Maanlander in de startblokken, Oceaan op Saturnusmaan, Nederlandse raket kiest luchtruim in Zweden

Dit is een BNR Podcast. Hartelijk welkom bij Space Cowboys nummer 140. Dag Michel van Baal. Goeiedag. Hey, Luc van den Abeelen. Hallo, mijn naam is Herbert Blankversteen. We gaan weer een uur ruimtevaart nieuws tegemoet. Michel, wat is jouw leukste onderwerp vandaag? Ja, leukste eigenlijk. Ja, wel leuk eigenlijk. Dat is denk ik het leukste onderwerp. Nee, het leukste onderwerp is dat er dit jaar al de nodige lanceringen geweest zijn. En ook de eerste Europese lancering is nu achter de rug. En jullie mogen raden, en doe maar nu even niet, maar raden straks door welk land dat is gebeurd. Maar daar komen we zo meteen. Oké, spannend, spannend. We gaan er over nadenken. Luc? Twee shuttles bereiden nieuwe missies voor. Dat zijn twee ruimtevliegtuigen, de ene wat beroemder dan de andere, die iets leuks in petto hebben. Leuk. En ik ga jullie een astroïde presenteren met een wel heel bijzondere naam. Oké. En die ga ik ook nog niet verklappen. Blijf je wel luisteren. Ik ben steeds met Michel. Weet je wat, ik ga nu Luc het woord geven. Kom eens met je shuttles bijvoorbeeld. Ja, ja, goed. Voor onze gesneden koek, maar inmiddels denk ik dat er luisteraars zijn die het tijdperk niet meer hebben meegemaakt. De space shuttle, dat was ooit het belangrijkste vaartuig om mensen mee naar de ruimte te vervoeren. Laatste vlucht is alweer bijna dertien jaar geleden. Maar toch is de missie van de space shuttle nog niet helemaal voorbij. Sterker nog, er staat voor het eerst in dertien jaar weer een geheel opgebouwde space shuttle klaar. En dat betekent dan twee van die grote brandstof, van die vaste brandstof raketten, een grote tank daar tussenin en daartegenaan het ruimtevliegtuig, de space shuttle orbiter, geplakt. Maar ook precies volgens de blauwdrukken van de oorspronkelijke space shuttle. Sterker nog, het is space shuttle Endeavour. Endeavour zelf. Het is de tank die voor de 136ste vlucht aan de space shuttle was gebouwd, die nooit heeft gevlogen. En de twee boosters die daarnaast staan zijn opgebouwd uit stukken boosters die gebruikt zijn tijdens het shuttleproject. Ik wist niet beter of dat ding was decommissioned. Dat is hij ook heel ernstig. Dus is dit een volledig nieuw initiatief? Ja, in principe wel. Je zou het dan alsnog een soort gedeelde STS-136 kunnen noemen. Maar de nieuwe missie van de space shuttle is educatie en vermaak. Het ding staat namelijk in Amerika, het California Science Center in Los Angeles. Daar heeft Endeavour de afgelopen 12 jaar gewoon op de grond in een hal gestaan, zodat het publiek hem goed kon bekijken. Maar de plannen waren al snel om het geheel een andere vorm te geven, zodat mensen echt konden zien hoe de space shuttle eruit zag als hij op het lanceerplatform stond. Dat is maar goed ook, want midden in Los Angeles is dat misschien best een slecht idee. Er wordt een heel nieuw gebouw neergezet om die shuttle te herbergen. Sterker nog, de shuttle is al op zijn plek gezet en nu wordt het gebouw er omheen gebouwd, omdat het onmogelijk zou zijn om die samenstelling zo te doen als het dak er al op zat. Het belooft een heel spectaculaire gezicht te worden. Anders dan bij een live space shuttle kun je nu inderdaad tot een paar meter bij komen en hem aanraken op diverse platforms. Het voor mij weerzingwekkende is dat het hoogste platform voorzien wordt met een glazen bodem, zodat je de shuttle mooi van boven kan bekijken. Ja, daar hou ik niet zo ontzettend van. Maar dat belooft iets moois te worden. Wat ik kan zeggen, het is een beetje een gedeelde missie voor de shuttles, want ook de andere vier space shuttles die nog hebben overleefd, die zijn te zien. Atlantis staat in het... Het was drie, even tussen de twee. Nee, nee, nee. We hebben Endeavour. Atlantis staat in het Kennedy Space Center Visitor Center. Zoals hij in de ruimte vloog, dus inderdaad met zijn deuren open en de robotarm naar buiten. Ze hebben hem fantastisch neergezet. Ik heb hem daar mogen zien. Enorm indrukwekkend. Dan is Discovery gestationeerd in het Oud-Verhazy Center in Virginia. Daar staat hij inderdaad ook gewoon met pootjes op de grond. En dan hebben we inderdaad Enterprise. De enige shuttle die nooit in de ruimte heeft gevlogen, maar in de jaren zeventig wel is gebruikt om testvluchten te maken vanaf de rug van een Boeing 747. Want er waren er zes en er zijn er altijd vijf actief geweest. Ja, er zijn er twee verloren gegaan. Challenger en Columbia zijn helaas niet meer teruggekomen van hun laatste missie. Dus 6-2 is 4. Ja, precies. Enterprise staat in het Intrepid Sea Air & Space Museum in New York. En daar hebben ze hem op zijn achterste wielen neergezet, zoals hij er uitziet tijdens de landing. Dus alle vier shuttles die geven een beetje een ander aspect van een missie. En ja, ze zijn behoorlijk populair bij het grote publiek. Maar ik denk dat Endeavor in Los Angeles echt de show gaat stelen. Dat wordt heel indrukwekkend. Het gaat nog een paar jaar duren voordat het gebouw af is en de tentoonstelling open, maar houdt in de gaten. Enterprise heb ik gezien. Inderdaad, in de VS, maar die staat op een boot vol. Ja precies. Dat is een soort van rare ervaring. Best wel krap allemaal. Ja, en er is nog het een en ander fout gegaan. Ze hebben dat ding met een barge vervoerd door de haven van New York. En dat is niet helemaal goed gegaan. Hij heeft wat schaapvonden aan zijn staart en een vleugel opgelopen. Dus dat hebben ze allemaal een beetje moeten repareren. Hij was toch al niet zo echt. Nee, nee, nee, nee, precies, inderdaad. De andere shuttle die in voorbereiding is, is de Dream Chaser van Shero Space. We hebben hem al een paar keer besproken hier. Het ding wordt nu getest in het Neil Armstrong Test Facility in Ohio. De pers komt daar recentelijk terecht om het hele ding te bekijken. Het exemplaar heet Tenacity. Vasthoudendheid in het Nederlands. Een woord voor een Mars Rover. Ja, ja, eigenlijk wel. Een brandvaart project. Ja, ja, precies, inderdaad. Nee, er moest hard gewerkt worden vooral tijdens corona om het project doorgang te laten vinden. Het toestel is ontwikkeld voor commerciële bevoorrading van ISS. Het is een soort mini space shuttle gebaseerd op een oud Russisch ontwerp Nootbenen. En de laatste tests zijn nu bezig. De eerste lancering is gepland voor april van dit jaar. En dan moet hij op de tweede Vulcan Missie gaan vliegen. Hij gaat dan naar ISS, maakt middels een speciale module die aan de achterkant van het toestel zit. Vast aan het ruimtstation. Gaat dan 45 dagen daar voor blijven en moet uiteindelijk weer op de oude landingstrip van de space shuttle op Kennedy Space Center terugkeren. Het is een vrachtvaartuig eigenlijk. Het kan zo'n 5 ton naar het ruimtstation vervoeren en ook weer 1750 kilo meenemen. Dat is voor de wetenschap natuurlijk heel erg handig. Hij kan een kleiner aantal kilo's mee terugnemen dan hij mee heen neemt. Anders zit dat dan. Ja, precies. Op de heenweg heb je een hele krachtige raket die lekker omhoog stoet. Dan hoef je nergens rekening mee te houden. Terugkeren is altijd een ander verhaal. Je zal omgekeerd vermoeden. Ja, het grote voordeel van dit ding is dat hij vleugels heeft en je hem goed kan sturen. Heel beheersbaar re-entry omstandigheid van maar anderhalve g. Dat is dus zelfs voor mensen heel erg goed te doen. Maar het wordt echt een vliegend object. Het wordt echt een vliegtuig. Dan heb je met gewicht een verdeling te maken. Gewicht ten opzichte van hoeveel vleugel je op een vlakje hebt. Dus dan wordt dat best een ingewikkelder geheel. Dan begrijp ik wat je zegt. Het is eigenlijk een ander soort toestel op de terugweg dan op de heenweg. Ja, maar dit is voor Soyouus ook waar. Dat er op de heenweg meer mee kan dan op de terugweg. Ik weet niet helemaal of dat met parachutes te maken heeft. Maar het is wel absoluut zo dat dingen terugbrengen. Altijd veel ingewikkelder is qua kilo's dan dingen omhoog brengen. Verrassend. Maar dit is dus shuttle. Het is wel een ding waarbij als je voorbij komt, zeg je heen, daar gaat een shuttle. Maar het is een heel ander toestel dan de... Ja, zeker. Het is veel kleiner. Deze versie vliegt ook zonder astronauten. SeroSpace heeft van begin af aan het doel gehad... Onbemannt dus? Ja, inderdaad. Om dit toestel ook voor astronautenvervoer te gaan gebruiken. Dat is nu doorgeschouwen naar een nieuwe versie. En vanzelfsprekend gaan de missies met DreamChaser heel veel input geven om dat ontwerp, wat al wel gepland is, om dat te verfijnen en uiteindelijk misschien over iets van vijf tot zeven jaar te gaan uitvoeren. Ja, ja. Oké. Nou, mooi verhaal. Michel, jouw eerste... Ja, laat ik dan maar gelijk het flossende woord verkondigen. Want welk land heeft de eerste Europese lansering een volbracht? Het zal toch niet Nederland zijn? Het is inderdaad Nederland. Het is inderdaad Nederland, maar dat zegt ook wel iets over de... zeg maar even de schraalheid van het Europese lanseringspectrum momenteel, voor de goede orde, met alle respect voor T-minus, waar ik zo meteen bij kom. Maar het is natuurlijk ook zo door problemen met Ariana en met Vega, weet je dat er natuurlijk op dit moment in Europa niet heel veel omhoog gaat. Helaas. Dus is de eer aan Nederland. En het is betroffen een lansering vorige week in... een paar dagen geleden, geloof ik, in Kiruna, in Zweden, door een Nederlands start-up, genaamd T-minus, met een sondeerraket, dus een raket die niet orbital is, maar alleen naar... de bedoeling was 100 tot 120 kilometer kan. En daar zouden ze twee keer lanseren. Die eerste is wel gelanceerd, de raket deed het eigenlijk goed, alleen kwam de ladingad te vroeg uit, waardoor de instrumenten, zeg maar, niet op de goede hoogte terechtkwamen. En dat had vooral te maken met de temperatuur, want ze moesten blijkbaar... toch wel redelijk improviseren om bij min 35, zeg maar, dat allemaal goed te laten werken. Dus die tweede lansering is nog tot nader hoorde uitgesteld. Maar ja, in zekere zin is het dus wel een geslaagde lansering, maar goed, op de schaal van de lanseringen natuurlijk wel een kleintje. Hij komt mij heel bekend voor, want dit komt voort uit de Delftse studenten, der omgeving. Het is een start-up ontstaan uit mensen die vroeger bij de... Delft Aerospace Rocket Engineering zaten, die ook in het verleden al raketten maakten omdat ze met... als eerste studententeam naar de ruimte wilden. Dat hebben ze niet gehaald, ze hebben wel het Europees record, staat op 21 kilometer nu, maar toen hadden ze al een raket en die heette... ook al DART, althans die heette Stratos, maar daar hadden ze ook al een DART, dus ik herken het principe van wat ze toen ook al wilden. En het idee is dat je een raket neemt die op zichzelf een eerste boost... geeft, om het zo maar even te zeggen, en dan zetten ze er een soort DART, heet het ook, een pijl op als het ware, die vrij smal is, en die dan vanuit die zo gestroomlijnd is dat die met die 6000 kilometer per uur... die meekrijgt, door kan schieten naar 100 kilometer. En dat was ook altijd het plan van de studenten toen om... de ruimte te bereiken, wat dus nog niet gelukt is, deels ook corona, denk ik, dat daar mee speelde, waardoor dat een tijdje niet zo opschoot. Maar ze hebben dit, tot mijn verbazing eigenlijk, voor blijde verrassing, dit concept blijkbaar vercommercialiseerd en ze gebruiken de binnenruimte... in die DART dan om instrumenten naar 100 kilometer te brengen. Het zijn natuurlijk bij definitie dan wel relatief kleine instrumenten, want volgens mij is die DART drie en een half centimeter doorsneden, daar kan niet zo heel veel in. Maar ze hebben dat, nou ja, blijkbaar daar klanten voor en hadden ze twee... lanceringen in Noord-Zweede. Niet helemaal gelukt, maar een goede stap op weg. Dus dat is toch een kleine pluim voor de Nederlandse ruimtevaart. Ja, hartstikke leuk. Nou, dan ga ik jullie tracteren niet op het... ontwerp dat ik jullie net in het vooruitzicht stelde, dat komt ook al hoor, maar ik wilde eigenlijk eerst hebben over iets waarmee ik teruggrijp op de... vorige aflevering, want toen kwam er in het gesprek tussen even kijken in... Henk-Heloes de Katen, Bruno van Weyburg en Philippe Schooniaans, kwam niet als echt onderwerp, maar zo in het voorbijgang kwam te spraken dat... er een plan was om met laserstralen ruimtesrood naar beneden te schieten. En de aanwezigen die zaten zich eigenlijk af te vragen van hoe moet dat dan werken? En toen ik dat hoorde, dacht ik van nou volgens mij kan ik me daar wel iets bij... voorstellen en ik ben dat gaan uitzoeken en nou ja, hier volgt wat daar uitkomt. Ik heb gevonden dat in elk geval in 2013 heb ik een publicatie gevonden en... terwijl ik praat probeer ik dat weer boven te krijgen. Publicatie gevonden van de International Society for Optics and Photonics. Toen is er al, misschien is het wel eens eerder gebeurd, maar één van de eerste... die ik kon vinden in elk geval, was toen een publicatie over laser gebruiken om... troep naar beneden te schieten en waar het op neerkomt is dat je dan een redelijk... intense laserstral nodig heb je nodig, die je daarmee schiet je voorbijkomen... draait het ook zo aan dat je het aan de voorkant raakt natuurlijk en als die straal intensief genoeg is... en dan hebben we het over 75 kilowatt en dan lever je 75 impulsen van 5 nanoseconden trouwens. En dan lever je per puls 75 kilojoules per vierkante meter af op het object. En dat zorgt ervoor dat er het nodige verdampt van dat object. En het is vooral dat verdampen dat dan zorgt voor een remmende werk, want er vliegt dus iets weg... van dat ding dat rondzwijft. Actie is minder reactie. Dat vliegt weg in voorwaartsrichting, dus je krijgt een duwtje in achterwaartsrichting. En het verhaal eindigde daarmee dat je dan per puls van 5 nanoseconden... een snelheidsvermindering bereikt van 10 centimeter per seconde. Dat is natuurlijk niet veel op de kilometer per seconde die je hebt op dat moment. Maar dat zijn dus pulsen van 5 nanoseconden en dan kun je er per seconde een hele hoop van afleveren. Dus om dan een lang verhaal kort te maken, dan kun je per overkomst, want deze laser staat op de grond... dan kun je een object vertragen met ongeveer 100 meter per seconde en dat is genoeg. Ja, om naar een iets lagere baan te krijgen. Op termijn, je krijgt een lagere baan, daar heeft hij alweer meer last van de atmosfeer. Goed, dat is etappe 1 zal ik maar zeggen en toen vond ik een latere publicatie. Die was van vorig jaar en die was afkomstig van twee onderzoekers van de University of Strathclyde in Glasgow. En die was nog een stuk interessanter. Want het vorige verhaal ging over iets wat je op de grond neerzet en dit ging over space based lasers. En die hebben nadelen en voordelen. Nadelen zijn natuurlijk dat je niet maar raak kunt ontwerpen met je kilo's. Een laser op de grond kan zwaarder zijn en ook een hoger vermogen hebt boven in de ruimte. Je moet ook zuinig zijn met je vermogen, want je moet het met zonnepanelen doen. Dus dat zijn nadelen. Een voordeel is dat je alles wat daar vliegt langer van voren kunt beschijnen. Staat je laser op de grond, iets in het zenit kun je wel beschijnen, maar dan beschijnt het van opzij. Dan bereik je niks. Dus alleen wat aan de horizon staat en naar je toe komt kun je even beschijnen. Zit je in de ruimte dan kun je dat veel langer doen. En je hebt geen last van de atmosfeer, neem ik aan. Dat is ook een overweging. Dat soort dingen zijn verschillen. Deze heren komen op dezelfde conclusie. Het kan. Dus dat is mooi. Maar ze kwamen nog tot een andere conclusie. Je kunt namelijk het doen met een laser die de boel zo lang versroeit dat je spul verdamt en daar afremming mee bereikt. Maar je kunt ook kiezen voor fotonische afremming. Dan maak je alleen maar gebruik van de druk van het licht. Dan heb je veel lagere vermogens nodig. En wat je daarmee kunt bereiken is dat je botsingen voorkomt. Dus dan kun je bijvoorbeeld voorzorgen dat je niet je hele ruimtestation van koers hoeft te veranderen, maar je verandert het ruimtepuin van koers. En dat kan genoeg zijn. Dus dat zijn een paar hele interessante... Oké, bij dat laatste heb ik wel meteen vraagtekens. Ik heb altijd bij ruimtestation geleerd dat onder de centimeter is het ruimtestation in feite voldoende gepanzerd. En boven de 10 centimeter of meer boven de 4 cm kun je het redelijk goed zien. En dat zijn relatief weinig deeltjes kunnen wel aan de kant. En dat met name dat tussengebied is gevaarlijk. En dat, terwijl ik me hier ook wel bij kan voorstellen, om dat te laten werken, moet het voldoende groot zijn. Hoeveel zijn dat er dan van? Dat je echt denkt, dit klinkt als dat het alleen maar werkt bij hele kleine stukjes waar ruimtestation sowieso wel tegen woest. Nou ja, elk object heeft zijn eigen afmeting en zijn eigen gewicht. Dit werkt dus in een aantal gevallen. Heb je dan een 2x zo groot object, dan is het waarschijnlijk, even kijken, dan is het oppervlakte 4x zo groot en het gewicht is 8x zo groot. Ja, dat ga je. Dat is een soort overweging die krijg je. Dus hoe groter de dingen, hoe moeilijker. Maar ja, je kunt wel gewoon een aantal keren de bewerking herhalen. Ja, nou moet ik zeggen dat... Afhankelijk van het belang kun je toch wat doen. Ja, scenario 1 waart mij dan toch wel zorgen. Wat is scenario 1, bedoel je? Laser. Ja? Ja, goed. De casus is dan van het verdamt. Maar zou het 100% verdampen? Als ik me voorstel dat je met een laserstraal bijvoorbeeld op een satelliet gaat mikken, dan zullen delen daarvan inderdaad verdampen en andere delen juist weer meer energie oppikken en een andere kant opspringen. Dus ik heb zoiets van in hoeverre ga je hier nou het nachtmerkscenario achterna van de Chinese AESET proeven. Van een satelliet aan flinthard schieten. Ja, het satelliet is kapot, maar we zitten wel met een wolk van ruimtepijn. Wat ik het mooie vind van een techniek als deze. We hebben hier allerlei technieken wel eens besproken. Een satelliet omhoog schieten met een armpje of eentje die netten uitwerken. Ik heb altijd geroepen hier, jongens, dat schaalt niet. Nee, eentje. Vlauwkeld. Dit schaalt wel. Je kunt zo'n laser op het ene object richten, ben je klaar? Dan richt je hem op het andere. En sommigen, daar zul je je baan voor moeten veranderen. Of je lanceert nog een andere die een andere categorie banen bewerkt. Maar dit schaalt min of meer. En als je dan een x aantal brokstukken succesvol kunt wegwerken, dan is het niet zo erg als je per ongeluk een brokstukken twee maakt. Ja. Dat zal er voor minder je dan toch het aantal. Wat je niet gaat doen, is een satelliet zodanig aan gruwse elementen schieten als juist die EESAT-proeven hebben gedaan. Dat schaalt eruit te voegen. Ik denk dat dit echt gaat over de onder de 1 centimeter categorie. Waar dit zinvol is. Volgens mij de categorie centimeter. Het orde van grootte. En daar zit dan qua schaal ook meteen een zorg. Een beetje een zorg op zichzelf. Je hebt het volgens mij over 100.000 dun stukjes al intussen. En sommige trouwens ook niet eens van menselijk origine. Er zit ook nog een heleboel verkeerd reuten wat er gewoon hoort. Maar wat wel vervelend kan zijn als je er terecht komt. Dat je in één moeite door kunt meenemen. Ja, maar de vraag is natuurlijk wel of je op die schaal in staat om dat werkbaar te maken. Niet elk verf schilvertje duidelijk. Nee, precies. En ook geen complete satellieten. Niet elk stukje van de ruimte hoef je persischoon te maken. Sommige stukjes van de ruimte zijn heel waardevol. Omdat daar soms een satelliet zit op 900 kilometer. Ik zie dus echt wel mogelijk als je een keer zo'n ding ophangt. Met een bepaald vermogen en een bepaalde hoeveelheid zonnepanelen. En als dat succes heeft dan kun je aan de knoppen gaan draaien. Dan kun je grotere zonnepanelen en meer vermogen. Ik weet niet of het... Betere camera's. Weet je wel? Ja toch? Ik weet niet of het heel veel over mijn eenborsten is. Ik bedenk ook spontaan weer een schaduwkantje. Ik dacht dat het mijn werk was hier. Ja, meestal jij je de kritiek afsluit. Natuurlijk, inderdaad stukjes van een centimeter kan je nog een prachtig verdampen. Maar dan kan je ook je lazertje op iets richten wat wel werkt. Van de buurman die je niet... Maar wacht even, want het gaat niet om verdampen. Even voor de goede orde. Los van tijd hebben. Ik ga je een benefit team hebben. Weet je dat? Het gaat niet om verdampen. Het gaat erom dat je op dat oppervlakje raakt en dat een deel van dat oppervlak verdamt. En dat geeft actie. Dat krijg je een krachtje. Die kracht is volgens mij een stuk groter dan als je het alleen maar fotonisch doet. Dus dan krijg je een krachtje waardoor de baan van dat objectje een beetje verandert en na een tijdje dan verbrand. Zet je zo'n laser op en dan denken ze misschien na een half uurtje dat het een beetje warmer wordt. Het gaat om laagstjesatomen. Ik denk dat dat... Tuurlijk kun je dit doen, maar heb je heel andere orde lasers. Ja dat heb je wel. Want je wilt het eigenlijk niet verdampen. Je wilt het alleen maar een klein beetje een pulse geven. Ja die actie die we hier voororzaken. Het is niet integraal zappen. Nee het wordt niet James Bond en Star Wars en STI. Nee oké. Maar blij dat dit opgelet is. Ja ik vond het leuk om uit te zoeken en ik vind het ook een leuke benadering. En zoals ik zeg voor mij in ieder geval een stuk meer veelbelovend dan wat we tot nu toe hebben gezien. Luuk. Oké we gaan weer naar de maan. Het is een beetje druk geweest daar de laatste tijd. Het ene project werd afgeslapen met wat meer succes dan het andere. We hebben natuurlijk de eerste commerciële poging gehad om op de maan te landen met Peregrin van Astro Robotics. Dat ging niet goed omdat er een brandstoflek was. Dat ding heeft de maan helemaal niet bereikt en is uiteindelijk in de atmosfeer van de aarde weer verbrand. Japanse Slim was letterlijk nogal ondersteboven van zijn maanlanding. Die eindigde op zijn neus nadat er een raketmotor niet alleen was uitgevallen maar er zelfs was afgevallen. Toch wel leuk dat er meteen een rover naast stond. Ja en dan ook nog een rover die gewoon door een speelgoedfabrikant is gemaakt. Zoveel zondes zijn verloren gegaan en niemand heeft ooit geweten hoe ze erbij hing. We denken allemaal even aan een filet van Rosetta die ook niet vermoedelijk verkeerd op de... Ja precies. Dus dat... Nou ja, minder of meer succesvol. We gaan weer een nieuwe poging doen. De EM-1 mission van Intuitive Machines. Staat klaar voor de lancering. Dat moet dan morgen. Dat is dan 15 februari om 5 over 7 in de ochtend gaan gebeuren. Lander is van het type Nova C en dit exemplaar heet de Odysseus. Maar ze hebben hem gelijk maar Ody genoemd omdat dat wat makkelijker klinkt. Nou, omvallen zitten er dan niet bij want het ontwerp voorziet in zes pootjes. Oké, dat is een ontvang. Ja, 4 meter hoog. Weegt 675 kilo. En het is eigenlijk een demonstratiemissie voor NASA voor een commerciële vrachtdienst naar het Maanoppervlak. Allemaal in het kader van het grote programma Artemis wat uiteindelijk in een Maanbasis en een semi-permanente bewoning door astronauten moet gaan leiden. De landing gaat plaatsvinden in of op de rand van de kraat waar die een Malapert-E heet. Zo'n 300 kilometer van de Zuidpool van de Maan. En de lancering gaat, hoe kan het ook anders, met een Falcon 9 dan morgenochtend. Daar zijn er drie koorscorrecties gepland en moet het ding op 22 februari uiteindelijk gaan landen. Hij zal dan zo'n zeven dagen functioneren voordat, en dat verhaal kennen we ook al van slim, de zon ondergaat, zonnepanelen niet meer werken en de energievoorziening van het ding ophoudt. Ook definitief? Of komt hij dan... Ja, nee hij is inderdaad... Daar kan de elektronica meestal niet tegen. Als je het daar hebt, dan moet je heaters meenemen om dat voldoende warm te houden. En als je dat niet meeneemt dan is het er meestal echt wel. Naast demonstreren van kunnen we goed op de Maan landen waar we dat willen, is er het een landen aan wetenschappelijke en commerciele wetenschap aan boord. Er is een laser reflector, navigatiedemonstratie, apparatuur voor radioastronomie en ook apparatuur voor de interactie tussen ruimte, weer en het Maanoppervlak gaat bestuderen. Interessantste vond ik, een instrument dat via vier camera's het opstuivend Maanstof gaat bekijken tijdens de landingsmaneuvre. En dat is van belang voor toekomstige landingsvaartuigen. Het wordt echt als een groot probleem gezien wat je met dat Maanstof moet. Als je een Maanbasis hebt gebouwd en je gaat daar omdat dat nou eenmaal handig is in de buurt landen ga je met die remraketten zo ontzettend veel stof doen opwaaien dat je hele basis onder gestoven wordt. Daarnaast, het is niet zomaar zand ofzo wat een beetje opstuift. Maanstof is heel erg etzemd. Als je het onder een microscoop bekijkt zijn het net kleine zaagjes. Je hoeft het ook absoluut niet in te ademen. Nee precies, het is ontzettend slecht voor de gezondheid. Hoe komt dat maar eens? Als je het straks hebt over een Maanbasis waar astronauten regelmatig naar buiten moeten onder het stof terugkomen, het spul moet uitrekken. Het is niet van het pak te verwijderen. Als we wat grotere afstanden willen gaan afleggen op de Maan zullen we dat doen met rijdende apparatuur. Dat betekent ook in de wielen terecht, in lagers, in dat soort systemen. Daarover zijn grote zorgen. De deeltjes zijn ook extreem klein, het is fijn stof. Ja absoluut. Er is echt een gebrek aan erosie. Ze zijn niet afgesleten door allerlei erosieprojecten. Wordt dan nooit echt gespoeld, want op aarde verdwijnt het allemaal. Dat wordt een hele interessante om te kijken wat je daarmee moet in de toekomst. Een redelijk doemscenario is dat je zodra je een basis aan het aanleggen bent, eerst een gigantisch betonnen platform moet gaan aanleggen om dat stof maar uit de buurt te houden. Wat niet lukt. Ja precies. Je hebt dan het geluk dat het niet echt waait op de Maan. Je hebt geen natuurgebied bij je, zoals in Zuid. Anders konden de heel musk vragen dit te regelen. Als dit allemaal werkt, zullen ze heel nuttige informatie uit gaan afleiden. Hoe groot achten jij de kans dat dit lukt? Ik denk 50-50. Je moet dat die landing slaan. Het lukt nogal vaak. Ik vind ook de plek waar je het net over had, 300 kilometer van buiten, dat is niet de plek waar we heel veel ervaring hebben met landen. Ik las ergens dat ze 10 lage orbits om de baan hebben. Daar hebben we het vaak over gehad. Die lage orbit om de baan kun je niet heel lang volhouden. Het is instabiel. Hij gaat inderdaad rondjes op 100 kilometer. Het is een 2 minuten gebeurd. Dan heb je ook maar heel weinig kans om iets te corrigeren. Een slagingstje van 50 procent. Als ik terugdenk aan de 70's, de maanlandingen, daar is er één van mislukt. Dat had te maken met een probleem bij het opstijgen. Wat doen we dan verkeerd dat die kans klein is? Er zit geen astronaut aan boord die je met de hand stuurde. Ik weet niet of dat waar is. Er zijn in het verleden ook bij de maanden in de jaren 60 en 70 ook veel onbemannen. Crashlandingen en dergelijke vanuit Rusland. Ik weet niet precies, maar er zijn mislukte landingen geweest. Het waren er alleen die tijd over vanuit overheidswegen. Dus één systeem steeds meer. Het naden oeje van dat zijn allemaal commerciële bedrijven. Iedereen heeft zijn eigen systeem te ontwikkelen. Ja, wat ook zijn voordelen heeft. Maar iedereen moet zijn eigen ding doen. Je leert meestal eerst door te ontdekken wat er niet goed gaat. Dat doen ze tegelijkertijd, maar ze leren niet van elkaar. Dat maakt het nog best zwaar. Als er twee succesvol zijn, heb je straks twee succesvolle mensen. Het hoort bij deze fase. Je ziet het op allerlei gebieden. De ruimtevaartbedrijfjes, de raketontwikkelaars. Ze schieten als paddenstoel uit de grond. Dan komen we straks op terug bij mijn volgende item. Niet alles gaat overleven. Juist omdat het commerciëel is. En er niet een heel rijke staat meer achter zit. Als het budget op is, dan is het verliezenement. Interessant. Michel? We gaan even terug in de tijd. Vroeger was alles beter. We gaan even terug in de tijd naar Voyager 1. Voyager 1 heeft een probleem. Dat ziet er toch wel zorgelijk uit. Voyager 2 werd eerst gelanceerd. Voyager 1 haalde Voyager 2 in. Dus toch het vers weg. Ben je er nog? Onderweg naar het grensgebied. Tussen het stellaire medium en het zonnestelsel. Waar eindigt de invloed van de zon? Er komt geen data meer naar beneden. Er komt een herhaling van een patroontje van 8 bits uit het systeem. Er zit ergens iets niet goed. Het vermoeden is dat het te maken heeft met het FDS. Het Flight Data Subsystem. Dat is een van de drie. Laat me het niet zeggen. Ik zei ondertussen dat het een van de drie. Het zijn ontzettend antieke computer's. 45 jaar of zo. De techniek is uit de jaren 60. We hebben het eerste generatie computerwerk. Er zitten er drie in. Een doet de controle. Een doet alle scientific data op het kanaal. Je hebt er nog ergens een. Het is degene die de wachtverdelingen op het kanaal moet modelleren. Die doet het niet. Dat ding heeft een backup. Die doet het al sinds 1981 niet meer. Iedereen die betrokken is geweest bij het ontwerp. Intussen is overleden. Dit zijn dingen met een high profile. Dat hele tegelijkertijd is het niet meer. Dat is het hele tegelijkertijd. Dit zijn dingen met een high profile. Dat hele team is 12 mensen. Die waren nog niet geboren toen deze dingen gelanceerd werden. Dat is misschien overdreven. Een flinke aantal sowieso niet. Er zijn archeologen die het project leiden. Je bent in oude blauwdrukken en multi-mappen met vergeelde randjes aan het zoeken naar informatie. Je kan het niemand meer vragen. Dat is wel heel mooi. Als mijn computer 4 jaar oud is, dan doet hij het niet meer. Dan is er geen macht meer die hem nog aan de praat krijgt. Dit is nog hier wel de vraag. Hij doet het nog wel. Als ze commandos sturen, dat hij goed aankomt, dan komt er nog een draag signaal uit. Dat zit gabbelen op de caravans. Die carrier ontwingen ze nog. Als ze een commando sturen, dan kunnen ze aan die carrier zien. Aan doppelereffecten en dergelijke. Het ding doet nog steeds wat voor vragen van hem. We krijgen alleen geen wetenschappelijke data meer terug. Het probleem is dus dat het 2,5 uur duurt voor het over is. En dan weer 22 uur voordat je het resultaat hebt. Dat is een langzaam gesprek. Het is ingewikkeld puzzelen. Ze hebben simpelweg niet zoveel opties meer. Alle backupsystemen zijn al een paar keer uitgevallen. Het is op zijn laatste... En de energievoorziening gaat steeds lager. Dat is op korte termijn nog niet zo'n probleem. Je hebt een plutoniumgevalreactor die inzit. Die gaat steeds minder stroom leveren. Je moet steeds meer keuzes maken. Dat was meer een probleem voor de komende 10 jaar. Nu is het probleem van wat je nog kunt doen. Ze overwegen nu om terug te gaan naar een data modus. Die voor data verzameling gebruikten ze bij de flybys van Jupiter en Saturnus. Die hebben ze ook al sinds 1983 niet meer gebruikt. Ze gaan iets doen waarvan al die mensen ook niet weten. Als het niet goed gaat, dan heb je ook niet wat tegenwoordig vrij. Je hebt ook niet wat voor je jezelfs kan doen. Dat is een probleem. Als het niet goed gaat, dan heb je ook niet wat tegenwoordig vrij gebruikelijk is. Ergens staat een engineeringmodel waar je dit kunt testen. Wat gebeurt er als ik een commando geef? Dat bestaat ook niet meer. Ze zeggen ook wel dat ze er goed over gaan nadenken. Daarna is het wel de greep. Het heeft geen enkele zin om hier nog 2 jaar op te studeren. Ze gaan het proberen wat je bij een andere satelliet niet zo snel doet. Maar hier zeggen ze op een gegeven moment dat ze het wel zien. Als het niks doet, heb je ook niks. Het aantal opties is beperkt. Ze gaan het proberen te toggelen in een sciencemodus. Zo niet, dan is het een gegevenig. Om 10 jaar naar een draaggolf te gaan zitten luisteren, dat heeft ook weinig schimmel. Het is niet zo dat het niet zo snel blauw overheen komt. We duimen voor ons geliefde Voyager. Speeskrouwboos zal het melden als hier die ontwikkelingen in zijn. Daar gaan we dat zeker zeggen. Dan nu de naam van die asteroiden. Dat is een hardverwarmend verhaal. Dat is opgetekend door Govert Schilling in Eons. Daar heb ik het vandaan. Het verhaal gaat over een podcaster, Annex schrijver. Hij kocht ergens een poster van het Zonstessel voor zijn zoontje. Wie doet dat niet? Deze poster stond bij Venus. Bij alle planeten stonden de manen. Venus heeft geen maan. Daar stond de naam Zuzve bij. Z-O-Z-V-E. Meneer Nasser dacht wat kan dat zijn? Hij is dat gaan uitzoeken. Er is een lichaam dat bij Venus draait. Dat heeft dezelfde periode als Venus. Daar is het een beetje gelokt. Die heet niet Zuzve, maar 2002VE. Ha! Transkripsje. De illustrator heeft dat verkeerd geïnterpreteerd. Er was een verband tussen Venus en dat ding. Dat ding draait nog steeds. Dat is een kosmisch rotsblok met een diameter van 250 meter. Dat is in 2002 ontdekt. De aarde heeft ook zo'n ding. Dat las ik ergens. We hebben ook zo'n schijnmaantje. Af en toe komt je zo in de buurt dat je zich gedraagt als een maantje. Dat is een rotsblok van een paar meter. Er zijn er meer. Deze naast mei heeft ook kenmerken. Die bepaalde vormen van synchronisatie heb je op allerlei manieren. In het zonnestelsel. Maar maak je je verhaal even af. Het verhaal eindigt dus mee. Deze nasser heeft contact opgenomen met de International Astronomical Union. Daarvan het Small Bodies Names Committee. Dat gaat over de naamgeving van allerlei hemeligamen. Dat dit hemeligam nu zoes is genoemd. Dat heet hij echt zo. Als eerbewijs aan deze illustrator. Ik wil je trouwens uitnodigen om naar EOS te gaan. We hebben ook het artikel online staan. Er staat een foto van die poster. Het is een heel geestig vormgegeven poster. Je kijkt er echt met plezier naar. En hij klopt dus weer. We hebben de werkelijkheid aangepast aan de illustratie. Leuk toch? Dat is zo. Een rondje Chinese raketten. Ze zijn ontzettend druk bezig. In januari was er een lanceering die mij opgevallen is. Omdat het zo ongelooflijk lelijk was. Het gaat om de Yin Li-1 raket. Ook wel bekend als een Engelse naam. Gravity One. Het werd gelanceerd vanaf een drijvend platform. Als je die raket ziet, denk je dat het niet echt is. Het is uit een slecht filmpje. Heel laag, breed gedrongen. Het werd gelanceerd vanaf een drijvend platform. Dat heeft hij aan flenters geblazen. Het is een raket op vaste brandstof. Het heeft veel peut bij de lift-off. Bijzonder voor de eerste vlucht van een nieuwe raket. Het werkte. Hij heeft vier weersatellieten in een baan om de aarde gebracht. Dat ging dus helemaal goed. Het leuke detail is dat hij uit vaste brandstof raketten bestaat. Zeven motoren worden aangedreven. Daarmee is het een buitenbeentje. Meer trappen? Ja, het zijn vier boosters om een centrale trap. Dan zit er nog een tweede en een derde. Allemaal vaste brandstof. Dat is ongebruikelijk. Normaal zit er altijd een kleine stage met vloeibare brandstof. Zoals bijvoorbeeld de Vega. Dat lukte. Er zijn nog twee andere Chinese raketen op vaste brandstof. Dat is een beetje een verhaal. Er zijn nog twee andere Chinese raketen op vaste brandstof. De Kinetica 1 en de SD3. Die zijn wat kleiner. Die kunnen maar 2 ton naar een lage aardbaan brengen. De Gravity One 4,5 ton. Daar heb je best wat aan. Uiteindelijk is het plan om deze raket ook verder te gaan ontwikkelen. Uiteindelijk ook vloeibare trappen er aan toe te voegen. Om uiteindelijk uitgebreid te worden. Om een clone van de Falcon Heavy uit te komen. Ook echt een geïmiteerde versie. Daar zit niks vaste brandstof rugers in. Nee, precies. Misschien hebben ze zoiets van dit is lekker simpel. En vervolgens langzaam de kant op evalueren. Wat zo ongeveer de heilige graal van de ruimtevaart lijkt te zijn. Is dat vast dat de Chinezen bezig zijn een clone van de Falcon Heavy? Ja, dat is een beetje hetzelfde. Het grappige is dat 10 jaar geleden nog behoorlijk gesloten was. Sinds vooral het beginnen van commerciële bedrijven. Die kom je ook gewoon tegen op de grote lucht- en ruimtevaart-tentoonstellingen. En op internet. En het regent artist-impressions. Wat het allemaal waard is. Wat ik net al zei, ze zullen niet allemaal vertrekken. Maar het is een hele grote volledige volledig grote volledige volledige. Dat is een hele grote volledige volledige volledige. Wat ik net al zei, ze zullen niet allemaal gaan overleven. Maar het is wel opvallend dat er heel erg veel wordt gedaan. Maar het is wel opvallend dat er heel erg veel wordt gedaan. Wat dat betreft zijn ze de geschiedenis van SpaceX gewoon aan het nadoen. Wat dat betreft zijn ze de geschiedenis van SpaceX gewoon aan het nadoen. Inclusief de herbruikbaarheid. Dat heb ik bij de Chinese ruimtevaart nog niet gemerkt. Daar zijn zeker vier commerciële bedrijven die op dit ogenblik hoppers testen. Daar zijn zeker vier commerciële bedrijven die op dit ogenblik hoppers testen. Kleine testversies van een raket die een paar honderd meter de lucht in gaat. Kleine testversies van een raket die een paar honderd meter de lucht in gaat. Zijn ding moet doen en gecontroleerd weer rechtstandig landen. Zijn ding moet doen en gecontroleerd weer rechtstandig landen. Als Elon Musk dat in den begin ook deed. Precies, inderdaad. Het punt is dat deze jongens allemaal veel harder gaan. Het punt is dat deze jongens allemaal veel harder gaan. SpaceX had er destijds zes testvluchten nodig om op 300 meter te komen. Dat is de eerste keer al. Zo is er de Juke 3 van OrientSpace. Zo is er de Juke 3 van OrientSpace. Ook een rakettrap van staal met een motor op methaan en zuurstof. Ook een rakettrap van staal met een motor op methaan en zuurstof. Helemaal recept SpaceX. Dan heb je ook Galactic Energy, iSpace en Deep Blue. Die allemaal hoppers hebben getest. Dat is allemaal de afgelopen twee jaar. Het is een hele mooie afspraak. Dat de nieuwste kandidaten nog online kwamen. Als je de brochures van die bedrijven naast elkaar legt, komen ze allemaal uit op een clone van Falcon Heavy. Je kan je nu gaan afvragen. Zijn die Chinezen nou slim? Zeker luid? We pakken gewoon een ontwerp. We bedenken wat er onder de metalen huid van zo'n raket moet zitten. Of heeft SpaceX inderdaad die heilige graal te pakken met de Falcon Line? Of heeft SpaceX inderdaad die heilige graal te pakken met de Falcon Line? Dit is de optimale raket als je hem herbruikbaar wil hebben. Als je hem probeert te verplaatsen in de Chinezen, dan denk je van nou wat ik zou doen is eerst maar eens dat ding namaken. En daarna kijken of we hem kunnen verbeteren. Dat hebben de Chinezen natuurlijk al de afgelopen vijfde jaar. Met heel veel spulletjes uit het West gedaan. Het is interessant. Het blijft zeker afwachten wat hier gaat overleven. Het blijft zeker afwachten wat hier gaat overleven. Maar van links of rechts krijgt SpaceX op een gegeven moment concurrentie van een andere speler die ook een herbruikbare raket kan maken. Maar van links of rechts krijgt SpaceX op een gegeven moment concurrentie van een andere speler die ook een herbruikbare raket kan maken. Dan wordt het heel interessant. Het is uiteindelijk onder aan de streep betrouwbaarheid. Altijd de sleutel. Een keer is geen keer in de ruimtevaart. Het is ook wel een soort engineeringcultuur die je ervoor moet hebben. Het is ook wel een soort engineeringcultuur die je ervoor moet hebben. Dat is nog maar de vraag. Maar er is een grote kans dat een van die bedrijven daar uiteindelijk in overblijft. Maar er is een grote kans dat een van die bedrijven daar uiteindelijk in overblijft. Die dat trucje ook heel goed kan. Geen enkele reden om aan te nemen dat alleen de Amerikanen dat kunnen. Nee, precies. En zelfs van overheidswegen. We gaan het Starship concept maken. Het pijn is natuurlijk dat de Chinese staatsindustrie iets sneller het roer kan omgooien dan de Europese. Het pijn is natuurlijk dat de Chinese staatsindustrie iets sneller het roer kan omgooien dan de Europese. Ja, die hebben een iets dikkere portemonnee dan wij. Dat niet alleen, maar het is ook qua besluitvorming simpeler. Als je hier via de ESA en de Europese Unie op een gegeven moment je beleid moet veranderen. Als je hier via de ESA en de Europese Unie op een gegeven moment je beleid moet veranderen. Hoe je wil omgooien? Dat is de harde realiteit. Een handtekening van de partijleider en je bent klaar. Oké, dank je wel. Daarvoor, Michel? Ja, mijn derde onderwerp is ook een stukje Nederlandse, of Hollandschglorie eigenlijk. Dat is de lancering van PACE. Een Amerikaanse satelliet. Ongeveer de grootte van een klein autootje. Het is niet echt een heel grote satelliet, maar het is een oceaan-as-satelliet. Ik knor een beetje over de afkorting. Het is de afkorting voor Plankton Aerosol Cloud Ocean Ecosystems. Maar dan wordt het Parcou, maar dat is waarom die O dan niet mee mag doen. Ik vind het gemeen. Maar goed, die is succesvol gelanceerd. Ook weer trouwens op een Falcon, volgens mij een paar dagen terug. We nemen dit op de 14 die ik meegemaakt heb. Dat is de 14 die ik meegemaakt heb. En het ding is dus, allereerst kijkt hij naar kleur van de oceaan. Het hoofdinstrument is een kleurinstrument. Kleur moet je dan in de meest wetenschappelijke betekenis, want het wordt hier niet een menselijke, om daar allerlei dingen over te kunnen afleiden over groei van Plankton in de actie van CO2-opname met de oceaan. Dus echt klimaatstudies. Maar er zitten twee instrumenten bij, waarvan er één Nederlands is. En dat Nederlandse instrument heet SpexOne. En dat is een instrument dat heel specifiek kijkt naar de polarisatie van licht. Vanuit onder 5 hoeken aan het licht. Om daaruit iets te kunnen afleiden over aerosolen. Dus fijnstof en kleine deeltjes in de atmosfeer. Die deel spelen bij wolkenvorming. En daarmee ook een grote rol spelen bij klimaatmodellen. Aerosolen schijnen de reden te zijn, waarom er nog steeds heel grote onzekerheid in al die klimaatmodellen zit. Voor na 2050 toe zit er nog 3 graden onzekerheid in. En dat komt met name door dat ze de rol van aerosolen niet goed kunnen. Want dat is een heel grote rol. Dus daar doet die dat specifieke instrument dan onderzoek naar. En dus door blijkbaar, hebben die aerosolen, maar jij bent natuurkundige Herbert dan ik, maar hebben die aerosolen bepaald effect op polarisatie van het licht. Dat zou ik niet eens weten. Daar haak ik ook al voor. Maar ze meten dus die polarisatie. Aan de hand van polarisatie kunnen ze die aerosolen detecteren. Ja, kunnen ze blijkbaar iets zeggen over de hoeveelheid en de grotere van die aerosolen. Maar dat kon ik niet zo goed terugvinden, maar ik vermoed dat ze dat in 5 verschillende richtingen doen. Om op die manier ook als het ware een dwarsdorsnede van de atmosfeer te kunnen maken. Want als je alleen naar beneden kijkt, dan krijg je totaalbeeld. Maar je weet niet hoe de verdeling is. Je kan dan een goed 3D-beeld. Dan zou ik verwachten dat het belang van die aerosolen, een bepaalde soorten zonne-straling, in bepaalde mate tegenhouden. En misschien ook wel een rol spelen in wolkvorming. Ja, daar gaat het om. Als ik kom door de aerosolen als condensatiekernt. Het is een betrekkelijk klein instrument. Ergens zag ik het in de media omschreven als schoenendoos. Dat vind ik dan altijd wel heel onherbiedig. Het is niet groter dan een melkpak. Dat is voor dit type instrument relatief klein. Het is een instrument met Nederlandse genen. Omdat we al decennia als Nederland heel goed zijn in het bouwen van dit soort instrumenten. Dat is al ooit begonnen bij Schiarmachy op NVZAT. Als je nog heel ver in de tijd terug gaat. Daarna kreeg je OMI. Dat was ook zo'n instrument voor onderzoek aan de atmosfeer. De laatste tellig uit die redelijk gerenomeerde wetenschappelijke lijn in Nederland is dus Spex One. En hij schijnt met z'n bepaalde schoenendoos. Dat is een bepaalde schoenendoos. En hij schijnt met succes gelanceerd. Ik heb nergens kunnen vinden of hij het ook goed doet. Maar geen nieuws is goed nieuws. Ik neem aan dat hij in bedrijf is. En zo zijn we weer in de ruimte weer een stukje Hollandschlorierijker. Nou dat is geweldig. Heel mooi. Dan heb ik nog een verhaal over Mimas. Een van de kleinste manen van Saturnis. Het is wel, voor zover ik begrijp, de maan van Saturnis. Die het dichtst bij Saturnis zelf zijn rondjes draait. Want het ding is trouwens 400 kilometer in doorsnede. En hij draait zijn rondjes in een periode van een dag. Dus één dag is hij Saturnis rond. En dit is dan, ik wees daar net al naar vooruit. Dit is dan weer zo'n hele grote lucht. En dat is de maan van Saturnis. En dat is de maan van Saturnis. En hij is daar net al naar vooruit. Dit is dan weer zo'n hemel lichaam. Dat door de zwaartekracht is gesynchroniseerd. In ieder geval keert hij altijd dezelfde kant naar Saturnis toe. Dus zijn omloop tijd is gesynchroniseerd met zijn omwinteringstijd. Dus zijn omloop tijd is gesynchroniseerd met zijn omwinteringstijd. Zo zeg ik het geloof ik goed. En hij doet daarbij dan toch wel rare dingen. En daar wordt het interessant. En aan de hand van die rare dingen zijn ze er nu achtergekomen dat hij waarschijnlijk een ondergrondse oceaan heeft. In die rotatie zitten bepaalde wiebelingen. In die rotatie zitten bepaalde wiebelingen. Waardoor hij soms een beetje voor loopt en soms een beetje achter loopt. Waardoor hij soms een beetje voor loopt en soms een beetje achter loopt. Op waar hij eigenlijk zou moeten zijn met zijn gesynchroniseerde rotatie. En er waren altijd twee mogelijkheden. Een zou dan zijn een ondergrondse oceaan. En het zou zijn dat de rotzachtige kern van Mimas een bepaalde bijzondere vorm zou hebben. Daar was tot nu toe hielp de kennis op. Maar nou is er een nieuw onderzoek verschenen. Ik lees het in Ars Technica. En Ars Technica basiert zich dan weer op een artikel in Nature. Want er is nog een tweede verschijnsel ook. Die baan van Mimas rondom Saturnus is elliptisch. En ook daar zitten onregelmatigheden in. En die hebben ze nu gaan bestuderen. En ze zijn gaan uitrekenen. Hoe die rotzachtige kern, die dan een wat afwijkende vorm zou moeten hebben, wat voor vorm die zou moeten hebben. Om die onregelmatigheden in die omloopbaan te verklaren. Toen kwamen ze op hele rare dingen uit. Namelijk het zou een langgerekte schijf moeten zijn. En die zou om de verschijnselen te verklaren aan beide kanten uitrekenen. En die zou aan beide kanten uit de maan moeten steken. Waar de onderzoekers dan, zoals Ars Technica schrijft, droog van opmerken. Dit is niet compatibel met de waarneming. Ergo. Dus om dit verhaal kort te maken. De oceaan is dan de verklaring. Blijft dan over. Wat ik niet helemaal begrijp is hoe een oceaan hetzelfde kan doen als zo'n langgerekte schijf van rotzen. Dat vermelt het verhaal ook niet. Dus dat moet ik schuldig blijven. Misschien dat dat nog eens een keertje terugkomt. Maar ja, als dit waar is. Er zijn verder nog allerlei speculaties over hoe dit dan zou gekomen zou zijn. Een oceaan kan ontstaan door het smelten van ijs dat aanwezig is in ondergrond en materiaal. Dat is wel iets wat je verwacht bij een maat die zo dicht bij Saturnus wordt gekneed. Dat zou er rond 3 miljoen jaar geleden zijn gebeurd. Misschien dat hier nog eens een keertje nieuw onderzoek over verschijnt waardoor we antwoord krijgen. Ik ga zitten speculeren. Maar bij zo'n vloeibare laag daar zou je kunnen voorstellen dat dat door allerlei schotmelingen in een soort eigen frequentie gaat klotsen. Dat is een soort slingerklok dingetje in gang houdt. Zoiets zou natuurlijk kunnen. Dat je inderdaad patronen krijgt die niet zelf de vorm hebben van die langgerekte schijf. Maar over het feit gemeten. Dat zou ik me wel kunnen voorstellen. Je krijgt wel heel misselijke aliens. Ja, precies. Mimas is toch dat maantje wat op Death Star lijkt? Die heeft een naam. Ik zag inderdaad laten langskomen dat ze het op schaal hadden laten zien. En dan is hij volgens mij een keer of vier zo groot als... Hij is wel wat groter dan. Het was wel een haren. Hij is ongeveer een kwart zo groot als het maantje zelf. Het ziet er echt uit als een iris. Het wordt vergelijken met de Death Star. Ik heb me verder nog afgevraagd. Dat is ook iets wat ik ooit nog eens hoop tegen te komen. Waarom zou het water zijn? Dat hoopt je ook altijd op. We gaan er heen met een apparaat dat gaten gaat boeren. Ik denk simpelweg omdat de ingrediënten daarvoor waterstof en zuurstof in grote hoeveelheden aanwezig zijn. Je kunt aan ammoniak denken. Maar voor de fyscositeit het beste past. Ik ben echt geneigd te zeggen dat als je dat nieuws leest over alle leiden, dat het veel wateriger is dan ze dachten. Water zit gewoon overal. We hebben er op heel al schaal heel veel van. Dat simpelweg de verklaring is. Maar ik weet het niet. Bij afwezigheid van verder informatie is water dan het meeste waarschijnlijk. Dat is het verhaal van Mimas. Dat is het verhaal van Mimas. Terug te vinden in Ars Technica via het link in onze show notes. Iemand nog iets te voegen? Kort dan. Vlak voordat we gingen opnemen op Twitter, dat SpaceX vandaag een wetdress rehearsal voor Starship voor zijn derde vlucht gaat doen. Elon Musk twitterde gisteren dat de lanceering over 3 weken gaat plaatsvinden. Dan kunnen we er vanuit de afdrukken gaan. Het wordt weer spannend. Houd het in de gaten. Jij nog iets? Nee, ik was doorrond. Dan was dit Space Cowboys 140. Dankjewel Luc van den Abeelen. Dankjewel Michel van Baal. Mijn naam is Herbert Blankesteijn. Tot over 2 weken bij de volgende Space Cowboys. ***