Eerste haarscherpe beelden van Euclid en een opmerkelijk dubbelmaantje bij Dinkinesh

Welkom allemaal bij Space Cowboys nummer 133. We moesten het weer even checken zoals gebruikelijk. En we nemen vandaag op met Luc, Luc van den Abeelen. Hoi. En we nemen vandaag op met Marieke. Hi. Welkom en mijn naam is Michel van Baal. Wat hebben jullie meegenomen, Luc? Wat is jouw... Geef het nieuws nog niet helemaal weg. Eerst onderwerp. Nou, ESA gaat het anders aanpakken. Oh, nou ik ben heel benieuwd. Gaan we het zo hebben. Marieke? Nou met Euclid ging dat in elk geval al redelijk goed. Euclid is die ruimtetelescoop en die had nieuws gisteren. En dan zijn we al eens zo erg druk de laatste tijd. Dus, maar ik zag dat er ook heel veel ruimtevervaard onderwerpen voorbij gaan komen. Dus het komt goed vandaag. Nou, we gaan er... Mag ik je zo meteen de uitgebreid vertellen? Ja, en ik... Aangezien uit alle ons luisterende onderzoek blijkt dat u veel nieuws wilt over raketten. Heb ik uiteraard een raketonderwerp meegenomen. En dat is de eerste lancering van Vulcan in Amerika. Want die komt er aan en daar valt ook het nodig over te vertellen. Maar laten we beginnen dan Marieke met het hete nieuws. Want Euclid was veel in de media momenteel. Ja, met name in Amerika gisteren. Oké. Ja, nou Euclid is begin juli gelanceerd op een... Falcon 9 vanuit... Niet vanuit Californi... Vanuit Florida uiteraard. En in de enige van de vorige afleveringen hebben we het uitgebreid gehad over de eerste testfoto's. Maar gisteren zijn de eerste vijf echte astronomische beelden gepresenteerd. Ik denk dat ik er straks nog wel even iets meer over vertel. Maar het is wel leuk om nu alvast even te vertellen dat dat op de voorpagina van de New York Times, et cetera, kwam. En dat is best bijzonder voor een Europese telescoop. Wel mijn bijdrage van Nazar, maar... Waar zat dat in? Je mag het uit, je mag hem ook meteen doen hoor. Waar zat dat in? Waren de foto's bijzonder? Was het heel goed? Ze zijn sowieso spectaculair. En wat er eigenlijk nooit zo vaak gebeurt met ESA News is dat het van tevoren onder embargo verspreid wordt. Ook in Amerika. En dat heeft voordelen en nadelen. Daar is deze podcast niet voor om over embargoregelingen te praten. Maar in dit geval heeft dat dus wereldwijd goed gewerkt. In Nederland wat minder, hoewel er wel een hele mooie pagina in de volgenskrant stond vandaag. Ja, nee, de NUS heb ik. Ik heb het aan alle kanten gezien. Maar het roept toch altijd bij mij. Ik had de vraag om van de Nieuw-Zedanse zijn nog mooier dan we hadden verwacht. Dat voelt voor mij altijd een beetje als een standaard riedeltje. Ja, maar ik denk dat ze eerst naar de ruimte gaat gaan. Dan ga ik straks wel even... Dan gaan we het even hebben over waarom die beelden nou zo mooi zijn. En wat nou het verschil is met web. We hebben een kijkersvraag in de app gehad hierover. Komen wij daar straks op? Oké. Wil jij je eerste onderwerp doen dan? Ja, ESA heeft afgelopen 6 november een space summit gehad in Toulouse. Een vergadering van de 22 lidstaten. Het gaat dan hier om de council, dus de vertegenwoordiging van alle landen. Elke drie jaar is er zo ongeveer een meeting on ministerial level. Dan worden er echt dingen afgehaald. Dan worden beslissingen genomen, budgetten toegekend. Dat was ook te merken dat het nu niet over geld ging. Want er werd breedvoerig gefantaseerd over hoe het allemaal moet. Dan toch eventjes een klein stukje ESA zelf. Grote ESA-programma's worden betaald door inschrijvingen van de lidstaten. En dan is er een regeling die fair return wordt genoemd. Dat geld dat een land besteedt aan het ESA-budget, krijgen ze terug in de vorm van contracten voor hun industrie om allerlei ruimtetoestanden te gaan bouwen. Er was afgelopen jaar een rapport van een externe adviesgroep. Die zei van, ga nu eens een keertje voor de grote ambitie. Start een bemensbaar programma op. Dat is natuurlijk iets wat verschrikkelijk veel geld kost. Een bemensbaar programma, bedoel je dat Europa zijn eigen astronauten moet lanceren? Ja precies. Dat zou dan een eigen ruimtevaartuig op een Ariana 6 of opvolger. We noemen hem Hermes. Die geest die waart natuurlijk constant rond. We hebben deze hele riedel gehad een kleine 30 jaar geleden. Dat is toen niet gelukt. Ik lees er alles over in mijn boek. Ik kan zeggen, er schijnt niemand een boek over geschreven. Nou ja goed, iedereen zal begrijpen, het kost miljarden om astronauten te lanceren. Grof verschatting is dat het wel eens een verdubbeling van het budget zou vereisen. Wat nu al voor ESA op 7 miljard staat. Duitsland, wordt er in de wandelgangen gezegd, zou er niet erg gebrand op zijn. Die ziet het niet heel erg zitten. Terwijl Duitsland in historisch gezien, vanuit landen die een bepaalde voorkeur hebben voor programma's, was Duitsland altijd drijvende kracht bij bemannen ruimtevaart. Bij raketten is Duitsland altijd bij bemannen ruimtevaart. Best verbazingwekkend. Aan de andere kant, weer even terug grijpend naar Hermes. Duitsland was op het eind ook niet meer heel erg enthousiast over dat geheel. Niettemin, gaat ESA het nu anders aanpakken? Die regel van fair return staat heftig onder druk. Gaat waarschijnlijk ook verdwijnen. De opdracht van ESA is nu geworden aan de Europese industrie. Kom met voorstellen voor een capsule die vracht naar het ISS kan brengen en ook weer terug kan vervoeren naar aarde. En dan wel een zoonlange ding dat op termijn aangepast zou kunnen worden om astronauten te gaan vervoeren. De Belgische kranten de Standaard, die omschrijven het al als een zoektocht naar de Europese SpaceX. Daar komt het eigenlijk een beetje op neer. ESA heeft nu de houding van, laat maar wat zien. De bedoeling is dat er uiteindelijk twee industrieën daadwerkelijk iets gaan bouwen en een proefvlucht gaan maken. Dat zou al in 2028 moeten gebeuren. Dat is natuurlijk ook nogal ambitieus. En daarnaast, 2028, ISS gaat rond die tijd met pensioen. Alhoewel er weer steeds meer wordt gepraat van nou ja, misschien toch wel tot na 2030. Maar ESA heeft ook gezegd, ISS als prime bestemming, maar het moet ook naar andere bestemmingen kunnen. Dan ga je denken aan commerciele ruimsessions. Die zijn ook nog niet. En eventueel zelfs de Maan. Daar zou misschien een rol in Artemis kunnen liggen. Er zijn op dit ogenblik drie kandidaatindustrieën in Europa. We hebben het in eerder afleveringen hier allemaal eens over gehad. De NYX-capsule N-Y-X. Voor de zorgvuldigheid, want anders wordt het wel NYX. Die is van de Exploration Company. Suzy, dat is die herbruikbare upper stage die voor Ariane 6 is bedacht door Ariane Group. En van de Rocket Factory Augsburg, de Argo. En die heeft als bijzonderheid dat er een vrij kleine teruggecapsule zit die gebruik maakt van een opblaasbaar hitteschild. Dan weet ik niet dat dat direct vertrouwenwekkend is om astronauten te laten terugkeren. Maar dat is nog wat anders. Dit is allemaal nog even voor de georde, dingen die op papier bestaan in elkaar. Ja, maar het zijn al wel concepten die al een tijdje in ontwikkeling zijn. Dus het gunstige is dat we niet vanaf nul hoeven te beginnen. Sterker nog, die Argo zou in 2028 sowieso een eerste vlucht moeten maken. Vanuit het bedrijf is dat al eerder gecommuniceerd. Als ik een vraag mag stelen. Volgens mij is deze aanvliegroute, hoewel die in Europa moeilijk is, omdat we zo verweven zijn met die returnregels, dat de grote vraag is wie gaat dat dan financieren? Weet je wel waarom dan? Hoe zitten die belangen dan in elkaar? Dat is in Europa nou eenmaal de historisch zo gegroeite bestlasten ontvlechten. Heb jij een idee waarom ze kiezen voor dit toch wel ambitieuze model van bemannen, bij mensen, ruimtevaart, de bevrachting daarvan? En niet voor ander soort meer mainstream aardbeschermingsplatformen? Ik kan me niet anders voorstellen, het gevoel krijg ik de afgelopen paar jaar, dat ESA een beetje een gevecht rond het imago aan het voeren is. We zijn natuurlijk historisch altijd toch een beetje achtergesteld geweest. We hebben heel succesvol een tijd lang een Europese lanceercapaciteit ontwikkeld. Ariana 4 en Ariana 5 gingen echt als een tierenlier. Er was een moment dat Ariana 50 procent van de commerciële lanceermarkt in handen had. Ik denk dat er nog wel eens mensen zijn die daar maar tranen in de ogen aan terugdenken. Waaronder ik zelf. Maar wij zijn voor het in de ruimte brengen van Europese astronauten altijd afhankelijk geweest van anderen. Een heel aantal is met de shuttle gegaan, flink aantal ook met de Cejus. Maar zelf kunnen we het niet. We zitten voor de Europese ruimtevaart best een beetje in een pijnlijk tijdsgevricht. Want we zitten eigenlijk zonder lanceercapaciteit. Daar zou ik hem verwachten eigenlijk. Dat is het tweede puntje van wat in de resolutie staat van deze summit. Aan de ene kant zegt ESA dat ze vol voor Ariana 6 en Vega gaan. Er wordt dan wel gezegd dat ze vooral Vega E op gaan zitten. Dat is een ontwikkeling van de Vega C. Vega C is de wat zwaardere variant van Vega toch? Ja precies, inderdaad. Die in één keer wel en één keer niet goed heeft gefunctioneerd. Daar wordt flink op ingezet. Maar het wordt direct duidelijk dat dit twee tussenpauzen worden. Want ESA vraagt ook aan de industrie, kom met concepten voor herbruikbare systemen. En ze gaan zelfs zover dat ze zeggen, wij geven geen recept. Wij vragen niet om een bepaalde capaciteit. We schrijven niet voor, van daar moet zo groot zijn en dat kunnen we lanceren. Kom maar met je voorstellen. Zodat er ook ruimte is voor die industrie om met potentieel andere klanten rekening te houden. Dus laat maar zien waar je mee komt. En dan gaan we kijken of we daar gebruik van gaan maken. Dat is het model wat NASA de afgelopen 20 jaar succesvol heeft omarmd. Op zichzelf ook nog wel ergens verbazend. Dat wordt dan vaak ook commercieel genoemd. Maar daar kom ik straks bij voel. Is dat eigenlijk niet commercieel? Dat wil zeggen, de belastingbetaler betaalt het nog steeds. Maar het is meer wat jij zegt, bouw maar iets wat voldoet. Op de vrije markt een dingetje. Ja, dan, precies, bouw maar een ding wat het kan. En dan ben ik bereid om het voor te betalen. En dat model werkt wel soepelig en waarschijnlijk ook goedkoper. Als je naar SpaceX kijkt, dit is natuurlijk zeker waar. Maar ESA heeft best een achterstand opgenomen. En daarbij, de Europese industrie is dit niet gewend. Nee, dat klopt. En het is ook in de Geo-return-regel niet eerlijk. Nee, maar wat dat betreft, weet je net zo goed als ik, die Geo-return-regel is zo knellend geworden. En als je er goed over nadenkt, ja, qua financiën wel eerlijk, maar zo ontzettend onlogisch. Maar eigenlijk is die al best wel lang moeilijk houdbaar. Omdat daar de realiteit ook is. Heel veel van die bedrijven zijn door het schaalvergroting allemaal Europees geworden. Dus er zijn een paar hele grote Europese bedrijven waarbij je eigenlijk niet meer zo heel goed kan zien in welk land die dat geld maakt. Dat je uitgeeft dan precies, nou Airbus heeft dan een vestiging in Nederland. Maar eigenlijk gewoon een heel grote Europese Airbus Space and Defense. Maar is het wel eerlijk om ESA en NASA zo te vergelijken? Want NASA is natuurlijk veel centraler gereguleerd en georganiseerd. ESA zijn gewoon de lidstater. En dat speelt in de sterrenkunde ook. ESA, dat zijn de Europese sterrenkunde landen. En die willen alleen maar investeren als ze er geld voor terugkrijgen natuurlijk. Ja, maar dat is daar te vergelijken niet helemaal gek hoor. Want Amerika speelt hetzelfde op statenniveau ook. Weet je wat, dus de budget alleen op... Nou, ESA heeft dan die ministeriol waar je voor langjarig gecommitteerd budget bij elkaar krijgt. En NASA heeft het jaarlijkse budget wat je elk jaar weer moet verdedigen. En soms betekent dat je hele rare keuzes moet maken. Als krijg je de stemmen niet bij elkaar. En daarom hebben we het vaak over gehad. Daar hebben we dat gedroogd wat SLS heet. Het Senate Launch System. Alleen maar omdat de Senaat anders niet met het NASA budget instemt. Dus in die zin is het wel anders. Maar in de dynamiek zitten hebben ze allebei hun rare... Alleen ja, ik heb ook het gevoel dat Europa in die zin in die ontwikkeling wel een achterstand heeft opgelopen. En het is wel goed dat ze, nou ja, in ieder geval hoopgevend, dat ze daar nu in ieder geval... Ja, precies. Maar wat dat betreft, het past ook wel een beetje in de tendens die je ook al een tijdje ziet. Dat de rol die ESA 25 jaar geleden had, die is niet onaangetast gebleven. Het is tegenwoordig veel meer de EU en ESA die samen een ruimtevaartmanagement vormen. Dus ja, misschien dat ESA toch langzaam een hand meer de kant op gaat van een klant. En ja, bij welke industrie ze dan aankloppen, dat is maar net wat het beste idee levert. Het wordt dus wel spannend van ja, die drie kandidaten die bestaan op papier... Maar hebben die trek in deze constructie? Om inderdaad zelf zo zwaar te moeten investeren voordat ze kans krijgen om het een en ander te laten vliegen. Wat denk je zelf hoe realistisch het is? Hoe zouden Europa mensen kunnen zelf kunnen voeren? Het is een lastige... Kijk, ik was een paar weken geleden ook totaal in verwarring door het bericht dat ESA ineens met Axiom in zee ging. Die hebben gewoon stoelen gekocht aan boord van Dragon's om naar Space Station te vliegen. En toen had ik zoiets van ja, dit ontkracht natuurlijk elke argument om te zeggen van ja, maar goed, we moeten zelf onze astronauten kunnen lanceren. Maar is dat wezenlijk anders dan de stoelen in Soyuz voor die wisselmissies die we vroeger altijd kochten? Nou ja, het is de timing. Kijk, die Soyuz stoelen, dat is al historisch oud eigenlijk. ESA is eigenlijk bijna ingestapt op de nadagen van het Intercosmos programma. Maar nu juist omdat eerst dat rapport er was waar ESA te horen kreeg van joh, bouw een eigen bemensen capaciteit. Daarna kwam dat contract met Axiom. Toen had ik inderdaad zoiets van ja, dit is wel heel gek. En ja, ik denk zelfs dat we ons niet helemaal moeten blindstaren op alleen maar die Europese industrie. Eerder dit jaar is er een bezoek geweest van een hoge ESA delegatie aan India. En India is natuurlijk ook bezig en gooit hier en daar best hoge ogen. Daar straks nog wat meer over. Dus ja, je zou ook niet gek moeten moeten opkijken dat straks de Europese industrie misschien wel samenwerking met ISRO gaat zoeken. En er zijn natuurlijk nog allerlei andere kruisbestuivingen bezig. Als je net hebt over een vrachtvaartuig wat naar ISS vliegt, dat hadden we een tijdje geleden. De ATV die vijf keer uitstekend z'n werk heeft gedaan. Een afgeleide van de techniek is de service module van de Newer Orion geweest. Die Artemis astronauten naar de maan moet gaan brengen. Airbus zit niet als maincontractor in een van deze kandidaten. Dat zoen we net al af. Ik heb redelijk wat vertrouwen en het is puur buikgevoel. Dat gaat verder nergens over. Maar die nikscapsule, dat zie ik wel gebeuren. En misschien als die gaan samenwerken met Airbus om daar het motorblok voor te bouwen. Dan kan je zelfs nog wel van wat recente technieken die waarschijnlijk nog wel omwezig zijn gebruikmaken. Maar dan moet je wel bereid zijn om upfront daar ook meteen een... Want NASA zet dit soort ontwikkelingen als launching customer meteen een zak geld tegen aan. Dat moet je dan wel bereid zijn om te doen. Want anders hebben ze nooit het momentum gekregen. Even de historische context. Er is één poot van ESA die nog in mijn beleving, dat is een juclet toekomende straks, op de Science Poot. Los het feit dat daar ook altijd geld tekort is. Maar die bloeit nog steeds als nooit tevoren bij spreken uit de tijd van... Ooit is ESA uitgestaand en er ontstaan er twee organisaties. Je had SRO die deed science, dat bestaat eigenlijk nog steeds. Science heeft geen geographical return. Daar gelden die... Dat is gewoon je moet meebetalen naar ratio van de omvang van je economie. En that's it. Al die andere poten hebben dat allemaal wel. Die andere pot was ELDO waar Arian uit voortgekomen is. Die organisatie was een flop, maar uiteindelijk heeft dat een tijdje wel gefunctioneerd. En bij al die andere normijnen heb ik ook het gevoel... Als je die geographical return loslaat en ESA schakelt niet, dan loopt er een grote kans... dat de Europese Unie het gaat overnemen. Wat bij aardappservatie al een beetje aan het gebeuren was. Je ziet dat de Europese Unie het dan maar gaat doen. De Europese Unie heeft dit probleem niet. Ik zie ook echt de verschuiving plaatsvinden dat ESA uiteindelijk veel meer op science... zal gaan zitten dan het ontwikkelen van ruimtevaarttechnologie. Ik denk dat het ook veel gezonder is om dat lekker bij de mensen te laten die dat het beste kunnen. En dat is gewoon de industrie. Dat wordt een interessante. Even één tussendingetje. Als we het toch even zien, is het een hele andere verhaal. Dat is een hele andere verhaal. Dat wordt een interessante. Even één tussendingetje. Als we toch even historisch gaan. Waarom is Duitsland eigenlijk het drijvende kracht van de bemanne ruimtevaart? Alle landen hebben zo'n eigen Nederlandse heel groot aardappservatieland. Die komt voort uit het feit dat we vroeger heel goed waren met telescopen. We komen er straks op. Ja, ik na Marique. Vluchtjes genoeg. Ja precies. Die hebben we achter al niet maken. Nee, telescopen die naar boven kijken en die kun je ook omdraaien. Dat is zelfs de technologie. Dus daar is Nederland groot in. Duitsland is altijd een groot bemanne ruimtevaartland. Ik vermoed dat dat ook te maken heeft met de splitsing van de DDR en de Bondsrepubliek. Waar de DDR met Sigmund Jähn, weet je nog, de film, de film, hoe heet het, Goodbye Linen, voor je niet kent, die film. Hij is nog gevraagd om daar zelf in te spelen. Hij heeft die geweigerd. Hij wilde niet spelen dat hij aan laag wal geraakt was. Want dan was hij niet. Ze hebben wel echt een acteur gekozen die erg op hem leek. Ja, zeker. Maar de DDR zat natuurlijk in dat Russische programma al heel vroeg. En de Bondsrepubliek niet. Weet je dat? In die hoedanigheid is het logisch dat die drijvende kracht uit Duitsland kwam. Die hadden ook in dat eenbordingsproces belang bij. Zeker. Er was nog ooit met de OVS Duitse astronaut... Uwe Merbold. Uwe Merbold in Duitsland geweest. We waren bijna aangereden in Berlijn omdat hij gewoon overstak op een doordrood stoplicht. Een raampje open. Iemand sprak, Merbold, u loopt doordrood. Die man was daar wel vrij bekend. Ja, ja, ja. Weet je wel. We zullen zien wat dit gaat worden. Volgend jaar staat er weer een space summit op de agenda. En vervolgens in 2025 een ministeriol meeting. Dan moeten de knopen worden doorgehakt. En ja, dan gaan we duimen. Ik wel in ieder geval. Het worden spannende tijden. Precies. Waarvan acten. Wil je Anna Jouklit of zal ik eerst even... Ja, ik ben volgens mij de eindredacteur vandaag. Ik heb Signe Jouklit. Ik vind het goed. Vertel. Wat wil je weten? Nou, vertel. Nou, we kregen in onze groepsapp de vraag van hoe zit dat nou precies? We hadden toch al Hubble en toen kregen we Webb en nu Jouklit. En nu zijn het weer aardscherpe beelden. Hoe zit dat nou precies? Jouklit is toch veel kleiner dan Webb bijvoorbeeld. Dus het spiegeldorsnet klopt ook. Hubble had een 2,4 meter spiegel. Webb heeft een gesegmenteerde spiegel. Met allemaal van die delen van 6,5 meter. En Jouklit maar 1,2 meter. Dus eigenlijk is het een relatief klein telescoopje. Dus eigenlijk een relatief klein telescoop. Ik heb uitgebreid gesproken met Koen Kuiken van de Sterrenwacht Leiden. En die is al jaren bezig met onderzoek naar donkere materie. Eerst vanaf de grond, vanaf die VST, VLT survey telescoop in Chile. Daar heeft hij grote surveys gedaan. Maar dat liep tegen de grens aan natuurlijk vanwege de dampkring die een hoop details tegenhoudt. En die legden het als volg uit. En toen dacht ik, ja, nou, dat is een hele hele goede uitleg. Hij zei we hadden hubbel. En nu hebben we twee opvolgers. Webb en Jouklit. Webb heeft een niet zo groot beeldveld. Maar kan wel heel diep en heel goed bijvoorbeeld naar verre sterrenstelsels kijken. Naar atmosferen van exoplaneten. Jouklit heeft een gigantisch beeldveld. Die kan zo'n hele grote sterrenhoop. Dat is meer dan een volle maan zeg maar aan de sterrenhemel in één keer fotograferen. Eigenlijk is het de grote klens. Eigenlijk wel. En Jouklit is natuurlijk ontworpen om opjacht te gaan naar donkere materie, donkere energie. En wat Jouklit daarvoor gaat doen is eigenlijk heel veel plaatjes nemen. Heel veel foto's maken aan de lopende band. En elk jaar komen al die data ook. Die komen natuurlijk dagelijks naar beneden. Maar die data releases die gebeuren pas als alles verwerkt is. Hij gaat zes jaar lang dat doen. En ja, zerkundig hopen natuurlijk dat er dan in ieder geval meer hints zijn waar we naar moeten zoeken. Als het bijvoorbeeld gaat om donkere materie. Is Jouklit dan ook eigenlijk meer de opvolger van Gaia dan de opvolger van Hubbell? Nee, Gaia kijkt naar de melkweg. Jouklit krijgt natuurlijk naar ook de hele... Gaia was een soort van survey telescoop die alles in kaart bracht. Ja, binnen onze melkweg. Jouklit gaat echt cosmologisch onderzoeken. Hij gaat de grote structuur van het heel hal echt heel gedetailleerd in kaart brengen. Een eenderde van hemel. Nuljaarden verder sterfstelsels. En even kijken waar wilde ik nou heen. Dat zat er helemaal in mijn hoofd natuurlijk. Sorry dat ik vond het begraafd. Het was gewoon nieuwsgierig. En uiteindelijk komt er gewoon een hele grote kaart van die sterrenhemel. En gisteren zijn dus de vijf peelden gepresenteerd. Een bolloop en een spiraalstelsel. Een onregelmatige stelsel. Een pershuis. Een cluster van heel veel sterrenstelsels. En de paardenkopnevel die Jouklit het bekende speelt. En wat Koen ook vertelde. Hij zei ja, Jouklit moest echt. Ik weet niet hoeveel tijd naar zo'n nevel kijken. Hij zei dit is in een uur gedaan. Uur kijken en dan heb je dit plaatje. En wat Jouklit dan ook uniek maakt is dat je kan maar blijven inzoomen. Blijf scherp. Dus er zit zoveel informatie in. Maar waar zit dat dan in dat hij dat sneller kan? Is het een betere sensor? Ja, dat zit gewoon in de hubbles natuurlijk. Die doet het al jaartjes van 30. Dat is gewoon een verouderde technologie. Jouklit is veel beter. En die breed, groot hoek, camera zeg maar. Het blede blikveld. Dat is ook belangrijk. En ja, wat zal ik er nog meer over vertellen? Ik heb dan toch een kritische vraag. Ja, natuurlijk. Oké, ik heb een groot hoek. Je ziet heel veel tegelijkertijd. Maar wat is dan het voordeel? Want uiteindelijk als je veel plaatjes met web maakt en die aan elkaar plakt, heb je toch hetzelfde? Maar web is niet ontworpen om een survey, een overzicht te maken. Web is echt ontworpen. Er zijn heel veel teams die al die instrumenten van web gebruiken om heel specifiek naar speciale dingen te kijken. En dat is niet de grote schaalstructuur van het hele al in kaart brengen. Eigenlijk is Jouklit die gaat goed samenwerken met de LSST. Dat heet nu Vera Rubin Telescope. Die is een aanbouw in het noorden van Chile. En dat is ook zo'n survey telescoop die naar diezelfde dingen gaat kijken, maar van achtergrond. Die kan nog veel scherper kijken, maar ja, dampkring dus. En waarschijnlijk wordt dat echt complementair. Ik weet het niet helemaal precies, maar ik denk dat als web, noemen ze wat, een exoplanet in beeld neemt, dat het stukje van de hemel dat je pakt zo krankzinnig klein is, weet je, dat het helemaal niet te doen is om alles aan elkaar te plakken. Het is inderdaad volgens mij een hele extreme inzoom waarmee je een specifiek detail zoekt, terwijl dit het grote plaatje probeert te krijgen. Ja, een derde van de hemel in kaart brengen, dat is zijn taak. Ja, en waarom een derde trouwens? Ja, dat heeft ook te maken met dat je natuurlijk niet door de melkweg heen kan kijken. Dat is wel een heel stuk wat afvalt. Nou, wel een van die foto's, daar was ik nog nieuwsgierig naar. Daar werd van gezegd, dit is iets wat achter de helderen het stuk van de melkweg zit, maar had ze toch in kaart gebracht of zo? Ja, dat kan natuurlijk, want bij een vrouw rood kun je echt ook door dat stof en door die dingen heen kijken. En dan zie je, in het optisch zie je niks. Als je naar de melkweg kijkt op het zuidelijke halverond, dan zie je eigenlijk donkere vlekken. Daar zit al dat stof, maar in dat stof worden nieuwe sterren geboren. En daar, met die instellingen en die instrumenten die Hewklit heeft, kun je dat zien. Ja, het gaat dus eigenlijk om de sterrenstelsels die daar weer achter liggen, zeg maar. Dus onze eigen melkweg zit gewoon in de weg. Die zou eigenlijk liever voor Hewklit even weg met dat ding. Ja, en het is natuurlijk... We kunnen het ook even wachten tot we een rondje hebben gedraaid rondom de kam. Het is natuurlijk wel spannend wat er over zes jaar dan wel bekend is over donkere materie. Het is gewoon 95 procent van het hele al kennen we niet. 5 procent is zichtbare materie. Ja, en je weet bij dit soort dingen ook altijd niet wat er... Daar komt altijd een onverwachte ontdekking uit waarvan je van tevoren niet had bedacht dat dat, weet je, dat was bij Alie. Dat is wat de wetenschapswap mooi maakt. Nee, dat zijn altijd de leukste inderdaad. Nou ja, er was... Nou, begreep ik uit de berichtgeving, weet je, dat het beter was dan ze hadden verwacht. En dan zo'n beetje flauw vraag, maar is het een chemitje of waren ze echt blij? Ja, er waren een paar problemen. Er was een strooi-licht-probleempje en nog wat andere dingen. Dat strooi-licht-probleem is opgelost om iets te verplaatsen, dus dat dat licht niet meer binnenkomt. En dat andere probleem, dat is ook opgelost. Dat was iets met richt. Weet je die termen beter, hoe zo'n ruimtetelescoop... Ja, daarvan blijven er... Ik heb het niet schep, maar je had een podcast een keer over gehad wat er iets was met het pointing-system. Ja, dat is met nieuwe software ook opgelost. Maar het is natuurlijk op de tekentafel, denk je, van nou zo moet het worden. Maar dan is het gewoon spannend hoe het dan uiteindelijk wordt. En dit is gewoon eigenlijk... Iedereen die ik erover gesproken heb de afgelopen weken, die zegt... Ja, dit is echt ongelooflijk en nog veel imposanter dan we hadden gehoopt. Terwijl in mijn beleving voor de draagvlak zijn mooie plaatjes belangrijk. Maar uiteindelijk voor die astronoom hoeven de plaatjes niet mooi te zijn. Het gaat natuurlijk wel om de statistische data die er uit dat ding komt. Maar dat maakt het wel... Mag ik je zelf de communicatie vertellen? Ja, hou het kort, want anders word ik enthousiast. Nee, maar... Nee, to my. De hele nadruk lag nu wel op dat die plaatjes zo mooi zijn. Ik denk dat horen we altijd al. Dus waarom gewoon nou niet meteen naar de kern van de zaak? Dat vond ik soms wel een beetje lastig het afgelopen weken. Als het mijn telescoop was, had ik het denk ik iets anders aangepakt. Maar goed, aan de andere kant... Ja, maar het werkt wel. We hebben wat afgevergaderd met alle communicatieteams van over de hele wereld. Dat is natuurlijk gewoon heel goed gedaan. Dus een felicitatie waard. Het creëert wel draagvlak bij de man in de straat. En ESA is daar toch nog steeds van afhankelijk. Totdat ze een heel ander businessmodel gaan... We hebben er net over gehad. In die zin blijft de wetenschap toch wel het paradepaardje. Maar dat lekker doordraait, dat in het zonnetje. Maar wat de mensen dan weer niet mee krijgen... ESA heeft die telescoop gebouwd en gelanceerd met hulp van de industrie. Maar het Euclid Consortium, dat zijn de wetenschappers. Dat zijn er 2500 of zo. 300 is nu te veel voor landen. En dat weet eigenlijk niemand. Iedereen denkt, oh ESA, daar zit dan een astronoom op geklopte druk. Maar die teams zijn echt zo enorm groot die naar al die aspecten gaan kijken. Dus daar zijn ze heel veel jaren zoet mee. Dat zie je bij Gaia, die andere service. Dat ding is natuurlijk antiek intussen. Die missie is heel oud, maar je hebt het al lang klaar. Alleen je ziet nog steeds wetenschappelijke publicaties komen. Gaia is nog niet klaar. Herschel bedoel je. Oké, dan haal ik zo te lang. Maar in ieder geval, wat in het algemeen gezegd is... Jaren nog nadat die telescopen eigenlijk uitgezet zijn... Ja, dat ging op voor Herschel bijvoorbeeld. Gaia krijgt nog twee grote datareleases de komende jaren. Nee, neem het toch. Maar dan heb je nog... Dat eilt daar jarenlang, die werk van die astronoom... Jarenlang, zeg maar, gaat dat doel. Is mijn buikgevoel nou goed dat dit misschien wel de geweldigste tijd is... van de afgelopen decennia om astronoom te zijn met web en euclid? Het lijkt er wel op. En ook dat myrri-instrumenten... Dat heeft Nederland aan het meeste nog mee te maken op web. En als je een keer een aantal van de vier instrumenten... Nou, het is echt... Ik kan het niet meer bijhouden. Ik haal het wel weer waar, dat blijkt. Maar misschien dat het over tien jaar nog beter is. Dat weet je natuurlijk niet. Oké, nog iets anders over euclid? Ik had nog iets opgezocht over de kleuren... maar dat is een heel ingerikkeld verhaal. Dus dat zullen we een keer voor een speciale aflevering... moeilijke dingen bewaren. Volgens mij hadden we deze deskundige ook nog op het lijstje staan... Ja, dat is interessant. Maar die kleuren die je ziet op die plaatjes... en die gekke spikes, daar zit allemaal een verhaal achter. En dat zijn natuurlijk niet de echte kleuren... want je eigen ogen zouden dit helemaal niet kunnen zien. Maar daar is goed over nagedacht. Als je een blauwe ster ziet, weet je dat hij je heet is. Als je iets roods ziet, weet je dat het heel ver weg is. Ja, precies. En die spikes hebben te maken met de techniek van de optiek. Dat is in centra 4, centra 6, dat hangt van de spiegel. En je ziet ook een paar van die foto's... hele gekke soort blauwe vlekjes. Toen ik ze voor de eerste dag zag vorige week... toen dacht ik, wat is dat? Maar ik las erg dat dat optische spokens zijn. Dat zit ook gewoon in de spiegel. Dat herken je wel als je een foto maakt met tegenlicht. Dan heb je dat ook altijd. Oké, zal ik een raket ingoegen? Ja, we hebben al zo'n tijd in gehad. Ik kan nooit zo'n raketnieuws hebben. Ik wilde het even hebben over de lancering van de Vulcan Descent Tower. Dat is ook al een ding. We hebben er niet veel over gehad in de podcast. Maar een Amerikaanse raket die al best wel lang in ontwikkeling is. Hij had eigenlijk alweer, zoals dat gaat in 2020, al gelanceerd moeten worden. Maar het ziet er nu naar uit dat hij op 24 december... zijn eerste maiden flight gaat maken. Ze zijn nu bezig met begonnen aan de launchcampagne. En ook de payload, daar ga ik zo even over hebben. Die is in Tussenflorida aangekomen voor integratie. Waarom is dat ding van belang? Omdat het eigenlijk in zekere zin... een beetje de Ariana 6 van de Verenigde Staten is. Die problemen spelen daar ook. Maar met een wezenlijk andere achtergrond. Dit is de United Launch Alliance. Dat waren de grote Amerikaanse bewerven die bij elkaar gaan zitten. En op een gegeven moment hun kracht hebben gemundeld. Die hadden Delta en Atlas en moesten allebei met pensioen. De twee grote heavyweights van Amerika. Deze is de volger en die heette uiteindelijk Vulcan. Zoals dat dan gaat, een wedstrijdje onder het publiek. De Star Trek fans hebben weer gewonnen. Ik vind het wel verwarrend. De hoofdmotor van Ariana 5 is ook Vulcan. Ik vind het maar verwarrend. Vulcan Centaur, omdat Centaur de tweede trap is die er bovenop zit. En die is al eigenlijk heel... Antiek is een groot woord. Dit is wel nummer 5. Centaur heeft al volgens mij de eerste surveyor op de zachte malanding... op de maan gedaan in 1971. Dat was het, 1971 of zo. Dus dat is een stuk hardware wat al heel lang meegaat. Maar de basisraket is nieuw. En er zit een stukje G op elitiek onder. Want een van de redenen waarom dit moest is dat... Die voorgangers waren nog vangelijk van Russisch technologie. Dat zat die RD-180 nog in, een Russische raketmotor. En deze draait op de beroemde BE-4 van Blue Origin. Dus daar komt Blue Origin om de hoek. Alleen, dan vraag jij natuurlijk meteen of een van jullie gaat nu vragen... is het ding dan ook herbruikbaar? Het antwoord is nee. Helaas. Een klassieke raket. Ze hebben wel plannen, maar het ziet er een beetje uit. Het voelt een beetje alsof het voor de bühne is. In ieder geval, jij zei het, inflatable regentry. Zoiets hebben ze ook bedacht om alleen de hoofdmotoren en de avionics terug te krijgen. Maar of ze dat ook echt gaan doen is maar de vraag. Ik heb het idee dat het vooral voor de PR is. Maar deze raket heeft een heel groot voordeel, want dat is klanten. Want waar Arianne Zes het echt van de commerciele markt moet hebben... en dus een moeilijke klantpositie heeft, heeft de ULA dat helemaal niet. Omdat zij voor Nederland een heel belangrijk deel op de Amerikaanse ruimtevang draaien. Dus die hebben als belangrijkste klant Amerikaanse Defensie. Dus zeg maar even heel platzrecht, spionagezatellieten. En daar kunnen ze ook met SpaceX. Maar heel verstandig, zeker gezien de onberekenbaarheid van de eigenaar van SpaceX... zou ik me ook een voorstelling hebben dat ze niet al je militaire belangen aan één kant willen hebben. Dus die hebben hun belangen gespreid en heel veel opdrachten bij ULA zitten. Dus die Vulcan heeft een heel ander businessmodel. Verder is het eigenlijk een heel klassieke raket bij een oude wet zou je willen zeggen. Behalve dan één ding, namelijk dat die BE-4 eruit op metaan. Als die straks gelanceerd wordt dan is het, en als SpaceX hem niet voor is... Ik zie dus toen hij staat om dat wel even te proberen... dan wordt het wel de eerste metaanraket die daadwerkelijk in de ruimte terecht komt. Want SpaceX draait natuurlijk ook met Starship op metaan. Maar die heeft de ruimte nog niet gehaald. Dus dan wordt het wel de eerste metaanraket die de ruimte haalt. Voor de rest een BE-4, dus gewoon een heel zware raket met een aantal boosters die er omheen kan zetten en een tweede trap. En hij moet op 24 december omhoog. En dan gaat hij omhoog met zo'n, ja dat raakt aan jouw onderwerp Luc van Net, net een commerciële maanlander. En die heet Paragrine. Ik hoop dat ik goed uitspreek. Paragrine, Paragrine. Ik moest het opzoeken, maar het is slecht valk. Paragrine Falcon is een slecht valk. En dat is een commerciële maanlander. En precies eigenlijk dit, wat we het net ook over hadden. Amerika heeft gewoon gezegd, bouw maar een maanlander, verzien maar wat. Je moet aan deze speksel doen. En wij zetten er 14 instrumenten op die we gebruiken om te testen. En voor de rest mag je commercieel er instrumenten op zetten. Dus ze maken dan niet zo heel veel bombarie over al die commerciële, zeg maar, hoe noem je dat? P-load die ze hebben. Want als je goed gaat kijken wat die p-load dan is, dan moet je denken, een of andere surfbedrijf stuurt een of andere bitcoin mee. Weet je, dat soort dingen. Dus allemaal, we hadden het al een beetje mogelijk over de PR hebben. Van die, wat ik toch een beetje als perg heb, het is, weet je, dat is het overgrote deel. En dat is ook altijd mijn gevoel hier een beetje bij. Ik geloof niet zo dat dit echt commerciëel interessant is, behalve voor dit soort dingen even. Ik geloof dat ze ook gewoon een goede camera erop hebben gezet, zodat je straks live van de vlak van de maan kan genieten. En voor de rest gewoon een aantal echt hardcore Amerikaanse NASA instrumenten, waarvan NASA het fijn vindt. En dat zit ook in de Europese Engels afgeleide van een Rosetta instrument in, waarmee ze kunnen kijken naar de exosfeer van de maan, zeg maar. De dampkring tussen haakjes, zeg maar, wat zweeft er aan gas boven die maan. En dat is een Rosetta instrument, wat ze hebben verbouwd. Dus dat soort, ja, toch wel redelijke hardcore science zit erin. En, en die vond ik wel fascinerend. Het grappige is dat die in de launchkit van Astro Robotics, dat is de maker van Paragrine, daar zeggen ze helemaal niks over. Dus ik denk dat die niet gaan lukken. Maar dat gaat over een Mexicaanse rover. En daar kon ik vrij weinig over vinden. En dat in de perskit staat alleen dat het Will Fly Colmena, de eerste latin-Amerikaanse wetenschappende instrument op de bovenkant van de maan. Dan denk je, ja, maar wat is het nou? Terwijl al die bitcoins staan uitgebreid beschreven, maar dit niet. En het idee is dat ze er een soort katapultje in hebben zitten en die moet zes schijfvormige zwermrobotjes op de maan gooien. Die dan met zichzelf moeten elkaar kunnen terugvinden op de maan en dan als een zwermpje op die maan iets moeten gaan doen. Ik heb een heel kort video van vijf seconden ergens gevonden waarin je het schijfje ziet met wieltjes die dan over die maan crossen. Maar ik maak altijd even in de hoelamoetleesje dit soort dingen uit de formulering in de perskit op dat ze er niet zo veel vertrouwen in hebben dat het dat gaat doen. Maar goed, ik vond het wel fascinerend als het werkt. Het is nu wel heel leuk. Maar goed, die zit daar aan boord van. Van Paragrind. Nou, ik ben heel benieuwd wat die doet. Nou ja, Vulcan nummer twee wordt ook spannend. Want die moet de eerste Dream Chaser in de ruimte gaan brengen. Een klein soort mini shuttle zonder astronauten. Hele tijd in ontwikkeling, maar die is ook bedoeld om om vracht te vervoeren naar een ISS. En het grote voordeel is natuurlijk je weet precies waar die gaat landen namelijk gewoon op de landing strip van de Space Shuttle op Kennedy Space Center. Uiteindelijk de eerste vlucht doen ze ergens in een woestijn om een veiligheidsredene. Maar dat is zeker wetenschappelijk interessant als je spullen naar beneden stuurt die een beetje zacht neer moeten komen. En waar een beetje tijdsdruk achter zit om ze snel in de laboratoria te hebben is dat natuurlijk een mooie transportmiddel. Ja, het is een van de alternatieve, weet je wel, twee opties. Je wilt graag twee opties om naar de ruimte te gaan. Deze is degene na het wagon volgens mij die niet echt lekker op gang komt. Het zou wel mooi zijn als die er nog komt. Ze heet trouwens allebei SERT 1 en SERT 2, die lanceringen. Waarbij SERT staat voor certificering. Dat betekent in de praktijk vaak ook dat ze vaak gratis zijn of in ieder geval relatief goedkoop voor de klant in de categorie. Als die ontploft, we beloven niks om het zo even te zeggen. En dat moet ook, want Defensie zegt natuurlijk ja voordat wij onze hele dure spionagesatlieten, dan moet je ook echt denken dat zij die topklasse spionagesatelieten zijn gewoon Hubble Space Telescope, zeg maar dan de andere kant op. Die sturen we pas mee als we zeker weten dat je raketten doet. Zelf claimen ze dat die raket superbetrouwbaar is, want er bestaat het heel veel onderdelen die al lang getest en uitgebreid gebruikt zijn bij lanceringen van Delta en Atlas. Maar ja, dan denkt iedereen met een beetje historisch besef die Ariane 501 nog mee heeft gemaakt, die ook heel betrouwbaar was, omdat er heel veel technologie van Ariane 4 en precies om die reden ging dat tenminste. Dus ik word daar altijd een beetje... Ja inderdaad en VKC was ook gebaseerd op VK en nou ja goed. Nou ja, dat klinkt leuk, maar ik geloof er helemaal niks van. Dus het wordt wel spannend of dat ding dan ook daadwerkelijk op die maan gaat landen. En die zes dingetjes dat spuugt en ja... Ik heb er een hard hoofd in. Dat zie je tot aan het launchpad zeg maar. Ja, precies. Ze hadden één probleem trouwens nog en dat zat grappig of grappig opmerkelijk genoeg in die Centaur, want die weetentrap zal decennia gebruiken, weet je wel, maar daar ging een test van MIS over FGR Radicaal MIS ook ontploften en daar bleek dat de tank te dun was uitgevoerd. Dus die tankwand, die hebben ze opnieuw moeten doen en dat lijkt nu opgelost, maar dat was ook los van het feit dat die motoren van Blue Origin veel vertraging hebben gehad, was dat ook nog vertraging. Ze gaven een beetje de schuld aan de lander in dat die de oorzaak was van de vertraging, maar ja, ik denk eerlijk gezegd dat ze het wel goed uitkwam, dat hij ook niet echt op schema zat. Maar zoals je zegt, 24 december, dan moet hij, dan opent de launch window. Ja precies, er zijn een hele hoop ingenieurs die verschrikkelijk balen, want die zijn hun hele kerst kwijt. De wetten van Michel van Baal zeggen dat het wel januari gaat worden. Het is bijna Sinterklaas. Oh ja, ik zet er geen schoenen op in. Dit kan niet. Maar ik zou bijna zeggen, ik eet mijn schoenen op als dit ding ook daadwerkelijk gaat landen zoals het bedoeld, maar wie weet valt het mee. Dus watch this space, we komen er vast nog een keer op terug, Vulcan, Centaur en Paragraine. Next. Nou, we gaan even terug naar waar we het net over hadden bij ESA. India. Gooi natuurlijk best hoge ogen later tijd, inderdaad een geslaagde maanlanding. Een maanlanding en afgelopen 21 oktober ook weer een geslaagde test in de ontwikkeling naar Gaganyaan. Een bemenste capsule die ze in 2025 voor het eerst willen gaan lanceren. Ze zijn er al een hele tijd aan bezig. Dat ze het dan in een baan om de aarde nemen kan. Ja precies. Al die Indiase missies qua naam lijken heel voor mij, in ieder geval voor mijn perceptie heel erg op elkaar. Ja inderdaad. Het zijn allemaal jaans. Nou ja, indiaans. Zo weet ik dat. Ze zijn hier al best een tijdje mee bezig. En dat bijt ze nu ook een klein beetje in de staart. Omdat het toestel er nu weer zo anders uitziet dan een jaar of zes geleden. Dat een test met een ontsnappingssysteem, wat destijds vanaf het lanceerplatform is gedaan, overnieuw moet. Omdat er hele nieuwe technologieën in zitten. 21 oktober gebruikten ze een heel klein raketje om een testmodel van de capsule tot op een kilometer of tien hoogte te brengen. Vervolgens een ontsnappingssysteem te ontsteken. Maar door de capsule er vanaf werd getrokken. Dan krijg je de hele sequentie van parachuutjes die de grote parachutes eruit trekken. Landing op zee en dat soort zaken. Dat is allemaal uitstekend gelukt. Ze zijn er heel erg tevreden over. En in die euforie heeft premier Modi ook een paar opmerkelijke uitspraken gedaan. Ik denk dat ze zichzelf een beetje voorbij kletsen langs mijn hand. Dat is op zich opmerkelijk. Meestal hoor je niet zoveel. Nee, precies. Er werd nu gezegd dat er nog een aantal testvluchten gaan plaatsvinden zonder astronauten. En vervolgens in 2025 werden er drie Indiaanse burgers de ruimte in. Er kunnen er ook een of twee zijn. Dat wordt niet zo duidelijk. Maar de agenda is gelijk even aangevuld met het jaar tel 2035. In dat moment wil India een ruimtesation van 20 ton in een baan onder aarde hebben. Op 400 kilometer hoogte. Waar astronauten dan twee tot drie weken kunnen verblijven. En vijf jaar daarna in 2040 met mensen op de maan landen. Behoorlijk indrukwekkend. Ze hebben grote stappen gemaakt de afgelopen tijd. Maar in één nieuwsbericht kwam een heel rare passage naar voren die weinig aandacht heeft gekregen. Afkomstig van de voorzitter van ISRO, de Indiaanse NASA Somanath. Dat de bemanningsmodule onder ontwikkeling is. En wordt getest. Maar er is geen capaciteit in India om hem te bouwen. Daarvoor hebben we externe hulp nodig. Dat werk is op het ogenblik in uitvoer. Als je over twee jaar je astronauten wilt lanceren en je hebt nu dit probleem. Ga je dat niet helemaal redden? Nee, dat lijkt me niet heel realistisch. Ik weet niet of hier nu een... Overdien ligt dat in dit soort landen waar ook een bepaalde maat van nationalism is. Dat is wel een goede woord. Maar het heeft met veel meer nationale trots te maken. En enigszins met chauvinisme is dit volgens mij politiek ook heel ingewikkeld. Ik ben benieuwd of dat überhaupt uitvoerbaar is in de praktijk. Ik ben nogal in vervaring hierover. Ik heb geen idee of het misschien toch een fout in vertaling is. Dat wordt gezegd dat we bepaalde subsystemen hebben buitenlandse hulp nodig. Ze zijn al vijf, zes jaar met die capsules bezig. Er zijn al diverse testvluchten geweest. Er wordt getraind. Je kan hem alleen niet bouwen. Dat is nogal met elkaar in tegenspraak volgens mij. Zouden ze naar Rusland hebben gekeken? Ja, er werd zelfs iets gezegd van we hebben inderdaad aan diverse potentiële partners zaken gevraagd. Maar ze niet gekregen. Met de huidige politieke toestanden in de wereld, zeker wat Rusland betreft, kan ik me daar wel veel bij voorstellen. Dat het niet meer helemaal soepel loopt. En zelfs daaronder was het Russische ruimtevaartprogramma sowieso in verval. Dat je je afdrag toch nog wel kan. Wat wel zeker lijkt is dat de eerste Indiase astronaut een Russisch ruimtevaartprogramma heeft. Een paar jaar allemaal modellen en ontwikkelingen van eigen bodem. Maar uiteindelijk wordt het toch gewoon die witte sokol. Waar je niet in kan lopen. Waar de kopietjes ook in China worden gebruikt. Die potentiële problemen zijn best opmerkelijk. Zoals gezegd, India heeft de interesse gewekt van een Amerikaanse bouwer van een commercieel ruimtestation. Om het transport van astronauten te gaan verzorgen. ESA is bij ze op bezoek geweest en was onder de indruk van van alles. En dan heb je zo'n rare uitspraak van we kunnen hem niet bouwen. Maar tegelijkertijd alweer wel van ruimtestation en we gaan het maken. Maar ook over niet al te lange tijd verkiezingen toch in India. Zou je dat ook nog mee te maken? Ja, en eigenlijk was het hele Garagyaan project opgezet om inderdaad het zoveeljarig bestaan van de Indiase democratische staten te vieren. Inderdaad ontzettend gepushed door Modi. Hij is kennelijk nogal fan van wat India in de ruimte doet. En ja, die wil dat breed uitmeten en daar mooi sier mee maken. Maar nou ja, gaat het maar waar maken. Zeker waar. Maar uiteindelijk is er dus wel de bedoeling om dat India de maan bereikt. En dat al is het dan in 2040. En je moet wel zeggen, trouwens, ze hebben natuurlijk net als China best wel een progressie geboekt. Dan is het natuurlijk de vraag of ze de Artemis-akkoorden gaan tekenen. Ja. Ik moest even zoeken naar de sprook. Maar we hebben hem. Ja, we hebben hem. Want dat heeft Nederland namelijk wel gedaan als 31ste land, geloof ik. We waren direct naar IJsland aan de beurt. Als 31ste land hebben wij de Artemis-akkoorden getekend. Dat is natuurlijk aan een kant mooi. Ik zag wel een beetje dat de framing daarvan een klein beetje uit de hand liep. Want dat is toch ook wel geïnterpreteerd. Zo, maar dan gaan we nu ook allemaal dingen doen. Geld er in maanprogramma stoppen. Nou, Walter, daar heb ik al even over. Ja, dat is natuurlijk niet zo. Dat is een beetje jammer, die Artemis-akkoorden. Ja, ik zit er een beetje dubbel in. Het is aan een kant, ja, het is eigenlijk een set aan samenwerkingsafspraken. Als je iets gaat doen of onderdeel wordt van de missie naar de maan, dan moet je je houden aan bepaalde standaarden. Als je op zich wel slim is, weet je, als je dan toch op de maan bent en je zet daar iets neer, zorg dan even dat het op dezelfde frequenties communiceert. Zodat als een astronaut de problemen heeft, dat die even helpen kan hopen tegen de rest. Weet je, heel plakken, heel plat. Maar ook, weet je, open data. Dus als je data hebt, dan deel je dat met de rest van de wereld. Je gebruikt alleen voor zielvielend doelijnen. Daar met Amerikanen wel een beetje twijfels van of zich daar zelf ook aan gaan houden. Maar goed, dat zijn we deel 2. Maar dat is op zich wel logisch. Maar de percept dat we daar getekend hebben is wel mooi, maar is ook wel leeg. Weet je, helaas, nog niet iets achter van we gaan ook daadwerkelijk als Nederland dan... We besteden wel 22 miljoen extra aan ruimtevaart, maar dat gaat dus in de renovatie van de gebouw van Estec zitten. Dat is toch altijd, vind ik, wel een beetje jammer. Nou goed, die artis-missal-accords zijn natuurlijk wel nuttig. En misschien gaat het niet eens zozeer over de individuele ondertekenaars. Maar wel dat je straks een flinke groep mensen hebt die zich hetzelfde gaan gedragen. En kijk, zo'n standardisatie van frequenties is een hele logische. Ik ben heel erg benieuwd wat het straks gaat betekenen voor het winnen van delfstoffen. Ik denk dat de volgende mensen op de maan een Chinees paspoort hebben. In China gaat die artis-missal-accords niet ondertekenen. Maar wat gaat er dan gebeuren? Het beeld wat ik op het ogenblik heb is dat er is gezegd van de maan is van iedereen. Dat kan je niet claimen. Maar datgene wat je van de maan wegnemt, dat mag je wel als jouw eigendom betitelen. Dus als je inderdaad interessante spulletjes gaat opgraven, dan zijn die van jou. Het staat er inderdaad in. Ik kan het even voorlezen. Okay. Maar dan zeggen ze je moet je aan een heel oude contract. Accord houden. Ja, precies. Maar ja, kijk, waar we straks op uitkomen is toch potentieel dat de Chinezen de Chinezen ergens een hekje neerzetten en zeggen we hier mag jij niet overheen komen. Dat is mijn stukje. Ja, nou ja, laten we niet meteen de vinger wijzen, maar dat er een partij is die dat zou kunnen. Precies. Nou ja, goed, alle ogen zijn toch gericht op de Zuidpool. Ja, als model. Iedereen wil op datzelfde stukje gaan landen en basis op de maan. Maar dat is ook een heel belangrijk punt. Ja, want ik ook wel. Maar wat ik dus ook een beetje hoop, weet je flauw, maar pet, put je maar niet waar je maar altijd. Weet je al het moment dat je zegt van we tekenen dit, weet je, betekent dat dan ook dat we er ook als Nederland actiever in willen worden. Ja, dat is een heel belangrijk punt. Maar ja, ik denk dat we het ook wel kunnen doen. Maar ja, ik denk dat we het ook kunnen doen. Maar ja, ik denk dat we het ook kunnen doen. Maar ja, ik denk dat we het ook kunnen doen. Dat we er ook als Nederland actiever in willen worden. Dat zou, nou ja, die ambitie heb ik helaas nog niet hard op gehoord. Misschien is het wel zo. Maar dan zou ik graag hebben dat er wat harder geroepen werd en dat het concreet gemaakt werd. Want ja, dit is natuurlijk wel, op dit moment weinig betekenis. Heeft op dit moment weinig betekenis. Helaas. Dus, volgende. Wie heeft er een ander onderwerp? Nou, ik heb nog een sterrenkunde nieuwtje. Uiteraard, daar hebben we je voor. Web. Web. Web. Tussen wal en schip geraakt. Dat stond gisteren in Nature. Maar er is niet eens een persbericht over verstuurd. Dat is wel een goed verhaal op de website van Esron. Link in de show notes. Dan kun je het helemaal nalezen. En dat gaat over een bruine dwerg waar ammoniak is gevonden. Dat wil zeggen ammoniak isotopologen. En nu wordt het veel te ingewikkeld. Het gaat over koolstof, isotopen en dat soort dingen. En die verhoudingen die je kunt gebruiken om te kijken hoe oud iets is. Of wat dan ook. En wat afstand van een planeet tot zijn ster is. Maar dit is nog nooit eerder gevonden. En hij betekent over gas in de atmosfeer, neem ik aan. In de atmosfeer, ja. En het interessante hieraan is dat het iets zegt, waarschijnlijk, over de vorming van gasplaneten. Want van aardse planeten is wel duidelijk dat die door kometen worden, aardachtige planeten moet ik zeggen, dat die door kometen worden bestookt en zo opbouwen. Maar van die gasreuzen is dat eigenlijk niet helemaal bekend. Er werd eerst wel gedacht dat ze door een of andere instorting in een schijf rond een babyster, dat dat het begin was van een gasreus. En er zijn ook andere theorieën die denken dat het als een soort sneeuwbal ontstaat en dan steeds groter wordt en steeds meer materiaal aantrekt. Maar nu door die ontdekking bij deze bruine dwerg, straks nog iets meer erover, dat daar die ammoniak signalen gevonden zijn, dat zou kunnen leiden naar meer kennis over hoe die gasreuzen ontstaan, omdat die verhouding echt heel anders is dan bij aardse planeten, waar een andere verhouding is vanwege die kometen. En de grap is dat bruine dwergen worden ook wel mislukte sterren genoemd. Ik was zeggen, doe nog even, wat was een bruine dwerg ook weer? Ja, dat zit er tussen. Heel cool, maar ook niet echt de planeet, maar ook niet echt de sterren. Dat kan WEB ook al, dat soort dingen gaan. Het zijn allemaal babystapjes en er komt vast nog meer nieuws over. Het is eigenlijk een ster die niet zwaar genoeg is om te ontbrannen, omdat de fysieproces op gang krijgt, dus die eigenlijk gewoon instort en dan wel warmte uitstraalt en daardoor vindbaar is. Maar verder is het een beetje... En een ander team, ook weer met iemand van S. Ron als eerste auteur en mensen uit Leuven geloof ik, en ook de Sterrenkorninstituut van de Universiteiten. Dat is ook weer zo een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een beetje een soort van universiteiten, dus ook weer zo'n MIRI-team, wat die eerste onderzoeken doet met WEB. Die komen volgende week met echt iets best wel spectaculairs. Ik kan er niet te veel over zeggen, want het is allemaal nog onder nature, Margot. Spannend, waar? Maar eigenlijk hebben ze weer gevonden op een exoplanet. Verder zeggen we er nog helemaal niks over. O, oké. Volgende week woensdagavond om 8 uur. Gaan we daar en dan gaan we daar... Dan komen we daar in de volgende... Dan was het Space Cowboys voor u op terug. Was het ook niet zo, trouwens met die bruine dwergen, dat dat een van de inzichten recent was, dat er veel meer van die dingen waren dan we dachten? Dat ze echt heel talrijk waren of was dat niet, bruine dwergen? Dat heb ik niet helemaal scherp op mijn netvlieg staan, maar dat zou zomaar kunnen, hoor. Ik meen ook zoiets over rogue planets en zo. Planeten zonder sterren, die ook veel talrijker zouden zijn. Ja, die draaien toch een foto zijn. Dat is wel wel, want we vroegen altijd een beetje dit, dat zo'n zonder stelsel van ons vrij statisch is, van ons staan planeten en die draaien er een rondje. Dat blijkt helemaal niet te kloppen. En dat dat een soort model, een planetenstelsel is. Dat klopt ook helemaal niet. Nee, dat weten we dus ook. Qua manen en dingen en gekke... Deze nog niet terugvonden. Double klontjes, waarmee we het bruggetje naar het volkwerk hebben gemaakt. Ja, ik dacht al, ben jij nou bruggetje? Nee, het bruggetje gaat naar Dinkinesh. Ik moest dit even op... Dat klinkt als een stripfiguur, weer. Nou, het is grappig genoeg, er zit een toevalligheidje in. Dinkinesh is een lokaal-afrikaanse woord voor de fossielen die gevonden zijn in het Lussi-fossiel, zeg maar. Ergens in die schakels van de ontstaan van de mensheid, belangrijk fossiel, vraagt men niet veel over. Toevallig wil dat Dinkinesh de foto's waar we nu... Het is in de naam van Astroïde, maar de foto's waar we het nu over gaan hebben... Planetroïde, Michel. Dank je wel. Omgekrepen, dat die gemaakt zijn door de Lussi spacecraft, geen enkel verband tussen me en Stomp, denk ik. En die Lussi spacecraft is op weg naar de Trojana van Jupiter. Dat is een vrij lange reis, hij is volgens mij twee jaar onderweg. Ze kwamen er relatief volgens mij vorig jaar pas achter van, hey, We kunnen een flyby maken van 2830 Dinkinesh, een vrij kleine planetroïde. Volgens mij is het ding iets van 700 meter groot, dus niet zo heel groot. En daar hebben ze foto's van gemaakt, ook om de camera's te testen, kijken of alles doet, op twee verschillende plekken foto's van gemaakt. En bleek inderdaad dat niet alleen die Dinkinesh een maandje heeft, maar dat is ook nog een dubbelmaandje. Dus dat zijn eigenlijk twee redelijk even grote klonten, zeg maar, die... Die wel tegen elkaar zitten. Ja, die tegen elkaar geplakt zitten. Wat best opmerkelijk is, ze kwamen erachter dat er op twee punten foto's waren. Op de eerste foto zie je het niet zo goed, want dan zitten ze achter elkaar. Op de tweede zie je heel duidelijk, dat zijn er twee. En ik las ook de theorie over hoe die maandjes nou ontstaan zijn, of het alvast wat de theorie is, hoe die dingen dan zijn ontstaan. En dat heeft te maken met... Het is net wat heet, en nou hou je even vast, ik zal het niet altijd ingewikkeld maken, want zoveel snap ik er ook niet van, maar het Jarkowski-Okylratzivliski-Papadak-effect. Ooit van gehoord? Nee, nooit. Afgelopen weken niet langs deze filmen, nee? Oftewel Jorp. En Jorp doet bijna maar bij astroïden, omdat die onregelmatig zijn, en ook soms onregelmatig van kleur, om het zo maar even te zeggen. Als de zon daar opstraalt, dan is die instraling van die zonnekracht, licht heeft ook een zekere druk, om het zo maar even te zeggen, heel klein. Ja goed, als het maar lang genoeg duurt, dan heeft het effect. En dat betekent dat door die lichtinstraling, als dat onregelmatig is, dan krijg je een draaieffect in die planetoïden. Dus het licht van de zon kan die planetoïden opspinnen, tot een bepaalde snelheid. En op het moment dat die in een hoge snelheid bereikt, dan kan het zijn dat de centrifugalkracht ervoor gaat zorgen dat het materiaal van die planetoïden afkomt, om het zo maar even te zeggen, en dat deze heeft sporen dat dat inderdaad is gebeurd. En dan krijg je een stoffering als het ware, en de verwachting is dat die maandjes eigenlijk weer de samenklontering zijn, van dat materiaal wat eraf is gekomen. Ik had daar nog nooit van gehoord, maar blijkbaar is dit hier, het schijnt veel voorkomend te zijn, maar dit een voorbeeld van hoe dat dan ontstaat. Dus dat ze dat ook meteen kunnen uitleggen, dat vond ik toch wel weer interessant. Voor Lucy niet zo heel boeiend, ze wisten niet eens dat ze er langskwamen, maar daar kwamen ze vorig jaar achter van we kunnen er langs en toen hebben ze dit in gescheduleerd. Ik vind dat toch altijd leuk. Lijkt fascinerend alles wat in ons eigen zon zelfs nog gebeurt, toch? Een suggestie voor die twee kleine maandjes dan Rinky en Dinky. Het klinkt in ieder geval heel vrolijk. Ja, precies. Dat was Dinky netjes. Hebben wij nog meer? Ja, ik heb nog één dingetje. Varda Space. Volgens mij hebben we dat een keer eerder besproken. Amerikaanse commercieel bedrijf, wat een klein ruimtefabriekje is gestart. Vooral op het gebied van een beetje medische achtergrond, kijk kristallen ontwikkeling, kunnen we dat voor medicijnen gaan gebruiken? Hadden we het toch in de jaren 80 al van? Nu al wordt het geprobeerd. Toen ook wel, in de Space Shuttle. Zeker, inderdaad. Het concept dat ze nu hebben is van sturen een fabriekje omhoog, een kleine truckencapsule aan het vastzetten, laten de boel lekker zijn werk doen en sturen het naar huis. Vervolgens hebben we onze productie in handen. Het eerste deel is allemaal goed geslaagd. Zijn we dit ook al gedaan? Ja, het probleempje zit nu alleen in het laatste traject. De F.E.A. geeft geen toestemming voor de landing van de capsule in Amerika. Dat is jammer, want er is kennelijk een succesvolle productie van Rotonavir, kristallen geweest. Dat is een medicijn dat HIV bestrijdt. Dat schijnt al sinds juni klaar te zitten in die capsule om naar aarde terug te komen. Maar ze mogen niet landen. Nu hadden ze het al wel voorzien. Alleen veel later in de bedrijfsvoering. De ontsnappingsroute is nu via Australië. Er is daar een contract gesloten met een range die zegt hier kun je het wel proberen. Je zou zeggen, mijn hemel, een capsule van 100 kilo, metendoorsneden. Hoeveel kwaad kan dat nou precies? Je kan ook zeggen, hadden jullie dit niet gewoon voor de lancering kunnen? Er zijn wat problemen. Het grappige is, volgens mij is dit voor het eerst, dat zo'n idee, wat al in de jaren 70 werd geopperd, onder andere zelfs vanuit Europa, Frankrijk wilde ook zoiets doen. Dat heeft tot M&T en de Free Flyer in Hermes geleid. Volgens mij is het nu echt voor het eerst dat er een fabriekje in de ruimte is die productie commercieel beschikbaar kan maken. Moet je het nog wel even weer thuis krijgen. Maar is die fabriekje ook in de ruimte nu? Ja, het is inderdaad gewoon een satelliet, klein laboratoriumje. Aan de zijkant zit die trugger. Dat is zo'n de Shared Launch? Ja, precies, die is inderdaad met een managered missie op de SpaceX Falcon 9 de ruimte ingegaan. Heb je enig idee waarom? Want het is een militaire basis waar ze dan niet mogen landen. Dat kan allerlei redenen hebben. Inderdaad, gevaar, impact on nature, en zo. Eigenlijk hetzelfde neuzel dat we rond Starship hebben. Dat wordt enorm zorgvuldig naar anders gekeken. Ik vind ook wel wat van het roepen je terug. Ik denk me best wel voorstellen dat je daar... Wat ben jij allemaal aan het binnenhalen op mijn terrein? Dat je daar natuurlijk ook even nog los van het feit dat je... Je hebt ook toegang nodig tot dat terrein. Het militaire terrein is natuurlijk ook ingewikkeld. Ik las trouwens wel dat je kan naar Australië uitwerken, maar dat gaat je ook niet helemaal helpen. Want je moet nog steeds aan de FAA-regels voldoen. Daar snap ik dus helemaal geen houd van hoe dat precies werkt. Omdat het in Amerika gelanceerd is, wordt er ook ineens... een autoriteit over de hele wereld uitgerold. Die snap ik niet. Dat geldt voor wel meer dingen. Op het moment dat jij een stuk space debris op je auto krijgt, dan is het land wat het gelanceerd is volgens mij aansprakelijk. Er is wel een ervaring met... Als jij het lanceert, dan ben je ook voor de whole shebang... verantwoordelijk om dat te reguleren. Want anders wordt het natuurlijk ook redelijk ondoenlijk. Dus er is dat voor te zeggen om het zo te doen. Maar goed, op het moment dat jij dan zelf regelt... Ik ga het ergens gecontroleerd laten crasheren, maar niet in Amerika, is er nog steeds de FAA die daar ja of nee op kan zeggen? Sterker nog. Het is volgens mij zo dat als jij een Amerikaanse geregistreerd bedrijf bent... en je lanceert vanuit Nieuw-Zeeland, dan val je ook onder de FAA-regels. Oké. Dus dat gaat best wel ver. Letterlijk en figuurlijk, ja. Ik vind er ook wel wat voor te zeggen. Want op die manier is het vrij lastig om aan dit soort... toch niet zo heel nutteloos toezichten, weet je, van nog een vrij recente porging tot een space-hack-lancering... dat je kunt daar niet zo makkelijk aan ontsnappen. Ik persoonlijk vind dat ergens niet, maar beter ook. Ik zal er nog een kertje in duiken om de ins en outs daarvan op te zoeken. We zijn heel benieuwd. Ik moest even aan Lodewijk van den Bergen. Dat denk ik ons voor helaas. Want vorig jaar overleden een astronaut van Nederlands originele... wiens vak dit was, die als kristalwetenschapper opgeleid werd... omdat ze ontdekten dat een astronaut kristalwetenschappen leren... niet zo geen halbaar plan was. Dus hij weet maar een kristalwetenschapper astronaut. Dat leek toch eenvoudiger. Ja, een mooie man was het helaas. Dan denk ik dat het goed is om even stil te staan bij Spade 6. Ik weet niet of iemand daar naar gekeken heeft. Zijn we daar ook bijna bij een lancering? Het lijkt er wel op. Ze hebben de afgelopen weken als een gek... ik denk gewoon geoefend met het opheisen van Starship op de booster. Er zijn een paar mensen die dat... Er zijn veel mensen die dat op de voet volgen en die filmpjes... naast elkaar plakken. Je ziet dat de laatste keer veel soepeler ging dan de eerste keer. Op dit ogenblik staat Starship nog steeds naast de booster. Misschien wachten ze met het bovenopheisen... tot de toestemming voor lanceren er is. Want, en dat vind ik een ontzettend kneuterig gedoe... Ze kunnen het Flight Termination System van Starship alleen maar activeren... als dat toestel nog op de grond staat, niet bovenop de raket. Dat vind ik een beetje een middeleeuwse gedoe. Maar oké, er zal wel een reden voor zijn. Ik denk regulering. Dat de regels zeggen dat je dat fysiek moet doen. Dat snap ik, maar je hebt een hele lange toren naastaan. Dan kan je daar toch ook een baddakje uitschuiven. Dat is een goede linkje tussen de batterijen. Die moeten die batterijen activeren. Daar komen we misschien op een dag wel achter. In ieder geval zijn er allerlei notams uitgegeven. Dat zijn berichten die uit de scheepvaartmanagement worden uitgegeven. Luchtvaart ook, dacht ik? Ja, inderdaad. Een combinatie daarvan. Er zijn nu inderdaad berichten rond Texas en de Golf van Mexico. Maar ook in de buurt van Hawaii zijn nu die berichten van... in dit stukje zee moet je op dat moment maar effe niet zijn. Want er kan van alles spannend gaan gebeuren. En die periode duurt een paar dagen en dat start op 13 november. Dat last ik ook. 13 november de eerste, de window dan. Dat is over een dag vijf. Ja, ik denk dat de kans erop best is dat we in de volgende Space Cowboys... de tweede vlucht kunnen bespreken. Ik verdaal me wel dat er nog wel een lasierplatform is achtergebleven. De voortekenen zijn heel gunstig. Want de deluge-system is goed getest. Ik denk dat ook veel fotografen er blij mee zijn. Dat betekent dat de wolk veel kleiner zal zijn. Een bak stoom voor terug. Ja, maar het lijkt toch dat dat wat platter blijft. We zullen zien. Het wordt een spannend spektakel. Daar kunnen we sowieso van uitgaan. Het is spectaculis gegarandeerd. Ja, zo zegt Musk dat inderdaad op z'n publicatie. Als het goed gaat is het spectaculair en als het mis gaat is het nog spectaculair. We gaan dat goed in de gaten houden. Vanaf 13 november. Goed en slecht nieuws voor degene die dat online willen volgen. Aangezien de basis van Musk is ex. Hij zei dat hij zich terugtrekt uit allerlei andere social media platforms. Dus de mooie HD-videoverslagen van de lanseringen komen niet meer op YouTube. We zien het in slechtere kwaliteit. Wat wel gunstig is, is dat ze rond 1 uur de Nederlandse tijd willen lanceren. Dan kunnen we dat makkelijk live meemaken. Het is daar dan in de ochtend. Dus in ieder geval licht kunnen we het goed zien. Bij ontploffingen is dat nooit zo'n probleem. We gaan het in de gaten houden. Optimistisch afsluiten. Ja, precies. Hoe dan ook goed nieuws nemen. Je leert er altijd wat van. Dan denk ik dat wij er doorheen zijn. Dan dank ik Luc. Ik dank Marieke. Ik dank alle luisteraars. Tot de volgende keer.