Geopolitiek en militarisme in de ruimte - en win kaarten voor de open dag van ESTEC

Hallo allemaal en welkom bij een nieuwe Space Cowboys nummer 129. Dit keer met... Wie ben jij? Luc van den Abeelen. Goeiedag. En? Alweer Bruno van Wayenburg. En ik ben nog steeds Thijs Roes. Welkom allemaal voor deze nieuwe Space Cowboys hoop om over te hebben. Welke hoop, controverse, wat even de belangrijkste onderwerpen en we hebben een leuk weggeefactie. Dus Bruno, wat is jouw belangrijkste onderwerp? Nou uiteraard Musk en de Krim. Ja, er is een hoop om te doen geweest. Daar gaan we het uitgebreid over hebben. En Luc? Militaire studie naar maan-economie. Klinkt een beetje tegenstrijdig, maar Amerika wil dat toch doen. En leuk nieuwtje, Europese vrachtvaartuig voor Exion Station. Europa gaat een commerciële rentestation bevoorraden. En ik wil het nog even hebben over buitenaarsleven gevonden of toch weer niet. Maar dat later. Want eerst even dus huishoudelijk, maar heel leuk. Het is binnenkort Space Week en ook een open dag bij Estec. En nu hebben wij, heeft onze collega Michel, weten te regelen dat er nog vijf kaartjes beschikbaar zijn via Space Cowboys. Voor die open dag bij Estec. En het is uitverkocht, dus dat is mooi. Deze vijf laatste kaarten zijn te bemachtigen. En je krijgt niet alleen een meet and greet met een echte Space Cowboy of misschien wel meerdere. En misschien wel, maar dat durven we niet te beloven, misschien nog wel ook wel mensen die bij Estec werken. En misschien ook nog wel nog een surprise guest. Maar dat zien we dan wel, wat er allemaal wel en niet lukt. En je krijgt een tour van Estec. Even bijgezegd, niet achter de schermen dat je top secret dingen krijgt, maar je krijgt eigenlijk een persoonlijke guide mee door Estec van de mensen die er gewerkt hebben en alles over kunnen vertellen. Dat is hartstikke leuk. Dus als je een van die vijf kaarten of al die vijf kaarten wil bemachtigen, stuur dan even ons een mailtje. En ja, we hebben gewoon een mailadres, dat noemen we eigenlijk helemaal nooit. Maar het is spacecowboyspod.com. Dus Space Cowboys pod. Pod, als in pod, kaast. Ja, nam je hem? Ja, ok. Adjimo.com. Dus mail vooral. Het hoeft niet eens een ingewikkelde vraag te beantwoorden of een mooie tekening worden gemaakt. Het is gewoon... Dat mag wel. Als een mooie tekening wijs, vooral als je kinderen hebt en je zegt ik wil eigenlijk met mijn kinderen daardoorheen en met het hele gezin of zo. Als je een beetje voor jezelf wil pleiten waarom jij die kaarten verdient, dan mag dat er zeker bij. Maar anders is het stijf uitverkocht, Thijs. Ja, dat is wel 10.000 mensen verwacht. Dus dat is wel gaaf. Het is de kick-off van de Space Week. En moet ik er nog maar even bij zeggen wanneer die is. Dat is op zondag 8 oktober van 10 tot 5 in Noordwijk natuurlijk. Dus daarmee gezegd hebben we dan gaan we naar de onderwerpen. Eens even kijken waar gaan we beginnen. Osiris Rex gaat landen met een kilo stof van planetoide Bennu. Luc, is dat jouw onderwerp? Nee? Oh, Renau is dat jouw onderwerp? Ja, nou, het is... Ons onderwerp. Het is het onderwerp van Naza ten eerste. Osiris Rex hebben we afgestuurd op de planetoide Bennu. Daar is hij in 2020 geweest. Hij heeft een sample genomen door een soort harde knal te geven en dan te kijken wat je van dat opspattende gruis kan binnenhalen. Dat ging eigenlijk iets te goed. Er kwam toen heel veel gruis los en er werd zoveel in het emmertje gedaan dat de deksel niet meer dicht wou. Dus toen hebben ze een beetje moeten wiebelen en een bepaalde rotatiestap overslaan met anders. Ja, dan zou het allemaal weer uitvallen. Dus ook weer jammer. Dus uiteindelijk volgens... Is het wel gelukt om die deksel dicht te krijgen en sindsdien is dat ding op weg naar huis. Hoe lang is het dus al onderweg? Ja, 2020. 2020, ja. En het ligt mooi. En wat weten we van Bennu? De planetoide waar hij op ingeslagen is? Nu weten we dat het een stuk zachter is met minder samenhang dan we dachten over dit soort planetoide. Dus dat klont het zo'n beetje samen, maar niet met minder samenhang dan we dachten. Stoffig. Maar we weten wel dat hij bijvoorbeeld... We kennen zijn baan bijvoorbeeld. Komt hij uit het buitense zonnestelsel, binnenste? We weten daar iets van al. Luc. Dat was mijn onderwerp niet. Nee, dat weten we allemaal nog niet. Dus wat dat betreft is het nog spannend wat er nou precies uitgekomen. Maar die data, ik kan me voorstellen dat het lang duurt voordat daar echt iets duidelijk over wordt. Hebben jullie een beetje ervaring met hoe lang dat kan gaan duren? Hoe bedoel je, als het één keer gaat landen? Ja, want hij landt dan wel. Dus 24 september hopelijk. En hopelijk is het dus ook gelukt met die deksel dat het dus niet verbrandt bij winnenkomsten of wat dan ook. Maar dan ook moet het nog landen. En moeten we de eerste data hebben over een jaar of zo? Ja, wat er dan gebeurd is verschillende labs krijgen wat van de stof. De eerste NASA labs. En dat wordt onderzocht en dat wordt gepubliceerd. Dus dan ben je al zo een jaar verder. Ja, dan is het. Tot dat betreft gaan we dan even kijken wat er uitkomt. Nou ja, het moet eerst maar even goed gaan. Het ding gaat landen op 24 september, dus zondag. Landen? Ja, er wordt afgeschoten. Op ruim 100.000 kilometer van de aarde. En dan landt hij echt met een behoorlijke reentry snelheid van 40.000 kilometer per uur. Oké, ja. Ja, dat is behoorlijk snel. En dat moet allemaal afremmen en dan landen bij Salt Lake City, dus in Utah. Serieus? We gaan dan aan een parachute, zeg maar? Ja, ja. En dat is een sample return missie. Niet zo heel vaak nog gedaan. En zeker niet met zulke grote hoeveelheden. Ja, dat is wel eens wat korrels van andere planetarieden teruggekomen. De Japanse zondes hebben twee keer gedaan. Maar dit moet echt veel meer grijs gaan opleveren en dus ook veel meer om te onderzoeken. Graaf. Houd er in de gaten. Spannend. Nou ja, een verzachtende omstandigheid. Ik weet niet of dat nou een Amerikaanse of een Japanse sonde was, die iets dergelijks ook had uitgehaald. En daar ging tijdens de landing de parachute niet open. Ja, dat was Genesis, toch? Volgens mij wel. Zonder wind. Ja, inderdaad. Dus dat ging niet helemaal volgens plan. Maar uiteindelijk zijn de samples er toch onbeschadigd uitgekomen en hebben ze weten te onderzoeken. Ja, je kunt gewoon crashen en dan nog iets over. Ja, dat gevoel heb ik ook een beetje. Stof is stof. Dat maakt niet uit. Als mijn dekseltje maar netjes dicht blijft. Ja precies, als er maar geen Utah stof bij komt. Nee, precies. Nou, oké, we houden het in de gaten. Dan gaan we nu naar Oma Mask en de Krim. Ja. Ja, ja, ja. Je hebt er een stuk nog over geschreven, Bruno, in het soort NRC. Wat was de strekking? De verhalen gingen natuurlijk al langer. In september en oktober is Oekraïne begonnen met de aanvallen van die dronebootjes. Die vervoeren dan over de Zwarte Zee naar Zevastopol, de marinehaven. Op 29 oktober is het de eerste geslaagde aanval geweest. Toen is er ook wel wat opgeblazen in die haven. Dat communiceren dus allemaal met de thuisbrond via Starlink. Mask is een satellietconstellatie. Het is eigenlijk de lifeline geweest van de Oekraïense strijdkrachten. Ja, vanaf de eerste week. Ja, omdat de Russen alle andere telefonnetwerken eruit hadden geschoten. Dat werkt heel goed. Hele hoge bandbreedte. Op een gegeven moment heeft Mask gezegd, maar luister, ik heb het gratis aangeboden. Kan ik niet voor betaald krijgen? Dat heeft hij uiteindelijk niet gedaan. Maar er gingen wel verhalen rond dat hij rond die aanvallen, dus een jaar geleden, verhindert had dat er een geslaagde aanval op Zevastopol uitgevoerd werd. Er werd gezegd, hij heeft het uitgezet, of hij heeft het ingeperkt, maar dat moet even allemaal genuanceerd worden nog. Dus dinsdag 12 stemmen verscheen de Mask biografie van Walter Isaacson, een grote biograaf die ook een andere Einstein biografie heeft geschreven. Steve Jobs, grote mannen, larger than life. Dan kun je Mask ook meteen meenemen. Hij heeft heel lang met Mask opgereisd en een grote maat van toegang gekregen. Er was ook een heel tamtam rond dat boek. De NRC had een recensie-exemplaag gekregen, maar een contract getekend dat er absoluut niet uitgelekt mocht worden. Er waren ook stevige financiële consequenties. Dat heb je wel gelezen, of niet? Ik heb die passage wel gelezen, maar je mocht dat dus niet citeren op straffen van. Het nieuws was dat Mask rond een aanval het netwerk uit had laten zetten. De Ukrainers waren met die bootjes los en kwamen erachter dat ze communicatie verloren waren. Tijdens de aanval. Dat is het verhaal. Het zou ook submarine, dus onderzeebootjes zijn, wat raar is. Want die aanvallen waren met gewoon bootjes. Van die bootjes, je hebt er zelfs filmpjes van. Het waren een soort veredelde KNO's eigenlijk. Met wat bommen. Veredeld aan bommen. Maar geen submarines, want dat is natuurlijk nog een graadje moeilijker. Bovendien, hoe ga je vanuit de submarine met een satelliet communiceren. Maar Mask reageerde, dat lekte uit via CNN. Mask reageerde eerst nooit op persvragen, maar hier reageerde hij later wel op van nee, ik heb het niet uitgezet. Ik heb het nooit aangezet, want het stond niet aan in de KRIM. Het stond überhaupt niet aan in de KRIM, want, zo zegt hij, een grappig bijkomend feitje. Om het even te zeggen, dit hele nieuws is al een week lang aan het rondgaan. En dan elke keer vanwege het boek, maar ook vanwege wat er al bekend was. Want we hebben het hier ook wel vaker over gehad. Nu heeft Elon Musk daar ook zelf al op gereageerd. Hij zat gisteren in een interview bij de All In podcast. En wat hij daar ook nog zei is, sowieso werkte Starlink niet in de KRIM. Want de KRIM was volgens Amerikaanse sancties onderdeel van Rusland. En er waren dus sancties die zeiden dat hij op de KRIM helemaal geen Starlink mocht aanbieden. Dus het stond ook überhaupt uit, want er was geen markt. En als ze al hadden zijn markt gewild, dan had het niet gemogen. Dat is natuurlijk geen technische belemmering. Hij had het gewoon kunnen doen. Maar hij had wel zoiets van, er wordt elke keer bij dit verhaal wel heel erg naar hem gewezen. Dat lijkt me niet helemaal. Hij heeft het dus aangeboden. En vervolgens is het gebruikt. En toen wilde ze zeggen, help het mee, forward pushen. En toen heeft hij nee gezegd. Ja, maar in eerste instantie zei hij, ik wil daar niet aan meewerken. Want het is een beetje Act of War, vergelijkt met Pearl Harbor. En de Russen zouden hem gezegd hebben, als de KRIM aangevallen wordt, komen wij met nuclear... Met kernwapens. Met kernwapens. En hij bleek daar ook vorig jaar, als je zo'n tweet, met de kennis van nu, van die quote, dat hij zelfs door de Russen voorgelicht zou zijn, bedreigd zou zijn, als dat zou gebeuren, dan kernoorlog. Dat zie je terug in de tweets die hij rond die tijd de wereld inslingerde. Ja. Over escalatie. Wat ik heel storend aan vond, is dat je ziet dat hij dus ook enorm vatbaar is geweest voor Russische beïnvloeding, om het samen te zeggen. Heel duidelijk in dit geval. Met duidelijke uitkomst voor die oorlog. Maar nu is het verhaal weer, ik mocht het helemaal niet aanzetten vanwege de Amerikaanse sancties. Het mocht sowieso al niet aan hebben gestaan vanwege de sancties. En de Ukrainers belden mij midden in de nacht op, van zet dat ding aan. En hij suggereerde dat hij in zijn piaan maar nog even een knop om moest draaien. Dat was een beetje het verhaal hoe hij het bracht. We werden nachts gebeld en dit moest stand tepeden gebeuren. Hij zei wel vervolgens, dus bij hem werd eigenlijk bijna om een soort persoonlijke gunst gevraagd van help ons die aanval te doen. Vervolgens zei hij, als ik nou door de president zelf was gebeld, niet per silentskin maar bijden. Als ik door Biden was gebeld met jij moet dit doen, had hij het wel gedaan, zegt hij. Maar op dat moment binnen die situatie was het een soort van, ja nee wij zijn in principe een civiel bedrijf. Wij gaan niet nu hoofdverantwoordelijk, medeverantwoordelijk zijn voor deze aanval. Daar kan je van vinden wat je wil. Ja er zitten wel veel kanten aan. Waarbij hij inderdaad niet zo'n vier uur zegt, oké doe maar. Maar op dit moment zegt hij dus, ja nee ik ga me niet in een oorlog mengen. Maar hij was wel gevoelig voor de vraag van Oekraïne, van Muske, Gron Starlink. Hij wil altijd wel de wereld redden in eerste instantie. In eerste instantie wil hij altijd wel meteen als held de wereld komen. Het is natuurlijk bloedje link als je in een verse oorlog gaat mengen. Dan weet je nog niet wie je aan het redden bent natuurlijk. Nee. Ja maar het vergelijken met Pearl Harbor is een beetje mank want die oorlog was lang aan de gang. En later zijn die aanvallen natuurlijk wel geslaagd. En is er uiteindelijk, waar ga je een kernwapen opgooien? We hebben wel vaker gezien dat Putin blufst en als het erop aankomt alleen respect heeft voor macht en geweld. Maar goed, je kunt zeggen dat wisten we toen nog niet. Aan de andere kant, ik vind het ook raar om te denken dat de Oekraïnen zoiets niet voorbereiden. Je gaat toch even checken. Je stuurt er één toch eerst? Ja. Dat hebben ze volgens mij ook wel gedaan. En die werden dan halverwege het water, kwamen zo'n mensen stil te liggen. Maar dan weet je dat die aanval gaat niet lukken? Ja en toen belden ze voor. Toen belden ze dus mask uit zijn bed. Het verhaal is dat die aanval gaande is en dat ze toen bellen. Nou, wat mij ook opvalt in de berichtgeving is dat er heel misschien ook twee situaties door elkaar lopen. Want je hebt die situatie op de Krim gehad, deze aanval waarvoor die gebeld is. Je hebt ook de situatie gehad waarbij ze later erachter kwamen dat ze in het veld, dus dat was gewoon op het vaste land om het zo maar te zeggen, dat ze daar niet verder kwamen en dat ze toen ook dat op. Toen is er gezegd, hij heeft het uitgeschakeld. Dat was toen het gerucht of een beetje de aanklacht. Hij heeft ons in een actieve militaire situatie, heeft hij het uitgeschakeld. Het ging over een andere locatie. Daar is dit, deze hele rel niet een onderdeel van. Maar hij heeft al vaker eigenlijk tegengas gegeven met, leuk dat ik het graag had als heb je aangegeven, maar nu zit ik inderdaad wel met de consequenties. En hij zegt ook, het heeft 100 miljoen dollar gekost. En ook op een gegeven moment is het Amerikaanse ministerie van Defensie is gaan bijspringen. Want gewoon de Oekraïne gelden van de Verenigde Staten, die gingen dus gedeeltelijk ook naar Starlink. Dat is uiteindelijk wat er... Dat lijkt me redelijk als je niet in dienst staat. Dat lijkt me ook wel redelijk. Maar goed, Musk heeft het wel vaker dat hij in sommige dingen niet drie stappen vooruit denkt, terwijl hij dat op heel erg veel andere terrein geld doet. Oh ja, omdat hij dus engineer is en hij denkt sinds nu dan omdat hij Civilization heeft gespeeld en veel naar podcasts heeft geluisterd, omdat hij dan ook veel verstand heeft van wereldpolitiek en macht en geschiedenis, om het zo maar te zeggen. Dus hij is niet dom, dus hij mag er ook over meepraten, om het zo maar te zeggen. Maar hij is niet zo geniaal in geopolitiek als dat hij is in material design. Nee, dat kunnen we wel overstellen. Ja, dus het blijft lastig, hè? Ja, maar de vergrootvraag is natuurlijk, waarom is alleen Starlink er? In handen van een soms wat onberekenbare serial entrepreneur. Dat geldt natuurlijk voor al zijn bedrijven. Kijk, ik vind het eigenlijk gewoon al merkwaardig dat Oekraïne een vraag heeft aan Starlink en dan Musk belt. Ik heb precies van in een normale organisatie zitten daar een paar lagen onder. Nou, ik weet niet precies hoe het ging. Musk had gebeld, ik denk niet door de persoon daar op de grond, maar dat gaat natuurlijk wel door wat lager heen. Volgens mij is het, en dat wordt steeds duidelijker, zowel de kracht als de zwakte van Musk, dat hij overal in zit en zich overal mee bemoeit en op de werkvloer aanwezig is. En het niet altijd bij het juiste eind heeft. Nee, nee, precies. Zoals het zowel is, niet menselijk is hij vreemd natuurlijk. Nee, absoluut. Maar dat besef is nog niet zo heel erg bij hem zelf doorgedrongen heb ik het indruk. Maar de geopolitieke situatie hier, Bruno, zoals je aangeeft, is dus inderdaad dat het enige echt goed functionerende wereldwijde internet via de satelliet op dit moment van hun is. Maar er zijn kapers op de kust. Er zijn anderen die het ook proberen. Trouwens, Luc, wat jij zegt klopt heel erg. Ik snap heel vaak bij Muskse bedrijven niet. Waarom niet heel veel andere landen het ook gewoon doen? Al deze dingen, we hebben het er wel al jaren over. Ik vind het soms heel bevreemdend als wij het hier in deze podcast er zo vaak over hebben. Om te zien hoeveel jaren er zitten tussen dat het aangekondigd is, dat je ziet dat het gebeurt, dat wij hier zeggen, nou het werkt al. En dat het dan in de krant staat van, oh, hey, dit is belangrijk. Oh, oh, shit. En dan de politie komen daarna pas. Eigen schap van Musk is natuurlijk dat hij die dingen niet per se zelf verzint, maar wel veel sneller doet dan de rest. Of gewoon hij vindt het olifantenpaadje naar hoe je het krijgt. En welke andere potentiële concurrenten zijn er dan nu? We hebben natuurlijk Amazon met de Kuiperkonstellatie. Is dat echt? Is dat echt? Ja. In de zin dat er al satellieten zijn. Bijvoorbeeld? Nee. Zie je? Er zijn satellieten, die staan nog op de grond. Die worden begin oktober gelanceerd aan boord van, als ik het goed heb, een Atlas. Dat zou ook een nieuwtje. Dat zou ook een Falcon zijn inderdaad. Nee, nee, juist niet de Falcon. Maar ook niet op raketten van Blue Origin? Nee, nou goed. Er moet een constellatie komen van ergens rond de 3000 satellieten voor, dat heet dan de Kuiperkonstellatie. Die moet ongeveer hetzelfde gaan doen als Starlink. Daar heeft Jeff Bezos, de baas van Amazon, een vergunning voor gekregen. Maar dat moet wel voor 2026 de helft gelanceerd zijn. Dus die heeft haast. Er zijn contracten getekend met 83 lanceringen aan boord van Atlas, de raket die al in bedrijf is. New Glenn is de raket die van... Schijnt te bestaan. Ik kijk ook Luke aan. Die raket van Emerson die volgend jaar voor het eerst moet gaan. Maar we weten allemaal wat dat betekent als je het over een raket hebt. En welke was de derde? One-web bedoel je? Of nee, de derde batch van... De derde raket is de Falcon van ULA. Moet ook zijn eerste getal maakt. En Atlas was even voor Terra Overbrugging. En ook nog de Ariane 6. Die wouden we ook nog op wachten. Als je kijkt naar wat SpaceX aan het doen is, die hebben met hun eigen raketten in-house... Je ziet ook heel vaak dat Starlink raketten of satellieten in de eerste instantie ook mee als extra payload. Gewoon om het een beetje af te toppen. Oké, gewoon nog een paar satellieten erbij. Zo begon het. Oké, opschalen. Je vraagt je af of ze in godsnaam, hoe kunnen ze ooit een congruerende prijs halen dan? Want het kost niks Starlink, het is 40 euro per maand. Dus Amazon is aangeklaagd door een van zijn investeerders, een pensioenfonds, dat ze niet geprobeerd hebben om via Falcon 9 te lanceren. Wat was namelijk de goedkoopste versie. Je kunt er wel iets bij voorstellen. Want dat is natuurlijk de grote concurrent is SpaceX. SpaceX, ja. Maar goed, dat moet ooit gaan gebeuren. En dan hebben we dus een concurrent voor Starlink. Ik wil even OneWeb genoemd hebben, want het is ook een duidelijk potentiële concurrent. En waar we het over hadden, geopolitiek, is er dan dus ook een Europees plan? Iris Quadraat of Iris 2. Hoe? Ik weet niet hoe je het moet uitspreken. Iris en 2. Iris Quadraat, dat is een plan van Europa, van ESA. Nou, niet van ESA, van de Europese Unie. Dan duurt het geen 15, maar slechts 10 jaar. Maar wat heb ik daar meer vertrouwen in dan ESA? Dat is gek. Dat is slechts een gevoel. Ja, ESA is langzaam. Het is natuurlijk iets van geopolitiek. Het is echt belangrijk. Het is geen Benu. Dat is het moeten komen. Dat is allemaal nog in de planningsfase. Maar eigenlijk is het eikpunt, want het nieuwtje is dus dat er volgende maand, nee, het contract is getekend voor die 83 Kuiper lastigingen. Ja, dat is al een poosje. Volgende maand, 26 maart is het uitgesteld. Begin oktober gaan de eerste test satellieten van Kuipers, het Kuiperkonstellation in een Atlas naar boven. Begeven ze het voordeel van de twijfel? Ja, bewijzen ze maar en haal ze maar in. Maar één ding wat ik probeer uit te zoeken, wat nog niet gelukt is, de drone-revolutie is natuurlijk niet ingezet in de Oekraïneoorlog. Dus dat vechten de drones, maar boven Afghanistan door Amerika. Toen kregen we de verhalen van die jongens die in Phoenix in containers achter hun computerspel zaten, maar echt mensen doodschoten in het Afghanistan. Dat waren de grote reapers en de predators, maar die praten natuurlijk ook met hoge beeld via een satellietnetwerk met de thuisfront. Dat waren militaire satellieten, dat is misschien ook waarom ik nog niet precies weet welke dat zijn, maar wat ik niet begrijp is waarom dat niet in de Oekraïne ingezet zou kunnen worden. Dat is een goede vraag. Goede vraag. Dat is een uitzoekertje. Het is vast national security. Misschien niet dezelfde bandbreedte uiteindelijk. Maar het geeft ook aan, als er dan iets goedkopers en misschien hogere bandbreedte komt, dan doen de oude oplossingen het blijkbaar niet meer? Nou ja, vaak zie je bij hogere bandbreedte eigenlijk meer dat de mogelijkheden gewoon worden uitgebreid. Dus online shoppen kon 25 jaar geleden ook al, maar het gaat nu allemaal gewoon veel makkelijker, veel sneller, met een video erbij, gewoon op drie verschillende devices, helemaal veilig. Dus het is meer zo van, ja, het kon wel, dus je kon wel misschien inderdaad vijf reapers besturen toen, maar nu kan je er misschien wel 100 tegelijk plus live video, live streams, allemaal. Zo is het meer. Ja, oké, nou goed. Want de reedte is over het ogenblik, het zorgt ervoor dat dingen die toch al konden, nog soepeler kunnen en nog uitgebreider konden. En dat mensen eigenlijk minder zuinig zijn op hun bandbreedte. Dat maakt programmeurs lui. Dat is wat bandreedte doet. We gaan even door naar het volgende, want we blijven bij Elon, want het gaat over Starship. Altijd wel leuk om over te praten, want dat blijft toch een mooi project. We zitten te wachten op de tweede lancering van Starship in zijn volledigheid. De eerste is ontploft en de volgende komt eraan. We zitten allemaal te wachten wanneer dat nou precies gebeurt. We kunnen eigenlijk niet echt iets over zeggen, want we blijven maar zeggen het komt eraan, maar in ieder geval is de FEE klaar met het mishap rapport. Dat is slechts één van de vele stappen die gebeuren moeten, want de volgende is dus ontploft. We moesten weten waarom. Iedereen moest het weten. De FEE moest het weten, SpaceX moest het weten. Als ik het goed begrepen heb, heeft SpaceX dat gewoon zelf gedaan onder auspiciën van de FEE. Die moeten als ware dingen aftikken die SpaceX uiteindelijk zelf onderzoekt en als ware rapporteert van dit is er mis gegaan, dit proberen we nu te doen, dit proberen we later goed te doen. Dus hoe heet dat in het Nederlands, dat deluge system, dat watersysteem dat er nu onder de raket zit? Dat zit er eenmaal een ontzettend hard diep daar, denk ik. Officieel is het volgens mij een zandvloedsysteem. Het gaat om akoestische demping. Ik denk niet dat er een gangbare Nederlandse term voor is. Het lanceert niet zoveel raketten. Dat is het ja. Het probleem was dat het volgende Starship het hele lanceerplatformen gehoord blees. Pulverde. Dat was niet direct. Volgens mij was het gerucht of de aanname dat dat misschien voor het gezocht dat de motoren kapot gingen, toen die omhoog gingen, maar dat schijnt dan toch door methaan lekkend te zijn gebeurd. Dat was een van de mishaps waardoor er ze uitvielen, maar ook waardoor het controlesysteem, volgens mij kwam er een soort brand, en er kwam een controlesysteem over de motoren, waardoor de motoren eigenlijk onbestuurbaar werden. En daarmee de hele redactie. Dat is wat SpaceX zelf naar buiten heeft gebracht. Ja, en dat SpaceX nu zelf naar buiten heeft gebracht. Toen bleek ook vervolgens dat er iets te veel vertraging zat in het automatische destructie systeem. Iedereen had ook wezen van, hij doet het niet meer, moet hij niet boom zeggen nu? Dat duurde vrij lang en hij blies dus ook niet helemaal netjes. Nee, nou ja, dat is eigenlijk een compliment voor de engineers. Ze hebben een hele sterke raket gebouwd. Ze hebben alleen maar lek opgeblazen. Ja, precies. En dat lek was niet groot genoeg om inderdaad alle stuurkracht eruit te halen en de vlucht acuut te stoppen. Dus die ladingen zijn verzwaard in ieder geval Wat je zegt, het Delluids systeem, het is dus eigenlijk gewoon een douchekop die ondersteboven staat. Het ziet er prachtig uit. Ja, het werkt goed lijkt het. Er is intussen ook weer een nieuwe vuurtest geweest van die eerste trap. 30 van de, of zit ik nou fout? Hoeveel motor heeft dit ding nou? 32 toch? Ja, maar met potentieel 38. Maar het ligt er een beetje aan of we het over targe hebben of over de booster. De booster. Nou, in ieder geval, twee motoren deden uiteindelijk toch niet mee met die vuurtest. Dat blijft een beetje teleurstellend, want het zit wel binnen de marge. Maar als je een splinternieuwe raket test, wil je natuurlijk uiteindelijk dat die gewoon 100% presteert. Maar dat lijkt allemaal goed te zijn gegaan. Deze booster is 1,80 meter hoger dan exemplaar nummer 1 omdat er die ring met gaten in zit. Zodat de tweede trap zijn motoren al kan ontsteken voor dat de eerste trap wordt afgeworpen. Dat heeft nogal wat voordelen wat betreft het op zijn plaats houden van brandstof in de tweede trap. En ja, dat moet allemaal getest worden. Inderdaad, er zijn 69 items op de lijst geweest die SpaceX moest afwerken, moest corrigeren. En wat dat betreft is het op dit ogenblik niet zo ontzettend transparant. Het lijkt erop dat al die 69 items zijn verwerkt. Ja, dat betekent wel een stuk of tien of negen, of zoiets gaan nog mee naar de volgende keer. Konden ze niet meer direct oplossen, dat is dan niet deze test, maar de volgende test. Er zijn trouwens 33 motoren. 33 motoren, 63 dingen die nog gefixt moesten worden. Maar die gaat de FWE dan weer na voor de vergunning voor de volgende lansering. Oh ja, om op de manier te kijken. En het is ook even om heel belangrijk te zeggen, ja dit rapport is dus nu klaar, maar de environmental assessment is dus nog niet klaar. Wel, het nieuws dat vrij breed rondging was dat Elon Musk, wanneer was het? Een week geleden ongeveer. Zij zei van wij zijn in principe klaar. We zitten nu eigenlijk alleen maar te wachten op de FWE, voordat we kunnen lanseren. Ja, ook een mooi druk middel, natuurlijk. Wij kunnen hoor. Maar nu is het dus nog even die environmental assessment afwachten. Dat is de volgende. En dan ook nog volgens mij de launch permit, die moet ook gewoon nog. Want als dat dan allemaal klaar is en alles is afgevinkt, dan mogen ze. Maar dat komt er wel aan. Ja, dit zal een kwestie van een week zijn. We hebben een klein clubje, een rekete clubje. We gaan weer proberen te kijken samen. Jammer, dat kan dus niet meer op YouTube. Oh nee. Nou, X, het voormalige Twitter, is natuurlijk van meneer Musk. En meneer Musk heeft gezegd van ja, andere social media kanalen, daar doen we niet meer aan. No way, dat heb ik helemaal gemist. Niet meer op YouTube. Wij gaan de live reportage lekker op X doen. Iedereen viel er natuurlijk gelijk op. Ja, veel minder resolutie. Boehoe. Dus ja, van hem wel. Ik snap waarom die niet. Ik denk alleen niet dat het meer kijkers oplevert. Nee, ja wel, voor X levert het meer kijkers op, maar niet in totaliteit. Nu heb je natuurlijk wel een heel ecosysteem van allemaal mensen daar omheen. Ja, wat is ook wel allemaal heel erg aan X gangen. Ik ken er een paar persoonlijk van mijn bezoek. Dit is wel een YouTuber die het doorzet op YouTube. Dat, wel van X. Of een Xer die het doorzet op YouTube. Maar het is op zich wel oké, maar ik vind dat hele ecosysteem is natuurlijk ontstaan op YouTube. En die hele community leeft ook daar, voornamelijk, toch? Met die live chat en zo. En X heeft nog niet helemaal de lekkere wat YouTube wel heeft. Nee, precies, dat je eventjes bij interessante ontploffentjes een paar seconden terug kan kijken. Ja, niet makkelijk. Dat klikt dus allemaal weer niet. Maar goed, X moet ook een soort videoplatform worden. En ik snap wel dat, één van de krachten van SpaceX is die transparantie altijd geweest. Dat ze dus alles lieten zien. Daardoor heeft het gewoon zo'n culturele impact kunnen krijgen, denk ik. Als niemand ooit van ze wisten, je mocht niet op die basis komen, dan hadden we het er ook niet over. Nee, dan had je Blue Origin gehad. Nou goed, grote geruststelling die we al wel kunnen wegdagen is dat besturingssysteem van de raketmotoren in de eerste trap. Dat was sowieso al herontworpen. Aandrijving van die motoren gebeurt nu elektrisch en niet meer hydraulisch zoals bij de voorgelansering. Dus dat is waarschijnlijk wat bedrijfszekender. Verder gaan ze inderdaad proberen de boel te laten vliegen zoals het bij nummer één de bedoeling was. Wel een rondje rond? Ja, de booster moet inderdaad afkoppelen, terugvliegen en dan gecontroleerd rechtstandig in de oceaanlanden. Starship zelf moet één rondje om de aarde doen en vervolgens ten noorden van Hawaii de zee inplonzen. Netjes weer met die flip? Nee, die gaat gewoon in één keer... Als skydiver gewoon plonzen? Ja precies. Daar kunnen we daar een beeld van hebben, dat is wel leuk. Ik achterkant dat Starship Reentry overleeft heel erg klein. Ik ben helemaal geen ingenieur, maar ik heb zo'n gigantisch buikgevoel dat er nog een heel hoop ontwerpwerk ligt om dat hitteschildsysteem goed te krijgen. Maar goed, tot en met Schip 30 is al gebouwd. Dus ze hebben voorraad. Ik denk dat we uiteindelijk op twee lanceeringen per jaar terechtkomen de komende paar jaar. Dat reprimeert mij. Ik denk namelijk wel dat je gelijk hebt. Inderdaad toen de Starships elke maand gingen vond ik het ook wel een beetje. Grote raket is toch net wat ingewikkeld. En het is zo grappig, want vijf, zes, zeven jaar geleden was een raar om te juichen en nu is het ook weer eentje geland. Elke drie dagen gaan ze dus... Dan gaan we nu door naar de maaninfrastructuur en de economie. Er is een militaire studie na gedaan. Want het staat allemaal in dienst natuurlijk van onder andere het Artemis programma, het maanprogramma, dat we vorige keer uitgebreid over gehad. Wat is die militaire studie, Luc? Er is dat Amerikaanse instituut, de Defense Advanced Research Project Agency, DARPA. Die houdt zich normaal bezig met allerlei militaire zaken. En hun zelfverklaarde missie is kritische investeringen te doen in baanbrekende technologieën ten behoeven van de nationale veiligheid. Dan heb je al zoiets van, wacht even, dit ging over een maanbasis, wat is daar de link nou? Zou ook de eerste internetverbinding hebben? Ja, inderdaad ze doen zelfs kankeronderzoek. Dus ik vind het allemaal een beetje moeilijk plaatsbaar. Niettemin, DARPA gaat die Luna 10 studie doen. En daarin zijn ze op zoek naar ideeën van ontwikkelaars van systemen voor energievoorziening, communicatie, navigatie en andere infrastructuren. En de gebruikers daarvan. Ze willen eigenlijk een soort consortium oprichten om uiteindelijk in 2035 dat soort diensten allemaal commercieel te kunnen aanbieden. Op de maan? Ja, op de maan. Ze beginnen dan eigenlijk met het identificeren van wat er over tien jaar allemaal nodig zou zijn. En vandaar uit terugredeneren van oké, wat voor investeringen, wat voor ontwikkelingen moeten we dan allemaal doen? En het opmerkelijke is dat ze daarbij verwachten dat die studie zo'n 50 procent technologie en 50 procent economie zal zijn. Dus ze gaan er inderdaad een beetje van uit van nou, over tien jaar is er een maanbasis en dat moet inderdaad geld gaan opleveren. Wat betekent 50 procent technologie? Dat zal in tijd en financiën zijn die ze besteden aan het doen van die studie. Die moet in juni 2024 zijn afgerond. Maar dit is allemaal papier zeg maar? Het is in principe allemaal papier. Het opmerkelijke is dus dat NASA al lang bezig is met het opzetten van architectuur voor de verkening van de maan en Mars. DARPA is dus wel in contact met NASA en ziet de studie die zij gaan uitvoeren eigenlijk als complementair met die van NASA. Ik blijf het een beetje een vage achtergrond vinden. NASA staat zich zo ontzettend voor dat hij voorschande is van alleen maar vreedzaam gebruik van de ruimte. En dan komt er toch zo'n militaire organisatie, het lijkt erop totaal ongevraagd langs te komen en die daar van alles in gaat zitten doen. Je kan ook de Amerikaanse economie natuurlijk niet los zien van hun leger. Het Amerikaanse leger verdedigt de dollar om het zo te zeggen. Ik had het met Arno, mede space cowboy nog over op oratie van Inglis ten Kater. Sorry even voor de sidetrack, maar een van onze andere mede space cowboys is Inglis ten Kater. Hij is hoogleraar geworden aan de UVA, supergraaf. En daar waren we met een paar mensen bij. Arno zei ook nog dat de groei van de wereld natuurlijk ook in de ruimte zit. Je kan efficiënter werken op aarde, maar economische groei is niet voor niks dat mensen toch landen. Landen naar buiten aan het kijken zijn en ook China die planen zo meteen een eeuw, twee eeuwen vooruit hierop. Dat ook op een gegeven moment militair gezien, waar zorgt het leger voor? Voor veiligheid van het land. Een economische veiligheid hoort daar natuurlijk op een bepaalde manier ook bij. Dat je dus resources weet wat je er ook van vindt, maar ik bedoel dat het land kan draaien. Dus dat DARPA op een gegeven moment zich gaat bemoeien met als wij een maanbasis gaan hebben, dat is allemaal een tof voor de wetenschap en voor de prestige en de economie, maar daar zit natuurlijk een veiligheidselement aan. Dus dat DARPA zich op een gegeven moment er tegenaan gaat schurken. We moesten ook, iedereen moet de Artemis Accords tekenen. Daar gaat de VSB de boer mee op, van alsjeblieft onze maan, ja, soort verdrag een akkoord. En daarin is ook sprake van een basis met een zekere, een gebied op de maan, stel dat je daar bijvoorbeeld iets mijnt, dat je afspreekt dat een ander daar niet in de buurt mag komen. We hebben natuurlijk het ruimteverdracht, wat zegt dat je dat landen geen eigendomrecht kunnen laten gelden op hemeligamen zoals de maan. Maar ja, als je daarheen gaat en je maakt er een mijn en dan komen de Chinezen er langs en die zeggen dat is mijn mijn, dan komt er toch iets van, hoe gaan we dit oplossen? En daar zijn dus die voorstellen voor gedaan, Artemis Accords, we mogen wel op de week bepaalde veiligheidsmaatregelen nemen. Dat kruipte toch in dat we daar toch hekjes gaan zetten en toch, en dan kan je wel iets voorzetten dat er deze de DARPA erbij zet. Ja, nou ja, ik had veel eerder verwacht dat er inderdaad aan dat space treaty maanverdracht, dat daar aan gewerkt zou worden, want er staat dus gewoon in de maan is van niemand, oké, maar als ik dus met een schepje daar naartoe ga en ik doe een kilo maan in een emmertje, dan mag ik wel zeggen dat dat van mij is, dan is het ineens niet meer dat hemeligam, dus dat vind ik wel een hele ingewikkelde. Alles wat je meeneemt is van jou natuurlijk. Ja, dus de maanverdracht is volgens mij niet getekend door de VS. En de Artemis Accords zijn dan ook weer niet door China of Rusland, die kunnen ook tekenen en doen wat ze willen. Op de week gaat wel Duitsland ook nog tekenen, heb ik begrepen. Het zijn ook niet heel veel landen, het zijn wel wat Kielanden, dus wel Indië, Stoedia, Rabia, een gedeelte van. Dus Duitsland inderdaad niet, Frankrijk wel, Spanje, Groot-Brittannië, Amerika, Canada, maar niet, en Colombia zie ik ook, maar niet. Nou ja, wat dat betreft, niet verbazingwekkend, zoals zich op het ogenblik op deze blauwe planeet een paar blokken aan het vormen zijn, die ga je natuurlijk met een maan net zo hard terugzien. Kroen heeft getekend, Rwanda heeft getekend, Japan heeft getekend. Nederland niet, toch? Nederland niet, en Luxemburg wel. Dan zie je ook weer dat ambitie van Luxemburg, dat was al tien jaar geleden al zo. Blijft gigantisch. De ambitie blijft gigantisch, ik hoorde er verder vervolgens nooit over, het is alleen maar de ambitie van Luxemburg, want space nation worden, maar Bruno, heb jij daar nog over Luxemburg? Nee, ik heb er geen informatie van. Maar eigenlijk is de conclusie dus van het hele DARPA-onderzoek, ik bedoel eigenlijk meer het feit dat het gebeurt, als al deze ontwikkeling plaatsvindt, dan krijg je vroeg of laat, dat zag je aan de onderdekingsreis ook, 400 jaar geleden. Op een gegeven moment, het begon militair, of het is al militair, of het militaire onderdeel, het hoort daar gewoon extreem bij. En zeker als je nu ziet, zelfs ook al onbemenst, de afstanden tussen de landingen, Luna 25, die had moeten landen, maar zoals de Russen het zeiden, is in botsing gekomen met de maan. Prachtige techniek. Het doet een beetje denken aan, er sprong ineens een boom voor mijn auto, maar goed. Als je inderdaad ziet naar de afstand gepland tussen de Indiase en de Russische maanlanden, dat was maar 110 kilometer, dus we zitten ontzettend in datzelfde gebied. Als je nu ziet... Dat is ook aan de Zuidpool toch? Ja precies. Artemis wil ook naar de Zuidpool toch? Ja, de Chinezen willen ook naar de Zuidpool. Ze gaan allemaal rond die kraters zitten, die permanent in de schaduw zitten. Je kan echt letterlijk naar elkaar zwaaien straks. Met je robotjes. Ja, en je kan ook naar elkaar zwaaien met je hekje wat je wilt. Het gaat hele interessante dingen opleveren. Dat gegarandeer. Luna 25, de Russische maanlander, die heeft het niet gered, en dat was ook een ding van ongeveer 25 jaar, maar nog meer van 35 jaar oud. Het ontwerp was inderdaad uit de AAC. Natuurlijk... Het silhouet van de tanks en zo, de pootjes die daar aan zitten, allemaal ongeveer hetzelfde, maar verder natuurlijk voorzien van de modernste systemen. Niettemin is er iets grandioos misgegaan met de afremmaneuveren. Dat moest inderdaad iets van 80 seconden zijn, en dat werd 140, geloof ik. Dus ja, dan hijst je het niet en dan sla je het te pletter. En ja, een beetje gevoel hebben voor wat de portemonnee van Coscosmos is. Ja, dan zie ik het somber in voor alle volgende Luna's, die gepland waren, tot en met nummertje 30. Oh ja, die waren er ook. Ja, plaatjes van de fabrikant, die vind je makkelijk op internet. Want het was toch een beetje een verrassing, toch, dat er überhaupt een maand landingaar kwam? Nou, we hadden het er nooit over. Het is een tijd onduidelijk geweest, omdat ook deze lancering iedere keer maar weer jaren werd uitgesteld. Dat geloof je op een gegeven moment gewoon niet meer? Nee, nou ja, en Rusland had het plan om een beetje het voortouw te hebben in de maanbasis die ze samen met China willen opzetten. Nou, ik denk dat China tot zover gaat, dat is langzaam wel duidelijk geworden. Blijven we nog heel even bij de maan, want het gaat even over SLS, het GAO, dat is Government Accountability Office van het Amerikaanse congres, eigenlijk super interessante organisatie, want die houden tegen het licht wat eigenlijk aan wetgeving of wat dan ook nog is, maar dat is eigenlijk niet zo. Het is eigenlijk een heel belangrijk onderwerp. Het is een rekenkamer. Maar ook het feit dat je de rekenkamer hebt, en dit heeft ook de Accountability Office, en accountability is dan natuurlijk wel een hele belangrijke onderwerp. Een rekenkamer. Ja, precies. Maar ook het feit dat je de rekenkamer hebt, en dit heeft ook de Accountability Office, Accountability is dan natuurlijk wel van regel afgerekend worden. Dus die rekenkamer, de afrekendkamer. En dat klopt, en dus hadden ze ook over SLS gezegd. SLS dat is de gigantische raket, de Artemis Missie, de Big Orange Rocket. Het Space Launch System, hebben we hier al vaak over gehad, en ook een beetje over gelachen omdat het zover lang duurt en dat het iets duurder is. Maar nu zegt dus ook het Government Accountability Office, ja, waar ze bezwaren tegen hebben, is dat er überhaupt niet wordt bijgehouden hoe hoog de productiekosten zijn van SLS. Dat gaat wel ver ook. Want van het hele Artemis programma, 37 procent is SLS, dus de kosten. Maar we houden niet bij, hoeveel het daadwerkelijk kost om dat te maken, hoe we daar binnen blijven. Enkel in de 5 jaar. En weet je wat het kost om dat bij te houden. En dat is wel lastig, want SLS moet ongeveer 5 belangrijke missies gaan doen in dat hele Artemis programma, om dan hele zware dingen omhoog te krijgen. Het ruimteschip, het ruimteschip John zelf, dat is er niet eens bij te houden hoeveel het kost. Want er wordt niet bijgehouden hoeveel het kost. Wanneer is het een succes of niet? Dat weten we ook. We hebben elkaar gelobbied project, maar dit is wel heel erg. Het meest pijnlijke is dat er dus in het rapport NASA-officials worden gesiteerd, die zeggen dat bij de huidige kosten het SLS programma onbetaalbaar is, om het maanprogramma te ondersteunen. Dan heb je wel een flink probleem te pakken. NASA heeft dan meer of meer gereageerd, die hebben wel plannen. Let op hoe concreet dit is. Ze gaan de planning van de vluchten stabiliseren. Ze gaan efficiënter werken op basis van ervaring. Ze gaan innovatie stimuleren en de inkopstrategie aanpassen. Morgen aan de slag. Een natte spont. Een van de echte pijnpunten ligt in de RS25 motoren. De motoren van SLS. Daarin zijn een paar honderd miljoen dollar geïnvesteerd om te komen van de herbruikbare motor die de Space Shuttle aandreef. Om daar een versie van te maken. Dat is een hele grote voetbal. Dat is een hele grote voetbal. De Spacetuttle kost 70,5 miljoen dollar per stuk. Er zijn een paar vergelijkbare motoren op de markt. De BA-4 van Blue Origin kost 20 miljoen. Space X werkt voor de Raptor toe naar een kostprijs van 1 miljoen. Jezus. 70 keer zoveel. Volgens mij is dit zo ongeveer de kern van de Spatial. En dat is de voetbal van de Probe. En dat is de voetbal van de Probe. Dat is de voetbal van de Spatial. ongeveer de kern van het probleem. Je maakt mij niet wijs dat je die motor niet gewoon direct uit de space shuttle had kunnen schroeven en daaronder had kunnen hangen. Ik dacht dat het hele idee was ook. Ja, precies. Die 70 miljoen is voor een motor die er al was. Ja, die je kon herbruiken. En nu om hem geschikt te maken om hem weg te kunnen gooien. Ja, eerst moet die nog wel een raket. Onze hoon en spot verdient dit project elke keer weer opnieuw. Het is wel heftig ook. Het helpt helemaal niet. Onze hoon en spot? Nee, we moeten het aanmoedigen. SLS is gewoon een toon voorbeeld van wat er mis was met het ruimteprogramma. Waarom we niet met lucht gingen naar de maanden en al die dingen. Maar ook van de onstopbaarheid. Want dit wordt al sinds het begin, sinds de jaren mil, geroepen van te duur. Dat is dan hoe de Amerikaanse politiek een ontzettend slechte invloed op de ruimtevaart kan hebben. Deze raket is eigenlijk ontworpen door het congres. Het congres heeft tegen de Nederlandse gezegd, deze raket moet je bouwen. Ik weet het ook wel, Senate Launch System. Ja, het cynische is dat de grootste voorvechter, destijds senator Bill Nelson, op dit ogenblik NASA directeur is. Die wil helemaal geen kwaad woord over het project. We follow the experts. Ja, precies. X is dan wel weer het overwoord hierin. Want de enige uitweg uit dit dilemma is dus inderdaad Starship. Ja, niet zo getropen is dat ze, ik heb het idee van die gaan dan komen we alweer de dag redden. Ja, precies. Het gevaar daarbij is echt er wel... Dat Elon Musk een grote vinger in de pap krijgt van het internationaal. We heard it here first mensen. In 28 staan grote kanten koppen over, Elon Musk heeft wel heel veel invloed op het maandprogramma. Ja precies, en volgende maand maakt hij zich bekend als presidentskandidaat. Die kant kan we wel een beetje... Dat mag hij niet. Oh nee, hij is niet geboren in... Nee, hij is niet geboren in... Oh, dat scheelt nog. Wat je zegt over het Amerikaanse congres, klopt. De Amerikaanse comedian en journalist John Stewart, die zei ook al over het Amerikaanse congres. Het is niet een politieke entiteit, het is meer een verzorgingstehuis. Sommige mensen zijn er niet in de 70, maar in de 80 en sommige zelfs in de 90 volgens mij. Die zitten er al 40, 50 jaar. Ja, en die hebben het natuurlijk ook overzien. Ze weten ook niet beter. En dan een of andere jonge knul van 50 die langs komt, die het allemaal anders wil doen, dat zal dan wel. We zullen even de oude cadeautjes nog aan de kiezer geven. In Alabama en Texas. Nou, dat is... We zullen zien. Ja, ja. Het is vertraging, vertraging. Ook zoiets. Vertragingen kost er geen geld. Binnen SLS, heeft NASA gezegd. Oh, vertraging kost geen geld? Nee, dat is gewoon gratis. Mensen hoeven geen loon te krijgen. Nee, hoef je niet door te betalen. Je hoeft geen opslag te regelen. Het is maar een onderzoek, dus ook iets wat we ook hebben gezien. Het is maar een onderzoek, dus ook iedereen kan het weer heerlijk naast zich neerleggen. Ja, ik ben wel benieuwd wat hier het staartje van gaat worden. Pull the plug, zou je zeggen. Ja, pull that plug. En dan hebben we nog iets over Europa, want we kunnen lekker afgeven op het Verenigde Staten. Ja, precies. We kunnen even iets op de Europese borsten slaan. We hebben een nieuwtje over een vrachtvaartuif. Ja, hebben we hier alles een keertje eerder genoemd. Er heeft veel zeggende naam NYX, maar dan wel gespeld NYX. Dat is een toestel dat door The Exploration Company in ontwikkeling is. Moet eigenlijk al eind volgend jaar zijn eerste vlucht maken, een demo missie. En The Exploration Company heeft een contract met Axiom Space getekend om de NYX te gaan gebruiken als vrachtvaartuig voor de Axiom Station die tegen 2030 onafhankelijk eerste commerciele ruimtsstation zou moeten worden. Onafhankelijk commercieel ruimtsstation. Ja precies. En Europa gaat een vrachtvaartuig? Ja, de capsule Apollo-achtig herbruikbaar. En wat betekent Europa in dit geval? ESA, de ETA, de ETA, de ETA. Nee, het is echt The Exploration Company. Die heeft natuurlijk weer zijn toeleveranciers als de grote Airbus in Europa en dat soort zaken. Maar opmerkelijk Amerikaanse ruimtsstation, wat dus niet kiest voor de Dragon van SpaceX. Er is een aantal andere dingen die er niet in zijn. De ETA is een concurrent van Axiom, Voyager Space, die willen ook een commerciele ruimtsstation gaan bouwen. En die hebben voor het transport van astronauten naar de station al gekozen voor het Indiase ruimtschip Karka Nyaan. Hij heeft ook nog niet gevlogen. Maar opmerkelijk dat er buiten Amerika wordt ge-shopped door Amerikaanse ruimtsations. Er gebeurt een hoop plannen. Nu even de hoop en de vraag of het allemaal echt gaat gebeuren. En op welke termijn. Precies. Over iets anders wat echt wel kan gebeuren of niet. Dat we buitenaars leven vinden. Wel of niet. De koppen gingen weer rond gisteren. Dat er een tantalizing sign of life on another planet. Wat was het dit keer? Ik wil hem zelf half op pakken. Ik wil hem zelf halve op pakken. Ik pak hem er even bij. Ja jullie wijzen allemaal naar mij? Ik pik hem op. Is er wel of geen leven rond de planeet K2-18b? We weten het niet. Het is altijd een beetje zoeken naar welke moleculen vinden we. In dit geval was er toch James Webb. Waarvan we weten dat hij meer kan zien dan alles wat hiervoor kwam. Had nu iets gevonden. Zo leek het. Dat we alleen maar kennen als een product van een chemische reactie. Doorleven gemaakt. Welke moleculen? Hij heet DMS. Als je diep dat rapport induikt. Moet je toch wel weten waar je het over hebt. Om het nog verder te begrijpen. Het is een bepaald organisch molecul. Die metylsulfide. Weet jij wat dat is? Dat is een metylsulfide. Het rapport ging daar niet over. Er is methaan en CO2 op die planeet. Ze hebben daar sterk bewijs voor gevonden. Maar ook het bijzinnentje. We hebben marginaal bewijs gevonden. Dat marginale bewijs was al genoeg. De ene kop, de volgende kop en de kop die daar weer opvolgt. We hebben het al gevonden. Het is marginaal bewijs. Het is altijd zo lastig. Als we een buitenaars leven vinden. Of ze komen hier op bezoek. Dan is het snel duidelijk. Of het begint een piek om grafiek. Rustig, de instrumenten testen. Nog een keer een piek. Een nieuwe instrument omhoog. Het kan langzamerhand niet zo'n heleboel opgevoerd worden. Het kan best lang duren. Ik vind het moeilijk om te zeggen. Het zal wel weer niet. In dit geval is het ook zo dat de makers van de report zelf... niet dit hoog van de toren bliezen. Dat is dan door de media gedaan. Maar zoals ik al zo vaak heb gezegd... Of was het in het persbericht? Het staat niet in het rapport zelf. Ik wil alleen maar zeggen... Als het wel zo is, dan hebben we het in ieder geval gemeld. Daar ben ik altijd voor. Ik wil niet dat Space Cowboys mist dat we buitenaars leven hebben gevonden. Je kwam het op het gegeven tegen op de BBC-news site. BBC zal het allemaal wel weten. Was er al een ontkrachting? Nee, er is niet zozeer een ontkrachting. Er stond de volkskant van George Van Hall al een goed stuk over... media-realiteit die is gaan leven. Er is wel iets van een datapuntje bijgekomen. Ook dankzij James Webb, wat ook interessant is. Maar dat wordt meteen zo geëscaleerd. Het is niet zeker dat het DMS is. Het is niet zeker dat DMS een teken voor leven zou zijn. En ze weten niet zeker of de instrumenten geregistreerd hebben. Dus ze moeten allemaal een dubbel en trippel checken. Ik zou zeggen, we melden het niet. We trekken dat terug. Universiteit van Cambridge, Cardiff, Carnegie Institution for Science... en in Boulder Space Science Institute hebben dit bij elkaar gebokst. En toch wel gaaf, want laten we wel wezen dat James Webb in principe... in staat is om de aller eerste tekenen van leven te kunnen registreren. Niet om het waarschijnlijk echt een sluitende antwoord te kunnen geven. Dus het is niet vreemd dat er een soort honger is naar kom er op met die data. Dat was het laatste nieuwtje. Ik heb nog een grappige luisteraarsvraag. Over space mining. Ik heb ook gehad over het terugbrengen van Benu. Gaat dat niet als je te veel gaat space minen en te veel spul naar de aarde haalt... beïnvloeden we dan niet iets op de aarde? Dat is een vraag van een luisteraar. Hij dacht app en vloed. Toen dacht ik, ja je vergroot misschien de zwaartekort van de aarde... en daarmee de interactie tussen de maan. Maar nee, dat lijkt me te weinig. Heel goed punt. En gaat de aarde daar niet sneller dan we langzamer van draaien? Als de aarde zwaarder wordt. Stel, wij gaan nu de hele tijd allemaal spul hierheen halen. Wat een grote aarde. Het gebeurt wel. Iedere keer als wij een sonde lanceren die heel ver het heelal in moet... en die we een paar rondjes om Venus en de aarde laten draaien... om het te versnellen, dat kost de aarde enige rotatiesnelheid. Maar dat is zoveel. Als de zonde terugkomt en in de atmosfeer wordt afgeremd... dan wordt ook de atmosfeer naar voren geduwd. Dat zat ik ook aan het denken. En als hij dan eenmaal landt, dan wordt de bol iets zwaarder om te draaien. De aarde moet iets meer moeite doen om hem te meten. Dan zou hij wat af moeten remmen. Dan zou hij dus langzaam iets af moeten remmen. Ik vind daarom een goede luisteraarsvraag. Het is ook van, ja, een paar kolen verbranden. Het is 1602, wat maakt het nou uit om een paar kolen te verbranden? Maar 400 jaar later zeggen we, dat hebben we toch te veel gevoel. Dat hebben we toch te veel gedaan. Dus misschien zeggen we over 4000, 400.000 jaar... Jongens, we moeten wel even kappen gewoon. We hadden toch Chateurs niet hier niet heen moeten gaan. We hadden toch niet Chateurs naast de deur moeten leggen, want dat gaat niet goed. Ik hoop dat deze luisteraarsvraag van Leon Iwan-Gorotsky bij deze is beantwoord. Hebben we nog andere huishoudelijke mededelingen? Nogmaals het e-mailadres spacecowboyspot.gmail.com voor die wedstrijd. Om die kaarten te bemachtigen. Op X zijn we nog steeds als spacecowboyspot te vinden. Op mastodont ook, en op Blue Sky ook volgens mij. Leuk dat we het de hele tijd hebben over mask. Maar men rent ook weer bij z'n platformen weg als het kan. En dan komen ze allemaal weer terug. Uiteindelijk blijkt dat ook weer allemaal. Hebben jullie nog iets dat je de luisteraar mee wilt geven? Een heel klein nieuwtje nog. Aanstaande vrijdag 15 september wordt Syuus MS24 gelanceerd. De commandant van het schip is recise cosmonaut Kononenko. Hij is destijds ook de commandant van André Kuipers tijdens zijn lange vlucht aan boord van ISS geweest. Z'n vijfde vlucht is dat. En als hij terugkomt, breekt hij het record van cumuliatieve tijd in de ruimte doorgebracht. Namelijk 1111 dagen. Nou, dat is lang. Best wel. Liever hij dan ik, eerlijk gezegd. Bruno, jij nog iets dat je de luisteraar wilt meegeven? Tot de volgende keer. Dank u allemaal.