Ruimtesondes die sterven of herleven, en: ruimtepuinlasers!

Dit is een BNR Podcast. Hallo allemaal. Dit is alweer de 139ste aflevering van Space Cowboys. We zijn vandaag met een nieuwe ploeg. Aan boord hebben we Philippe Schoonejans, project manager bij ESA, onder andere betrokken bij European Robotic Arm. En Inge Loes ten Kate, hoogleraar astrobiologie en planeetwetenschappen aan de UVA en in Utrecht. Welkom. Dank je wel. Heel graag. We gaan het hebben dus over ruimtevaart en de ruimte. Philippe, wat is jouw favoriete nieuwtje voor vandaag? Nou ja, mijn favoriet, dat weet ik wel niet, maar misschien wel een belangrijk nieuwtje was dat we vorige week, we hebben de Nederlanders, want ik ben zelf natuurlijk Belg, maar ik ben wel heel erg betrokken bij de Leuonse ruimtevaart, dat die aan de minister, Mickey Adriaanse, de ruimtevaartagenda voor de komende 10, 15 jaar hebben aangeboden. Oké, gaan we het over hebben. En jij Inge Loes? Ja, we hebben eigenlijk meer een trurig nieuwtje en dat is dat de Ingenuity het helikoptertje op Mars het niet meer doet. Ach ja. Maar hij was wel heel succesvol. Dus weer alle verwachtingen overtoffen zoals we doen gebruiklijk. Ja, ja, ja. Nou goed, mijn favoriet was vandaag een paai in de sky onderwerp, iets waarvan je denkt dat gaat vast nooit echt gebeuren, maar om met een laser ruimtepuin, het grote probleem, om die met lasers naar beneden te halen. Kan dat of kan het niet? Daar gaan we het ook over hebben. Maar Filip, laten we met de grote institutionele nieuws beginnen. De ruimtevaartagenda, wat weten we nu dat we eerst niet wisten? Nou, niet zo heel veel zou ik zeggen. Maar wat die agenda, dat boekje wel, wel goed doet, en dat heeft minister Maria van der Hoeven, die had de leiding van het team dat heeft samengesteld, of oud-minister, die ook voor ruimtevaart verantwoordelijk was. En ze hebben daar wel aangekeken naar wat zijn de zes aandachtsgebieden waar we geld aan moeten besteden, aandacht aan moeten besteden. En ik vind zelf het laatste hoofdstuk, vind ik het mooiste hoofdstuk, want dat gaat over geld. Dat zegt dat Nederland per hoofd van de bevolking ongeveer een derde bijdraagt van wat andere grote landen dragen, bijdraagt per hoofd van de bevolking. En dat het toch goed is om daar op termijn wat aan te gaan doen. Ja, dat komt altijd weer terug. We hebben hier wel Estec, het testcentrum van ESA, echt een grote instituut, maar we betalen te weinig. Hoe zit dat? Ja, per hoofd van de bevolking betalen we wel te weinig. En van Estec, dat levert enorme economische activiteit op. We hebben honderden miljoenen oud-Nederland aan over. Maar het is niet zo dat die dan per se terug moeten aan ESA, dat vind ik helemaal niet. Maar Nederland moet dat gewoon doen, dat voor hunzelf heel gunstig is en wat heel belangrijke onderwerpen ook in dat documentje staan. En onder andere ook wat nieuw is nu, staatsveiligheid. Het staatssecretaris van Defensie was er ook in de Space Expo, waar dat document had aangeboden. Dat is eigenlijk een nieuw ding, dat begint met zich nu eigenlijk meer te realiseren dan vroeger. Dat nu er overal in de wereld conflicten zijn, dat dat nu belangrijker wordt om aan die ruimtevaart aandacht te besteden, want dat speelt een rol. Hoezo? Nou, je ziet het al in Oekraïne, dat er nu internet wordt geleverd door Starlink satellietjes. Maar we zijn eigenlijk ook wel dood dat er misschien iets gebeurt met de satellieten. Mijn angstscenario is dat we uiteindelijk elkaar een satelliet uit de lucht gaan proberen te schieten. Dat we zo een enorme hoop ruimtepuin opleveren. En stel je voor dat dat gebeurt. Dus daar moet een soort geneefse conventie ook voor bedacht worden. En ja, er zijn toch veel gevallen waarin Amerika is al begonnen en in Nederland begint met ook over na te denken, dat Defensie ook een ruimtevaartpoot zou moeten hebben. Ja, Amerika heeft natuurlijk al een grote ruimtevaartpoot in Defensie, of andersom. Maar het is niet alleen. Er zaten ook dingen in over aardobservatie en over hoe de Nederlandse investeerders die startups in gang kunnen brengen. Er staat wat in over exploratie. Allerlei belangrijk onderwerpen. Ik zou zeggen, er is geen boer meer die geen satellietdata gebruikt om te weten wanneer die zijn land moet bewerken en waar. Dat is misschien niet helemaal waar, maar er zijn heel erg veel aandachtgebieden die gebruiken satellietdata. En er is een portal waar die satellietdata beschikbaar zijn. En dat moet allemaal uitgebouwd worden. En willen wij een beetje kunnen meedoen in Nederland, dan moeten we uiteindelijk toch gewoon mee investeren met de rest van de wereld die dat zeker ook doet. Ja, Loop, wat was er anders in de toon dan voorheen denk ik? Ik was zelf heel blij met de toon van de minister. Want de minister was heel enthousiast. Dat betekent ook dat ik nu heel benieuwd ben hoe het nou gaat met die formatie. Want we weten eigenlijk niks van hoe het met de partijen die nu aan het formeren zijn, wat die vinden van de ruimtevaart en het belang daarvan. En daar ben ik dus heel benieuwd naar. Maar de huidige minister, als die nog enigszins iets kan doen, dan is dat wel heel erg goed. Zij is enthousiast. En daar wil ik straks naar toe. Ik heb ook de kans aangegrepen om haar in de Space Expo even het fullsize testmodel van de Europese Robotarm-era te laten zien. En daarover te vertellen. Dat is het grootste ruimtevaartproject dat Nederland ooit heeft gehad. Hij heeft voor twee derde gefinancierd. Want 240 miljoen Nederlands geld zit daarin. En daar was zij natuurlijk wel heel blij mee dat dat ding nou in de ruimte is en dat die het doet. Ja, gaan we het zo nog even over hebben. Heb jij ook naar dat rapport gekeken Ingrid? Nou, heel kort. Maar ik zit met mijn hoofd in iets heel anders. Wat wel heel leuk is. Want we zijn bezig met een groot onderzoeksconsortium aan het bouwen. Wat onderzoek doet naar het ontstaan van leven en of dat ook mogelijk is elders. En dan zijn we natuurlijk ook wel geïnteresseerd in de ruimte. Want dat klinkt heel aardig. En uiteindelijk zijn we daar natuurlijk, als we naar andere planeten gaan kijken, wel afhankelijk van missies. Want anders weten we niet wat er... ...van tekenen en van telescopen en zo. Maar we zijn daar niet op dit moment bezig met het ontwikkelen van nieuwe detectiemethoden. Maar echt fundamentele vragen. Dus mijn hoofd zit daar op dit moment heel even. Maar wat wel in dat rapport staat. En wat natuurlijk, zeker ook voor planeetwetenschappers in Nederland. Er zijn niet zo heel veel planeetgerichte missies waar Nederland iets in doet. Terwijl er toch best een... Het is ook niet zo'n heel groot actieve gemeenschap. Maar er is best een actieve gemeenschap die dat toch wel leuk zou vinden. Dus we zijn ook wel bezig met onszelf te organiseren. Hoe kunnen we dat toch wat dichter bij elkaar brengen. Dat er misschien toch wat meer Nederlandse inbreng komt in ruimtemissies. Er is natuurlijk een hele grote Nederlandse inbreng in telescopen. Dus alles buiten ons zonnestelsel. Terwijl er eigenlijk best wel wat expertise is binnen ons zonnestelsel. We hebben nu wat inbreng in juice. En dat is het op dit moment. Dus er wordt wel overal bekeken van... Hoe kunnen we nou aan missies in ons zonnestelsel ook meedenken? Juice is de Jupiter IC Moons Explorer die vorig jaar naar Jupiter vertrok. En dan denk je aan instrumenten? Wat de Nederlandse bijdrage daar is eigenlijk. Dat ze gaan kijken naar hoe het signaal terugkomt. En dan niet de data in het signaal. Maar ook de variatie in de timing van het signaal. En onder andere daaruit kunnen ze ook bewegingen van de planeet afleiden. Dus op die manier gaan ze wat metingen doen. Ook aan de zwaartekracht van vooral de IC Moons ook. En een beetje aan Jupiter. Dus op die manier wordt daar informatie uitgehaald. Dus het is eigenlijk niet een daadwerkelijke instrument. Maar het is het gebruiken van het signaal wat de data terugbrengt. En daar extra informatie uit halen. Dat is toch hartstikke leuk. Dus daar zit wat in. Maar op dit moment zijn er niet ontwikkelingen voor detectoren of zo. Voor planeeten. Maar je zegt dat zouden we wel meer willen. En waar moet je dan aan denken? Nou het hangt een beetje van af. Er zit een best wel grote groep die onderzoek doet verder naar ijsmanen. Dus de follow-up van wat Juice nou doet. En bijvoorbeeld Sala de Sofropa. Dus daar wordt gekeken. En daar heb ik ook nog een tijdje over meegedacht. Over detectie instrumenten die je daar langs kan vliegen. Of die je zelf zou kunnen landen op zo'n ijs- planeet in de buurt van zo'n geizer. Om te kijken wat we eigenlijk voor moleculen daarin vinden. Je komt niet door zo'n 10 kilometer ijslaag heen. Dat denk ik aan bijvoorbeeld Europa. Of Enceladus. En daar kun je niet doorheen door die ijslaag. Dus hoe kun je nou als er zo'n geizer uitkomt. Toch meten wat er in die geizer zit. En daarmee een idee krijgen wat er in die oceaan allemaal ronddrijft. Dus daar is een tijdje wat naar ontwikkeld. En daar wordt nu ook weer gekeken. Kunnen we daar nou echt iets mee? En kunnen we daar een instrument voor ontwikkelen? En er zijn wel ook hyperspectral imagers. Dus dat zijn eigenlijk een soort camera's die naar verschillende spectra kijken. Dus verschillende manieren waarop het licht weer kaats van oppervlakte. En daar wordt ook nog wat een en ander aan ontwikkeld. We waren wel in een van die astroïdemissies. We waren er in ieder geval bij betrokken. En daar wordt ook wel gekeken. Kunnen we met dat soort instrumentatie iets meer over oppervlakte mineralogie. Dus wat is de samenstelling van oppervlakte van astroïden. Dus daar zijn ook wel wat ontwikkelingen in. Maar dit is echt iets waar je bent mee bezig. En dan hoop je dat op een dag daar echt een instrument of een techniek uit voortkomt. Ja, er was een tijdje... ... liep de industrie en de onderzoekers een beetje gelijk op. Toen ging de industrie wat harder en waren er eigenlijk geen onderzoekers. Dus dan zit je met instrumentontwikkeling zonder PI. Want ESA wil dan ook een wetenschappelijke PI. Dus die weet die ook. Dus die wat gaat doen met de gegevens. Dus niet alleen het instrument stuurt, verwege het instrument. Maar dat je ook stuurt omdat je er eigenlijk iets mee wilt meten. En dat proberen we nu weer een beetje gelijk te trekken. Wat willen we nou in Nederland met de planeetwetenschappen community. En dat is wel leuk. In december is er een nieuw netwerk daar ook voor opgericht. Dus daar gaan we nu in de lente ergens tussen maart en mei. Daar begint dat netwerk. En dan gaan we vandaag ook met kijken hoe we ons met z'n allen zo krijgen. Dat we kunnen kijken naar dit binnen Nederland. Zijn dit de focuspunten waar we met het onderzoek sterker zijn. En kunnen we daar dan een koppeling zoeken weer naar de industrie. Die dan daar weer met wie we instrumenten kunnen ontwikkelen. Ja, succes. Ja, langer te wein. Ja inderdaad. Wat ik bijzonder vind, ik las gisteren een column in de krant. Er was iemand die voerde aan dat we voor dit soort grote wetenschappelijke instrumenten. En de geest verwerken daarvan dat het eigenlijk een reden is voor de mensheid. Om toch trots te zijn op zichzelf. En dan gebruikt het voorbeeld van de James Webb telescoop. Daar hebben we een puin op gemaakt op het ogenblik. Het is allemaal slecht nieuws en we organiseren ons niet heel goed. Maar als je dit nou ziet dat we zoiets instrumenten kunnen maken. En we gaan voor de inhoud. Dan kunnen we toch als mensheid trots zijn. Dan blijft er nog een flintetje trots over. Nou, dat is positief. Leuk. En trotsen kunnen natuurlijk ook zijn, of tenminste, als mensheid dan op wat je net vertelde. Ingenuity. Ja, dat is natuurlijk hartstikke leuk. Het is elke keer met dat soort dingen. En de ruimtevaart-agentschappen bouwen natuurlijk ook een beetje een veiligheidsmarsje in. Je hoort dan, het moet dan 90 dagen werken en dan werkt het 10 jaar. Nou, in dit geval zou hij, ik geloof, vijf keer moeten vliegen. En uiteindelijk heeft hij er 72 keer stukjes afgelegd. Ja, wat hebben we het nou over? Een kleine helikoptertje. Dus Perseverance, er rijden nu nog twee grote rovers rond op Mars vanuit NASA. De ene is Curiosity, die is in 2012 al geland. En dan hebben we Perseverance in iets van 2021. Perseverance had Ingenuity bij zich. Dus dat is een klein helikoptertje. En dat was voor een deel natuurlijk een technologie-demonstratie. Kunnen we eigenlijk wel vliegen in zo'n hele dunne atmosfeer? Want de atmosfeer is maar ongeveer 1 tot 6 procent dichtheid van wat we hier hebben. Ja, dat ding had een enorme rotor. Ja, en gigantisch. Maar goed, dat gaat dus. Dus dat is natuurlijk al heel leuk. Wat ze ook deden was, elke keer als die rotor gaat draaien, dan krijg je natuurlijk een beetje wind. En daar zag je dus het stof en het zand werd daardoor omhoog geblazen. En daardoor konden ze ook een beetje kijken naar wat voor eigenschappen heeft dat stof en het zand nou. Want we zien natuurlijk wel af en toe grote stofstormen op Mars. Maar dit is leuk, een zelf opgewekte stofstorm. En dan kun je natuurlijk weer wat eigenschappen ook hoeveel stofstormen bijvoorbeeld ontstaan op Mars. Wat voor windkracht heb je daar nou eigenlijk voor nodig? Dus dat soort onderzoek hebben ze gedaan. En verder zijn ze elke keer gewoon een stukje vooruitgereden op de rover. Zodat ze ergens als een soort van verkenner konden kijken van misschien moeten we daarheen of misschien moeten we daarheen. En verder is het gewoon hard. Het is heel leuk. Het is leuk dat dit werkt. En het is toch weer goed ook, weet je, wat wordt de volgende stap? Er zijn natuurlijk allerlei dingen, maar willen we nou echt een keer iets heel anders? Want met rovers kom je in eind, maar misschien met zo'n rotor kun je wel weer een veel groter oppervlak onderzoeken. Of afdalen in een crater. Ja, dat is flikker. Ik vind het een heel indrukwekkend ding. Want ik heb ook in Jet Propulsion Lab in Californië met die propeller in mijn handen gestaan. Dat is ongeveer een meter breed en weegt helemaal niks. Enkele tientallen grammen. Dus het verbaast me niet dat die na 72 ritjes stuk is. Ook al omdat die zo verschrikkelijk hard moet draaien omdat er nauwelijks lucht is. En de einde van die bladen die draaien met de geluidszaalheid. En dat is in dat medium. Dus daar is echt veel turbulentie. En men zegt dat dat een limiet zou zijn voor de draaiszaalheid. Ik heb ook wel weer mensen gezien dat dat onzin was, dat je best harder kan. Maar dat die dingen stuk gaan, dat verbaast me niks. Het stukje van een van zijn rotors lijkt er afgebroken. Dus de schaduw liet zien dat er een gecartel de rand nu aan zit. Ik weet niet of dat nou komt omdat hij ergens tegen aangestoten is misschien. Maar dit is dus echt wel einde oefening? Ja, hij kan gewoon niet meer. Dan gaat geen limo omhoog. Dus hij kan wel draaien, maar dan krijgt hij niet gelukliefd. Maar ja, jij zei net iets over dat het een soort verwachtingsmanagement is. Om te zeggen, hij moet het vijf keer doen. En dan kun je trots zeggen, hij deed 72 keer. Nou, nee, maar je bouwt zoiets. Je wil dat hij minimaal een bepaalde hoeveelheid data genereert. Je moet een minimale hoeveelheid operatie doen om iets succesvol te laten zijn. Maar je ziet eigenlijk in alle gevallen dat dit soort dingen het veel langer doet. Als ze het een keer doen. Als ze het eenmaal doen, dan doen ze het veel langer. Ik bedoel, Spirit & Opportunity moest al twee negentig dagen werken. Een van de twee heeft ruim tien jaar over het oppervlak van Mars gekacheld. En gewoon meten je erna. Tot hij vastliep. Ja. Het komt ook door de testeisen die we hebben. Voor alles waar je een zekere belasting hebt, moeten we meestal testen voor vier keer die belasting. En als je dus zeker wilt weten dat hij vier keer die belasting aankan, dan gaat hij ook veel langer mee. Om zeker te weten dat hij vier keer vliegt, moet je hem zo maken dat hij wel eens 72 keer kan vliegen. Ja, dat is inderdaad. Ja, dingen die ook lang meegaan, is ruimtepuin. We weten dat er in de Baan om de Aarde allerlei rommel, afgebroken stukjes, gruis en schrood van botsingen rondvliegt. Ik las over een Japans bedrijf, X-Fusion. Die maakte een soort hele krachtige lasers. En het idee daarvan was oorspronkelijk dat je die gebruikte om kernfusion op te wekken. Dan knal je zo'n laser op een palletje van waterstof en dan wordt dat zo hard in elkaar gedrukt dat je een beetje visie krijgt. Dat doen ze in Amerika, daar heeft een beroemd lab in die richting, maar blijkbaar in Japan ook. Maar ze zijn nu een beetje branchevreemde activiteiten aan het ontwikkelen. Eentje daarvan. Op een of andere manier zijn ze op een Australisch bedrijf tegengekomen wat dan in defensie zit. Om drones uit de lucht te schieten, dus militaire lasers. En dit alles leidde tot het idee om ruimtepuin uit een baan om de aarde te schieten. Afremmen. Is het afremmen? Schieten klinkt ook alsof je het kapot schiet. Dan krijg je meer puin en dan ben je eigenlijk er verder van huis. Omdat hoe kleiner het puin, hoe minder je de baan kan verspellen. Het idee was afremmen zodat hij langzamer gaat en dan valt hij terug en de aarde verbrandt hij en de damkring bij hem kwijt. Maar dan hoe rem je hem af? Geen idee. En hoe zorg je dat je hem niet kapot maakt als je er met een laser op gaat schieten? Dat zijn grote raadsels. Het idee was dat je dat een beetje verdamt en dat je dan een soort pluimpje van plasma krijgt. Want je hebt zo weinig weerstand dus die plasma geduwt om dan eentje de goede kant op bedoel je. Ja, dat zeggen ze dan. Dan moet je maar aannemen dat het een beetje doorgerekend is. Het artikel bleef hier ook een beetje onduidelijk. Dat wij dit niet begrijpen, dat werd ook niet verder verklaard. Ik heb best moeten zoeken wat dan het mechanisme was. Want de meeste pers staat gewoon, jij schiet het erop af en dan valt het terug. En ik denk, ja waarom dan? Maar goed, dat was ablatie heet dat dan. Dus dan smelt het een beetje of dan verdamt het een beetje. En dan zou dat wat extra remkracht geven. Maar eerst willen ze gewoon uberhaupt kijken of ze die laser op zo'n stukje puin kunnen richten. En dan moet je ook gericht houden dat je ze uberhaupt kunt zien. Maar dan hebben ze heel kleine stukjes van 1 centimeter. Dus die wel schadelijk zijn, maar eigenlijk heel lastig te traceren. Onvoldoende afremmen, zodat ze voortdurend blijven rondzweven. Als je iets heel groots hebt, een grote satelliet die komt uiteindelijk wel een keer naar de aarde verbonden in het dampkermen. Maar die kleintjes die hebben zo weinig weerstand die blijven lang rondzweven. Dus moet je dus kunnen mikken ook inderdaad op iets van 1 tot 10 centimeter groot vanaf de aarde. Hoe zien ze die dingen van 1 tot 10 centimeter? Staan die wel op de radar? Vanaf 10 centimeter weten we van alles waar het is. En onder 10 centimeter eigenlijk niet. Er is zo'n grote database met alles wat rondvliegt in de ruimte. Er staat ook gereedschapskisten die astronauten hebben losgelaten. Een tandenborst hebben we een keer gelezen. Dus de raarste dingen, maar er staat allemaal die database. En daar houden we ook rekening mee voor het ISS bijvoorbeeld. Wanneer dat er zo'n ding zou kunnen komen aanzweven. Klein dan 10 centimeter voor zover ik weet niet. Dus als jij het hebt Brunnen over 1 centimeter. Ik ben inderdaad heel benieuwd hoe ze weten waar de dingen van 1 centimeter zijn. Want ik dacht dat ze alleen maar tot vanaf 10 centimeter wisten waar ze waren. Geen idee. Als je er door een laser op schijnt, zie je ze vanzelf. Ja, natuurlijk. Maar de ruimte is groot. Er is heel veel aandacht geweest voor dat ruimtepuimprobleem. Het laatste is voor het eerste bedrijf een boete gekregen. Omdat ze niet goed genoeg hun trap hebben laten terugvallen. Dus er zit wel wat beweging in. En je leest ook allemaal soms wat science fictionachtige concepten. Om dat dan weer naar beneden te krijgen. Nou, dit was er een van. Er is er ook een boef aan regulering, vind ik. Want er wordt zoveel gelanceerd. We beginnen met 10.000 mini satellietjes. Niet alleen de astronomen hebben daar verschrikkelijk veel last van. En misschien uiteindelijk wel iedereen als er te veel rond zweeft. En iemand moet bepalen van wie de ruimte is. En wie er zomaar iets kan schieten. En dat is trouwens ook een van de onderwerpen die in die ruimtvaartagenda staat. Dat er een juridisch kader moet worden geschapen voor zulke dingen. En dat vind ik ook weer heel goed dat zulke dingen genoemd worden. Niet alleen van we moeten prachtige telescopen bouwen. En voor het klimaat moeten we kijken naar de smelten van de ijskap. En de ontbossing. En zo wordt het allemaal hartstikke belangrijk. Maar ook zoiets als reguleringen. Oerzij, maar wel heel belangrijk. Responsible spaceflight. Ja, laten ze het inleider niet horen. Oerzij. Ja, nee, dat heb je gelijk in. Je denkt dat de wetenschappers die zich bezighouden hiermee... die vinden dat natuurlijk maatloos interessant. En eigenlijk vind ik het ook interessant. Want ik heb zelfs bij een van de allereerste cursussen ruimtevaart... die ging ook al iets over ruimterecht. Toen ik net begon ging de University of Southampton... de W cursus en daar werd het al gezegd. Verzekeringen, ruimterecht, al soort dingen die werden onderwezen. Het was fascinerend. Ik las het Huawei nu ook een constellatie van communicatiesatelliet. Dat wist ik nog niet. Dat wordt nog spannender. ERA. Ja. Hoe is het daarmee? En waar hebben we het dan over? Ik vind het wel heel erg leuk. Ik ben nu de eerste keer in dit team hier. Dit is ook mijn kans om iets nog te vertellen over ERA. We zijn natuurlijk na 15 jaar vertraging of zo... of 15 keer 1 jaar vertraging. Waar ik bij iedereen moet uitleggen wat voor groot verschil dat is. Wat je 15 jaar lang dan klaar moet zijn voor de lancering eigenlijk. Is dat ding eindelijk gelanceerd in 2021? En waar het ExoMars karretje wat op Mars moet gaan rijden... waar die pech hadden dat ze zou lanceren net na de inval in Oekraïne van de Russen. Hadden wij het geluk dat we het lanceerden ook vanuit die Russische militaire basis in Baikonur in Kazachstan. Net voor die inval. Dus dat ding ging de ruimte in. En toen hadden we ook nog net voor die inval in Rusland en in Estec gezorgd... dat we alle onze dataverbindingen tussen Mission Control in Estec en Mission Control in Moskou op orde hadden. Dus we hebben al die missies kunnen ondersteunen vanuit Estec. Want we zijn niet meer naar Moskou geweest de laatste twee jaar. Je moet wel even vertellen wat dat dan is ERA? ERA is de Grote Europese Robot Army. Het ding is 12 meter lang. Hij staat op het internationale ruimtsation ISS. Hij heeft daar tot taak om grote dingen te verschouwen die te groot zijn om te verschouwen met een ruimtebandelaar. Het weegt weleens waar niks, maar als je hem duwt moet je het ook weer zien afremmen. Dus daarvoor gebruiken ze dan zo'n robotarm. Hij heeft dus gebruik om dingen te installeren op de Russische deel van het ruimtsation. Maar we hebben ook al een astronaut op het einde van die arm gezet en dan vervoerd. Dat is veel makkelijker dan dat je je anders moet vervoeren langs dat space station waar je jezelf steeds moet aanhechten. En weer losmaken, bij het volgende plekje weer vastklikken. Hoe moet ik me dat voorstellen? Dan zit je op een soort badmeesterstoel? Ja, hij staat op een plankje. Dat plankje zit op het eind van de arm. En dan zit je met je voeten in vast. En je kunt het ook aan je handen vasthouden. En op die manier wordt zo'n astronaut dan vervoerd. Daar hadden we al prachtige simulaties van. Je kunt het vergelijken met het echte plaatje gemaakt in de ruimte. En er staan prachtige VR-dingen, ook voor iedereen gewoon. Het is geweldig om op zo'n plankje te staan inderdaad. En je dan te kunnen bewegen en zien wat je dan zou zien. Maar het belangrijkste is gewoon het feit dat hij het doet. Want het ding heeft ook van 2008 tot 2021 in een doos gezeten in Moskou. Je kunt je auto ook niet zo maar tien jaar in de garage laten staan zonder mee te rijden. Draaiende dingen moeten draaien. Anders gaan ze op een gegeven doos niet meer lekker. En die arm konden we daar niet goed draaien. Want hij is zo groot. Als je zo'n ding over een paar graden verschuift, dan heb je enorme verplaatsingen. Dus we konden maar heel kleine beetje microbewegingen ermee maken. En we zijn dus heel blij dat het allemaal werkt. Alles goed werkt. Er is meer olie. Het doet het nog. Het is een grote trots eigenlijk van Nederland. En er was destijds ook wel de vraag van, heeft Nederland daar goed aan gedaan? Dat ze een paar jaar lang door een heel boel van hun eieren in hetzelfde mandje hebben gegooid. En het zou er dus een om lasser zijn als dat ding dan nooit gelanceerd zou zijn. En het feit dat dat nu is gelukt en gegaan. We hebben ervan geleerd en alle discussies die ik heb met JPL over marsrobots. Discussies over hoe is de temperatuurafhankelijkheid van die mechanismen en hoe besturen jullie dit aan? En is het wel mogelijk om op twee verschillende plaatsen in de wereld samen een robot te besturen... terwijl je niet allemaal in één hok zit? En alle dingen weten wij nu de antwoorden op. En je hebt natuurlijk ook heel veel contact met de Russen gehaald, ook na die inval. Je hebt daar zelf alles geschreven in de krant, in de krant. Dat was precies zoals we die hele samenwerking hebben gedaan. En dat is natuurlijk heel raar, want die collega's uit Rusland, die ken ik al twintig jaar. Maar aan de voice loop tijdens een missie hebben we het dan nergens over, behalve de inhoud. Ja, dat komt natuurlijk sowieso niet zo gauw ter sprake. Maar nu is het iets waar je omheen werkt. Ja, en uiteindelijk was het goed. Maar we hebben geen feestje gevierd. Dat is natuurlijk ook jammer. Dat hadden we ook wel graag gehad. Wat ongetwijfeld zou dat met veel wodka en een hapje gepaard zijn gegaan. Ik weet niet of dat nog in het vat zit. Eerst een regimechange. Wie was die astronaut of cosmonaut misschien? Rust, maar ik ben zijn naam vergeten. Dat is misschien wel weer tekenend. Wat is jouw volgende onderwerp? Ik kom toevallig even terug op Mars. Er is meer in de ruimte dan Mars, maar toevallig kwamen er nu twee dingen bij waarvan ik dacht dat is leuk. Want perseverance is het karretje wat bij ingenuïtief wordt. Eigenlijk is het natuurlijk andersom wel goed. Wat die hebben is een Ground Penetrating Radar. Wat je daarmee doet is een radar die onder het oppervlak kan kijken. Dus je stuurt een radarsignaal die een paar meter diepte kan in. Dat kaatst uiteindelijk terug en daarmee kun je profielen in de bodem bekijken. Dus je kunt zien van de ene grondlaag naar de andere soort grondlaag naar een soort gesteente. We gebruiken dat hier op aarde ongelofelijk veel. Als je gebouwen gaat bouwen wil je ook weten hoe de ondergrond zit. Dus gebruik je eigenlijk hetzelfde instrument. Wat hier nou heel leuk aan is is dat we weten al jaren dat er ooit water op Mars was. En daar worden natuurlijk ook alle locaties en curiosities naar een plek gegaan waarvan we al lang en breed wisten dat er water was. En perseverance ook, anders gaven we namelijk niet meer. Maar wat we heel graag willen weten in dat soort craters is... Kunnen we een beetje inschatten wanneer dat water er was? Kunnen we inschatten onder wat voor omstandigheden er water was? Je weet dat het er warm genoeg was en dat er dus genoeg atmosferische dichtheid was om dat water vloeibar te houden. Maar was het water bijvoorbeeld heel zout of heel zoet of heel zuur of heel basis? Of zit het er allemaal lekker tussenin? Dat is informatie die je kunt halen uit de samenstelling, de mineralogische samenstelling van de gesteente. Er zitten in water losse elementen op en die zetten zich weer af en die vormen mineralen. En als je heel zuur water hebt voor andere mineralen dan als je heel basis water hebt. Maar wat je ook wil weten is hoe lang heeft dat water er gestaan? En heeft het water dieper geweest of is het allemaal alleen maar oppervlakte water? En wat we hiermee kunnen zien is... Het vertelt iets over hoe diep het water is geweest. Het vertelt ons ook hoe die crater is opgebouwd. En dat geeft ons ook een beetje een inkijkje hoe lang dat water er misschien gestaan heeft. En dan kun je natuurlijk gaan fantaseren of het ons ook vertelt of er leven is. Of dat er overblijfsel van leven staat. En uiteindelijk altijd weer de handsvraag. Dat willen we natuurlijk allemaal weten. Daar kunnen we met een radar niet direct... We kunnen daar geen gefossiliseerd leven mee vinden. Maar wat... Als jij je iets ziet bewegen. Ja, dat is dan niet meer gefossiliseerd. Dat zie je ook niet met een radar. Oh jammer. Dat moet wel heel groot zijn. Een microbieel leven zou je niet meer een radar zien. Maar goed, dit geeft ons wel weer meer inzicht. En het geeft ons in ieder geval... Er is niet voor niks besloten om naar perseverance te gaan. Specifiek deze crater. En we kunnen hier wel weer iets uit afleiden. Dat er dus water is geweest. En de omstandigheden en de lengte daarvan dat water. En de manier waarop die afzettingen zijn geweest. Geven wel de indruk dat als er ooit leven op mogelijk was geweest op Mars. Dat de grote kans was dat het hier ook is. Als we het daar nou bij ophouden. Dan denk je dat het leuk is. Maar in perseverance hebben we natuurlijk monstertjes. En die worden verzameld. En die komen hopelijk een keer met een Mars sample return missie terug naar de aarde. En dat maakt dat natuurlijk heel interessant. Want dan heb je ineens Mars materiaal op aarde. En waarvan je de context weet. Want je weet precies waar je dat materiaal hebt verzameld. Dus je weet al helemaal hoe ze dat met die afzettingsgeschiedenis. En we kunnen ongelooflijk veel met die rovers. Maar we kunnen nog steeds meer in de laps op aarde. En dan heb je ineens allerlei technieken om daar echt diep op in te gaan. Dus dit maakt natuurlijk die monstertjes die we strakjes terughalen. Ook weer een stuk nog weer interessanter. En wat bedoel je die radar? Nou wat we nu begrepen hebben van de manier waarop dat water daar toen zat. En hoe die afzettingen zijn geweest. En hoe langer het er is geweest en zo. Dat helpt weer voor de context. Maar wat weten we daar dan meer over nu? Nou we begrijpen iets beter hoe lang het water er heeft gestaan. En we denken misschien toch dat er ook misschien nog wat water onder het oppervlak. Op de een of andere manier in veel diepere lagen bewaard is gebleven. Dus dat het er in ieder geval lang genoeg heeft gestaan. En dat het ook gewoon naar bodem in is gezakt. En dat daar misschien dus ook nog dingen mee gezakt zijn naar bodem in. Moeten we daar dan ook de Exomars-plannen op gaan aanpassen? Exomars is het karretje dat dus de ruimte naar Mars moet en 2 meter diep kan. Moeten we daar, weten we nu ook meer van waar die 2 meter diepe monsters zou moeten gaan opvissen? Dat weet ik eigenlijk niet. Dat zou ik nog even beter moeten lezen. Ja ik zou met Exomars, maar dat gaan we niet doen. Maar er zijn natuurlijk andere leuke locaties op Mars waar we eigenlijk ook gewoon een keer naartoe moeten. En daar gaan we voorlopig nog zijn. Maar dat wordt een hele ethische discussie. Dus misschien moeten we daar een andere uitzending aan wijden. Tegen de tijd dat we weten wat er gebeurt met Exomars. Maar ja er zijn natuurlijk locaties op Mars waar we nu al zonder dat we er geweest zijn. Toch nog grotere verwachtingen zijn van misschien is daar ooit wel leven geweest. Wie bedoelt nog groter dan bij... Waar mensen het nu zelfs denken van als er leven op Mars ooit zou zijn geweest. En het is er nog steeds. Dan zijn er een aantal locaties waarvan men nu denkt dat zou je daar moeten zijn. Maar goed die staan ook wel lijst. Maar dat is dus niet... Dat is niet... Nee want daar gaan we niet heen op dit moment. Verwege Planetary Protection. Want die zit natuurlijk met de ethische vraag... Hoe graag willen wij dat weten? Wat is het risico dat we dat Marsleven vervolgens op zeep helpen? En wie zijn wij dat wij vinden dat wij dat recht hebben? Dus is ons recht tot het weten of er leven is op Mars en daarbij het leven om zeep helpen? Is dat groter dan het recht van het leven op Mars om gewoon lekker door te blijven leven? Maar het is toch niet zeker dat we het om zeep helpen? Nee maar die kans is er natuurlijk wel. Als wij daar gaan zitten graven en je... Het is een beetje hetzelfde als met dat ruimtepuin verhaal. Als wij naar andere planeten gaan dan maken we onze missies ongelooflijk schoon. We zorgen dat er echt gewoon geen overblijfsel meer zijn van aardsleven. Maar dat wordt allemaal gemeten. Dus je meed tot de detectielimiet van je instrument waarmee je het meet. Dus als er microbe op zit onder de detectielimiet dan meet je ze niet en dan gaan ze misschien toch mee. Die kans is heel klein maar je wilt gewoon dat risico niet lopen. Dus daar zit een hele ethische discussie maar ondertussen wil ik het natuurlijk ook gewoon meten. Ja ja en in de tussentijd weten we dus ook steeds meer. Dat je weet waar je eigenlijk heen zou moeten gaan. Behalve dan dat je dat misschien niet doet om wat je net vertelde. Ja maar goed daar zijn nog uiterlose discussies over. Misschien dat er over een paar jaar een keer een beslissing over valt. En de anderzomme discussie of we niet iets meenemen van leven naar mars waar wij zelf niet tegen kunnen. Ja dat is natuurlijk ook en daarom worden nu natuurlijk ook voor sample return al die grote faciliteiten opgebouwd. De kans dat wat gebeurt is natuurlijk heel klein maar je zal maar net die ene kleine kans hebben. Ander bericht om eens een keer een ander hemmeliggaan te nemen. De maan. De maan krimpt want hij stolt al miljarden jaren. En wat krijg je dan? Rimpels aan de buitenkant. En nou is er een publicatie van de Planetary Society. Dus de Amerikaanse vereniging voor die enthousiasties over dat soort dingen waar je net over vertelde. Dat daar je hebt maanbevingen. Dus de binnenkant krimpt de buitenkant die heeft opeens te weinig plek. En die schuiven over elkaar eigenlijk zoals dat ook op aarde gebeurt met tectonische platen alleen dan. Of een kleinere schaal. Ja je had dat clipje gestuurd Filip van dat meisje. Dat was even een zijspoor. Een meisje wat bij Ellen DeGeneres. Een meisje van vier of vijf of zo. Ja hij speelde ouder zoals ze niet geweest zijn. Die ratelde een soort planetaire encyclopodie af. En daarbij ging het ook over de wrinkles van de Mercury. En die heette? Roops. Nee, low bait scarps. Low bait scarps? Ja, je noemt ze ook roops. Dus er zijn twee schillen naast. Maar dat meisje spuurde gewoon al de wetenschappelijke termen uit. En die kwamen dus ook weer terug op Mars. Low bait scarps. Dus als iets krimpt dan schuift het een beetje over elkaar. En dan krijg je een soort rigel. En daar gaat het dus ook om op de Maan. En dat kan dan Maanbevingen geven. En Maanbevingen zijn net zoals aardbevingen, kunnen best heftig zijn. Dus die onderzoekers hebben dan uitgerekend van ja, misschien moet je hier niet je Maanbasis, want we willen dus uiteindelijk met Artemis een Maanbasis gaan bouwen. Niet in de Zuidpool, in deze en deze en deze gebieden, want daar heb je aardbevingen en daar gaat het er behoorlijk ruig aan toe. En die kunnen zelfs uren duren, begreep ik, omdat daar vanwege een soort puinerachtige structuur van de Maan korst. Dat dat een soort aardverschuiving wordt eigenlijk. Dus het begint in aardbeving, maar dat ligt zo los op elkaar dat het vrij heftig blijft bewegen. En als je daar dan toevallig bent of woont dan... Nu we nog kunnen kiezen, kan je dat zeker. De Atlantius ligt ook in de aardbevingsgebied. Maar ja, dat was ontstaan voordat men het allemaal door had hoe je dat kon meten. De Maan kan dat nog eens uitkiezen. Ja, ja, en dan ook, mocht er nog daar zoiets gebeuren, dan heb je echt wel een heel serieus probleem lijken. Dus misschien moet dat dan ook nog weer aangepast worden, de Artemis-plannen. En wordt de Maan ook zoveel kleiner dat we uiteindelijk geen zonsverduisteringen meer kunnen zien? Want ik begrijp dat dat door de verschillen in afstand, de zon tussen Maan, aarde, zon en zo, dat voor ons astronomeken is dat binnenkort allemaal niet meer zichtbaar. En dat is misschien al over 100 miljoen jaar of zoiets. Ja, nou, de Maan was 45 meter of 50 meter gekrompen. Dus het lijkt me niet dat dat de verschil is tussen een ring... En je hebt ook verschillende zonsverduisteringen met die afstanden. Dus ik denk dat het krimpen ook nog niet zo hard gaat. Nou, gelukkig maar. Ja, ja. Dat zou jammer zijn. Zullen we nog even bij de Maan blijven dan? Ga je gaan. Jij had volgens mij nog een verhaal over Slim met zijn basketballerballetje. Ja, die Slim, dat was wel een leuke ding. En vorige week werd ik al bevraagd door een radio waarom het eigenlijk zo moeilijk is om op de Maan te landen. En toen hadden we al zo'n discussie, want er is geen atmosfeer. Dus je kunt niet met een remparachute of met een heerlijke schuld remmen op de lucht die daar zit. En je moet met stuurraketjes, en dan moet je ook nog kunnen zien wat je doet en alles is grijs en er is geen contrast. Dat is helemaal ingewikkeld. Maar de Japanners gingen dat dus toch doen. Slim is een Japans Maan landertje. En die gingen dat toch doen. En er was een landing op de Maan. En ze hadden een prachtige voetbal. Ze konden het allemaal live volgen met precies op tv of op die website. Met alle afwijken en hoeveel brandsoft die nog had. Hoeveel batterijlading. En uiteindelijk land dat ding. En volstrekt onduidelijk of die nog leeft of die het nog deed of niet. En er was een persconferentie en die werd voortdurend uitgesteld. En uiteindelijk kwam die persconferentie precies toen ook de radio-uitzending was. En dat was eigenlijk ingewikkeld. Maar ik was ook niet echt blij toen ze vertelden dat die toch wel goed geland was. Want er was te veel stress. En die mensen kregen zelf ook de vraag. Die Japanse directeuren in die persconferentie. Maar jullie zijn helemaal niet blij genoeg. We zitten nog veel te van die stress. Want die zonnepaneel doet het niet. En daardoor zitten we nog maar met in toen 73% batterijlading. En we zitten te kijken wat we daar nou mee moeten doen. En die mensen gingen in elk geval niet proberen om die zonnepanelen weer aan de praat te krijgen. Met die laatste beetje batterijlading. Die gingen ze gebruiken om de data te downloaden van de landing. Want hun doel was, om te beginnen wilden ze met een... een heel licht gewicht landertje. Op basis van camera beelden landen. Dat wisten ze zeker dat gelukt was. Dat was het minimum doel. Hoe moet ik me dat voorstellen? Je moet een data die ze weten van maan, satellieten. Vergelijken met die data en dan precies landen waar je wil. Het is eerst een herkenning van kraten. Het doel van hun was, er is geen GPS nog op de maan. Je hebt een lagtime. Dat duurt even voordat we de maan... Het is helemaal autonoom. Het doel van de Japanners was dat tot nu toe al die maanlandingen zijn. Binnen een straal van een kilometer of zoiets. De stand van de techniek was, je landt waar het kan. Op een groot vlak stuk. Dat willen we niet, want dat zijn niet de wetenschappelijk interessante stukken. Het is altijd bij een kratenrand. We willen dat je landt waar je wil. Als je landt waar je wil, dan moet je binnen 100 meter... of zoiets kunnen landen. Ze waren nu uiteindelijk bleek, toen ze al die data gedaan hadden... dat ze binnen enkele meters van de plek geland. Toen was hij omgelazerd. Ze vermoedden dat er een van die stuuraketjes... daarvan net ietsje eerder was gestopt met vuren. Daardoor kantelt hij en daar lag hij op zijn kant. Dat weten ze, omdat ze op 1 of 1,5 meter boven het maanloppervlak... hebben ze twee kleine robotjes. Een rollend bolletje ter grootte van een hongbal ongeveer. Die hebben ze uitgegooid en die rolden een stukje over de maan. Hij kon ook zelf bewegen, want er waren twee halve bollen... die ten opzichte van elkaar kunnen draaien. Daar gauw buiten je een soort motortje. Daarmee konden ze een foto maken van die landen. Dan zie je dat hij op zijn kop ligt. Dat is ontzettend waardevol. Nu begrijpen ze veel beter al die data. Ook voor het algemeen publiek dat ze die foto gepubliceerd hebben. Ze hadden al gezegd vorige week... als we nu wachten, 1 tot 2 weken... dan komt het licht van de andere kant. Misschien schijnt het licht toevallig wel op een zonnepaneel. Hij deed het dus niet omdat hij ondersteboven lag. Het licht kwam niet op de zonnepaneel. Na al dat downloaden hadden ze nog 12% batterijlading over. Daar gingen ze nu aankomen. Als we vermoeden hebben dat het licht wel op zo'n zonnepaneel... zou schijnen, gaan we die laatste 12% gebruiken om hem aan te zetten. Om dan te kijken of we inderdaad iets kunnen doen met die stroom. Dat is nu zo te zijn. Daar kwam Inge Loes mee aan te zetten. Hij doet het weer. Nu konden ze kijken. Ze hadden het volledige doel gehaald. Het extra doel was om nog een beetje maanwetenschap te doen. Het gedurende 1 dag. Het is niet de bedoeling dat hij in het donker kan overleven. Dan wordt het te koud. Het is een aardage meter. Daar kunnen ze nu aan beginnen. Het is een beetje een wederopstanding. Dit is een groot succes als vijfde land. Wat ook leuk is, want die bolletjes die jij vertelt... die technologie en dat er een foto is... maar dat zijn ook nog nooit ergens anders geprobeerd. Dat is een hele leuke... en makkelijke manier om iets over een oppervlak te laten bewegen. Ik ben benieuwd wat daar verder nog uitkomt. De tweede was een springend robotje. Dat is een rollend robotje en een springend robotje. Daar zijn we als robotjes hier al jaren mee bezig. Met de rupsbanden springen, rollen, hoppen. Allemaal soorten manieren van voortbeweging. Uiteindelijk heeft tot nu toe altijd het klassieke model van een karretje met wielen gewonnen. Dit zijn dus twee hele leuke nieren. Dat is een hele leuke manier. Als je dat kan op de maan met lage zwaartekracht en geen luchtweerstand... dan biedt dat natuurlijk heel veel perspectief voor elders. Ik vind het ook erg leuk. Er was ook een speelgoedversie van dat bolletje. Ja, die zou ik wel willen hebben. Het zag er ook een beetje uit als speelgoed. Een beetje Transformers-achtig of anime-achtig. Heel Japan in dat opzicht. Hoe kom je er dan in de ruimte? ESA, de Europese ruimtevaartorganisatie... wil zijn meer eigen Europese ruimtevaart bevorderen. En daar hebben ze... Poos geleden is een soort... een soort... een soort... een soort... een soort... een soort contract willen ze uitreiken. Als jij je raket ontwikkelt en je kunt voor ons vracht naar de ISS brengen... of andere taken uitvoeren... dan kun je van ons een contract krijgen. En dan dit alles om te zorgen dat we Europese raketten hebben. Dus naast de arianen. Dat is natuurlijk... commerciele bedrijven ontwikkeld worden. En daar is vervolgens een soort contract. Dat is een soort eerste lichting... van bekend gemaakt van een aantal Europese bedrijven. En de meeste hebben er niet vaak van gehoord. Bijvoorbeeld... Isar Aerospace, ken je die? Nee. PLD is een Spaanse bedrijf. En dan heb je ook nog Rocket Factory Augsburg. Maar dit zijn bestaande bedrijven. Maar dit zijn bestaande bedrijven. Ze deden al dingen, maar nooit iets vlogen. Ze hadden geen contract. Ze zijn vaak gesticht met het aantrekken van... slimme engineers van Elders. Ja, precies. Ze zijn dus begonnen omdat ze wisten dat er deze Cor van Esau aankwam? Het idee is, dat zijn small launches. Het zijn dus kleinere raketten dan de Falcon 9. En daar is een wereld bij de markt voor. Niet alleen van Esau. Maar allerlei communicatiesatellieten. En de satellieten worden ook steeds kleiner. Dus het idee is, dat er onder SpaceX Falcon 9... Dus voor lagere vrachten, minder kilo's... dat je daar nog een markt is. Dat is ook heel belangrijk voor ons. Dat we onze eigen industrie ook helpen ontwikkelen. Om zelf die lanceren raketten te maken. Want we hadden de ongekende crisis in Europa. Dat we op een gegeven moment geen raket meer hadden. Dus die Ariane 5 is gestopt. Ariane 6 is nog niet klaar. Dat was niet de bedoeling dat daar een eilige periode tussen zat. En Vega had een launch failure. Die is nu pas net weer opgelost en vliegt weer. We hadden een tijdje helemaal nul raketten in Europa. We moesten alles aan meneer Musk vragen. Of we met hem mee mochten vliegen. Dus we hebben zelf ook Musk's met wie we mee kunnen vliegen. Zelfs de Duitse decensiesatellieten en het Falcon 9. Het zijn natuurlijk bondgenoten. Het is toch een beetje pijnlijk. Dus het idee is, we gaan dat aanjagen. En dat is natuurlijk heel erg wat NASA ons een jaar of 10, 15 geleden zelf... gehouden heeft. Door ook in plaats van alles maar zelf te bestellen en te bouwen. En te zeggen, je kunt een contract krijgen als je zelf regelt dat je... jouw raketten doet. Daar heb je natuurlijk ook een soort concurrentiereis gehad. Die SpaceX uiteindelijk gewonnen heeft met die Falcon 9. Maar ook een kleinere... Je hebt het Nieuw-Zeelandse bedrijf, Star... Rocket Lab. Die is natuurlijk een heel groot bedrijf. Die hebben ook een kleine raket die al tientallen malen gelanceerd heeft. Dus het idee is heel erg van... wij willen ook een eigen ruimtvaardindustrie. Sowieso voor het geld, de economische... waarde daarvan. Maar ook om... zoals jij zei aan het begin... autonomie. We zijn wel met neus op de feiten gedrukt over het belang van... de techniek. En zo kan je ook een tijdje bezig zijn. Dat alles wat inmiddels kan, waar de stand van de techniek hoog genoeg is... moet je eigenlijk geen institutioneel belastinggeld meer tegenaan gooien. En dat zag je al in het begin met communicatiesatelliten. Als je een tv-station wil beginnen, dan laat je een bestelheerige satelliet... er gaat echt niet via ESA of NASA. Iets ontwikkelen ja. En daar kun je gewoon kopen. En met raketten begint dat ook zo te komen. Dan kunnen we dat belastinggeld, wat institutioneel geld, kunnen we dan... bewaren voor dingen die ingewikkeld groot, nog nooit gedaan... te veel risico en wetenschappelijk mega interessant. Daar kun je dat institutioneel geld voor gebruiken. Voor nieuwe dingen. En daar willen we dus naartoe dat het een volwassen industrie wordt. En ook voor het ISS. Als het ISS, het ruimtstation dat nu om de aarde draait in 2030... dan is in principe dat project gestopt. En dan hopen we dat er tegen die tijd commerciële spelers zijn... die een ruimtstation kunnen maken. Zo niet, daar moeten we nog even door. En dat zullen we dan ook zeker doen, want we willen nooit stoppen met onderzoek in de ruimte. Maar als ze er wel zijn, dan kunnen zij dat mooi overnemen. Ja, wat denk jij? Gaan we 2030 de ISS afstorten? Nou, ja, ik denk wel dat er commerciële spelers zijn. En die beslissing om daadwerkelijk de ISS... in zee te laten storten, zoals bij MERE gedaan is... ja, dat is wel een lastige. Maar ja, het zal op een zeker moment toch wel komen. Op een gegeven moment wordt het ook gewoon oud. En dan kan het ook. We hebben nu al Axiom, die is begonnen. Een nieuw bedrijf, maar ook opgebouwd uit engineers... die van de diverse ruimvaartorganisaties kwamen. Die met oplaasbare ruimtations komen... die makkelijk in een raket passen en dan pas in de ruimte oplazen. Er zijn allerlei vernuwende modellen. Dat is heel mooi. Even heel ver weg, Inge Loes. Je bedoelt mooie spiraaltjes nog even? Ja, mooie spiraaltjes. Er kwamen een paar hele mooie foto's langs. Ja, ESA en NASA hadden een overzicht gepubliceerd van James Webb... van foto's van spiraalarmig melkwegstelsel. Spiraalarmige melkwegstelsel, net als die van ons. Die van ons kunnen wij natuurlijk niet zien. Van een afstandje. Er zitten natuurlijk ook allerlei super interessante wetenschappen achter. Je kunt vergelijkend ware onderzoek doen op deze manier. Maar daarnaast was het gewoon een prachtig plaatje... met allemaal van die shots van die verschillende spiraalarmige melkwegstelsel. Dat stond net, volgens mij gisteren kwam dat online. Dus in de krant van de Spiraalarmige melkwegstelsel... het oog wel ook wat moois was dit wel mijn afsluiting voor vandaag. Wat zien we dan? We zien echt foto's van dit soort melkwegstelsel... die echt van bovenaf zijn gevormd. Dus je ziet echt het centrale deel en daar omheen zie je die armen... waar wij ook in zo'n armen rond hangen. Wij hangen dan natuurlijk vrij aan de buitenkant in zo'n armen. Maar je ziet dus ook dat niet al die stelsel's er hetzelfde uitzien. Want je ziet dat er een aantal melkwegstelselen zijn. Dus de ene heeft wat meer geprononceerde armen... de andere heeft wel armen, maar daar zit nog van allerlei materie omheen. Dus je ziet echt wel verschillen tussen die verschillende melkwegstelselen. Je ziet ze allemaal keurig van bovenaf. Dus ze zijn zo uitgezocht dat we dat perspectief hebben... dat we van bovenaf kijken. Ja, ze hebben echt door een aantal gekeken. Dan wordt natuurlijk met James Webb ook gewoon van alles gescand. Dit is een van de dingen waar ze gekeken hebben. Dat is een van de dingen waar ze gekeken hebben. We kunnen degene die we van bovenaf kunnen zien. Daar kun je heel veel metingen aan doen. En heel veel kijken of er systematische eigenschappen zijn... die we in elk van dit soort melkwegstelsels kunnen... met een gestandaardiseerd melkwegmodel. Die zijn er natuurlijk al heel veel. En dit soort plaatjes, die is meer buigen dan dat het is natuurlijk... maar dit zijn data die je in dat soort modellen kunt voeren. En kijken van, oké, wat zijn nou de overeenkomsten en verschillen? Je zag eigenlijk zo'n spiraalstelsel. En dat was dan in het midden wit. Dat zijn natuurlijk valse kleuren. Daar omheen zat een soort netwerk van iets wat een beetje rossig rood was. En dat zag een beetje uit. Iets wat je niet zo vaak ziet in dat soort plaatjes. Een soort netwerk. Wat is dat dan? Ik denk dat dat gas is en stofdeeltjes erin. En dat zit er natuurlijk heel dicht uit nu. Als je daar bent is het nog steeds maar één deeltje per vierkante kilometer... een kubieke kilometer als het niet nog minder is. Maar je weet, je kijkt... Vaak zit in het midden van dit soort stelsel een zwart gat. Die houdt de boel bij elkaar. Ik zei met flink veel zwaartekracht wat de boel bij elkaar houdt. En een deel van dat soort materie, omdat ook zo'n melkwegstelsel draait langzaam... dus dat leidt ook tot die vormen van die spiraalarmer. Maar niet alles komt daarin. Maar dat is natuurlijk wel materie die in die schijf blijft hangen eigenlijk. En daar zie je dus ook weer dichthuisprofielen. Dus je ziet dat wat eruit net werkt, dat is geklustend materiaal. Dus daar is de dichtheid iets hoger. En op andere plekken is de dichtheid weer iets lager. Dus daar krijg je ook die kleurverschillen. Een deel zal ook ongetwijfeld iets met temperatuur te maken hebben... en met reflectie van licht en wat licht ze uitzenden en zo. Maar we zien in principe het gas waaruit die sterren ontstaan. Ja, inderdaad. Maar je ziet dus ook gewoon sterren die al gevormd zijn. Dit zijn niet alleen maar stervormingsgasrokken... maar die zitten hier natuurlijk ook gewoon in die spiraalarmer bij. Maar je ziet geen individuele sterren op die plaatjes? Volgens mij niet, maar ik moet ook heel eerlijk zeggen... dat ik daar niet duidelijk genoeg nog naar die plaatjes heb gekeken. Ik kwam er tegen en dacht, dit is zo'n mooi plaatje. Moeten we even laten zien. Maar hoeveel individuele sterren je hier ziet, dat kan ik je niet vertellen. Zo dicht heb je niet ingezoomd? Nee, zo dicht heb ik niet ingezoomd. Maar het zou wel mooi kunnen uitprinten... want je kunt ook heel grote mb's krijgen en gewoon aan de muur hangen. De foto's zijn gemaakt met info-rood camera's. En de ene is MIRI en dat is weer een instrument waarin Nederland veel aan gewerkt is. Dus het zit ook nog een Nederlandstintje aan. Altijd ook weer leuk. Nou, dankjewel. Filip. Ik heb nog een nieuwtje uit de bemannenruimtevaart... wat ons ontzettend fascineerde. Dat er een goed bewaard geheim uit 1985 aan het licht kwam. Dat ging om hoe je moet dealen als je met een bemanning zit en iemand draait door. De meeste van die bemanningen zijn ontzettend goed getraind... en psychologisch getest en die allemaal samengewerkt. Daar zijn ze wel redelijk van overtuigd dat die niet zo snel zullen doordraaien. Maar toen was er ook een payload-specialist. Die was alleen mee omdat hij in één instrument was... waar hij zelf heel hard aan gewerkt had jarenlang. En dat bleek het niet te doen. Toen wilde hij tijd hebben aan boord om het te repareren. Dan ging hij overleggen met mission control. Maar die tijd van de astronaut is helemaal volgepropt tot op de minuut. En de misscroll vond dat geen prioriteit. Dus hij mocht zijn eigen apparaat niet repareren. Toen was hij zo boos en zei hij dat hij niet meer zou gaan terug. Ik ga er niet meer terug tot ik tijd heb om het te repareren. En je zoekt het maar uit. Vervolgens was er allerlei angst van wie weet hij draait zo door. Doet hij op een gegeven moment gewoon het luik open? Want ze hadden zo'n luik in de space shuttle, wat naar de ruimte gaat. En dan kon je met één arm zo open draaien. En als ze dood waren, dan had hij zoiets aan het doen. En hij was dus niet uit- en tenabe psychologisch getest en getraind. En toen kwam er algemeen zo'n zorg over. Wat moet je nou doen met zulke soort mensen? Minder getraind of minder geteste astronauten. En sindsdien kwam ook een foto, die werd nu pas bekend. Een foto bij die arm met een hangslot erop. Dat de commandant gewoon een hangslot erop gedaan. Want dat gaat mij niet gebeuren. Dat was straks allemaal naar buiten gezogen worden. Want iemand doordraait en zei ja, goddorie. Ik open dat luik. En ik vond het een heel bijzonder nieuws. Tijdelang hebben ze dat slot erop gehad. En nu weer niet. Dus dat is nu weer een beetje weggehebt. Maar er was een verhaal die tijd. En de journalist die daar achteraan was, die had nog heel veel moeite om dat boven water te krijgen. Erik Berger van Ars Technica. Er waren zo weinig mensen nog in leven die er destijds bij waren. En dat doet mij ook denken aan de discussie die ik met Jarineski had van de VU. Die was bezig met onderzoek naar criminaliteit in de ruimte. Als er straks al die missies komen waar het algemeen publiek de ruimte in gaat. Dan kun je natuurlijk op wachten tot een keer of iemand doordraait of iemand een misdrijf pleegt in de ruimte. Wat doe je dan dan mee? Net als op zo'n onderzoeksstation op Antarctica. Is daar geen gevangenis, geen rechtspraak, geen politie. En de ruimte ook niet. En wat ga je dan doen? In het geval van een zelfmoord waar allemaal naar buiten is, is het niet meer zo relevant. Maar als je iets doet wat daar tussen ligt, dan heb je wel een probleem. Het is heel interessant om te kijken hoe de bemannenruimtvaart omgaat met dit soort dingen. Als er veel meer astronauten komen. Niet alleen die hypergetrainede psycholoosgezeste bemanningen. Want de andere payload specialist tijdens die vlucht die dus wel compassmentisch bleef was Lodewijk van den Berg. Ja, dat was eigenlijk de eerste Nederlander in de ruimte. Dat was een Amerikaanse Nederlander. Ze vertellen hem soms niet echt, maar dat was hij. Ja, dat was ook een mooi uitgezagd verhaal van Erik Berger. Hoe gaat het dan? Het zijn niet dingen waar mensen graag over vertellen. Maar ja, zoals jij zegt... Hij moest diepgraven om het boven water te krijgen. En uiteindelijk heeft hij toch zijn zin gekregen ook nog. Hij mocht uiteindelijk te repareren na een paar dagen. Toen de rest goed was gegaan, was er wel voldoende prioriteit. Toen kreeg hij hem ook nog aan het werk. Ja, uiteindelijk is het allemaal met een sisser en goed afgelopen voor iedereen. Maar het is inderdaad wel een goede les. Goed. Dank je wel, Filip. Dank je wel, Inge-Louise. Dank je wel voor het hosten. Dit was de 139ste aflevering van Space Cowboys. Tot de volgende keer.