, dat was een paar eerste dingen. Oké, goede avond. Mooie quote van Mike Hansen, de hoofd van navigatiesystemen bij Intuitive Machines. Die zei, er waren zeker dingen die we hadden kunnen doen om het te testen en het daadwerkelijk af te vuren. Die safety switch, dat zou heel tijdrovend en zeer kostbaar zijn geweest. Het was een risico dat we als bedrijf erkenden en dat risico namen we. Ja, je moet risico's nemen in de ruimtevaart. Oké, dan naar slim, denk ik. Ja, dat denk ik ook. Dat mag je even zeggen. Ik kan het even toevoegen. Over Intuitive Machines. Ja, het is dus een eerste commissiele landing. En dat wou ik nog even jullie in herinnering brengen. Je hebt natuurlijk al heel lang dat men dat wilde, dat er een commissiele landing kwam. En het is ooit zelfs begonnen met die Google Lunar XPrize in 2007. Ja, wie zette er het eerst? Dat is eigenlijk nu dan eindelijk gelukt. En die Google Lunar XPrize geldt die eigenlijk nog? Nee, die is gestopt. In 2017 zijn ze er eigenlijk echt mee gestopt. En sindsdien zijn er wel aantal pogingen geweest. In 2019 had je Space-IL uit Israël. Die had het Hiberesheet landen. Ik weet het nog. Dat was de eerste zou dat worden, maar die creste. En vorig jaar was er nog een. Dat was een Japanse missie. Die Haalde dus wel de maan. Dat was toch een primeur. Ze hebben er zelfs nog een miljoen euro van gekregen. Van die Google Lunar XPrize. Voor de moeite toch, hier heb je een miljoen. Je hebt iets op de maan gekregen. Daarom bedoel ik. En vorig jaar is er dan nog een Japanse missie geweest van I-Space. Dat was de Hukato-R-missie. Die is ook mislukt. Maar dat was ook nog een van die deelnemers. Ooit aan die Google Lunar XPrize. En op wat voor manier is die ook gequest? Die is ook gequest. Dus ook weer het maanoppervlak gehaald. We zijn vier maanden onderweg geweest om de maan te bereiken. Maar in de laatste minuut was het contact verloren. Tijdens die manoeuvre. Vier maanden onderweg. Een van de gecompliceerde baan vol met waterkwacht slingers. Nee, oké. Dat was jouw aanvulling? Ja, dat het toch echt wel iets voorstelde. Dat ze al heel lang die wens hadden om een commercieel vlucht van elkaar te krijgen. Deze missie heeft dan hoef ik 118 miljoen dollar gekost. Wat de NASA geïnvesteerd heeft als opdrachtgever. De NASA geeft van intuitive machines? Ja, die heeft van 118 miljoen euro intuitive machines gestopt. Wat betekent dan de commerciele ruimtevaart? Dat de NASA een opdracht uitgeeft. Geld geeft in plaats van zelf de missie organiseert. Toch, Boeing en ULA en ga zo maar door. Er zijn toch ook altijd bedrijven die het hebben gebouwd. JPL ontwikkeld wel. Maar heeft toch ook heel veel bedrijven die mee helpen om iets te luchten te krijgen. Ik begrijp je punt. Het is een soort glijdende schaal op een of andere manier. SpaceX. Als de grootste klant NASA is, is de financiëre degene? Is degene die het ontwikkeld? Jij zou kunnen zeggen JPL die planen echt de missie opgeven een vorm. En dat heeft zo'n intuitive machines nu zelf gedaan. Waarbij NASA alleen maar zegt, hier heb je wat geld voor jullie goede idee. In plaats van dat het idee uit NASA komt. Dat moet ik een beetje speculeren. Maar als intuitive machines de lander heeft gebouwd. Dan is het stel ik maar voor toch wel hun landing. Het is wel echt hun project. Met alleen maar dat geld van NASA hadden ze het niet kunnen doen. 118 miljoen is eigenlijk een schijntje voor zo'n missie. En ze hadden ook nog veel meer klanten die allebei... En ze zijn blijkbaar ook de organisator. De club die het allemaal heeft gedaan. Heeft uitgevoerd. Ja, maar ik zit even het chatjepiet erbij pakken. Soms handig. Van wie heeft de Hubble Telescoop gebouwd? Ja, dan staat er ook van gebouwd door NASA. Maar de primary contractor was Lockheed Martin. Oké, wie bouwt hem dan? Nou ja, wie stelt de specs op? Je kunt op alle manieren van wie is het missie. Maar dat weet ik dus niet van... En jij misschien ook niet Jeffrey. Hoe dat dan in dit geval bij intuitive machines is gegaan. Als NASA zegt hier hebben wij deze telescoop, willen wij dat er wordt gebouwd, ga jij die even bouwen? Ja, dan ben ik genaagd te zeggen dat is een missie van NASA. Ja, het is een beetje wie de eigenaarschap heeft. Ik denk dat het laatste woord is daar nog niet over gezegd. Ik las een paar dagen geleden, ik weet niet waar het was, dan las ik iets over deze missie. Ja, tot nu toe was het altijd gewend dat de belasting betaalt. Dat doet u toch? Dat doet u toch? Ja, precies. Dat is zeker bij SpaceX ook zo. SpaceX verdient gewoon geld dankzij opdrachten van NASA. Nu ook met Starlink natuurlijk, maar in weze wel. Ja, absoluut. Nou, nu dan toch echt. Slim dan toch maar. Ik moet weer opzoeken wat het dan ook weer betekent. Smart Lander for Investigating Moon. Het is een beetje of je in Japan nog hoort praten. Ik snap ook, ja. Dat is de Smart Lander voor Investigating Moon. Nou goed, ik weet niet of het een hele foute opmerking is. Ik denk dat we het allemaal dachten. Als je Japaner bent, melont. Maar goed, die is dus... We denken vooral terug aan die oude computerspelletjes. Dat soort rare codes. Vertalingen, die gekke stijl. Al je op bezaar belangt. Ja, dat moest ik aan het denken. Maar goed, Slim is naar de maan gegaan. En is daar geland. En is daar ook omgevallen. Dat is een overeenkomst tussen Slim en dat ding van intuitive machines. En ik zit even te kijken of ik kan vinden wanneer dat ook weer precies gebeurde. Dat was volgens mij in januari. Hij is op 6 september gelanceerd. Hij heeft heel veel rondjes gedraaid. Om 19 januari is hij jeugdland. Ja. En 10 dagen later, op 29 januari, is hij weer wakker geworden. Want hij deed het amper. Nadat hij was geland. Omdat hij met zijn zonnepanelen de verkeerde kant op geklapt op zijn neus in het maanstof lag. Ja. Zekale. Precies. En dat kwam door Engine Trouble. Die niet te naderen wordt gespecificeerd in het artikel dat ik hier heb. Van Space.com geloof ik. En hij is dus eventjes wakker geworden op 29 januari. Daarna weer een tijdje uitgevallen. En is nu pas weer actief geworden. En dat heeft ermee te maken dat de zonnepanelen dan net weer een beetje meer zon kregen. Hij heeft de hele maand nacht met temperaturen van 120 graden onder nul. Is hij dus niet actief geweest. Ik herinner me nog dat we voordat die maand nacht begon dat we te horen kregen dat hij niet overleven waarschijnlijk. Want dan kunnen die batterijen niet tegen en aller soort zaken meer. Nou, dat konden ze dus wel. Alleen omdat die zonnepanelen het grootste deel van de tijd veel te weinig zon vangen. Heeft hij het ook toen de maand nacht afgelopen was. Begin februari heeft hij het niet gedaan. En nu pas hadden ze dan blijkbaar net genoeg energie om dat ding wakker te maken. En is hij dan toch zon gaan produceren. Ja, wat meer. Ik weet ook niet precies hoe die ligt. Maar hij ligt niet zoals hij hoort te liggen. Want hij hoort te staan en niet te liggen. Maar hij heeft het dus even gedaan en is foto's gaan sturen. En dat zijn geen foto's waar je nou vreselijk opgewonden van raakt. Die camera is natuurlijk ook niet gericht zoals hij gericht had moeten zijn. Dus je ziet een maandlandschap dat schuin is georienteerd. De horizon staat scheef. En het is ook een iets andere landschap dan aan het begin van toen hij pas geland was. Want toen werd natuurlijk een ander deel van het landschap door de zon verlicht. Hij keek natuurlijk dezelfde kant op. Mag ik het zo vragen? Wat is een maand nacht? De maand nacht, dat is de periode dat op een bepaalde plek op de maan de zon niet schijnt. En die duurt veertien dagen. De maan is tidally locked. En mensen die naar boven kijken die zien de hele tijd de maan veranderen. Is het nou... Nee, de aarde zie je steeds dezelfde kant van de maan. Precies, vanuit aarde zie je dezelfde kant van de maan. Dat betekent dus dat de maan om zijn as draait in een maand. Ja, doe net zo lang als één rondje om de aarde zelf heen. Dat weet niet iedereen, maar het is toch een hele bizarre... Dus hij draait precies om zijn eigen as, op dezelfde manier als dat hij om de aarde heen draait. Omdat hij tidally locked is. Dus de zon er op een bepaalde manier wel omheen. En je kunt het omzien. Een dag op de maan duurt dus een maand. Precies. En de nacht duurt veertien dagen. De nacht duurt veertien dagen. En dat is de maand nacht. En de maand dag doet ook veertien dagen. Aardse dagen. En dan zijn de temperaturen dus ongelooflijk laag. En het bizarre is dus dat in de korte tijd dat apparaat... die slim genoeg stroom kreeg om een paar fotokjes te maken... stond de zon daar hoog aan de hemel en waren de temperaturen daar op hun maximum. En was de temperaturen... Nou goed, er is amper atmosfeer natuurlijk, maar de rotsen daarmee. 100 graden, boven nul. Hysterisch. 212 graden varenheid staat hier nog in het artikel dat ik hier van speelt tot kom. En het verbaasde de leiding van de missie dat hij het überhaupt deed... dat hij elektronica daar tegen kon, want dat hadden ze ook al niet verwacht. Dus hij heeft de maand nacht overleefd en hij heeft gefunctioneerd bij 100 graden Celsius. Dus het is een hele stoere missie, alleen hij ligt helaas op zijn neus. Kan hij nog iets nu? Hij kan niet zo verschrikkelijk veel. De bedoeling was dat hij zou rondkijken hoe de rotsen zijn samengesteld. En daar waren allerlei ideeën over. Jammer, al die dingen die niet door zijn gegaan. Ja, zeker. De machine zou maandstof meten? Scouting around the landing site using the Spacecraft's multiband camera... op zoek naar olifijn en andere mineralen. Olifijn op de maan? Op zoek naar. Waarom precies, dat weet ik er niet. Maar ze zijn rotsen gaan fotograferen. Ze hebben een aantal rotsen genoemd naar honden. De Japanen waren in een speelse bui. Ze hebben rotsen genoemd naar honden in verband met hun omvang. En space.com geeft geen voorbeelden. Ach jammer. Dat is jammer, want ik had wel willen weten of het nou een teckel was en een Sint-Bernaert en zo. Maar dat weet ik dus niet. Dat was al heel speels van ze. Maar er was nog iets een beetje speels. Want ze hebben op een gegeven moment ook, sommige missies doen dat ook op Twitter wel... ze hebben de zonden, de lander, zelf aan het woord gelaten. Als we blijven communiceren wordt het hier nog heeter. Dus vandaag heb ik besloten om een tijdje te communiceren en dan weer pauze te nemen. Dat is een tekst die zij de lander in de mond hebben gelegd. En die de Japaners de wereld in hebben gestuurd. Bij wijze van... Grapje. Nou leuk. Het is een beetje vergelijkbaar met wat de NASA ook wel doet met hun missies. Dat ze allerlei Twitter-accounts erbij hebben. Dat je dan hoort van het is nu dag, ik ben wakker geworden. Dat doet NASA en de Japaners. Die hebben ook een poging gedaan in die richting. Maar ja goed, het is dus wel een heel magere resultaat. Ik denk dat ik er wel een beetje uit kan persen. Ja wel een beetje. Maar het nieuws is dus... Terwijl verwacht werd dat hij hartstikke dood zou zijn na die maandacht is hij wakker geworden. En heeft hij nog een paar foto's gemaakt. En ze hebben die foto's zelfs nog dingen kunnen zien. Ze hebben rotse naampjes kunnen geven enzo. Of daar nou verder nog heel veel uit zal komen, dat is de vraag. Maar ook hier en eigenlijk al volgens mij is dat een overeenkomst met die missie van Intuitive Machines. Het was een demonstratie. En die laten zien hoe ze op een precies van tevoren bepaalde plaats dat ding konden neerzetten. En dat is gelukt. Alleen is hij meteen daarna omgevallen. Of tijdens de landing omgevallen. En hebben ze dus een stuk minder kunnen doen dan ze verder hadden willen. Maar de essentie was, wij kunnen een ding, een land er neerzetten op een plek die we vooraf hebben bepaald. Niet dat we daarheen gaan en dan nog een beetje zoals Apollo 11 heeft gedaan. Gaan kijken waar ze hem eigenlijk gaan neerzetten. Nee, van tevoren bepalen waar je hem wil neerzetten, dat ook doen. En dan zeggen, wij zijn knap. Dan niet om laten vallen. Nu alleen nog inderdaad. Ik kan er nog bij zeggen, van nou ja, eigenlijk is bijna alles gelukt. En als je dat vergelijkt met, ik zag dat van de laatste negen missies naar de maand, zijn er vijf mislukt. Dus dan is het eigenlijk een heel goed resultaat. Maar dan tel je dus, deze twee zijn omgevallen als de gelukte. Ja, denk ik wel. Dus als je minder genadig redeneert, dan zeg je er zijn er elf mislukt en er zijn er drie gelukt. Als je vindt toch dat zo'n ding overeind moet blijven staan als hij is neergezet. Maar dat is dus inderdaad grijs gebied. Jeffrey? Ja, ik heb één ding in mijn hoofd nog. Als ik aan het denken wat jij zei over tidily locked. Van de mensen denken, maar hoe kan dat dan? Waarom gaat die maan precies even snel ronddraaien als dat die om de aarde heen beweegt? Dat heeft te maken met interne vrijving. Er was vroeger veel vloeibare materie van binnen. En als die dan om de aarde heen beweegt, wordt die ook langzaam door die interactie tussen die twee afgeremd. Totdat die precies altijd op dezelfde manier naar ons toegewezen is. Ja, dan heb je die vrijving niet meer en dan stopt dat. Juist. Dat is wel grappig, want twee weken geleden heb ik een soort gelijk verhaal verteld over Mimas. Een maan van Saturnus, als ik me niet vergis. Waar ze hebben vastgesteld dat er een oceaan moet zijn. En onder andere in verband met het feit dat dat ding tidily locked is. Jouw eerste onderwerp denk ik nu Jeffrey? Ja, ik zou het gaan hebben over surveyruimte telescopen. Ja, dat moet ik wel even iets over uitleggen. Wat is dat? Jou kunnen zeggen dat er eigenlijk twee soorten professionele telescopen zijn. Je hebt telescopen die heel gedetailleerd een klein gebied gaan onderzoeken. En je hebt daarnaast telescopen die juist een heel groot gedeelte van de sterrenhemel in kaart willen brengen. En dat zijn die survey telescopen. Heel veel tegelijk in één keer. Die hebben dan ook van zichzelf een heel groot beeldveld. Dat is dan zo ontworpen. Zodat je een heel groot gedeelte kan doen. En dat is tegenovergesteld aan telescopen als die James Webb telescoop. De beroemde. Die bekijkt maar een heel klein gebied. En kan dus niet de hele lappen van de sterrenhemel gaan fotograferen. Uitzoomen in plaats van inzoomen. Ja, en dat is al iets wat al heel lang bestaat op aarde. Je hebt ook telescopen die daarvoor gebouwd zijn. Zodat je dus een heel groot gedeelte van de sterrenhemel in kaart kan brengen. En dan, laten we zeggen, statistiek daarop kunt loslaten. Waar je bijvoorbeeld zegt, ik ga alle sterrenstelsels onderzoeken. Duizenden, miljoenen, noem maar wat. En ga kijken wat de overeenkomsten zijn. Dus dat je gaat kijken wat zijn de overeenkomsten. Enerzijds, en misschien zit er juist wel heel bijzondere tussen. De spelen in de Heuberg, of de naal in de Heuberg zou ik kunnen zeggen. Dat gebeurt dus al heel lang. Je hebt op aarde een aantal van telescopen. Je hebt de VST, de VLT Survey Telescope. Die staat naast de Very Large Telescope. Waar, op welke locatie? In Chile. Je hebt de Dark Energy Telescope. Die is ook sinds een aantal jaar bezig. Die staat op La Silla ook in Chile. En er is er nu eentje in aanbouw. Dat is de Vera Rubin Observatory. Dat is een enorm groot gevaarte. Een 8,3 meter spiegel heeft dat ding. Een enorm groot beeldveld, 3,5 graad. Dat is een heel stuk meer dan de volle maan. En die telescoop is er op gebouwd. Dat hij de sterrenemel heel vaak gaat fotograferen. Niet alleen in een groot gebied, maar ook heel vaak opnieuw. Zodat je op zoek kunt gaan naar speciale gebeurtenissen. Dat is een absurd ding als je die getallen gaat bekijken. Dat ding heeft een 3,2 gigapixel camera. Dus geen megapixels, maar gigapixels. Juist. Honderden keren dan... Deze camera heb je zelf. Die generate 20 terabyte per nacht. Dat is dus op aarde. Dat kan je niet eens in de ruimte doen. Dat is vijf keer de hard disk die ik al jaren niet vol krijg. Nou, ik zit in een videoproductie met 8 terabyte. Die zat vrij snel vol. Per nacht. niet per nacht, dat ging per twee, drie jaar over. Maar inderdaad wat jij zegt, van dat kan alleen op aarde gebeuren, want ik dacht eigenlijk dat je ging beginnen over Gaia, over Kepler, over ruimte gebaseerde survey telescopen. Maar inderdaad het grote verschil is als je dan zoveel data gaat hebben, dan is het grote voordeel als je op aarde bent, dat je al die data kan verwerken. Ja, dat is het grote daandeel is natuurlijk dat je de scherpte niet hebt die je in de ruimte hebt. En dat is een mooi bruggetje naar ruimte telescopen. Daar heb je er al een aantal van en daar komen er nog een aantal bij. En nou, de beroemdste inmiddels is de Euclid wel, die is ook hier een aantal keer al langsgekomen. Die is nu net gestart met zijn onderzoek. Dat gaat zes jaar duren en die gaat dan een groot gedeelte van de sterrenhemel uiteraard in kaart brengen. Ik zeg dat is net gestart, ze hebben net zeg maar de commissioningfase, zoals we het noemen, ze hebben ze achter de rug. Dus het uitlijnen, calibreren van alle instrumenten. Ja, de telescopen in gereedheid brengen voor het serieuze werk. Toen kwamen ze er ook achter dat het toch net iets anders was dan ze hadden verwacht. Er kwam net iets meer strooilicht naar binnen in het telescoop. En dat heeft ertoe geleid dat ze hun hele, laten we zeggen, pointing strategie moesten gaan aanpassen. Dat ze tijdens die zes jaar op een andere manier dat in kaart moeten gaan brengen. Want er waren dus kieren die ze niet hadden verwacht of zoiets. Ja, zoiets. Ik weet er precies de oorzaak niet. Maar het gaat er om van nou je moet echt zoveel graden van de zon vandaan blijven. Jeetje. En dat is er dus gelukt. Ze hebben nog steeds ongeveer diezelfde hoeveelheid van de hemel die ze in kaart gaan brengen. En nu gaan ze daar dus mee beginnen. En Euclid even voor de duidelijkheid gaat proberen donkere materie te meten, toch? Ja, omdat het zo'n scherp apparaat is, kunnen ze twee dingen gaan zoeken. Dat heet weak lensing en galaxy clustering. En als ze dat dan gedaan hebben, dan kunnen ze iets gaan zeggen over donkere materie en zelfs ook over donkere energie. Galaxy clustering en gravitationl lensing. Ja, precies. Dus eigenlijk inderdaad het ombuigen van het licht door zwaartekracht zoals een zwart gat. En die clusters van galaxies, waarschijnlijk omdat daar veel energie hopelijk te mee te valt over wat er nou precies wel of niet misgaat. Wat is het ook alweer? 70-80% van het heelal zou donkere materie bestaan. Wint de Nieker waar we daar over hebben, die houdt niet van die term. Dat percentage van de massa van het heelal. We weten niet wat het is, dus waarom noemen we het al materie? Ik kan je zeggen, inderdaad weak lensing en die galaxy clustering, ik kan je iets over tellen. Weak lensing. Ja, je hebt dus gravitational lensing, wat jij zegt, dat het licht een beetje wordt afgebogen en daardoor krijg je, nou je krijgt een strong lensing, dat is dat verschijnsel dat je van heel rare bogen op foto's krijgt. Vervormde stelsel. Oké. En weak lensing is maar een kleine vervorming. Dat je een elliptisch stelsel hebt, dat van zichzelf al vaak een ellipsvorm heeft, omdat je een paar dingen tegen aankijkt, dat het dan net een andere elliptische vorm krijgt. En op zich kun je daar geen uitspraak over doen. Als je een zo'n sterrenstelsel hebt gefotografeerd, dan denk je, ja hij is elliptisch, maar of dat nou komt omdat ik er een paar dingen tegen aankijk, of door zo'n afbuiging, dat kan ik niet onderscheiden. Maar als je dan miljoenen en miljoenen van die sterrenstelsel gaat fotografereren en je gaat kijken, is er in al die richtingen waar ik fotografeer, is er een kleine verandering, een structurele verandering, dan kun je dat gaan zeggen van, hey, het is een beetje bubbelig die sterren helemaal als het ware. Dan voel ik iets over AI aankomen. Ja, ik zit ook al aan AI te denken, je moet machine learning erop loslaten om te kijken hoe ze zich onderin houden. Ja, daar zit de klant ook zeker bij kijken. Maar goed, dan kun je dus iets gaan zeggen over die dark matter. En dan heb je dus wat ik zei is galaxy clustering. Dat betekent hoe de sterrenstelsels verdeeld zijn door het heelal heen. Zitten ze verder weg dan je verwacht, dichterbij dan je verwacht, en dan kun je misschien een uitspraak doen over die donkere energie. Dat heeft iets te maken met de versnelling in het heelal. Gaat het heelal versnellen en in welke mate? De uitzetting van het heelal. De uitdaging van het heelal. Dat is dus de Euclid, een hele mond vooral. Ja, daar ga ik het ook nog eens over hebben. Het raakt de hele tijd, daarom is Euclid toch zo interessant, vind ik, aan hele fundamentele vragen over al die theorieën of ze nou wel of niet kloppen, waar hopelijk dan in z'n keer wel uitkomt wat ook leidt tot iets nieuws. De cosmologische theorieën, inflation, snuiftheorieën. Ja, de uitdagingen, de Hubble constanten die helemaal niet constant blijkt of juist of wel, maar we snappen niet waarom dan wel of niet. Lichtsnelheid eigenlijk wel. De crisis in de cosmologie stapelen zich op daar. En Euclid kan hopelijk iets daar aan doen, maar we zullen zien. Daarom kort bij zeggen, Euclid is dus een telescoop die bijna zo scherp is als het Hubble's telescoop, maar dan een groot gezichtveld heeft en heel veel heel grote stukken van het hele alkeel kan fotografeer en kostte 1,4 miljard. Oké. Had ik hier nog staan? Ja, dat was mij. Maar dat is wel wat er voor staat, want wat is Webb ook weer? Veel vond ik daarvan nog. Over de 10. Ja, precies. Oh ja, tuurlijk omdat hij zo vertraagd was. Ja, dat ook. Maar dan kom ik bij een Moxham telescoop. In 27 gaat de Nancy Grace-Romans Space Telescoop gelanceerd worden. Van de NASA. Dat is eigenlijk een heel gaaf ding, of zo moet ik zeggen. Het is een beetje het grote broertje van Euclid, want Euclid heeft een spiegel van, even kijken, meer dan een meter geloof ik. Maar die Romen telescoop, om maar even kort te zeggen, die heeft een 2,4 meters spiegel. Dat is net zo groot als de Hubble Space telescopen die je al kennen. Alleen is die dan nu zo ontworpen dat die een veel groter gezichtsveld heeft. 100 keer meer oppervlakte dan de Hubble Space Telescoop. Die gaat dus in 2027 gelanceerd worden. Denken ze nu? Hebben ze gepland? Ja, hij is natuurlijk al bijna af. Hij kostte 3,2 miljard. En een leuk verhaal daarbij is, die spiegel was gratis. De spiegel was gratis? Ja, er zit een 2,0 meter spiegel in. Die had iemand nog liggen? Die had de National Reconnaissance Office nog liggen. Dat is de organisatie voor spienage zelfs liever. Die hadden nog twee van die spiegels liggen. Wat ik dan ook nog een leuke anodote is, hij is dus net zo groot als de Hubble Space Telescope. Dat is niet heel toevallig. Oorspronkelijk zou de Hubble Space Telescope nog een stukje groter worden. Maar door hem ook ongeveer 2,5 meter te maken, konden ze die spiegelbouwapparatuur wel even lenen. Wat daar ergens toch nog, daar hangen nog een aantal, ongeveer formaat Hubble Space Telescopes in de ruimte. Maar die kijken naar beneden. Wat grappig, daar weten we eigenlijk heel veel van. Goed verhaal zeg. Die wordt dus nu ook gebouwd met die gratis spiegel die ze gehad hadden. Voorheen heette die de W-first, meen ik. Maar die is dus hernoemd naar Nancy Grace Romans. Die is vernoemd naar een dame die was de eerste vrouwelijke NASA directeur. Die gaat dus over een paar jaar. Het is een beetje het grote broertje. En hij is over wat meer richting het infrarood. Dat is eigenlijk ook iets wat meteen te boven komt. Als je dat soort dingen gaat vertellen, dan denk je altijd van welke is nou het beste dan? Is de Euclid nou zo goed of is deze eigenlijk gewoon veel beter? En dan is toch het antwoord van ja, nee dat is niet. Dat kan altijd moeilijk zeggen, want elk instrument heeft zijn eigen specialist mee. Die Euclid gaat een heel groot gedeelte in elkaar brengen. En nu gaat die romantelescoop een wat kleiner gebied in elkaar brengen. Maar dan wel veel nauwkeuriger en nog veel zwakker. Dus veel langer belichten. Zodat je weer andere dingen kunt gaan waarnemen. Maar dat is dus pas vanaf 2027. Het leuke is dat die dingen dan ook altijd elkaar helemaal aanvullen. Dus dat je samen nog meer gaat weten als je die data gaat combineren. Dat is eigenlijk ook wat in de professionele sterrenkunde steeds meer gebeurd. Dat je allerlei golf-lengthes, dus infrarood, maar ook zichtbaar licht en ultraviolet en z.v. allemaal gaat combineren. En dan nog meer weten over een object waar je dan aan het onderzoeken was. Ja, leuk. Ja, ik ben er klaar. Nee, want we moeten wel een beetje meer tijd hebben hoor. We moeten ook nog wat zorgen. Ja, ik ga even naar de tijd kijken. We hebben 21 minuten. In de 30 is er dan zelfs nog eentje in de planning. En dat is de UVEX, de ultraviolet explorer. Die gaat ook weer hetzelfde doen, maar meer in het ultraviolet. Dat is een ontploffende sterren. Het leuke er dan daarbij is, wat je nog kan zeggen, is dat die missen die ik net noemde, die doen dat niet. En deze wel. En dat is mooier, want dat was dan eigenlijk de enige behalve de Hubble Space Telescope. Die kan ook in ultraviolet fotograferen. Die gaat toch een keer stuk. Dus daar kan misschien weer een mooie opvolger van komen. En als allelaatste, wat ik wil zeggen, het leuke is dat het cirkeltje er dan rond is, want de allereerste, nou ja, beetje meer of meer, servitellescoop die er was, dat is de ANS. Astronomische Nederlandse satelliet. Inderdaad. Die is in de AT's geloof ik. 1974 gelanceerd. En die fotograferen in het UV en het Rundge. Nederland heeft daar ook een rolletje in. Ja, je had begonnen over dit soort inventariserende satellieten. Moest ik ook denken aan Hipparchos. Ja, dat is er ook eentje geweest. Een soort gaia vol loper. Ja, die maakte een soort hemelkaart. Welke ster staat waar. En dan dropp ik ook de IRAS nog maar eventjes. Maar, IRAS? De IRAS, de Infra-Rode Astronomische Satelliet. Hé, maar de ANS doet dit nog? Nee, die is lang weer naar beneden komen vallen. Weet je iets anders, ik weet iets anders uit de jaren 70 dat het wel en niet doet? Vertel het even wel. Nou, vorige keer hebben we het over de voorertje gehad. Oké. Want voorertje doet het nog steeds niet. Oké, jouw verhaal. Ik wilde ook eventjes naar. We hebben het vorige keer ook, was Michel heeft het erover gehad en Luc die heeft het erover gehad. En ik wilde nog eventjes, omdat Voyager, is toch Voyager? Ik heb een stuk ink om mijn arm staan, waar die op staat. Ik voel me nauw betrokken. Katoeage, even voor de duidelijkheid. Nou betrokken bij het lot van de Voyagers. En eigenlijk was wel, de laatste keer dat ik het over Voyagers had, was Voyagers 2. Die deed moeilijk toen. Dat was met de antennes aan de hand. Eind vorig jaar een keer. Maar nu is het dus inderdaad, zoals we al een paar keer hebben gemeld. Voyager 1 die dus op schat ligt. En dus niet kan communiceren. En ik moest laatst wat voorbereiden voor collega's van de publieken. En dat is er nu allemaal blijven liggen. En ik heb uitlopen zoeken over hoe het nou precies met de computer zit. Wat nou eigenlijk het probleem is van die Voyager. Want dat miste ik de vorige keer een beetje. Weet je überhaupt hoe dat geheugen werkt op die Voyagers? Want daar zit het probleem hem in. Dat zit hem in kern. Met een cassettebandje? Nee, nee, nee. Dat is veel te modern. Nee, veel te modern. Oh, oké. Het ging over, nee, het was toen revolutionair of in ieder geval heel modern. Het ging over, het was een kern, een kern geheugen noemen ze het. Of kernengeheugen. Dus eigenlijk, je kan het in verschillende manieren doen. Maar hoe het bij Voyager werkt, je moet eigenlijk een soort, stel je nou een soort ringetje voor. Een ringetje, een ringetje. En het ringetje eromheen. Een spoeltje eromheen. Een soort van, ja. En vervolgens kan je het magnetisch veld één kant op sturen met de klok mee of tegen de klok in. Met een stroompje. Met een stroompje. En dat is dan een nulletje of een eentje. Dus daar ga je. En dan zijn er vervolgens een half miljoen van die ringetjes die op dat bord zitten. Zijn ze allemaal op een bepaalde manier geladen. Een halve megabit, is dat dan? Het is alles bij elkaar 70 kilobytes. Ja, dat zou wel een halve. Deelbedrag precies. Ja. Dus 70 kilobytes. Nou, we hebben het dan over. Helemaal niks. Een klein plaatje. Een soort pictogram op je smartphone. Dat is ongeveer wat het is. Voyager heeft geen OS. Dus er is niet alsof er een OS wordt gedraaid. Het is als het ware voor de programmeurs onder ons gewoon één script. Het begint gewoon. Machinecode, volgens mij een soort Fortran. Wordt gewoon afgedraaid. Het probleem is nu, er zitten ergens die nulletjes en die eentjes, die ringetjes, die willen om onverklaarbare redenen. Het kan echt van alles zijn. Een deeltje dat langs vliegt of wat dan ook. Kan wel zo'n nulletje in een eentje veranderen. En als dat nulletje in een eentje verandert, dan stokt dat script. Want die denkt, die snapt het dus niet meer. Dat is wat er op dit moment aan de hand is. Ergens slaat dat ding op tilt en komt er gewoon alleen maar een nulletje naar een eentje, een nulletje naar een eentje terug. Dat is ongeveer het probleem zoals het nu waartelijkt. En het lukt ze dus niet om, om maar even op deze manier te blijven zeggen, het script af te laten lopen. Hij zit in een loop. Hij zit in een soort loop. En wat ze proberen, is het is in het verleden wel eens gelukt om een andere soort modus, een soort safe modus, of een andere soort modus te boeten. Waarbij je als het ware toch een zo'n, helemaal een beetje platgeslagen, een andere afliegroute kiest. Waardoor je dan toch iets van een commando kan geven. En dan is het commando bijvoorbeeld slaat dat ene stukje geheugen over. Gebruik dat niet meer. Waardoor je dan dus weer verder kan op het, met het script. Maar ook dat lukt niet. En er komt maar geen nieuws. Dus ik zat ook weer deze afgelopen twee weken van is er al nieuws, is er al nieuws? Nee. Waarom? Omdat het dus zo, en daar hebben we het vorige keer over gehad, zo moeilijk is om te communiceren met Forger. Ze staan niet alleen 23 licht uur hier vandaan. Ze communiceren ook met dus twee bytes per seconde. Dus ongeveer twee letters per seconde. De bandbreedte is. En die doen er dan dus volgens mij een dag over om daar te komen. En dan duurt het ook weer bijna een dag voordat het weer teruggegeven is van ja, ik heb hem wel goed ontvangen. Dus als ze al eens een keer een goed plan hebben, dan kost het eindeloos om dus die 70 kilobytes in twee letters per stuk te uploaden en dan ook terug te krijgen dat het goed gaat. En dan ook nog weten of het gelukt is. En dat is dus ook nog niet gelukt. Dus ze zijn ook een beetje de hallelujah knop aan het indrukken. Als ik het goed begrijp. Het is wel op hoop van zeggen dit maar, op hoop van zeggen dit maar. Dat duurt nu al sinds, ik denk november, zoiets. Dus het ziet er niet goed uit. Het ziet er niet goed uit voor Forger 1. Voor Forger 2 ziet er dus relatief wel goed uit. Ik zat net nog eventjes bij het Deep Space Network te kijken. En ja, ook nu. Kijk, Forger 2, hier zien we hem linksonder. Altijd leuk bij het Deep Space Network. is.nasa.gov.dsn. Daar kan je dus zien welke, waarmee gecommuniceerd wordt. Op dit moment zie je toch heel duidelijk dat vanuit Canberra de Met Forger 2 in ieder geval gewoon gegletsd wordt. Dus dat is mooi, want twee Voyagers hebben, als er eentje krot gaat. Heb je altijd nog één? Ik heb er nog eentje over. Dus jongens, nog even allemaal fingers crossed. En dan op naar de volgende Voyager update. Nou, dan ben ik ook groot fan van de Voyager. Maar wordt het niet tijd om af te scheiden? Nee! Nee! Nee. Nou ja, afscheid nemen is sowieso niet. Checking and screaming. Precies. Ik moet toch gewoon altijd denken aan wat Carl Sagan over de Voyagers zei. Die zei van, ze zullen in onze geschiedenisboekjes zijn, ver nadat veel van onze tijd vergeten is. En dat geloof ik wel in. Er zijn een paar hele belangrijke dingen. Voyager die gaan de geschiedenisboek in zoals de ontdekingsreizigers de boeken in gaan. En de ene inderdaad wat bekender dan de ander. Want we gaan het niet over de gouden plaat hebben. Don't get me started. Maar dan toch even. Dan krijg ik toch wel een beetje vraagtekens. Je hoort ook dingen van, bijvoorbeeld bij de New Horizons missie. Ja, we gaan de stekker eruit trekken want er is geen geld meer voor. Dat soort dingen. Dus de Voyager onderhouden kost blijkbaar gewoon niet veel. Dan neem ik aan. Nou, de mensen die echt weten hoe het zit, die zijn langzaam allemaal dood aan het gaan. Bij Voyager. Dus hij wordt nog wel in leven gehouden. Maar het is uiteindelijk ook een relatief klein team volgens mij. Het wordt een secundair team gedaan tegenwoordig. Dus het is niet meer het klassieke team en het klassieke Voyager missie. Het wordt er als waarbij gedaan. Maar de control room die staat daar gewoon en die doet het dus. Dus waarom zij dat gaan ontwantelen als het het gewoon doet. Dus dat zou een beetje raar zijn. Ik zou zeggen, blijven we gewoon allemaal doorbetalen. Voor al die missies. Ja, we doen alles. Ja, het is een fractie van wat we uitgeven aan autowegen en aan entertainment. En weet ik veel wat allemaal. Dus bij mij moet je niet snel aankomen over ruimtebaar kostgeld. Want de West-Indische compagnie was ook 80 jaar lang verliesmakend. En we hebben er een New Yorker over gehouden. Dus jammer dan. Kijk, dan was het er toch waard. En dan denk ik nog van... Nee, we moeten door. Ja, ja. Ik zit er nog rokt kijken. Ik ga even vertellen over ingenuity. Want als we het dan toch hebben over apparaten die ergens in de vreemde moeilijkheden zitten. Dan is ingenuity er ook eentje. De Marshelikopter. Waarvan we al wisten dat hij een beschadigde rotor had. En dat hij het niet meer deed. Dat is allemaal wel duidelijk. De rotor is afgebroken. Jouw scherm doet het niet meer. Maar ik verklap het vast. Ja, de rotor is afgebroken. Zeker. En het leuke is tussen aanlegstekens. Laat ik zo zeggen. Op 6 januari heeft hij nog 12 meter gevlogen. Oké. Toen deed hij het nog een beetje. 35 seconden. Na 35 seconden is hij weer geland. 12 dagen later hebben ze het nog een keer geprobeerd. En toen is hij ook nog een keertje los van de grond gekomen. 40 feet. Ook weer die 12 meter. Maar de communicatie werd toen verbroken. Op 20 januari hebben ze nog wel kunnen communiceren. Maar niet meer gevlogen. En heeft de NASA gezegd van jongens dit wordt hem niet meer. En toen hebben we dat gemeld. Dat hij het niet meer deed. Maar toen was het verhaal nog. Er is een rotoblad beschadigd. Wat is er intussen gebeurd? Perseverance was in de buurt. De rover die daarbij hoort. Die tegelijkertijd is geland. Was in de buurt. Afstand van 450 meter. Ze wisten dat hij zo dichtbij voorlopig niet meer zou komen. Dus toen hebben ze gezegd. Je noemde net Carl Sagan nog. Toen hebben ze gezegd. Laat hem nog een keertje omkijken. Ja. Veel bloed op. Dat heeft een foto opgeleverd. Van Ingenuity die daar staat in het stof gebeten. Heb je die daar? Ja, die heb ik. Moet ik hem jou even laten zien? Ja, dat vind ik leuk. Dan scroll ik even daarheen. En dan laat ik hem je zien. Alsof hij in een dijnlandschap staat. Inderdaad, half onder het zand. Dan zie je ook dat er een rotorblad ontbreekt. Dus niks beschadigd. Er ontbreekt een rotorblad. Die foto is gemaakt van afstand van 450 meter. Deze foto is van 450 meter afstand genomen. Dat maak ik op uit het verhaal. Dat zegt iets over de camera-kwaliteit van die Perseverance. Onvoorstelbaar. Dat is niet kinderachtig. Maar niet alleen Ingenuity staat bij die foto. Maar 15 meter verderop vinden we ook het rotorblad. Archeotechnica heeft dat op een aparte foto gezet. Ik weet niet hoe dat ontstaan is. Die hebben we hier dus allebei op de foto. We weten niet hoe, maar wel dat Ingenuity een compleet rotorblad kwijt is geraakt. Dat zal wel ergens tegen aangeklapt zijn. Of het is gewoon losgelaten. Misschien een beetje onbelandst. Ten gevolge van stof. Je kunt van alles verzinnen. We gaan er niet over speculeren. Maar ze weten nu dat dat het geval is. Dat kunnen ze verder gaan onderzoeken. Zullen ze ook zeker doen. En daar zullen we waarschijnlijk meer over horen. Maar dat is het verhaal dat ik hier te vertellen had. Over 1000 jaar vinden ze hem terug. Dat is een van de eerste Marspioniers. Dat dacht ik ook. Dat was een kind met een drone aan het spelen. Je ziet ook soms foto's van boven op de maan. Van plekken van Surveyor. En natuurlijk de Apollo 11 landingsplaats. Dat staat daar allemaal nog. Daar gaat gewoon een lintje omheen komen. En dan is het gewoon... Dat is gewoon toeristisch. Je zegt over 1000 jaar. Ik denk over 100 jaar. Met een loketje en een kast. Die klote Apollo 11. Kinderen willen gewoon binnen gamen. Maar de maan is een stuk dichterbij dan Mars. En dat is ook een stuk kleiner trouwens. Dus ingenuutie staat daar nog iets langer onbeheerd. Stof te vangen. Want op Mars heb je veel stofstormen. Het is de vraag over een jaar of 30. Of je hem nog zult zien. Of hij niet gewoon kopje onder is gegaan. Kan ook nog. Ik geef wel eens sterrenkundig lezingen. Op school krijg je wel die vraag van kinderen. Wanneer komt die robot weer terug dan? Die blijft daar staan. Misschien dat ze over 100 jaar daar een museum omheen bouwen. Dat je zelf kan gaan kijken. Jef, je tweede onderwerp. En dan wel kort. Precies. Het is maar een kortje inderdaad. Dat is over Supernova 1987A. Dat klinkt bekend op een of andere manier. Ja, was het lang geleden. Toen was ik al volwassen. Ik weet niet hoe het met jullie zit. Ik was er wel met sterrenkunde bezig. Er is een ster ontploft in de grote Magelhazenwolk. Die kon je met je blote oog zien staan. Er was een nieuwe ster aan de hemel. Alleen dat was op Zaluk Halvrond. Dus vanuit Nederland kon je het niet zien. Dat is het meest recente voorbeeld van een Supernova ontploffing. Dicht bij huis. Zo zeldzaam zijn ze. Dat is een verhaal. Dat gebeurt ongeveer eens per eeuw in een sterrenstelsel. Toen was er dus één zichtbaar. Sindsdien is er heel veel onderzoek naar gedaan. We hebben nu de Dame's Web Space Telescoop. Die heeft er ook naar gekeken. Daar wordt van alles ontdekt. Het nieuwtje was dat er onderzoek naar is gedaan. Met de Dame's Web Space Telescoop. Er is inderdaad een neutronenster te zien aan de binnenkant. Die noemen we een pulsar. Een knipperende neutronenster. Een soort neutronenster. Dat is een neutronenster van 1987. Dat is een volgende stap in de sterrevolutie. Dat je een neutronenster overhoudt. Dat was heel moeilijk te zien. Er is een explosie geweest. Er ontstaat een enorme bak stof om de ster. Dat is een stukje van de ster. Weet je wat die pulsar nu produceert? Voor straling en met welke frequentie pulseert die? Dat is even te veel gevraagd. Heb je de plaat gezien? Nee. Je ziet de paarse stip in het midden. Als ik je de schoen begrijp. We hadden een theorie over hoe ze tot stand kwamen. Nu zien we een neutronenster. Daar hebben ze hem waar genomen. We wisten dat het een neutronenster was. De krabnevel is een bekend voorbeeld. In 1054 is die ontploffen. Die is toen gezien en opgeschreven. Die zie je nu als een gaswolk met een pulsa erin. Die was overdag zichtbaar. Ik had een plaatje van hem in mijn huis. In 1054. Ik weet dat nog. Ik heb de foto net gezien. Hij is met meerdere camera's gefotografeerd. Waaronder de Miri. Die is gedeeldelijk in Nederland ontworpen. Met dank aan Miri. Dat is een fijn nieuwtje. Zal ik naar onze crisis in de cosmonologie? Ik ben blijven zitten op wiskunde B. Ik heb natuur kunnen laten vallen. Ik heb mijn best gedaan. Chatty-Bitty helpt mij door het leven. Ik weet ook niet wat ik het over heb. Ik wil een discussie aanstippen. Ik vind het heerlijk om te nadenken over de grote vragen. Ik heb een hele leuke interviewe van waarom we hier zijn. Er was een leuke interview met Vincent Icke. Met de Nieuwe Wereld. Een interviewserie. Hij zit daar wel vaker. Hij had het over iets waar ik het vaker hoorde. Het ging namelijk over snaartheorie. Hij heeft te weinig praktische resultaten opgeleverd. Sterker nog, geen praktische resultaten. Te moeilijk te testen is op dit moment. Daardoor is er een bekende fysicus. Er is ook een succesvolle YouTube kanaal. Ze heeft ook moeilijke dingen uit te leggen. Deze is een boek over snaartheorie. Ze beheerst al 40 jaar grote delen van de natuurkunde. Maar het levert niks op. De kritiek van hun is zo heerlijk scherp. Voorheen dacht ik dat snaartheorie zo moeilijk was. Dichterbij dan een vriend van mij. Ante Pannenkoek-Instituut. Hij zei dat hij hier aan het doen was. Hij is naar buitenland gestrokken. Hij had iets van waar gaat het over? In de tweede helft van de jaren 80 ben ik als wetenschapsjournalist begonnen. Ik heb veel over de snaartheorie gelezen. Ze hebben die en die ideeën. Ik heb het gevoel dat het later wel zal komen. Dat was lastig. Het komt maar niet. Sabine Honsevelde, Vincent Icke en Wainstein zeggen dat het ons natuurkundigen zit. We zijn niet meer bezig met de praktische vragen. Die zijn soms simpeler. Ik heb er al dingen over gedaan. Waarom gedraagt ligt het zich op een bepaalde manier. Sommige zaken die we uit observatie zien, daar proberen we simpele vragen over te stellen. Zij hebben het gevoel dat het toch als een soort... Ik moet wel met juiste woorden kiezen voor dat we het echt heet mail krijgen. Ik moet dat denken aan de eter. Dat was het eerst bij de oude Grieken. Dat was de fabric of space. Dat was een onzichtbaar veld. Ik ontkwam na het horen van deze drie interviews, niet aan hetzelfde idee. Het kan wel zo zijn, maar zolang we dit niet kunnen testen, is het niet. Uiteindelijk is de eter 100 jaar geleden getest. Als je het niet kan doen, dan kan je verder. Het was niet een stilstand medium. Ga vooral dat interview met Vincent Icke kijken. Dat is in Nederland staan. Dat kan iedereen wat makkelijker volgen. Tel dat op alles wat we over de aflevering gehad hebben. Over de crisis in cosmologie, donkere materie. We noemen het materie, donkere energie. Dat zegt Vincent Icke ook. Ik kon het woord zo snel niet meer terugvinden. Donker spul, zegt hij. Hij weet niet wat het is, dus noem het geen materie. De snartheorie had iets te maken met de relativiteitstheorie aan de kwantum-mechanica. Het is een theory of everything. Een poging om dat te doen. Daar gaat het om dat de kwantum-mechanica incompatibel is met de zwaartekrachttheorie. Hoe kan je die twee dingen op elkaar plakken? Dat zegt het goed. Dat is een theory of everything. We hebben al een theory of everything. Het is de mate van verandering van het universum. Je kan dat uitdrukken in een wiskundige formule. Ik vond het prachtig, want verandering S was de standaard. Dat vind ik mooi om dingen te kunnen vatten. De snartheorie probeert dat ook te doen. Is wiskundig een prachtige jazz van de meest bijzondere wiskunde. Het is een bijzondere wiskunde die er is. Maar zegt het iets over onze echte wereld? We weten het niet. We zijn zo ver gekomen als mensen. Er is crisis in al die velden. Of we zitten nog duizend jaar in het donker. Of er komt een grote doorbraak aan. We hebben een heleboel wiskupen gebouwd op het kennen van de kwantum wereld. Zitten we aan te hikken tegen een doorbraak? Of zitten we met z'n allen juist rond te roeren in onkunde? Ik kom op een moment op een grens aan van wat wij nog kunnen komen. Ik heb de hoop dat er geen grens aan zit. Normaat hebben we meer energie uit het hele al bij elkaar. We kunnen ook experimenten doen. Ik heb een andere onderwerp. Ik heb een onderwerp meer. Ik heb een huishoudelijke medeeling. Ik ben wel een tijdje uit de running. Ik ben naar de andere kant van het land. Wij zijn in verwachting van onze eerste. Je was ook een van de eerste die het wist. Dat betekent dat ik me even richt op mijn aankomende eerste vaderschap. Ik ben een paar maanden geniet. Je komt wel terug. We komen ook ooit weer terug. Ik woon hier al 17 jaar. Ik heb een heleboel wiskupen gebouwd. Ik woon hier al 17 jaar. Ik kom hier gewoon weer terug. Met Space Cowboys is die een stapje lager op de vrede. Ik ga niet zeggen, het ga je goed. Dat wens ik je wel toe. Dat klinkt zo definitief. Misschien in mei. Ik ben er wel eens op. Dank je wel voor deze mededeling. Dank je wel voor je deelname aan deze aflevering. 141. Jeffrey Bout, dank je wel voor je eerste bijdrage. Graag gedaan. Luisteraars, dank dat jullie het tot hier hebben weten vol te houden. Tot de volgende Space Cowboys over 14 dagen met het ruimtevaart nieuws. Tot de volgende keer. Dag allemaal.